Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2003 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać odważniki

Nr 115

§ 4. 1. Na gęstościomierzu powinny być zamieszczone w sposób trwały i czytelny w szczególności:

1) nazwa i typ gęstościomierza; 2) numer fabryczny; 3) nazwa lub znak producenta;

4) znak zatwierdzenia typu, jeżeli został nadany.

2. Naceli pomiarowej gęstościomierza przeznaczonego do pomiaru gęstości przeptywającej cieczy należy oznaczyć kierunek przepływu.

§ 5. 1. Błędy graniczne dopuszczalne gęstościomierza wynoszą +10 : n, gdzie n jest rozdzielczością przyrządu, przy czym nie powinny przekraczać +1 kg : m$.

Poz. 1083 i 1084

2. Błędy graniczne dopuszczalne urządzenia do pomiaru temperatury nie powinny przekraczać iloczynu błędu granicznego dopuszczalnego gęstościomierza i współczynnika równego 0,1 ?C : m*. kg”".

3. Różnica między temperaturą cieczy wskazywaną i rzeczywistą nie powinna przekraczać iloczynu błędu granicznego dopuszczalnego gęstościomierza i współczynnika równego 0,2 *C : m*. kg”".

8 6. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej: J. Hausner

1084 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ”

z dnia 12 czerwca 2003 r.

w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać odważniki

Na podstawie art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. — Prawo o miarach (Dz. U. Nr 63, poz. 636 i Nr 154, poz. 1800 oraz z 2002 r. Nr 155, poz. 1286 i Nr 166, poz. 1360) zarządza się, co następuje:

Rozdział 1 Przepisy ogólne

8 1. 1. Rozporządzenie określa wymagania metrologiczne, którym powinny odpowiadać odważniki klas dokładności E., E,, F,, F, i M, o wartościach nominalnych masy od 1 mg do 50 kg oraz klasy doktadności M, o wartościach nominalnych masy od 1g do 50 kg.

2. Wymienione w ust. 1 odważniki powinny być stosowane do zrównoważenia masy ciała przy użyciu wag nieautomatycznych, których konstrukcja nie zapewnia w inny sposób pomiaru masy, zwanego dalej „ważeniem”.

8 2. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:

1) odważniku, należy przez to rozumieć przyrząd pomiarowy, będący wzorcem miary, którego kon-

1) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spotecznej kieruje dziatem administracji rządowej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowego zakresu dziatania Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (Dz. U. Nr 1, poz. 5).

strukcja i charakterystyki metrologiczne są określone przez kształt, wymiary, materiał, wykończenie powierzchni, wartość nominalną masy i błąd graniczny dopuszczalny;

2) nominalnej masie odważnika, należy przez to rozumieć wartość masy równą 1x 107” kg lub 2 x 107” kg, lub 5 x 107 kg, gdzie n jest jedną z liczb: —6, —5, —4, —3, —2, —1, 0,1;

3

—

komplecie odważników, należy przez to rozumieć zestawienie określonych odważników;

4

—

błędach granicznych dopuszczalnych odważnika, należy przez to rozumieć wartości skrajne błędów określone w rozporządzeniu, które odnoszą się do umownej masy odważnika stosowanego w temperaturze 20 ?C (293,15 K) będącej masą odważnika odniesienia o gęstości 8 000 kg/ m3, który go równoważy w powietrzu o gęstości 1,2 kg/m?;

5) odważniku prostopadłościennym, należy przez to rozumieć odważnik z korpusem w kształcie zbliżonym do graniastostupa, którego podstawą jest prostokąt;

6) odważniku walcowym, należy przez to rozumieć odważnik z korpusem w kształcie walca, którego podstawą jest koto;

7) jamie adiustacyjnej, należy przez to rozumieć wybranie w jednym z elementów odważnika umożliwiające doprowadzenie jego masy do wartości nominalnej w granicach dopuszczalnych btędów.

Nr 115

Rozdział 2 Konstrukcja, materiał i wykonanie odważników

§ 3. 1. Wymiary i wykonanie odważników prostopadłościennych klas dokładności M, i M, o wartościach nominalnych masy od 5 kg do 50 kg określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.

2. Wymiary i wykonanie odważników walcowych klas dokładności M, i M, o wartościach nominalnych masy od 1g do 500g iod 1 kg do 10 kg określa zatącznik nr 2 do rozporządzenia.

8 4. 1. Odważniki klas dokładności E,, E,, F, i F, powinny mieć:

1) korpus w kształcie walca lub ściętego stożka, zakończony główką — w przypadku odważników o wartościach nominalnych masy od 1g do 500 gi od 1 kg do 10 kg, z zastrzeżeniem ust. 3;

2) wymiary zewnętrzne jak dla odważników, o których mowa w § 3 ust. 2;

3) kształt odpowiedni do sposobu posługiwania się nimi — w przypadku odważników o wartościach nominalnych masy 20 kg i 50 kg.

2. W odważnikach, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, wysokość korpusu w kształcie walca powinna mieścić się w zakresie (3/4--5/4) wartości średnicy jego podstawy, natomiast wysokość korpusu w kształcie ściętego stożka — w zakresie (3/4--5/4) wartości średniej średnicy (liczonej jako średnia arytmetyczna średnic jego podstaw). Wysokość główki powinna mieścić się w zakresie (1/2--1) wartości tych średnic.

3. Odważniki klas dokładności E,, E, i F, o wartościach nominalnych masy od 1gdo500giod 1 kg do 10 kg mogą mieć kształt walca bez główki.

§ 5. 1. Odważniki klas dokładności E, i E, o wartościach nominalnych masy od 1gdo500giod 1 kg do 50 kg powinny być wykonane w całości jako jeden element — bez jamy adiustacyjnej.

2. Odważniki klas doktadności F,, F,, M, i M,, z zastrzeżeniem ust. 3, o wartościach nominalnych masy od 1 g do 50 kg, mogą mieć jamę adiustacyjną zamkniętą główką lub w inny odpowiedni sposób.

3. Odważniki walcowe klas dokładności M,iM, o wartościach nominalnych masy:

1)od 1g do 10 g— nie powinny mieć jamy adiustacyjnej; 2)20gi50g— mogą mieć jamę adiustacyjną;

3)od 100g do 500 gi od 1 kg do 50 kg — powinny mieć jamę adiustacyjną.

4. Objętość jamy adiustacyjnej nie powinna przekraczać 1/5 całkowitej objętości odważnika.

§ 6. Odważniki klas doktadności E,, E,, F,, F, i M, o wartościach nominalnych masy od 1 mg do 1000 mg powinny być wykonane jako:

1) blaszki o kształcie:

a) trójkąta — odważniki o wartościach nominalnych masy: 1 mg, 10 mg, 100 mg, 1000 mg,

b) kwadratu — odważniki o wartościach nominalnych masy: 2 mg, 20 mg, 200 mg,

c) pięciokąta — odważniki o wartościach nominalnych masy: 5 mg, 50 mg, 500 mg lub

2) druciki ukształtowane w formie:

a) 1 segmentu — odważniki o wartościach nominalnych masy: 1 mg, 10 mg, 100 mg, 1000 mg,

b) 2 segmentów — odważniki o wartościach nominalnych masy: 2 mg, 20 mg, 200 mg,

c) 5 segmentów — odważniki o wartościach nominalnych masy: 5 mg, 50 mg, 500 mg.

§ 7. Odważniki klas doktadności E,, E,, F,, F, i M, o wartości nominalnej masy 1 g mogą posiadać kształt odważnika o wartości nominalnej masy równej zarówno podwielokrotności, jak i wielokrotności 1 g.

§ 8. 1. Odważniki powinny być wykonane z metalu lub stopu.

2. Metal lub stop, o którym mowa w ust. 1, powinien być takiej jakości, aby zmiany masy odważników wynikające ze zużycia w normalnych warunkach użytkowania były pomijalnie małe w stosunku do wartości błędów granicznych dopuszczalnych dla danej klasy dokładności.

8 9. Odważnik powinien mieć taką gęstość, aby odchylenie gęstości powietrza o 10 % od wartości przyjmowanej (1,2 kg/m?) nie spowodowało btędu przekraczającego 1/4 wartości btędu granicznego dopuszczalnego.

8 10. Metal lub stop, z którego są wykonywane odważniki klas dokładności E,, E, i F,, powinien być niemagnetyczny.

8 11. Odporność na korozję i odpryskiwanie metalu lub stopu, z którego są wykonywane odważniki prostopadłościenne klas dokładności M, i M, o wartościach nominalnych masy od 5 kg do 50 kg, powinna być co najmniej taka, jaką posiada żeliwo szare.

8 12. 1. Odważniki walcowe klas doktadności M, i M, powinny być wykonane z materiału, którego:

1) gęstość zawiera się w przedziale od 7000 kg/m? do 9500 kg/m*;

2) twardość jest co najmniej taka, jaką posiada mosiądz;

3) odporność na korozję jest co najmniej taka, jaką posiada żeliwo szare;

4) kruchość nie przekracza kruchości żeliwa szarego.

Nr 115

2. Nie dopuszcza się stosowania żeliwa szarego jako materiału do wykonywania odważników, o których mowa w ust. 1, o wartości nominalnej masy mniejszej niż 100 g.

8 13. 1. Materiałem stosowanym do adiustacji odważników klas dokładności F,i F, z jamą adiustacyjną może być:

1) materiat, z którego wykonane są odważniki; 2) czysta cyna;

3) molibden.

2. Odważniki klas dokładności M, i M, mogą być adiustowane ołowiem w postaci śrutu.

8 14. 1. Powierzchnia odważnika, łącznie z jego podstawami i krawędziami, powinna być całkowicie gładka.

2. Powierzchnia odważników klas doktadności E;,, E,, F, i F, nie powinna wykazywać porowatości przy ocenie wzrokowej oraz powinna być wypolerowana.

3. Powierzchnia odważników prostopadłościennych klas dokładności M, i M, o wartościach nominalnych masy od 5 kg do 50 kg powinna być porównywalna do powierzchni odważników z żeliwa szarego dokładnie odlanych w formie piaskowej.

4. Powierzchnia odważników walcowych klasy dokładności M, o wartościach nominalnych masy od 1 kg do 10 kg powinna być wypolerowana i nie powinna wykazywać porowatości przy ocenie wzrokowej.

5. Powierzchnia odważnika walcowego klasy dokładności M, może być wypolerowana.

8 15. 1. Powierzchnia odważników o wartościach nominalnych masy od 1g do 500g i od 1 kg do 50 kg może być zabezpieczona przed korozją:

1) metalową powłoką ochronną — w przypadku odważników klas dokładności E,,E,,F, i F„;

2) odpowiednią powłoką ochronną — w przypadku odważników klas dokładności M, i M,.

2. Powłoka ochronna, o której mowa w ust. 1, powinna być odporna na ścieranie i uderzenia.

8 16. 1. Odważniki, o których mowa w § 6, nie powinny mieć żadnych oznaczeń wartości nominalnej masy.

2. Odważniki o wartościach nominalnych masy od 1gdo500giod 1 kg do 50 kg:

1) klas dokładności E, i E, — nie powinny mieć żadnych oznaczeń wartości nominalnych masy;

2) klas doktadności F, i F, — powinny mieć naniesioną liczbową wartość nominalną masy wyrażonej w:

a) kilogramach — dla wartości nominalnych masy od 1 kg do 50 kg,

b) gramach — dla wartości nominalnych masy od 1g do 500 g;

3) klas dokładności M, i M, — powinny mieć na górnej powierzchni korpusu, z uwzględnieniem ust. 3, lub główki naniesioną wartość nominalną ich masy wyrażonej w:

a) kilogramach — dla wartości nominalnych masy od 1 kg do 50 kg,

b) gramach — dla wartości nominalnych masy od 1g do 500 g.

3. W przypadku odważników walcowych klas dokładności M, i M, o wartościach nominalnych masy 500 g i od 1 kg do 10 kg dopuszcza się naniesienie wartości nominalnej masy na powierzchni bocznej korpusu.

4. Odważniki klasy doktadności F, powinny być dodatkowo oznaczone dużą literą „F”.

5. Odważniki klasy dokładności M, powinny być dodatkowo oznaczone dużą literą „M”.

6. Odważniki klasy dokładności M, mogą posiadać dodatkowo znak identyfikujący producenta.

8 17. Odważniki o tej samej wartości nominalnej masy występujące w komplecie po dwa albo trzy, w celu ich rozróżnienia, powinny być:

1) oznaczone jedną lub dwiema gwiazdkami albo jedną lub dwiema kropkami — w przypadku odważników o wartościach nominalnych masy od 1 g do 500 g i od 1 kg do 50 kg oraz odważników o wartościach nominalnych masy od 1 mg do 1000 mg wykonanych jako blaszki;

2) wykonane z jednym lub dwoma zagięciami — w przypadku odważników o wartościach nominalnych masy od 1 mg do 1000 mg wykonanych jako druciki.

8 18. 1. Oznaczenia na odważnikach prostopadtościennych powinny być wklęsłe albo wypukłe.

2. Oznaczenia na odważnikach walcowych powinny być:

1) wygrawerowane albo wybite — w przypadku odważników klasy dokładności M.;

2) wklęste albo wypukłe — w przypadku odważników klasy dokładności M,.

8 19. 1. Pojedyncze odważniki i komplety odważników klas dokładności E,, E,, F, i F, oraz pojedyncze odważniki i komplety odważników klasy dokładności M, o wartościach nominalnych masy od 1 mg do 500mgiod 1gdo500 g powinny być przechowywane w skrzynkach.

Nr 115

2. Komplet odważników powinien umożliwiać ważenie ładunków o masie w zakresie od masy odważnika o najmniejszej wartości nominalnej do sumy wartości nominalnych mas wszystkich odważników kompletu z rozdzielczością równą najmniejszej wartości nominalnej masy odważnika.

3. Sposoby zestawiania odważników w komplety określa załącznik nr 3 do rozporządzenia.

4. Skrzynki, o których mowa w ust. 1, powinny być wykonane z materiału zapewniającego zachowanie przez odważniki określonych wymagań metrologicz-

Wartość nominalna masy odważnika

500 mg

Błędy graniczne dopuszczalne w mg dla klasy dokładności:

|—560mg | +0008 | +0025 | +008 | _+026 | | +08 | = | [0015 | 1005 | 015 | +05 |

nych i oznakowane tak, aby wskazywać na klasę dokładności znajdujących się w nich odważników: E,,E;,, F,, F, albo M..

Rozdziat 3 Charakterystyki metrologiczne

§ 20. 1. Błędy odważników klas dokładności E,, E,, F,, F, M, i M, przy legalizacji pierwotnej i btędy odważników klas doktadności E,, E,, F,, F, i M, przy legalizacji ponownej nie powinny przekraczać wartości btędów granicznych dopuszczalnych podanych w tabeli:

+ 0,4

Nr 115 — 7535 — Poz. 1084

2. Błędy odważników klasy dokładności M, przy le- błędów granicznych dopuszczalnych podanych w tagalizacji ponownej nie powinny przekraczać wartości beli:

Wartość nominalna masy odważnika

Błędy graniczne dopuszczalne w mg

Rozdział 4 Przepis końcowy

8 21. Rozporządzenie wchodzi w życie po uptywie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spotecznej: J. Hausner

Nr 115 — 7536 — Poz. 1084

Załączniki do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2003 r. (poz. 1084)

Załącznik nr 1

WYMIARY I WYKONANIE ODWAŻNIKÓW PROSTOPADŁOŚCIENNYCH KLAS DOKŁADNOŚCI M1 I M» O WARTOŚCIACH NOMINALNYCH MASY OD5KGDO50KG

1. Odważniki prostopadłościenne z żeliwa szarego mogą mieć: 1) uchwyt z rury stalowej bez szwu o średnicy znormalizowanej (wzór 1); 2) uchwyt odlany razem z korpusem (wzór 2).

2. Odważniki wykonane według wzoru 1 powinny być następujące:

1) kształt:

Jama adiustacyjna

Wariant 1 szczegółu C

pał:

promień zaokrąglenia

wszystkich krawędzi

[ET [ligi NorzaS: I = SE ag 5

Wartość Wymiary zewnętrzne w mm nominalna

masy odważnika

” Wartość A może być zamieniona z wartością A', a wartość B z wartością B'.

Nr 115 — 7537 — Poz. 1084

3) wymiary jamy adiustacyjnej:

Wartość nominalna

masy NEIEZEZEAKIEMENE

Wymiary jamy adiustacyjnej w mm

4) wykonanie:

a) jama adiustacyjna odważnika powinna znajdować się wewnąfrz rury i być zamknięta gładkim, mosiężnym krążkiem lub wkręcanym korkiem z mosiądzu ciągnionego oraz powinna być zabezpieczona ołowianą plombą wciśniętą do okrągłego wyżłobienia wewnątrz otworu w rurze,

b) gładki krążek powinien mieć otwór umożliwiający otwieranie jamy adiustacyjnej,

c) wkręcany korek powinien mieć rowek umożliwiający zamykanie jamy adiustacyjnej za pomocą wkrętaka.

3. Odważniki wykonane według wzoru 2 powinny być następujące:

sj:

promień zaokrąglenia wszystkich krawędzi

1) kształt:

Nr 115 — 7539 — Poz. 1084 Załącznik nr 2

WYMIARY I WYKONANIE ODWAŻNIKÓW WALCOWYCH KLAS DOKŁADNOŚCI M1 I Mz O WARTOŚCIACH NOMINALNYCH MASY OD 1GDO 10 KG

Odważniki walcowe z płaską główką powinny być następujące: 1) kształt:

Jama adiustacyjna Jama adiustacyjna Wariant 1 Wariant 2

= —

plomba.

2) wymiary zewnętrzne:

Wartość nominalna masy odważnika

11,5

Z KJ _ [D) 2 [vj E ko) [oj 5 074 Q c N K [u] N EJ

6]

Nr 115 — 7540 — Poz. 1084

3) — wymiary jamy adiustacyjnej wykonanej według wariantu 1:

Wartość nominalna masy odważnika

508 [28 | 75 [35] 9 | 2 | 1 [70 [075]075|M605 | 5 |15| 7 100g | % | 75 [35| 9 | 2 | 1 [10 [075[07|wó05 | 5 |15| 7 | 7 [15] [Mx Mi złe | 0 [185 | 7 [20 | 4 [25] 20] 1 | 15 | Miad5 5 _ [10] 245 | 8 [265] 4 [25] 58 |15]|_2 [2045 24 mó | 160] 245 | 6 |265| 4 | 25| 55] 15] 2 |wóds| ie | 4 ||| 3.

Wymiary jamy adiustacyjnej w mm

4) wymiary jamy adiustacyjnej wykonanej według wariantu 2:

Wartość nominalna

Wymiary jamy adiustacyjnej w mm

|” Wymiary jamy adiustacyjnejwmm ____— —————__—___ | AOOOOODUGOOER odważnika | 29 | 8 | 8 | 55 | 25 | 68 | 15 | 1 |1 [5 | 1 [5[ 1 509 | 45 | 8 | 15 | 35 | 9 | 2 | 1 | 158 | 7 | 187 | 18 1609 | 45 | % | 15 | 35 | s | 2 | 1 | 18 7 pas | 7 | 15] 2 | 12 | o | tes | 7 | o | 4 | 25 | 3 | e | 18 | e | 3 | 5k | 8 | 120 | 245 | 8 | 265| 4 | 25 | 4 | m | 15 |m | 3

Lo [245] 6 [265] 4 [25] 4 [m | 15%] 5_

W

5) wykonanie:

a) jama adiustacyjna odważnika powinna mieć ujście w jego górnej powierzchni, zamknięte gładkim, mosiężnym krążkiem albo wkręcanym korkiem z mosiądzu ciągnionego, oraz powinna być zabezpieczona ołowianą plombą wciśniętą do okrągłego wyżłobienia wewnątrz ujścia jamy,

b) gładki krążek powinien mieć otwór umożliwiający otwieranie jamy adiustacyjnej,

c) wkręcany korek powinien mieć rowek umożliwiający zamykanie jamy adiustacyjnej za pomocą wkrętaka.

Nr 115 — 7541 — Poz. 1084

Załącznik nr 3

SPOSOBY ZESTAWIANIA ODWAŻNIKÓW W KOMPLETY

Wartości nominalne masy odważnika w:

9 lub mg

10, 10, 20, 50, 100, 100, 200, 500, 1, 1,2,5 10, 10, 20, 50, 1, 1,2,5

10, 10, 10, 20, 50, 100, 100, 100, 200, 500, 1, 1, 1,2,5 10, 10, 10, 20, 50, 1, 1,1, 2,5

10, 20, 20, 50, 100, 200, 200, 500, 1,2, 2,5 10, 20, 20, 50, 1,2, 2,5

10, 10, 20, 20, 50, 100, 100, 200, 200, 500, 1, 1,2, 2,5 10, 10, 20, 20, 50, 1, 1,2, 2,5