Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 16 maja 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać odważniki, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych

678 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI1) z dnia 16 maja 2007 r. w sprawie wymagaƒ, którym powinny odpowiadaç odwa˝niki, oraz szczegó∏owego zakresu sprawdzeƒ wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrzàdów pomiarowych2), 3)

2. Wymiary i wykonanie odwa˝ników walcowych 2) druciki ukszta∏towane w formie: klas dok∏adnoÊci M i M o wartoÊciach nominalnych 1 2 a) 1 segmentu — odwa˝niki o wartoÊciach nomimasy od 1g do 500g iod 1kg do 10kg okreÊla za∏àcznalnych masy: 1 mg, 10 mg, 100 mg, 1000 mg, nik nr 2 do rozporzàdzenia. b) 2 segmentów — odwa˝niki owartoÊciach nomi- § 4. 1. Odwa˝niki klas dok∏adnoÊci E , E , F iF po- nalnych masy: 2 mg, 20 mg, 200 mg, 1 2 1 2 winny mieç: c) 5 segmentów — odwa˝niki owartoÊciach nominalnych masy: 5 mg, 50 mg, 500 mg. 1) korpus w kszta∏cie walca lub Êci´tego sto˝ka, zakoƒczony g∏ówkà — w przypadku odwa˝ników § 7. Odwa˝niki klas dok∏adnoÊci E , E , F , F i M o wartoÊciach nominalnych masy od 1 g do 500 g 1 2 1 2 1 o wartoÊci nominalnej masy 1 g mogà posiadaç i od 1 kg do 10 kg, z zastrze˝eniem ust. 3; kszta∏t odwa˝nika owartoÊci nominalnej masy równej 2) wymiary zewn´trzne jak dla odwa˝ników, o któ- zarówno podwielokrotnoÊci, jak i wielokrotnoÊci 1 g. rych mowa w § 3 ust. 2; § 8. 1. Odwa˝niki powinny byç wykonane zmetalu 3) kszta∏t odpowiedni do sposobu pos∏ugiwania si´ lub stopu. nimi — w przypadku odwa˝ników o wartoÊciach nominalnych masy 20 kg i 50 kg. 2. Metal lub stop, o którym mowa w ust. 1, powinien byç takiej jakoÊci, aby zmiany masy odwa˝ników 2. W odwa˝nikach, o których mowa w ust. 1 pkt 1 wynikajàce ze zu˝ycia w normalnych warunkach u˝yti 2, wysokoÊç korpusu w kszta∏cie walca powinna miekowania by∏y pomijalnie ma∏e wstosunku do wartoÊci Êciç si´ wzakresie od 3/4 do 5/4 wartoÊci Êrednicy jego b∏´dów granicznych dopuszczalnych dla danej klasy podstawy, natomiast wysokoÊç korpusu w kszta∏cie dok∏adnoÊci. Êci´tego sto˝ka — w zakresie od 3/4 do 5/4 wartoÊci Êredniej Êrednicy (liczonej jako Êrednia arytmetyczna § 9. Odwa˝nik powinien mieç takà g´stoÊç, aby od- Êrednic jego podstaw). WysokoÊç g∏ówki powinna mieÊchylenie g´stoÊci powietrza o10 % od wartoÊci przyjciç si´ wzakresie od 1/2 do 1 wartoÊci tych Êrednic. mowanej (1,2 kg/m3) nie spowodowa∏o b∏´du przekraczajàcego 1/4 wartoÊci b∏´du granicznego dopuszczal- 3. Odwa˝niki klas dok∏adnoÊci E , E i F o warto- 1 2 1 nego. Êciach nominalnych masy od 1g do 500g iod 1kg do 10 kg mogà mieç kszta∏t walca bez g∏ówki. § 10. Metal lub stop, zktórego sà wykonywane odwa˝niki klas dok∏adnoÊci E , E iF , powinien byç nie- § 5. 1. Odwa˝niki klas dok∏adnoÊci E i E o warto- 1 2 1 1 2 magnetyczny. Êciach nominalnych masy od 1g do 500g iod 1kg do 50kg powinny byç wykonane wca∏oÊci jako jeden ele- § 11. OdpornoÊç na korozj´ i odpryskiwanie metament — bez jamy adiustacyjnej. lu lub stopu, zktórego sà wykonywane odwa˝niki prostopad∏oÊcienne klas dok∏adnoÊci M i M o warto- 2. Odwa˝niki klas dok∏adnoÊci F , F , M i M 1 2 1 2 1 2 Êciach nominalnych masy od 5 kg do 50 kg, powinna owartoÊciach nominalnych masy od 1g do 50kg moodpowiadaç co najmniej odpornoÊci na korozj´ i odgà mieç jam´ adiustacyjnà zamkni´tà g∏ówkà lub winpryskiwanie ˝eliwa szarego. ny odpowiedni sposób. § 12. 1. Odwa˝niki walcowe klas dok∏adnoÊci M 3. Odwa˝niki walcowe klas dok∏adnoÊci M i M 1 1 2 i M powinny byç wykonane z materia∏u, którego: o wartoÊciach nominalnych masy: 2 1) g´stoÊç zawiera si´ wprzedziale od 7000 kg/m3do 1) od 1 g do 10 g — nie powinny mieç jamy adiusta- 9500 kg/m3; cyjnej; 2) twardoÊç odpowiada co najmniej twardoÊci mo- 2) 20 g i 50 g — mogà mieç jam´ adiustacyjnà; siàdzu; 3) od 100 g do 500 g i od 1 kg do 50 kg — powinny 3) odpornoÊç na korozj´ odpowiada co najmniej odmieç jam´ adiustacyjnà. pornoÊci na korozj´ ˝eliwa szarego; 4. Obj´toÊç jamy adiustacyjnej nie powinna prze- 4) kruchoÊç nie przekracza kruchoÊci ˝eliwa szarego. kraczaç 1/5 ca∏kowitej obj´toÊci odwa˝nika. 2. Nie dopuszcza si´ stosowania ˝eliwa szarego ja- § 6. Odwa˝niki klas dok∏adnoÊci E 1 , E 2 , F 1 , F 2 i M 1 ko materia∏u do wykonywania odwa˝ników, o których owartoÊciach nominalnych masy od 1 mg do 1000mg mowa wust. 1, owartoÊci nominalnej masy mniejszej powinny byç wykonane jako: ni˝ 100 g. 1) blaszki o kszta∏cie: § 13. 1. Materia∏em stosowanym do adiustacji oda) trójkàta — odwa˝niki o wartoÊciach nominal- wa˝ników klas dok∏adnoÊci F iF zjamà adiustacyjnà 1 2 nych masy: 1 mg, 10 mg, 100 mg, 1000 mg, mo˝e byç: b) kwadratu — odwa˝niki o wartoÊciach nominal- 1) materia∏, z którego wykonane sà odwa˝niki; nych masy: 2 mg, 20 mg, 200 mg, 2) czysta cyna; c) pi´ciokàta — odwa˝niki owartoÊciach nominalnych masy: 5 mg, 50 mg, 500 mg, albo 3) molibden.

2. Odwa˝niki klas dok∏adnoÊci M i M mogà byç 500 g i od 1 kg do 10 kg dopuszcza si´ naniesienie 1 2 adiustowane o∏owiem w postaci Êrutu. wartoÊci nominalnej masy na powierzchni bocznej korpusu. § 14. 1. Powierzchnia odwa˝nika, ∏àcznie z jego podstawami i kraw´dziami, powinna byç ca∏kowicie 4. Odwa˝niki klasy dok∏adnoÊci F powinny byç 2 g∏adka. dodatkowo oznaczone du˝à literà „F”. 2. Powierzchnia odwa˝ników klas dok∏adnoÊci E , 5. Odwa˝niki klasy dok∏adnoÊci M powinny byç 1 1 E , F i F powinna byç wypolerowana i nie powinna dodatkowo oznaczone du˝à literà „M”. 2 1 2 wykazywaç porowatoÊci przy ocenie wzrokowej. 6. Odwa˝niki klasy dok∏adnoÊci M mogà posiadaç 2 3. Powierzchnia odwa˝ników prostopad∏oÊcien- dodatkowo znak identyfikujàcy producenta. nych klas dok∏adnoÊci M iM owartoÊciach nominal- 1 2 nych masy od 5 kg do 50 kg powinna byç porówny- § 17. Odwa˝niki o tej samej wartoÊci nominalnej walna do powierzchni odwa˝ników z ˝eliwa szarego masy wyst´pujàce w komplecie po dwa albo trzy, dok∏adnie odlanych w formie piaskowej. w celu ich rozró˝nienia, powinny byç: 1) oznaczone jednà lub dwiema gwiazdkami albo jed- 4. Powierzchnia odwa˝ników walcowych klasy donà lub dwiema kropkami — wprzypadku odwa˝nik∏adnoÊci M owartoÊciach nominalnych masy od 1kg 1 ków o wartoÊciach nominalnych masy od 1 g do do 10 kg powinna byç wypolerowana i nie powinna 500 g i od 1 kg do 50 kg oraz odwa˝ników o warwykazywaç porowatoÊci przy ocenie wzrokowej. toÊciach nominalnych masy od 1 mg do 1000 mg wykonanych jako blaszki; 5. Powierzchnia odwa˝nika walcowego klasy dok∏adnoÊci M mo˝e byç wypolerowana. 2) wykonane z jednym lub dwoma zagi´ciami — 2 w przypadku odwa˝ników o wartoÊciach nominal- § 15. 1. Powierzchnia odwa˝ników o wartoÊciach nych masy od 1 mg do 1000 mg wykonanych jako nominalnych masy od 1g do 500g iod 1kg do 50kg druciki. mo˝e byç zabezpieczona przed korozjà: § 18. 1. Oznaczenia na odwa˝nikach prostopad∏o- 1) metalowà pow∏okà ochronnà — w przypadku od- Êciennych powinny byç wkl´s∏e albo wypuk∏e. wa˝ników klas dok∏adnoÊci E , E , F i F ; 1 2 1 2 2) odpowiednià pow∏okà ochronnà — w przypadku 2. Oznaczenia na odwa˝nikach walcowych powinodwa˝ników klas dok∏adnoÊci M i M . ny byç: 1 2 1) wygrawerowane albo wybite — w przypadku od- 2. Pow∏oka ochronna powinna byç odporna na wa˝ników klasy dok∏adnoÊci M ; Êcieranie i uderzenia. 1 2) wkl´s∏e albo wypuk∏e — wprzypadku odwa˝ników § 16. 1. Odwa˝niki, o których mowa w § 6, nie po- klasy dok∏adnoÊci M . 2 winny mieç ˝adnych oznaczeƒ wartoÊci nominalnej masy. 3. Oznaczenia na odwa˝nikach klas dok∏adnoÊci F 1 i F powinny byç wygrawerowane lub wybite. 2 2. Odwa˝niki o wartoÊciach nominalnych masy od 1 g do 500 g i od 1 kg do 50 kg: § 19. 1. Pojedyncze odwa˝niki ikomplety odwa˝ników klas dok∏adnoÊci E , E , F i F oraz pojedyncze 1) klas dok∏adnoÊci E i E — nie powinny mieç ˝ad- 1 2 1 2 1 2 odwa˝niki i komplety odwa˝ników klasy dok∏adnoÊci nych oznaczeƒ wartoÊci nominalnych masy; M owartoÊciach nominalnych masy od 1 mg do 500mg 1 i od 1 g do 500 g powinny byç przechowywane 2) klas dok∏adnoÊci F i F — powinny mieç naniesio- 1 2 w skrzynkach. nà liczbowà wartoÊç nominalnà masy wyra˝onej w: a) kilogramach — dla wartoÊci nominalnych masy 2. Komplet odwa˝ników powinien umo˝liwiaç waod 1 kg do 50 kg, ˝enie ∏adunków omasie wzakresie od masy odwa˝nib) gramach — dla wartoÊci nominalnych masy od ka o najmniejszej wartoÊci nominalnej do sumy war- 1 g do 500 g; toÊci nominalnych mas wszystkich odwa˝ników kompletu z rozdzielczoÊcià równà najmniejszej wartoÊci 3) klas dok∏adnoÊci M 1 i M 2 — powinny mieç na gór- nominalnej masy odwa˝nika. nej powierzchni korpusu lub g∏ówki naniesionà wartoÊç nominalnà ich masy wyra˝onej w: 3. Sposoby zestawiania odwa˝ników w komplety okreÊla za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia. a) kilogramach — dla wartoÊci nominalnych masy od 1 kg do 50 kg, 4. Skrzynki, októrych mowa wust. 1, powinny byç b) gramach — dla wartoÊci nominalnych masy od wykonane z materia∏u zapewniajàcego zachowanie 1 g do 500 g. przez odwa˝niki okreÊlonych wymagaƒ metrologicznych i oznakowane tak, aby wskazywaç na klas´ do- 3. W przypadku odwa˝ników walcowych klas do- k∏adnoÊci znajdujàcych si´ wnich odwa˝ników: E , E , 1 2 k∏adnoÊci M i M o wartoÊciach nominalnych masy F , F albo M . 1 2 1 2 1

§ 20. 1. Cech´ legalizacji umieszcza si´ na: Rozdzia∏ 3 1) skrzynce, w której znajdujà si´ odwa˝niki klas do- Wymagania w zakresie charakterystyk k∏adnoÊci E , E i F oraz odwa˝niki od 1 mg do 1 2 1 metrologicznych odwa˝ników 1000 mg klas dok∏adnoÊci F i M ; 2 1 2) plombie na∏o˝onej na zamkni´ciu jamy adiustacyj- § 21. 1. B∏´dy masy odwa˝ników klas dok∏adnoÊci nej tak, aby uniemo˝liwiç do niej dost´p. E , E , F , F , M i M przy legalizacji pierwotnej i b∏´- 1 2 1 2 1 2 dy masy odwa˝ników klas dok∏adnoÊci E , E , F , F 1 2 1 2 2. Cech´ rocznà, stanowiàcà cech´ legalizacji, i M przy legalizacji ponownej nie powinny przekra- 1 umieszcza si´ na powierzchni podstawy odwa˝ników czaç wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych poklasy dok∏adnoÊci F 2 , M 1 i M 2 bez jamy adiustacyjnej. danych w tabeli:

2. B∏´dy masy odwa˝ników klasy dok∏adnoÊci M przy legalizacji ponownej nie powinny przekraczaç war- 2 toÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych podanych w tabeli:

Rozdzia∏ 4 kracza∏a 1/3 wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych, o których mowa w § 21. Szczegó∏owy zakres i sposoby przeprowadzania sprawdzeƒ wykonywanych podczas prawnej § 24. 1. Temperatura pomieszczenia, wktórym wykontroli metrologicznej odwa˝ników znacza si´ b∏´dy masy odwa˝ników, nie powinna zmieniaç si´ wi´cej ni˝: § 22. 1. Zakres sprawdzeƒ wykonywanych podczas legalizacji pierwotnej odwa˝ników obejmuje: 1) ±0,3 °C wciàgu godziny oraz ±0,5 °C wciàgu 12godzin — dla odwa˝ników klasy dok∏adnoÊci E ; 1 1) ogl´dziny zewn´trzne; 2) ±0,7 °C w ciàgu godziny oraz ±1 °C w ciàgu 12 go- 2) sprawdzenie wymiarów; dzin — dla odwa˝ników klasy dok∏adnoÊci E ; 2 3) wyznaczenie b∏´dów masy. 3) ±1,5 °C w ciàgu godziny oraz ±2 °C w ciàgu 12 godzin — dla odwa˝ników klasy dok∏adnoÊci F ; 2. Zakres sprawdzeƒ wykonywanych podczas le- 1 galizacji ponownej odwa˝ników obejmuje: 4) ±2 °C w ciàgu godziny oraz ±3,5 °C w ciàgu 12 godzin — dla odwa˝ników klasy dok∏adnoÊci F ; 1) ogl´dziny zewn´trzne; 2 5) ±3 °C w ciàgu godziny oraz ±5 °C w ciàgu 12 go- 2) wst´pne wyznaczenie b∏´dów masy; dzin — dla odwa˝ników klasy dok∏adnoÊci M iM . 1 2 3) adiustacj´; 2. WilgotnoÊç wzgl´dna pomieszczenia, w którym 4) wyznaczenie b∏´dów masy. wyznacza si´ b∏´dy masy odwa˝ników, nie powinna zmieniaç si´ wi´cej ni˝: 3. Przy legalizacji pierwotnej odwa˝nika 2/3 ca∏ko- 1) ±5 % wciàgu 4 godzin — dla odwa˝ników klasy dowitej obj´toÊci jamy adiustacyjnej powinno pozostaç k∏adnoÊci E ; puste. 1 2) ±10 % w ciàgu 4 godzin — dla odwa˝ników klasy § 23. 1. Wyznaczenie b∏´dów masy odwa˝nidok∏adnoÊci E ; ków„B” przeprowadza si´ metodà podstawiania 2 przez porównanie ich masy zmasà wzorców „K” wy˝- 3) ±15 % w ciàgu 4 godzin — dla odwa˝ników klasy szej klasy dok∏adnoÊci od odwa˝ników „B” w cyklu dok∏adnoÊci F , F , M i M . wa˝eƒ KBBK. 1 2 1 2 Rozdzia∏ 5 2. Liczba cykli KBBK nie powinna byç mniejsza ni˝: 1) 3 — dla odwa˝ników klasy dok∏adnoÊci E ; Przepisy koƒcowe 1 2) 2 — dla odwa˝ników klasy dok∏adnoÊci E ; § 25. Traci moc rozporzàdzenie Ministra Gospodar- 2 ki, Pracy iPolityki Spo∏ecznej zdnia 12 czerwca 2003 r. 3) 1 — dla odwa˝ników klas dok∏adnoÊci F 1 , F 2 , M 1 wsprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powini M 2 . ny odpowiadaç odwa˝niki (Dz. U. Nr 115, poz. 1084). 3. Liczba cykli KBBK, dok∏adnoÊç wag i wzorców § 26. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie masy stosowanych do sprawdzania odwa˝ników pod- 14 dni od dnia og∏oszenia. czas legalizacji powinny zapewniç, aby niepewnoÊç rozszerzona U (dla wspó∏czynnika rozszerzenia k = 2) przy wyznaczaniu b∏´dów masy odwa˝ników nie prze- Minister Gospodarki: P. G. Woêniak

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki zdnia 16 maja 2007 r. (poz. 678) Za∏àcznik nr 1 WYMIARY I WYKONANIE ODWA˚NIKÓW PROSTOPAD¸OÂCIENNYCH KLAS DOK¸ADNOÂCI M I M O WARTOÂCIACH NOMINALNYCH MASY OD 5 KG DO 50 KG 1 2 1. Odwa˝niki prostopad∏oÊcienne z ˝eliwa szarego mogà mieç: 1) uchwyt z rury stalowej bez szwu o Êrednicy znormalizowanej (wzór 1); 2) uchwyt odlany razem z korpusem (wzór 2). 2. Odwa˝niki wykonane wed∏ug wzoru 1 powinny byç nast´pujàce: 1) kszta∏t: 2) wymiary zewn´trzne:

*)WartoÊç A mo˝e byç zamieniona z wartoÊcià A’, a wartoÊç B z wartoÊcià B’.

3) wymiary jamy adiustacyjnej:

4) wykonanie: a) jama adiustacyjna odwa˝nika powinna znajdowaç si´ wewnàtrz rury i byç zamkni´ta g∏adkim, mosi´˝nym krà˝kiem lub wkr´canym korkiem z mosiàdzu ciàgnionego oraz powinna byç zabezpieczona o∏owianà plombà wciÊni´tà do okràg∏ego wy˝∏obienia wewnàtrz otworu w rurze, b) g∏adki krà˝ek powinien mieç otwór umo˝liwiajàcy otwieranie jamy adiustacyjnej, c) wkr´cany korek powinien mieç rowek umo˝liwiajàcy zamykanie jamy adiustacyjnej za pomocà wkr´taka. 3. Odwa˝niki wykonane wed∏ug wzoru 2 powinny byç nast´pujàce: 1) kszta∏t:

2) wymiary *)WartoÊç A mo˝e byç zamieniona z wartoÊcià A’, a wartoÊç B z wartoÊcià B’. 3) jama adiustacyjna odwa˝nika powinna znajdowaç si´ w jednej z jego pionowych Êcian i byç zamkni´ta w jego górnej powierzchni za pomocà p∏ytki z mi´kkiej stali oraz powinna byç zabezpieczona o∏owianà plombà wciÊni´tà do wy˝∏obienia wewnàtrz ujÊcia jamy. Za∏àcznik nr 2 WYMIARY I WYKONANIE ODWA˚NIKÓW WALCOWYCH KLAS DOK¸ADNOÂCI M I M O WARTOÂCIACH NOMINALNYCH MASY OD 1 G DO 10 KG 1 2 Odwa˝niki walcowe z p∏askà g∏ówkà powinny byç nast´pujàce: 1) kszta∏t:

2) wymiary zewn´trzne:

3) wymiary jamy adiustacyjnej wykonanej wed∏ug wariantu 1:

4) wymiary jamy adiustacyjnej wykonanej wed∏ug wariantu 2:

5) wykonanie: a) jama adiustacyjna odwa˝nika powinna mieç ujÊcie w jego górnej powierzchni, zamkni´te g∏adkim, mosi´˝nym krà˝kiem albo wkr´canym korkiem z mosiàdzu ciàgnionego, oraz powinna byç zabezpieczona o∏owianà plombà wciÊni´tà do okràg∏ego wy˝∏obienia wewnàtrz ujÊcia jamy, b) g∏adki krà˝ek powinien mieç otwór umo˝liwiajàcy otwieranie jamy adiustacyjnej, c) wkr´cany korek powinien mieç rowek umo˝liwiajàcy zamykanie jamy adiustacyjnej za pomocà wkr´taka. Za∏àcznik nr 3 SPOSOBY ZESTAWIANIA ODWA˚NIKÓW W KOMPLETY