Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 kwietnia 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać kolby metalowe II rzędu

Konstrukcja kolb powinna zapewniać: 1) szczelność i trwałość;

2) całkowite wypełnienie kolb bez możliwości zatrzymywania pęcherzy powietrza lub par cieczy podczas ich napełniania;

3) całkowite opróżnienie kolb bez możliwości pozostawania w nich cieczy.

1. Materiały zastosowane do wykonania kolb oraz ich uszczelnienia powinny być odporne na działanie cieczy, do odmierzania objętości których kolby zostały przeznaczone.

2. Kolby bez zaworu, z zaworem i do piwa przeznaczone do pomiaru produktów żywnościowych powinny być wykonane ze stali nierdzewnej dopuszczonej do stosowania na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o materiałach i wyrobach przeznaczonych do kontaktu z żywnością (Dz. U. Nr 128,

oraz z 2003 r. Nr 171, poz. 1662).

3. Kolby bez zaworu i z zaworem mogą być wykonane ze stali węglowej, pod warunkiem zastosowania odpowiedniego zabezpieczenia antykorozyjnego.

4. Materiały stosowane do wykonania kolb bez zaworu i z zaworem, przeznaczonych do odmierzania objętości paliw płynnych oraz ich wyposażenia, powinny zapewniać bezpieczeństwo podczas kontaktu z tymi paliwami.

5. Szkło, z którego wykonuje się szyjki kolb, o których mowa w ust. 2, lub elementy ich ptynowskazów, nie powinno wykazywać wewnętrznych naprężeń i wad, a jego własności chemiczne i termiczne powinny być odpowiednie do warunków normalnego użytkowania kolb.

Maksymalna wewnętrzna średnica szyjek kolb powinna być taka, aby w zakresie pomiarowym szyjki objętość cieczy zawartej w szyjce, ograniczona dwoma poziomymi płaszczyznami odlegtymi od siebie o 3 mm, była równa wartości bezwzględnej biędu granicznego dopuszczalnego kolby.

8 8. 1. Szyjki kolb powinny być wyposażone w jeden z następujących płynowskazów:

1) rurkowy;

2) wziernikowy:

a) z płytką szklaną wbudowaną w szyjkę kolby albo

b) stanowiący wycięcie w metalowej obudowie szklanej szyjki kolby.

2. Płynowskaz powinien:

1) dla kolb bez zaworu, posiadać zakres pomiarowy równy co najmniej + 1 % pojemności nominalnej kolby;

2) dla kolb z zaworem i kolb do piwa, posiadać zakres pomiarowy:

a) nie mniejszy niż +1 % pojemności nominalnych kolb — w przypadku szyjek kolb z zaworem z odgórnym odczytem objętości i szyjek górnych kolb z zaworem z oddolnym i odgórnym odczytem objętości,

b) równy +0,5 % pojemności nominalnych kolb — w przypadku szyjek dolnych kolb z zaworem z oddolnym i odgórnym odczytem objętości;

3) być wykonane w sposób zapewniający wskazanie położenia menisku cieczy.

3. Kolby do gazu ciekłego o pojemności nominalnej:

1) 20 dm$ powinny być wyposażone w płynowskaz górny o zakresie pomiarowym + (1--2,5) % ich pojemności nominalnej;

2) 50 dm3, 100 dm, 200 dm, 500 dm* i 1000 dm? powinny być wyposażone w płynowskaz:

a) dolny o zakresie pomiarowym + (0,02-0,5) % pojemności nominalnej,

b) górny o zakresie pomiarowym + (0,51) % pojemności nominalnej.

89. 1. Szklana rurka płynowskazu rurkowego powinna:

1) mieć średnicę wewnętrzną zawartą w granicach od 12 mm do 20 mm;

2) być osadzona w głowicach ptynowskazowych, połączonych z szyjką kolby za pomocą metalowych rurek wyposażonych w zawory odcinające.

2. Szklana rurka płynowskazu kolby do gazu ciektego powinna być tak wykonana, aby zjawisko napięcia powierzchniowego w menisku gazu ciekłego propan- -butan w tej rurce nie powodowało błędów pomiaru poziomu gazu ciekłego w szyjce kolby większych niż 0,1 dziatki elementarnej ptynowskazu.

Nr 97

8 10. 1. Przewody tączące ptynowskaz z szyjką kolby do gazu ciekłego powinny być pochylone pod kątem większym niż 10 * do poziomu.

2. Przewód górny ptynowskazu rurkowego powinien wznosić się, a przewód dolny opadać w kierunku do szyjki kolby.

3. Średnica wewnętrzna przewodów tączących ptynowskaz z szyjką kolby do gazu ciekłego nie powinna być mniejsza od średnicy szklanej rurki płynowskazu.

4. Średnice nominalne metalowych rurek oraz średnice nominalne zaworów odcinających, o których mowa w § 9 ust. 1 pkt 2, powinny być co najmniej równe średnicy wewnętrznej szklanej rurki płynowskazu.

8 11. 1. Płynowskaz wziernikowy może być wyposażony w dodatkowy przeziernik zamieszczony symetrycznie po przeciwległej stronie szyjki, przy czym tylko na jednym płynowskazie wziernikowym może być naniesiona podziatka.

2. Szerokość ptynowskazu wziernikowego powinna być nie mniejsza niż 15 mm.

8 12. 1. Podziałka w płynowskazach może być naniesiona w sposób trwały bezpośrednio na:

1) szklanej rurce płynowskazu rurkowego; 2) szklanej płytce płynowskazu wziernikowego;

3) szklanych szyjkach kolb, w których ptynowskaz wziernikowy stanowi wycięcie w metalowych osłonach ich szyjek;

4) metalowej podzielni dopasowanej do płynowskazów rurkowych lub ptynowskazów wziernikowych kolb.

2. Wartość liczbowa działki elementarnej podziałki powinna mieścić się w zakresie od 0,1 do 1 bezwzględnej wartości btędu granicznego dopuszczalnego pojemności nominalnej kolb.

8 13. 1. Kresy podziatki powinny:

1)być prostopadte do płaszczyzny przechodzącej przez pionowe osie symetrii szyjki i urządzenia wskazującego;

2)mieć jednakową szerokość 0,5 mm;

nieprzekraczającą

3) być oznaczone w następujący sposób:

a) kresa głównego górnego ograniczenia pojemności nominalnej kolby powinna być oznaczona liczbą określającą pojemność nominalną kolby wyrażoną w dm3,

b) każda dziesiąta kresa podziatki oraz jej kresy skrajne powinny być oznaczone liczbami określającymi daną pojemność kolby, wyrażoną w dm?*.

2. Nad najwyższą i pod najniższą skrajną kresą podziałki powinno być zamieszczone oznaczenie jednostki miary „dm?”.

3. Kresy długie podziałki powinny mieć długość co najmniej 6 mm, natomiast pozostałe w granicach od 1/2 do 3/4 długości kres długich.

4. Kresy podziałek kolb z zaworem z oddolnym i odgórnym odczytem objętości oraz kolb do piwa powinny dodatkowo posiadać następujące oznaczenia:

1) kresa głównego dolnego ograniczenia pojemności nominalnej kolby powinna być oznaczona cyfrą 0;

2) każda dziesiąta kresa podziatki szyjki dolnej kolby z oddolnym i odgórnym odczytem objętości, znajdująca się powyżej kresy oznaczonej cyfrą 0, powinna być oznaczona liczbą określającą daną pojemność kolby ze znakiem minus (-).

8 14. 1. Metalowa podzielnia powinna być przymocowana do szyjki albo do metalowych oston szklanych szyjek kolb w sposób trwały albo umożliwiający jej pionowe przesunięcie i zabezpieczenie przed zmianą położenia po dokonaniu adiustacji pojemności.

2. Przesunięcie metalowej podzielni powinno być możliwe w zakresie nie mniejszym niż odpowiadający objętości równej podwójnej wartości bezwzględnej błędu granicznego dopuszczalnego kolby.

3. Płynowskaz kolby do gazu ciekłego może być wyposażony wyłącznie w podzielnię przesuwaną, przy czym zakres możliwości przesunięcia tej podzielni powinien wynosić nie mniej niż +10 mm.

8 15. 1. Szyjki górne i dolne kolb z zaworem z oddolnym i odgórnym odczytem objętości i kolb do piwa powinny mieć jednakowe średnice.

2. Szyjki dolne kolb, o których mowa w ust. 1, powinny być wyposażone w zawory resztkowe umożliwiające całkowite opróżnienie kolb.

8 16. 1. Zbiorniki kolb powinny mieć kształt cylindra stojącego, zakończonego:

1) w kolbach bez zaworu — od góry stożkową pokrywą z szyjką oraz od dołu dnem o kształcie uniemożliwiającym jego odkształcenia;

2) w kolbach z zaworem — od góry stożkową pokrywą z szyjką wyprowadzoną z wierzchotka stożka oraz od dołu stożkowym dnem, z którego wierzchołka jest wyprowadzona:

a) rura wyptywowa z zaworem wypływowym — w przypadku kolby z odgórnym odczytem objętości albo

b) szyjka dolna, z której wyprowadzona jest rura do napełniania oddolnego kolby z zaworem odcinającym oraz rura wypływowa z zaworem wypływowym — w przypadku kolby z oddolnym i odgórnym odczytem objętości;

Nr 97

3) w kolbach do piwa — od góry i od dołu kulistymi lub eliptycznymi dennicami wyposażonymi w cylindryczne szyjki, których osie symetrii pokrywają się z osią symetrii kolby, odpowiednio:

a) górną, zakończoną zbiornikiem do pomieszczenia dwutlenku węgla,

b) dolną, z której wyprowadzona jest armatura do oddolnego napełniania kolby wyposażona w:

— zawór odcinający, — rurę wypływową z zaworem wypływowym.

2. Zbiorniki kolb z zaworem o pojemnościach nominalnych powyżej 5000 dm* mogą mieć kształt inny niż określony w ust. 1 pkt 2.

3. Nachylenie stożkowych pokryw oraz stożkowych den zbiorników kolb z zaworem w stosunku do ich osi symetrii powinno zawierać się w zakresie od 45 *do 8029.

4. Rury wypływowe, o których mowa w ust. 1 pkt 2 lit. a i pkt 3 lit. b, powinny być nachylone do pionowej osi symetrii kolb w granicach od 100 * do 1809.

5. Rury do napełniania oddolnego oraz rury wypływowe, o których mowa w ust. 1 pkt 2 lit. b i pkt 3 lit. b oraz w kolbach do gazu ciekłego o pojemnościach nominalnych 50 dm?%, 100 dm, 200 dm*, 500 dm? i 1000 dm3 powinny być umieszczone poniżej zakresu pomiarowego ptynowskazu szyjek dolnych.

6. Dennice powinny być tak ukształtowane, aby kąt zawarty pomiędzy styczną do dennicy w dowolnym punkcie przecięcia się powierzchni dennicy z walcową powierzchnią szyjki górnej lub szyjki dolnej a normalną do osi symetrii kolby był nie mniejszy niż 10 *.

8 17. Kolby bez zaworu i z zaworem używane do odmierzania objętości cieczy silnie pieniących się powinny być wyposażone w lej zapobiegający wyptywowi piany, stanowiący nadbudowę szyjek.

1. Zbiorniki kolb:

1) z zaworem powinny być dodatkowo zakończone kołnierzami zabezpieczającymi przed wylaniem się cieczy podczas napetniania kolb, wyposażonymi w instalacje spustowe;

2) z zaworem oraz do gazu ciekłego powinny być wyposażone we wsporniki umożliwiające posadowienie kolby;

3) z zaworem, do gazu ciekłego i do piwa powinny być wyposażone w urządzenia wypornikowe:

a) umożliwiające adiustację pojemności do pojemności nominalnej,

b) zmianę pojemności kolby bez konieczności zniszczenia nałożonych cech zabezpieczających.

2. Wsporniki montowane w kolbach z zaworem o pojemnościach nominalnych do 500 dm? i do gazu

ciekłego powinny być wyposażone w urządzenia do pionowego ustawienia kolby.

8 19. 1. W kolbach z zaworem i do gazu ciekłego średnice nominalne zaworów wypływowych powinny być równe średnicom nominalnym rur wypływowych.

2. W kolbach z zaworem, do gazu ciektego o pojemności nominalnej 20 dm? oraz do piwa, średnice nominalne rur wypływowych powinny podczas opróżniania kolby umożliwiać opadanie poziomu cieczy w zbiorniku z prędkością maksymalną równą lub mniejszą niż 1 cm/s.

3. W kolbach z zaworem z oddolnym i odgórnym odczytem objętości oraz w kolbach do gazu ciektego i w kolbach do piwa:

1) średnice nominalne zaworów odcinających oddolne napełnianie powinny być równe średnicom nominalnym rur do napełniania oddolnego;

2) średnice rur do napetniania oddolnego powinny umożliwiać napetnianie kolb przy maksymalnym strumieniu objętości przewidzianym dla sprawdzanych instalacji pomiarowych.

8 20. Kolby z zaworem z oddolnym i odgórnym odczytem objętości opróżniane w sposób wymuszony oraz o pojemnościach nominalnych większych od 500 dm? i kolby do gazu ciektego o pojemnościach nominalnych 50 dm*, 100 dm, 200 dm*, 500 dm$% i 1000 dm* powinny być posadowione i zamontowane w sposób trwały na przewoźnych platformach z możliwością ustawienia w pozycji pionowej.

8 21. 1. Kolby z zaworem, kolby do gazu ciekłego i kolby do piwa powinny być wyposażone w poziomnice.

2. Wartość działki elementarnej poziomnic powinna spełniać zależność:

n

e <arctg 63,662 -

"X

gdzie:

e — wartość liczbowa działki elementarnej poziomnicy, w stopniach,

v, — wartość liczbowa pojemności nominalnej kolby z zaworem, w dm,

d —wartość liczbowa średnicy wewnętrznej szyjki kolby, w milimetrach,

x — wartość liczbowa odległości osi symetrii szyjki kolby od ścianki szklanej szyjki kolby albo od szklanej płytki płynowskazu wziernikowego, albo od osi symetrii rurki szklanej ptynowskazu rurkowego, w milimetrach.

8 22. Kolby powinny być wyposażone w służące do pomiaru temperatury cieczy wywzorcowane termometry:

1) elektroniczne z odczytem cyfrowym, z dziatką elementarną nie większą niż 0,1 *C lub

Nr 97

2) szklane cieczowe, z działką elementarną nie większą niż 0,1 *C, a w przypadku kolb do gazu ciektego nie większą niż 1 ?C

— o zakresie pomiarowym od —10 *C do +50 *C.

8 23. Kolby o pojemnościach nominalnych:

1) do 500 dm, powinny być wyposażone w jeden termometr;

2) powyżej 500 dm* do 2000 dm, powinny być wyposażone w dwa termometry;

3) powyżej 2000 dm*%, powinny być wyposażone w trzy termometry.

8 24. 1. Termometry powinny być umieszczone w ostonach przymocowanych do ścianek kolb.

2. Osłony termometrów powinny być:

1) wykonane z tego samego materiału, z którego wykonano zbiorniki kolb;

2) kształtu cylindra stojącego z zaślepionym jednym końcem, który umieszczony jest wewnątrz kolby;

3) nachylone do pionowych osi symetrii kolb w sposób umożliwiający napetnienie tych oston cieczą zwiększającą przewodnictwo cieplne.

8 25. Końcówki czujników termometrów elektronicznych lub zbiorniki termometrów szklanych cieczowych umieszczonych w osłonach powinny znajdować się wewnątrz kolb z zaworem zgodnie z następującymi warunkami:

1) odległość końcówek czujników termometrów elektronicznych lub zbiorników termometrów szklanych cieczowych od ścianek zbiorników kolb z zaworem powinna być nie mniejsza niż 1/5 różnicy średnicy zbiornika kolby z zaworem i średnicy jej szyjki;

2

—

w kolbach z zaworem i jednym termometrem — końcówka czujnika termometru elektronicznego lub zbiornik termometru szklanego cieczowego powinna znajdować się w połowie wysokości zbiorników kolb;

3) w kolbach z zaworem i dwoma termometrami — końcówki czujników termometrów elektronicznych lub zbiorniki termometrów szklanych cieczowych powinny znajdować się w 1/4 i w 3/4 wysokości zbiorników kolb, przy czym termometry powinny być rozmieszczone co 180 *;

4

—

w kolbach z zaworem i trzema termometrami — końcówki czujników termometrów elektronicznych lub zbiorniki termometrów szklanych cieczowych powinny znajdować się w połowie wysokości zbiorników tych kolb oraz w dolnych i górnych potowach odcinków wysokości tych zbiorników równych 1/3 ich wysokości, przy czym termometry powinny być rozmieszczone co 120 *.

8 26.1. Na kolbach, w widocznym miejscu, powinny być zamieszczone w sposób trwały i czytelny:

1) nazwa lub znak producenta;

2) rodzaj kolby;

3) przeznaczenie;

4) temperatura odniesienia, wyrażona w *C; 5) pojemność nominalna, wyrażona w dm3;

5) numer i znak fabryczny; 6) rok produkcji; 7) nadany znak zatwierdzenia typu.

2. Dodatkowo powinny być zamieszczone na kolbach:

1) do gazu ciekłego — oznaczenie ciśnienia odniesienia;

2) do piwa — oznaczenie ciśnienia dopuszczalnego, przy którym możliwa jest ich eksploatacja.