Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach.

1. Muzeum jest jednostką organizacyjną, nie nastawioną na osiąganie zysku, której celem jest trwała ochrona dóbr kultury, informowanie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów, upowszechnianie podstawowych wartości historii, nauki i kultury polskiej oraz światowej, kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie kontaktu ze zbiorami przez działania określone w art. 2.

2. Muzealiami są rzeczy ruchome i nieruchomości wpisane do inwentarza muzealiów. Muzealia stanowią dobro ogólnospołeczne.

Muzeum realizuje cele określone w art. 1 w szczególności przez:

1) gromadzenie dóbr kultury w statutowo określonym zakresie,

2) katalogowanie i naukowe opracowywanie zgromadzonych muzealiów,

3) przechowywanie gromadzonych dóbr kultury, w warunkach zapewniających im właściwy stan zachowania i bezpieczeństwo, oraz magazynowanie ich, w sposób dostępny do celów naukowych,

4) zabezpieczanie i konserwację muzealiów oraz w miarę możliwości, zabezpieczanie stanowisk archeologicznych oraz innych nieruchomych obiektów kultury materialnej i przyrody,

5) urządzanie wystaw,

6) organizowanie i prowadzenie badań, ekspedycji naukowych oraz prac wykopaliskowych,

7) prowadzenie działalności edukacyjnej,

8) udostępnianie zbiorów do celów naukowych i edukacyjnych,

9) zapewnianie właściwych warunków zwiedzania i korzystania ze zbiorów,

10) prowadzenie działalności wydawniczej.

Muzea mogą być tworzone dla jednej lub wielu dziedzin działalności człowieka oraz tworów natury.

W sprawach nie uregulowanych w ustawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. Nr 114, poz. 493, z 1994 r. Nr 121, poz. 591 oraz z 1996 r. Nr 90, poz. 407).

1. Muzea mogą być tworzone przez naczelne i centralne organy administracji rządowej, wojewodów, gminy, związki komunalne, osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej.

2. Muzeami państwowymi są muzea utworzone przez naczelne i centralne organy administracji rządowej lub wojewodów.

3. Muzeami komunalnymi są muzea utworzone albo przejęte przez gminy lub związki komunalne.

4. Podmioty, o których mowa w ust. 1, tworzące muzea są obowiązane:

1) zapewnić środki potrzebne do utrzymania i rozwoju muzeum,

2) zapewnić bezpieczeństwo zgromadzonym zbiorom,

3) sprawować nadzór nad muzeum.

5. Minister Kultury i Sztuki, w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji, określi, w drodze rozporządzenia, zasady zabezpieczania zbiorów przed pożarami, kradzieżami i innymi niebezpieczeństwami grożącymi zniszczeniem lub utratą muzealiów oraz sposoby przygotowania zbiorów do ewakuacji w razie powstania zagrożenia.

1. Muzeum działa na podstawie statutu nadanego przez podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 1, w uzgodnieniu z Ministrem Kultury i Sztuki.

2. Statut określa w szczególności:

1) nazwę, teren działania i siedzibę muzeum,

2) zakres działania,

3) rodzaj i zakres gromadzonych zbiorów,

4) organy zarządzające i nadzorujące oraz sposób ich powoływania,

5) sposób uzyskiwania środków finansowych,

6) zasady dokonywania zmian w statucie,

7) zasady prowadzenia działalności, o której mowa w art. 9, jeżeli muzeum zamierza taką działalność prowadzić.

3. Uzgodnień, o których mowa w ust. 1, dokonuje także, w zakresie swojej właściwości, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.

1. Przy Ministrze Kultury i Sztuki działa Rada do Spraw Muzeów jako organ opiniodawczo-doradczy w sprawach zarządzania, finansowania oraz polityki kulturalnej w zakresie muzealnictwa.

2. Członków Rady, o której mowa w ust. 1, powołuje i odwołuje Minister Kultury i Sztuki. Rada wybiera przewodniczącego ze swojego grona.

3. Szczegółowy zakres działania Rady, o której mowa w ust. 1, jej skład, liczbę i sposób powoływania członków określi Minister Kultury i Sztuki, w drodze rozporządzenia.

1. Minister Kultury i Sztuki sprawuje nadzór nad muzeami. W tym celu może dokonywać kontroli ich działalności.

2. W razie rażącego naruszenia przepisów ustawy i statutu muzeum, gdy bezskuteczne okazały się zalecenia usunięcia stwierdzonych uchybień w działalności muzeum, Minister Kultury i Sztuki, po wysłuchaniu podmiotu, o którym mowa w art. 5 ust. 1, oraz rady muzeum lub rady powierniczej, po zapoznaniu się z opinią Rady do Spraw Muzeów, może, w drodze decyzji administracyjnej, zakazać jego dalszej działalności. Decyzję tę podaje się do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty.

3. W decyzji, o której mowa w ust. 2, Minister Kultury i Sztuki wskazuje sposób zabezpieczenia muzealiów.

Muzeum może prowadzić, jako dodatkową, działalność gospodarczą w celu finansowania działalności określonej w art. 2.

1. Wstęp do muzeów, z zastrzeżeniem ust. 2, jest odpłatny, chyba że właściwy podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 1, postanowi o nieodpłatnym wstępie do muzeum.

2. Jeden dzień w tygodniu wstęp do muzeów jest nieodpłatny.

3. Wysokość opłat za wstęp do muzeum oraz dzień, w którym wstęp do muzeum jest nieodpłatny, ustala dyrektor.

4. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, grupy osób, którym, przysługuje ulga w opłacie lub zwolnienie z opłaty za wstęp do muzeów państwowych, z zastrzeżeniem ust. 5.

5. Minister Kultury i Sztuki, po zasięgnięciu opinii Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, ustala, w drodze zarządzenia, wykaz państwowych muzeów martyrologicznych, do których wstęp jest bezpłatny.

1. Przy muzeum państwowym i komunalnym działa rada muzeum, której członków powołuje właściwy podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lub 3.

2. Rada muzeum:

1) sprawuje nadzór nad wypełnianiem przez muzeum jego powinności wobec zbiorów i społeczeństwa, w szczególności nad realizacją celów określonych w art. 2,

2) ocenia, co najmniej raz do roku, działalność muzeum oraz zatwierdza przedłożony przez dyrektora roczny plan działalności, wraz z planem finansowym, a także sprawozdanie roczne z działalności muzeum,

3) w razie niezatwierdzenia planu, o którym mowa w pkt 2, sprawę rozstrzyga właściwy podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lub 3.

3. Kadencja członków rady muzeum trwa cztery lata, z zastrzeżeniem art. 18 ust. 1.

4. Członków rady nie przekraczającej 15 osób powołuje i odwołuje właściwy podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lub 3. Rada wybiera ze swojego grona przewodniczącego.

5. W skład rady muzeum powoływane są osoby spośród kandydatów wskazanych przez:

1) właściwy podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lub 3,

2) właściwy ze względu na siedzibę muzeum organ samorządu terytorialnego, jeżeli nie jest podmiotem, o którym mowa w art. 5 ust. 3,

3) stowarzyszenia naukowe i twórcze,

4) fundacje i inne instytucje wspierające działalność muzeum,

5) Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w muzeach prowadzących działalność w zakresie jej właściwości,

6) dyrektora muzeum,

7) samą radę muzeum.

6. Przedstawiciele podmiotów, o których mowa w art. 5 ust. 2 i 3, stanowią nie więcej niż 1/4 składu rady.

7. Dyrektor muzeum i sekretarz rady muzeum uczestniczą w jej zebraniach; sekretariat rady zapewnia muzeum.

8. Szczegółowy tryb pracy rady muzeum określa uchwalony przez nią regulamin.

9. Rada Muzeum w razie ogłoszenia konkursu na stanowisko dyrektora wyznacza minimum 1/3 składu osobowego komisji konkursowej.

10. Konkursu na stanowisko dyrektora nie ogłasza się, jeżeli właściwy podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 2 i 3, na wniosek rady muzeum, powołał dyrektora po raz kolejny na czas określony.

1. W muzeum mogą działać kolegia doradcze utworzone przez dyrektora, z jego inicjatywy lub na wniosek co najmniej połowy zatrudnionych w nim muzealników.

2. Tryb działania kolegów doradczych, skład osobowy i organizację określa statut muzeum.

1. Dla potwierdzenia wysokiego poziomu merytorycznej działalności i znaczenia zbiorów oraz w celu ewidencjonowania muzeów spełniających te warunki Minister Kultury i Sztuki prowadzi Państwowy Rejestr Muzeów, zwany dalej „Rejestrem”.

2. Minister Kultury i Sztuki uzależnia wpis Rejestru, w szczególności od znaczenia posiadanych przez muzeum zbiorów, zespołu kwalifikowanych pracowników, pomieszczeń i stałego źródła finansowania - zapewniających spełnianie statutowych celów muzeum.

3. Minister Kultury i Sztuki określi, w drodze zarządzenia:

1) zasady i tryb prowadzenia Rejestru,

2) warunki i tryb dokonywania wpisów w Rejestrze,

3) okoliczności, w jakich można zarządzić kontrolę w celu ustalenia, czy muzeum spełnia nadal warunki wpisu do Rejestru.

4. Z dniem wpisu do Rejestru muzeum jest uprawnione do używania nazwy „muzeum rejestrowane”.

5. Muzeum rejestrowane korzysta ze szczególnej ochrony i pomocy finansowej państwa.

1. Jeżeli muzeum rejestrowane przestało spełniać warunki wpisu do Rejestru, Minister Kultury i Sztuki wyznacza muzeum termin do ich spełnienia, a po jego bezskutecznym upływie skreśla z Rejestru.

2. O wszczęciu postępowania w sprawie skreślenia z Rejestru oraz o jego wyniku Minister Kultury i Sztuki zawiadamia podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 1, i podaje ten fakt do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty.

Rozstrzygnięcie w sprawach wpisu i skreślenia z Rejestru następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Minister Kultury i Sztuki, po zasięgnięciu opinii Rady do Spraw Muzeów, może w muzeach rejestrowanych, bezpośrednio mu podległych, powierzyć swoje uprawnienia radzie powierniczej, w zakresie:

1) nadzoru nad wypełnianiem przez muzeum jego powinności wobec zbiorów i społeczeństwa,

2) bezpośredniego nadzoru nad realizacją celów określonych w art. 1 ust. 1 i art. 2,

3) oceny i zatwierdzania, przedstawionego przez dyrektora, projektu rocznego planu finansowego,

4) powoływania i odwoływania dyrektora muzeum.

Właściwe naczelne i centralne organy administracji rządowej, wojewodowie oraz organy gmin lub związków komunalnych mogą w muzeach rejestrowanych bezpośrednio im podległych powierzyć - za zgodą Ministra Kultury i Sztuki, po zasięgnięciu opinii Rady do Spraw Muzeów - swoje uprawnienia radzie powierniczej, w zakresie określonym w art. 16.

1. W muzeum, w którym działa rada powiernicza, nie powołuje się rady muzeum, a dotychczasowa rada ulega rozwiązaniu.

2. Przekazanie uprawnień, o których mowa w art. 16 i 17, wymaga zasięgnięcia opinii Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, w zakresie jej właściwości.

1. Rada powiernicza składa się z 9-15 członków. Pracami rady kieruje przewodniczący. Członków rady oraz przewodniczącego powołuje i odwołuje organ, o którym mowa w art. 16 i art. 17.

2. Szczegółowy tryb pracy powierniczej określa regulamin uchwalany przez radę i zatwierdzany przez organ, o którym mowa w art. 16 i art. 17.

3. Kadencja rady powierniczej trwa 5 lat.

4. Członkostwo w radzie powierniczej wygasa przed upływem kadencji w razie:

1) śmierci,

2) zrzeczenia się,

3) skazania prawomocnym wyrokiem na utratę praw publicznych,

4) ubezwłasnowolnienia,

5) odwołania z powodu niewykonywania obowiązków członka rady wynikających z przepisów ustawy lub regulaminu.

Muzeum rejestrowanemu, przy nabywaniu dóbr kultury, przysługuje:

1) prawo pierwszeństwa zakupu od podmiotów prowadzących działalność polegającą na oferowaniu do sprzedaży dóbr kultury - w terminie 14 dni od dnia zgłoszenia przez muzeum gotowości zakupu,

2) prawo pierwokupu bezpośrednio na aukcjach, po cenie wylicytowanej.

1. Muzealia wchodzące w skład muzeum muszą być zinwentaryzowane.

2. Minister Kultury i Sztuki określi, w drodze rozporządzenia, zasady i sposób ewidencjonowania dóbr kultury w muzeach.

Muzealia stanowiące własność muzeum wpisuje się do inwentarza.

1. Muzea państwowe i komunalne mogą dokonywać zamiany muzealiów, a także zbywać je w inny sposób, za zgodą Ministra Kultury i Sztuki. Zgoda na zbycie muzealiów może być udzielona tylko w wyjątkowych i uzasadnionych przypadkach. Środki uzyskane ze sprzedaży muzealiów mogą być przeznaczone wyłącznie na uzupełnienie zbiorów muzeum.

2. Minister Kultury i Sztuki może wyrazić zgodę na zamianę muzealiów, określoną w ust. 1, na wniosek dyrektora muzeum, zgłoszony za pośrednictwem właściwego podmiotu, o którym mowa w art. 5 ust. 2 i 3.

3. Minister Kultury i Sztuki może wyrazić zgodę na sprzedaż muzealiów, określoną w ust. 1, na wniosek dyrektora muzeum, złożony za pośrednictwem właściwego podmiotu, o którym mowa w art. 5 ust. 2 i 3, zaopiniowany przez kolegium doradcze, jeżeli takie zostało powołane - po zasięgnięciu opinii Rady do Spraw Muzeów.

4. W sprawach z zakresu działania Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa czynności, o których mowa w ust. 1-3, wymagają zasięgnięcia jej opinii.

1. Minister Kultury i Sztuki, na wniosek dyrektora muzeum państwowego lub komunalnego, wyraża zgodę na skreślenie z inwentarza, w razie zmiany statusu prawnego muzealium lub błędu w zapisie inwentarzowym.

2. W razie stwierdzenia błędów w zapisie inwentarzowym, skreślenie może być nakazane decyzją Ministra Kultury i Sztuki, po uzgodnieniu z Radą do Spraw Muzeów.

1. Muzeum może pobierać opłaty za przygotowane i udostępnianie zbiorów w celu kopiowania muzealiów albo sporządzania reprodukcji lub fotografii, a także za wypożyczenie do ekspozycji muzealiów znajdujących się w jego posiadaniu.

2. Nie pobiera się opłat za użyczenia muzealiów między muzeami krajowymi.

1. W razie likwidacji muzeum komunalnego, podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 3, zapewnia muzealiom warunki należytego przechowywania.

2. W przypadku określonym w ust. 1 wojewoda ma prawo pierwszeństwa nabycia muzealiów. Jeżeli likwidowane muzeum utworzono w drodze komunalizacji mienia państwowego, nabycie następuje nieodpłatnie.

3. Jeżeli wojewoda nie skorzystał z prawa pierwszeństwa nabycia, podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 3, po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, podejmuje decyzję o dalszym przeznaczeniu muzealiów.

Szczegółowe zasady postępowania z muzealiami, w razie likwidacji muzeum państwowego, określa każdorazowo Minister Kultury i Sztuki, w drodze decyzji, po zasięgnięciu opinii Rady do Spraw Muzeów.

Muzealia, będące nieruchomościami, w momencie likwidacji muzeum podlegają bezzwłocznie wpisowi do rejestru zabytków, chyba że wejdą w skład innego muzeum.

1. Muzealia mogą być przenoszone poza teren muzeum, w którym wpisane są do inwentarza, w przypadkach:

1) wypożyczenia innym muzeom,

2) potrzeby konserwacji, badań lub zapewnienia bezpieczeństwa,

3) ekspozycji na wystawach,

4) innych, uzasadnionych - za zgodą podmiotu, o którym mowa w art. 5 ust. 1.

2. Minister Kultury i Sztuki określi, w drodze zarządzenia, warunki przenoszenia muzealiów w przypadkach, o których mowa w ust. 1.

Muzealia wpisane do inwentarzy muzeów państwowych lub komunalnych nie podlegają egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego w sądowym lub administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.

Przepisy rozdziału 4 nie naruszają przepisów dotyczących ochrony narodowego zasobu archiwalnego oraz przepisów regulujących zasady zbywania mienia komunalnego.

1. Pracownicy zatrudnieni na stanowiskach związanych z działalnością podstawową muzeów tworzą zawodową grupę muzealników, do której wchodzą asystenci, adiunkci, kustosze i kustosze dyplomowani.

2. Pracownicy, o których mowa w ust. 1, powinni posiadać kwalifikacje muzealnicze.

3. W muzeach mogą być zatrudnieni specjaliści w innych zawodach związanych z działalnością muzealną.

4. Minister Kultury i Sztuki określi, w drodze rozporządzenia, wymagania kwalifikacyjne uprawniające do zajmowania stanowisk w muzeach oraz tryb ich stwierdzania.

Muzea prowadzące lub koordynujące prace naukowe mogą zatrudniać pracowników naukowych i badawczo-technicznych, na zasadach określonych w ustawie z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. z 1991 r. Nr 44, poz. 194 i Nr 107, poz. 464, z 1992 r. Nr 54, poz. 254, z 1994 r. Nr 1, poz. 3 i Nr 43, poz. 163 oraz z 1996 r. Nr 41, poz. 175 i Nr 89, poz. 402). Do pracowników tych przepis art. 34 stosuje się odpowiednio.

Muzealnik w czasie pozostawania w stosunku pracy w muzeum przestrzega ogólnie przyjętych norm etyki zawodowej, a w szczególności nie prowadzi handlu przedmiotami pozostającymi w zakresie zainteresowania muzeum i nie podejmuje działań, jak kolekcjonerskich, wykonywania ekspertyz i wycen przedmiotów, mogących powodować konflikt interesów z zatrudniającym go muzeum.

W ustawie z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i o muzeach (Dz. U. Nr 10, poz. 48, z 1983 r. Nr 38, poz. 173, z 1989 r. Nr 35, poz. 192 oraz z 1990 r. Nr 34, poz. 198 i Nr 56, poz. 322 oraz z 1996 r. Nr 106, poz. 496) wprowadza się następujące zmiany:

1) w tytule ustawy skreśla się wyrazy „i o muzeach”;

2) w art. 4 pkt 2 otrzymuje brzmienie:

2) wpisane w muzeach do inwentarza i wchodzące w skład bibliotek, z wyjątkiem materiałów wchodzących w skład narodowego zasobu archiwalnego, których ochronę regulują odrębne przepisy,

3) w tytule rozdziału III skreśla się wyrazy „i nadzoru nad muzeami”;

4) w art. 7 skreśla się wyrazy „i wszystkimi muzeami”;

5) art. 9 otrzymuje brzmienie:

Art. 9. Bezpośredni nadzór nad państwowymi kolekcjami i zbiorami pozamuzealnymi sprawują Minister Kultury i Sztuki, inni ministrowie (kierownicy urzędów centralnych), osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, stosownie do swojego zakresu działania.

6) skreśla się art. 45-54 oraz oznaczenie rozdziału VIII;

7) skreśla się art. 61-66 oraz oznaczenie rozdziału X;

8) w tytule rozdziału XI skreśla się wyrazy „i w zbiorach muzealnych”;

9) w art. 67 wyrazy „Muzea i zabytki nieruchome” zastępuje się wyrazami „Zabytki nieruchome”;

10) skreśla się art. 69.

W ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, Nr 103, poz. 446 i Nr 107, poz. 464, z 1993 r. Nr 47, poz. 212 i Nr 131, poz. 629, z 1994 r. Nr 27, poz. 96, Nr 31, poz. 118, Nr 84, poz. 384, Nr 85, poz. 388, Nr 89, poz. 415 i Nr 123, poz. 601, z 1995 r. Nr 99, poz. 486 oraz z 1996 r. Nr 5, poz. 33, Nr 90, poz. 405, Nr 106, poz. 496 i Nr 156, poz. 775) w art. 40 po ust. 4 dodaje się ust. 4a w brzmieniu:

4a. Muzeum rejestrowane zwolnione jest od opłat z tytułu użytkowania wieczystego, użytkowania i zarządu gruntami i budynkami, stanowiącymi własność Skarbu Państwa.

W ustawie z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. Nr 9, poz. 31 i Nr 101, poz. 444, z 1992 r. Nr 21, poz. 86, z 1994 r. Nr 123, poz. 600 oraz z 1996 r. Nr 91, poz. 409 i Nr 149, poz. 704) w art. 7 w ust. 1 po pkt 10 dodaje się pkt 10a w brzmieniu:

10a) budynki i grunty we władaniu muzeów rejestrowanych,

W ustawie z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. Nr 114, poz. 493, z 1994 r. Nr 121, poz. 591 oraz z 1996 r. Nr 90, poz. 407) art. 40 otrzymuje brzmienie:

Art. 40. Przepisy ustawy nie naruszają przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz. U. Nr 10, poz. 48, z 1983 r. Nr 38, poz. 173, z 1989 r. Nr 35, poz. 192, z 1990 r. Nr 34, poz. 198 i Nr 56, poz. 322, z 1996 r. Nr 106, poz. 496 oraz z 1997 r. Nr 5, poz. 24), ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o bibliotekach (Dz. U. Nr 12, poz. 63, z 1984 r. Nr 26, poz. 129, z 1989 r. Nr 29, poz. 155 i Nr 35, poz. 192, z 1990 r. Nr 34, poz. 198 oraz z 1996 r. Nr 152, poz. 722) oraz ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 1997 r. Nr 5, poz. 24) w zakresie prowadzenia działalności kulturalnej w formach określonych w tych ustawach.

Do czasu wydawania przepisów wykonawczych na podstawie niniejszej ustawy zachowują moc dotychczasowe przepisy wykonawcze dotyczące muzeów, wydane na podstawie ustawy wymienionej w art. 35, nie dłużej jednak niż przez okres 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, jeżeli nie są z nią sprzeczne.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.