Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 19 lipca 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać areometry szklane, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych

1007 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI1) z dnia 19 lipca 2007 r. w sprawie wymagaƒ, którym powinny odpowiadaç areometry szklane, oraz szczegó∏owego zakresu badaƒ i sprawdzeƒ wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrzàdów pomiarowych2)

2. Wy∏àczenia, októrym mowa wust. 1, nie stosu- 9) odczycie dolnym — nale˝y przez to rozumieç odje si´ do alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu czyt nast´pujàcy w p∏aszczyênie swobodnej poklasy I, II i III. wierzchni cieczy; 10) odczycie górnym — nale˝y przez to rozumieç od- § 3. Ilekroç w rozporzàdzeniu jest mowa o: czyt nast´pujàcy na górnej kraw´dzi menisku 1) areometrze — nale˝y przez to rozumieç przyrzàd utworzonego przy trzpieniu areometru; pomiarowy, przeznaczony do pomiaru g´stoÊci 11) warunkach odniesienia: cieczy lub innej wielkoÊci fizycznej b´dàcej jednoa) areometru — nale˝y przez to rozumieç warunki znacznà funkcjà g´stoÊci, dzia∏ajàcy na zasadzie okreÊlone przez temperatur´ odniesienia i naswobodnego p∏ywaka osta∏ej masie icz´Êciowym pi´cie powierzchniowe odniesienia, zanurzeniu, którego g∏´bokoÊç zanurzenia jest zale˝na od g´stoÊci cieczy; b) termometru wbudowanego w areometr — nale˝y przez to rozumieç warunki okreÊlone przez 2) termoareometrze — nale˝y przez to rozumieç areosposób zanurzenia termometru; metr zwbudowanym termometrem; 12) dzia∏ce elementarnej — nale˝y przez to rozumieç 3) g´stoÊci ρ w temperaturze t — nale˝y przez to ro- cz´Êç podzia∏ki, zawartà mi´dzy dowolnymi dwiet zumieç wielkoÊç fizycznà, wyra˝ajàcà si´ stosun- ma kolejnymi kreskami podzia∏ki; kiem masy rzeczywistej cia∏a m do jego obj´to- 13) b∏´dach granicznych dopuszczalnych — nale˝y Êci V w tej temperaturze, zgodnie z wzorem: t przez to rozumieç wartoÊci skrajne b∏´dów okreÊlone w rozporzàdzeniu; m ρ = —– 14) klasie dok∏adnoÊci — nale˝y przez to rozumieç klat V t s´ areometrów, spe∏niajàcych okreÊlone wymagania metrologiczne i których b∏´dy zawarte sà 4) u∏amku masowym psk∏adnika Awroztworze — naw wyznaczonych granicach. le˝y przez to rozumieç wielkoÊç fizycznà, wyra˝ajàcà si´ stosunkiem masy m sk∏adnika Ado sumy mas A § 4. Wzale˝noÊci od wielkoÊci mierzonej rozró˝nia sk∏adników Aoraz B, m + m , zgodnie zwzorem: A B si´ nast´pujàce rodzaje areometrów: 1) densymetry do pomiaru g´stoÊci: m A p = ————– a) dowolnej cieczy — uniwersalne, m + m A B b) cieczy ookreÊlonych wartoÊciach lub zakresach 5) u∏amku obj´toÊciowym q sk∏adnika A w roztworze wartoÊci napi´cia powierzchniowego, — nale˝y przez to rozumieç wielkoÊç fizycznà, wyra- c) okreÊlonych cieczy lub roztworów, w szczegól- ˝ajàcà si´ stosunkiem obj´toÊci V sk∏adnika A do noÊci densymetry do alkoholu przeznaczone do A obj´toÊci V roztworu sk∏adników A oraz B, zgod- pomiaru g´stoÊci mieszaniny alkoholu etylowe- AB nie zwzorem: go i wody; 2) areometry do pomiaru wielkoÊci fizycznych jedno- V A znacznie zwiàzanych z g´stoÊcià, w tym: q = —— V AB a) u∏amka masowego, w szczególnoÊci alkoholomierze przeznaczone do pomiaru zawartoÊci al- 6) st´˝eniu masowym c sk∏adnika A w roztworze — koholu wyra˝onej jako u∏amek masowy, nale˝y przez to rozumieç wielkoÊç fizycznà, wyra˝ab) u∏amka obj´toÊciowego, wszczególnoÊci alkohojàcà si´ stosunkiem masy m sk∏adnika Ado obj´- A lomierze przeznaczone do pomiaru zawartoÊci altoÊci V roztworu sk∏adników A oraz B, zgodnie AB koholu wyra˝onej jako u∏amek obj´toÊciowy, zwzorem: c) st´˝enia masowego. m A c = —— § 5. Alkoholomierze idensymetry do alkoholu mo- V gà nale˝eç do jednej z trzech klas dok∏adnoÊci, ozna- AB czonych jako: I, II albo III. 7) napi´ciu powierzchniowym — nale˝y przez to rozumieç wielkoÊç fizycznà, warunkujàcà spójnoÊç Rozdzia∏ 2 cieczy i powstawanie powierzchni mi´dzyfazowej ciecz-para oraz powodujàcà powstawanie meni- Wymagania w zakresie konstrukcji, materia∏ów sku wokó∏ trzpienia areometru; i wykonania areometrów 8) wskazaniu areometru — nale˝y przez to rozumieç § 6. 1. Areometr zbudowany jest z: wartoÊç liczbowà odczytanà na podzia∏ce areometrycznej, okreÊlonà g∏´bokoÊcià zanurzenia areo- 1) cylindrycznego korpusu o sto˝kowym lub pó∏kulimetru, przy której znajduje si´ on w równowadze stym dnie, do którego nie przywierajà p´cherzyki hydrostatycznej z wypartà cieczà; powietrza;

2) pustego w Êrodku cylindrycznego trzpienia, przy- miarów w temperaturze przekraczajàcej 70 °C, warumocowanego do górnej cz´Êci korpusu; górny ko- nek ten powinien byç spe∏niony dla temperatury o co niec trzpienia jest szczelnie zamkni´ty i zatopiony. najmniej 10 °C wy˝szej od najwy˝szej dopuszczalnej temperatury pomiaru. 2. Wdolnej cz´Êci korpusu, októrym mowa wust. 1 pkt 1, znajduje si´ materia∏ obcià˝ajàcy w postaci Êrutu § 11. 1. Podzielnia, októrej mowa w§ 6 ust. 3, pometalicznego, s∏u˝àcy do adiustacji masy przyrzàdu, winna byç g∏adka i matowa oraz umocowana w spoprzy czym wprzypadku termoareometru rol´ t´ spe∏nia sób trwa∏y i zapewniajàcy widocznoÊç ka˝dego przerównie˝ ciecz termometryczna. mieszczenia si´ podzia∏ki areometrycznej wzgl´dem trzpienia. 3. Wewnàtrz trzpienia, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, powinna znajdowaç si´ cylindryczna podzielnia, 2. Na podzielni mo˝e znajdowaç si´ tylko jedna potrwale przymocowana do jego wewn´trznych Êcianek, dzia∏ka areometryczna. z naniesionà podzia∏kà areometrycznà. § 12. Podzielnia, podzia∏ka areometryczna oraz § 7. Areometr zanurzony w cieczy powinien p∏y- oznaczenia nie powinny wykazywaç ˝adnych oznak odwaç, zachowujàc pionowe po∏o˝enie a˝ do najni˝szej kszta∏cenia, odbarwienia ani zw´glenia po przetrzymakreski podzia∏ki, przy czym odchylenie jego osi od pio- niu przez dwadzieÊcia cztery godziny w temperaturze nu nie mo˝e przekraczaç 1,5°. 70 °C. Wprzypadku gdy areometr przeznaczony jest do pomiarów wtemperaturze przekraczajàcej 70 °C, waru- § 8. 1. Powierzchnia zewn´trzna ca∏ego areometru nek ten powinien byç spe∏niony dla temperatury wy˝- powinna byç g∏adka isymetryczna wzgl´dem g∏ównej szej o 10 °C od najwy˝szej dopuszczalnej temperatury osi, azmiany przekroju poprzecznego powinny byç ∏a- pomiaru. godne. § 13. Areometry do gazów ciek∏ych powinny byç 2. GruboÊç Êcianek areometru powinna byç równo- odporne na ciÊnienie robocze nie mniejsze ni˝ 1,4 MPa. mierna. § 14. 1. Przy wykonaniu podzia∏ki areometrycznej areometrów do pomiaru wielkoÊci fizycznych innych 3. W obszarze obj´tym podzia∏kà areometrycznà ni˝ g´stoÊç nale˝y uwzgl´dniç zale˝noÊç mi´dzy mieprzekrój poprzeczny trzpienia powinien byç sta∏y. rzonà wielkoÊcià fizycznà a g´stoÊcià i napi´ciem powierzchniowym roztworów w temperaturze odniesie- 4. Wszystkie wewn´trzne cz´Êci areometru powinnia; zale˝noÊci te okreÊlajà tabele 1—6 w za∏àczniku ny byç nieruchome. nr 1 do rozporzàdzenia. 5. Zamkni´cie areometru przez zatopienie wierz- 2. Przy wykonaniu podzia∏ki areometrycznej dencho∏ka trzpienia powinno nastàpiç po dok∏adnym osusymetrów nale˝y uwzgl´dniç zale˝noÊç mi´dzy napi´- szeniu jego wn´trza. ciem powierzchniowym a g´stoÊcià w temperaturze odniesienia; zale˝noÊci te okreÊlajà tabele 7—9 w za- 6. Zewn´trzna Êrednica trzpienia nie powinna byç ∏àczniku nr 1 oraz tabela wza∏àczniku nr 2 do rozporzàmniejsza ni˝ 3 mm. dzenia. § 9. 1. Szk∏o, z którego wykonany jest areometr, 3. Zale˝noÊç mi´dzy odleg∏oÊciami poszczególnych powinno byç przezroczyste, odpr´˝one i pozbawione kresek podzia∏ki areometrycznej l od kreski wyznaczawad mogàcych zak∏ócaç odczyt wskazania na podzia∏- jàcej poczàtek zakresu pomiarowego awartoÊcià wielce areometrycznej, w tym plam, smug, p´cherzyków koÊci mierzonej przez areometr — g´stoÊç, u∏amek powietrznych i p´kni´ç, o odpowiedniej do zakresu masowy, u∏amek obj´toÊciowy, st´˝enie w warunkach stosowania odpornoÊci termicznej i chemicznej. odniesienia — oblicza si´ wed∏ug wzoru: 2. Wspó∏czynnik cieplnej rozszerzalnoÊci obj´to- Êciowej szk∏a powinien wynosiç (25 ± 2) ⋅ 10–6 ⋅ °C–1. 3. Termometr wbudowany w areometr powinien gdzie: byç wykonany ze szk∏a postarzonego. — za∏o˝ona d∏ugoÊç skali, — dolna granica zakresu pomiarowego, § 10. 1. Materia∏ obcià˝ajàcy, októrym mowa w§ 6 ust. 2, powinien byç trwale zamocowany wdolnej cz´- — górna granica zakresu pomiarowego, Êci areometru, poprzez unieruchomienie spoiwem lub — g´stoÊç cieczy odpowiadajàca odleg∏oÊci, zamkni´cie wosobnej cz´Êci jego korpusu. — g´stoÊç powietrza. 2. Materia∏ obcià˝ajàcy oraz spoiwo powinny byç § 15. Alkoholomierze idensymetry do alkoholu potak dobrane, aby gotowy areometr, przetrzymany winny byç wywzorcowane zgodnie zdanymi odniesieprzez jednà godzin´ w pozycji poziomej w temperatu- nia okreÊlonymi wrozporzàdzeniu Ministra Gospodarrze 80 °C, a nast´pnie sch∏odzony bez zmiany po∏o˝e- ki zdnia 25 maja 2006 r. wsprawie liczbowych danych nia, spe∏nia∏ wymaganie, o którym mowa w § 7. odniesienia dla mieszanin alkoholu etylowego i wody W przypadku gdy areometr przeznaczony jest do po- (Dz. U. Nr 106, poz. 716).

§ 16. 1. Podzia∏ka areometryczna mo˝e mieç nie 4. W zale˝noÊci od wartoÊci dzia∏ki elementarnej wi´cej ni˝ dwa rodzaje dzia∏ek elementarnych o ró˝- areometru dzia∏ki elementarne wbudowanych termonych wartoÊciach. metrów powinny mieç nast´pujàce wartoÊci: 2. WartoÊci dzia∏ek elementarnych powinny odpo- 1) 1 °C lub 0,5 °C dla dzia∏ek elementarnych owartoÊci wiadaç jednej z trzech nast´pujàcych zale˝noÊci: 10 kg/m3; 5 kg/m3; 2 kg/m3; 1 kg/m3; 1%; 0,5%; 1) 1x10n jednostek miary, 2) 0,5 °C lub 0,2 °C dla dzia∏ek elementarnych o wartoÊci 0,5 kg/m3; 0,2%; 2) 2x10n jednostek miary, 3) 0,2 °C lub 0,1 °C dla dzia∏ek elementarnych o war- 3) 5x10n jednostek miary, toÊci 0,2 kg/m3; 0,1 kg/m3; 0,1%; gdzie n — liczba ca∏kowita. 4) 0,1 °C dla dzia∏ek elementarnych owartoÊci 0,05%. 3. D∏ugoÊç dzia∏ki elementarnej powinna byç nie mniejsza ni˝ 0,8 mm i nie wi´ksza ni˝ 6 mm. 5. D∏ugoÊç dzia∏ki elementarnej termometru powinna byç nie mniejsza ni˝: § 17. 1. Kreski podzia∏ki areometrycznej powinny: 1) 1mm — dla dzia∏ek elementarnych owartoÊci 1 °C 1) le˝eç w p∏aszczyznach prostopad∏ych do osi areo- i 0,5 °C; metru, akoƒce kresek ojednakowej d∏ugoÊci wli- 2) 0,7 mm — dla dzia∏ek elementarnych o wartoÊci nii prostej, równoleg∏ej do osi areometru; 0,2 °C i 0,1 °C. 2) byç czarne, zaznaczone wyraênie i trwale, poza granicami zakresu pomiarowego kreski mogà byç 6. Najwy˝sza kreska podzia∏ki termometrycznej poinnego koloru; winna znajdowaç si´ co najmniej 15mm poni˝ej miejsca, wktórym korpus zaczyna si´ zw´˝aç, przechodzàc 3) byç cienkie, proste, naniesione starannie, orówno- w trzpieƒ. miernej gruboÊci nieprzekraczajàcej 0,2 mm, ale nie wi´kszej ni˝ 1/5 d∏ugoÊci dzia∏ki elementarnej. 7. Najni˝sza kreska podzia∏ki termometrycznej powinna znajdowaç si´ co najmniej 5mm powy˝ej przej- 2. Kreski krótkie podzia∏ki areometrycznej powinny Êcia kapilary w zbiornik lub wejÊcia kapilary w mateobejmowaç nie mniej ni˝ jednà piàtà obwodu trzpieria∏ obcià˝ajàcy. nia, kreski Êrednie nie mniej ni˝ jednà trzecià, a kreski d∏ugie nie mniej ni˝ po∏ow´ obwodu trzpienia. 8. Powinny byç zastosowane odpowiednie Êrodki, aby widoczne by∏o ka˝de przemieszczenie si´ podzia∏- 3. Najwy˝sza i najni˝sza kreska podzia∏ki areomeki termometrycznej, takie jak kreska kontrolna na zetrycznej, stanowiàce nominalne granice zakresu pown´trznej powierzchni areometru, odpowiadajàca miarowego, powinny byç kreskami d∏ugimi. najwy˝szej oznaczonej liczbowo kresce podzia∏ki termometrycznej. 4. Odleg∏oÊç najwy˝szej kreski podzia∏ki areometrycznej od wierzcho∏ka trzpienia powinna byç nie § 19. 1. Na podzielni areometru lub wewnàtrz kormniejsza ni˝ 15 mm. pusu powinny byç umieszczone wsposób trwa∏y iczytelny nast´pujàce oznaczenia: 5. Odleg∏oÊç najni˝szej kreski podzia∏ki areometrycznej od miejsca, w którym rozpoczyna si´ zmiana 1) nazwa areometru, wielkoÊci mierzonej lub cieczy, przekroju trzpienia, powinna byç nie mniejsza ni˝ do której jest przeznaczony; 5 mm. 2) jednostka miary; 6. Ocyfrowanie kresek podzia∏ki areometrycznej powinno byç wyraêne, czytelne i jednoznaczne. Je˝eli 3) temperatura odniesienia; oznaczenia liczbowe sà wielocyfrowe, to dwie poczàt- 4) napi´cie powierzchniowe odniesienia, zakres nakowe cyfry mogà byç pomini´te, jednak˝e najwy˝sze pi´ç albo rodzaj cieczy, do której areometr jest i najni˝sze kreski d∏ugie podzia∏ki areometrycznej poprzeznaczony; winny mieç pe∏ne oznaczenia liczbowe. 5) sposób odczytu — dolny lub górny; § 18. 1. Zakres pomiarowy termometru wbudowanego w areometr powinien obejmowaç temperatur´ 6) nazwa lub znak producenta; odniesienia. 7) numer identyfikujàcy areometr; 2. OÊ kapilary termometru powinna byç równoleg∏a do osi pionowej areometru. 8) znak zatwierdzenia typu, je˝eli zosta∏ nadany. 3. Rozszerzenie ekspansyjne kapilary termometru 2. Na areometrach do gazów ciek∏ych oprócz oznapowinno zapewniç mo˝liwoÊç podgrzania do tempe- czeƒ, o których mowa w ust. 1, powinno byç podane ratury 80 °C. maksymalne dopuszczalne ciÊnienie.

Rozdzia∏ 3 2. Wprzypadku gdy warunki pomiaru ró˝nià si´ od warunków odniesienia, wskazanie areometru nale˝y Wymagania w zakresie charakterystyk skorygowaç, stosujàc nast´pujàce poprawki: metrologicznych areometrów 1) uwzgl´dniajàcà wysokoÊç menisku, w przypadku § 20. 1. Temperatura odniesienia wynosi: gdy sposób odczytu by∏ inny ni˝ podany na areometrze; 1) 15 °C albo 20 °C — dla densymetrów do olejów mineralnych i areometrów do gazów ciek∏ych; 2) wynikajàcà z ró˝nicy temperatur odniesienia i pomiaru, która jest sumà poprawek uwzgl´dniajà- 2) 20 °C — dla pozosta∏ych areometrów. cych wp∏yw cieplnej rozszerzalnoÊci: 2. Napi´cie powierzchniowe odniesienia: a) szk∏a areometru, b) cieczy dla areometrów przeznaczonych do po- 1) dla areometrów okreÊla si´ jako wartoÊci napi´cia miarów wielkoÊci innych ni˝ g´stoÊç; powierzchniowego cieczy, dla których sà przeznaczone; 3) wynikajàcà z ró˝nicy napi´cia powierzchniowego odniesienia i napi´cia powierzchniowego w wa- 2) dla densymetrów do pomiaru g´stoÊci cieczy runkach pomiaru. o okreÊlonych wartoÊciach lub zakresach wartoÊci napi´cia powierzchniowego okreÊla za∏àcznik nr 2 3. Poprawki, o których mowa w ust. 2, powinny do rozporzàdzenia. byç wyra˝one w jednostkach miary, w których wywzorcowany jest areometr. 3. Dla densymetrów uniwersalnych nie okreÊla si´ napi´cia powierzchniowego odniesienia. § 24. 1. Podczas pomiaru nale˝y: 4. Jako warunek odniesienia dla termometru wbu- 1) stosowaç naczynie pomiarowe o odpowiedniej dowanego w areometr, znajdujàcego si´ wewnàtrz wielkoÊci, w którym areometr mo˝e swobodnie korpusu, ustala si´ zanurzenie ca∏kowite termometru. p∏ywaç, nie dotykajàc dna ani Êcianek naczynia; po osiàgni´ciu równowagi cieplnej z otoczeniem § 21. 1. Areometry przeznaczone do cieczy przezrociecz nale˝y wymieszaç, unikajàc tworzenia p´checzystych powinny byç wzorcowane na odczyt dolny. rzyków powietrza, i zmierzyç jej temperatur´; 2. Areometry przeznaczone do cieczy nieprzezro- 2) czysty i suchy areometr zanurzaç powoli, trzymaczystych mogà byç wzorcowane na odczyt górny. jàc za wierzcho∏ek trzpienia i puszczajàc w chwili osiàgania równowagi hydrostatycznej z cieczà; 3. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu powystajàca cz´Êç trzpienia areometru powinna powinny byç wzorcowane na odczyt dolny. zostaç sucha, z wyjàtkiem cz´Êci znajdujàcej si´ wbezpoÊredniej bliskoÊci utworzonego wokó∏ nie- § 22. 1. B∏´dy graniczne dopuszczalne areometru go menisku ica∏kowicie czysta, aby zapewniç prasà równe wartoÊci odpowiadajàcej jednej dzia∏ce wid∏owe zwil˝enie jego powierzchni; utworzony elementarnej w dowolnym punkcie podzia∏ki areowokó∏ trzpienia menisk powinien byç regularny — metrycznej. niewielki ruch w gór´ i w dó∏ nie powinien powodowaç widocznej zmiany jego kszta∏tu; je˝eli areo- 2. B∏´dy graniczne dopuszczalne termometru wbumetr zanurzy∏ si´ za g∏´boko lub menisk jest nieredowanego w areometr sà równe: gularny, przyrzàd nale˝y wyjàç, wymyç, osuszyç 1) ±0,5 °C dla termometrów owartoÊci dzia∏ki elemen- i ponownie zanurzyç; tarnej 1 °C; 3) przy pomiarach z u˝yciem mieszanin o niskiej za- 2) ±0,3 °C dla termometrów owartoÊci dzia∏ki elemen- wartoÊci alkoholu (do 25 % vol), których napi´cie tarnej 0,5 °C; powierzchniowe jest zale˝ne od czystoÊci powierzchni, bezpoÊrednio przed odczytem wskaza- 3) ±0,2 °C dla termometrów owartoÊci dzia∏ki elemen- nia przyrzàdu, oczyÊciç powierzchni´ cieczy, tarnej 0,2 °C; w szczególnoÊci przez zastosowanie przelewu; 4) ±0,1 °C dla termometrów owartoÊci dzia∏ki elemen- 4) po osiàgni´ciu równowagi odczytaç wskazanie tarnej 0,1 °C. wsposób zgodny zpodanym na areometrze — odczyt dolny lub górny, i ponownie zmierzyç tempe- Rozdzia∏ 4 ratur´ cieczy; Wymagania w zakresie warunków w∏aÊciwego 5) zapewniç stabilnoÊç temperatury badanej cieczy, stosowania areometrów oraz miejsc umieszczania a jej wartoÊç przyjàç jako Êrednià z obu odczytów. cech legalizacji 2. Je˝eli odczyt wskazania wsposób zgodny zozna- § 23. 1. Areometry powinny byç stosowane zgod- czeniem na areometrze jest utrudniony, w szczególnonie z przeznaczeniem i warunkami odniesienia. Êci przy pomiarach z u˝yciem cieczy nieprzejrzystych

lub s∏abo zwil˝ajàcych szk∏o, stosuje si´ poprawk´, 2. Zakres pomiarowy u∏amka obj´toÊciowego lub o której mowa w § 23 ust. 2 pkt 1, przeliczajàc wskaza- masowego nie powinien przekraczaç 10 %. nie wed∏ug wzoru: 3. WartoÊç dzia∏ki elementarnej powinna wynosiç 0,1 %. 4. Na ka˝dej podzia∏ce powinno znajdowaç si´ od 5 do 10 dodatkowych dzia∏ek elementarnych poza górnà gdzie: ipoza dolnà granicà zakresu pomiarowego. — odczyt dolny, w jednostkach miary g´stoÊci, — odczyt górny, w jednostkach miary g´stoÊci, § 28. 1. Podzia∏ka densymetru do alkoholu klasy dok∏adnoÊci I, II i III powinna byç ocyfrowana w kilo- — wartoÊç dzia∏ki elementarnej, w jednostkach gramach na metr szeÊcienny. miary g´stoÊci, — d∏ugoÊç dzia∏ki elementarnej, 2. Zakres pomiarowy nie powinien przekraczaç — napi´cie powierzchniowe cieczy, 20 kg/m3. — przyÊpieszenie ziemskie, 3. WartoÊç dzia∏ki elementarnej powinna wynosiç — Êrednica trzpienia areometru. 0,2 kg/m3. § 25. Do pomiaru temperatury mieszaniny alkoho- 4. Na ka˝dej podzia∏ce powinno znajdowaç si´ lu etylowego i wody za pomocà alkoholomierza lub od 5 do 10 dodatkowych dzia∏ek elementarnych poza densymetru do alkoholu: górnà ipoza dolnà granicà zakresu pomiarowego, jed- 1) klasy dok∏adnoÊci I stosuje si´ termometr, wszcze- nak˝e podzia∏ka nie powinna obejmowaç wartoÊci gólnoÊci: wi´kszych ni˝ 1000 kg/m3. a) oporowy metalowy, o b∏´dach granicznych do- § 29. 1. Na podzia∏ce alkoholomierza klasy dok∏adpuszczalnych ±0,10 °C, noÊci I, II i III ka˝da co dziesiàta kreska, poczynajàc od b) rozszerzalnoÊciowy szklany rt´ciowy, o wartoÊci kresek stanowiàcych granice zakresu pomiarowego, dzia∏ki elementarnej 0,1 °C albo 0,05 °C ib∏´dach powinna byç kreskà d∏ugà. Pomi´dzy dwiema kolejnygranicznych dopuszczalnych równych wartoÊci mi kreskami d∏ugimi powinna byç jedna kreska Êredodpowiadajàcej jednej dzia∏ce elementarnej; nia; pomi´dzy kreskà d∏ugà a kreskà Êrednià — cztery kreski krótkie. Tylko kreski d∏ugie powinny byç ozna- 2) klasy dok∏adnoÊci II lub III stosuje si´ termometr, czone liczbami. wszczególnoÊci rozszerzalnoÊciowy szklany rt´ciowy o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,1 °C, 0,2 °C 2. Na podzia∏ce densymetru do alkoholu klasy doalbo 0,5 °C i b∏´dach granicznych dopuszczalnych k∏adnoÊci I, IIiIIIka˝da co piàta kreska, poczynajàc od równych: kresek stanowiàcych granice zakresu pomiarowego, a) ±0,10 °C dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki powinna byç kreskà d∏ugà. Pomi´dzy dwiema kolejnyelementarnej 0,1 °C, mi kreskami d∏ugimi powinny byç cztery kreski krótkie. Tylko co piàta lub co dziesiàta kreska powinna byç b) ±0,20 °C dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki oznaczona liczbami. elementarnej 0,2 °C i 0,5 °C. 3. Kreski stanowiàce granice zakresu pomiarowe- § 26. 1. Na areometrze umieszcza si´ wy∏àcznie cego powinny mieç pe∏ne oznaczenia liczbowe. ch´ identyfikujàcà urzàd administracji miar, który przeprowadza legalizacj´, z zastrze˝eniem ust. 3. § 30. 1. Minimalna d∏ugoÊç dzia∏ki elementarnej alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu, w zale˝no- 2. Cech´, o której mowa w ust. 1, umieszcza si´, Êci od klasy dok∏adnoÊci, powinna wynosiç: przez piaskowanie, na korpusie areometru. 1) 1,5 mm — dla klasy dok∏adnoÊci I; 3. Cech´ legalizacji pierwotnej umieszcza si´ na odwrocie alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu 2) 1,05 mm — dla klasy dok∏adnoÊci II; klasy dok∏adnoÊci I, II i III, w górnej cz´Êci korpusu na 3) 0,85 mm — dla klasy dok∏adnoÊci III. poziomie jednej trzeciej jego wysokoÊci. 2. Zewn´trzna Êrednica trzpienia alkoholomierzy idensymetrów do alkoholu, wzale˝noÊci od klasy do- Rozdzia∏ 5 k∏adnoÊci, powinna wynosiç nie mniej ni˝: Dodatkowe wymagania w zakresie konstrukcji, 1) 3 mm — dla klasy dok∏adnoÊci I i II; wykonania i charakterystyk metrologicznych 2) 2,5 mm — dla klasy dok∏adnoÊci III. alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu klasy dok∏adnoÊci I, II i III 3. Zewn´trzna Êrednica korpusu powinna mieÊciç si´ w zakresie od 19 mm do 40 mm. § 27. 1. Podzia∏ka alkoholomierza klasy dok∏adno- Êci I, II i III powinna byç ocyfrowana w jednostkach 4. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu klasy miary u∏amka obj´toÊciowego albo masowego, wyra- dok∏adnoÊci I nie mogà mieç wbudowanego termo- ˝onego w procentach. metru.

5. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu klasy Rozdzia∏ 6 dok∏adnoÊci II i III mogà mieç wbudowany termometr szklany rt´ciowy, owartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,1 °C; Szczegó∏owy zakres badaƒ i sprawdzeƒ 0,2 °C albo 0,5 °C iminimalnej d∏ugoÊci dzia∏ki elemen- wykonywanych podczas prawnej kontroli tarnej wynoszàcej: metrologicznej areometrów 1) 0,8 mm — dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki § 35. Zakres badaƒ i sprawdzeƒ wykonywanych elementarnej 0,1 °C i 0,2 °C; podczas prawnej kontroli metrologicznej areometrów obejmuje: 2) 1 mm — dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,5 °C. 1) ogl´dziny zewn´trzne i sprawdzenie wymiarów areometru; 6. GruboÊç kresek podzia∏ki termometrycznej nie powinna byç wi´ksza ni˝ jedna piàta d∏ugoÊci dzia∏ki 2) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ areometru; elementarnej. 3) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ termometru wbudo- § 31. Na odwrocie alkoholomierzy i densymetrów wanego w areometr. do alkoholu klasy dok∏adnoÊci I, IIiIII, wgórnej cz´Êci korpusu zostawia si´ wolnà przestrzeƒ odpowiadajàcà § 36. 1. Wskazania areometrów w cieczach sprawjednej trzeciej jego wysokoÊci, przeznaczonà na dza si´, w szczególnoÊci, metodami: umieszczenie cechy legalizacji pierwotnej. 1) porównawczà; § 32. 1. Na alkoholomierzach i densymetrach do 2) wa˝enia hydrostatycznego. alkoholu klasy dok∏adnoÊci I, II i III umieszcza si´ dodatkowo nast´pujàce oznaczenia: 2. Wskazania areometru nale˝y sprawdziç co najmniej w trzech punktach zakresu pomiarowego; dwa 1) klasa dok∏adnoÊci; punkty powinny znajdowaç si´ przy dolnej i górnej 2) jednostka miary: kg/m3 albo symbol: % vol granicy zakresu pomiarowego, a pozosta∏e powinny albo % mas; byç równomiernie rozmieszczone na podzia∏ce. 3) nazwa cieczy, do której sà przeznaczone. 3. B∏´dy wskazaƒ termometru wbudowanego w areometr nale˝y wyznaczyç w co najmniej trzech 2. Na zewn´trznej powierzchni korpusu mo˝e byç punktach zakresu pomiarowego. podana masa areometru, wyra˝ona w miligramach. Rozdzia∏ 7 § 33. B∏´dy graniczne dopuszczalne alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu w zale˝noÊci od Przepisy przejÊciowe i koƒcowe klasy dok∏adnoÊci sà równe: § 37. Przepisu § 18 ust. 4 nie stosuje si´ do areo- 1) wartoÊci odpowiadajàcej po∏owie dzia∏ki elemenmetrów szklanych wprowadzonych lub wprowadzatarnej dla dowolnego wskazania — dla klasy donych do obrotu na podstawie decyzji zatwierdzenia tyk∏adnoÊci I; pu wydanych przed dniem wejÊcia w ˝ycie rozporzàdzenia. 2) wartoÊci odpowiadajàcej jednej dzia∏ce elementarnej dla dowolnego wskazania — dla klasy dok∏ad- § 38. Traci moc rozporzàdzenie Ministra GospodarnoÊci II i III. ki, Pracy iPolityki Spo∏ecznej zdnia 12 czerwca 2003 r. wsprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powin- § 34. B∏´dy graniczne dopuszczalne termometrów ny odpowiadaç areometry szklane (Dz. U. Nr 115, wbudowanych w alkoholomierze i densymetry do alpoz. 1082). koholu klasy dok∏adnoÊci II i III sà równe: 1) ±0,1 °C — dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki § 39. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie elementarnej 0,1 °C; 14 dni od dnia og∏oszenia. 2) ±0,2 °C — dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,2 °C lub 0,5 °C. Minister Gospodarki: P. G. Woêniak

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki zdnia 19 lipca 2007 r. (poz. 1007) Za∏àcznik nr 1 WARTOÂCI G¢STOÂCI ORAZ ODPOWIADAJÑCE IM WARTOÂCI MIERZONEJ WIELKOÂCI FIZYCZNEJ I NAPI¢CIA POWIERZCHNIOWEGO CIECZY

Nr 144 — 10903 — Poz. 1007 Tabela 2 Wartości gęstości i napięcia powierzchniowego wodnych roztworów alkoholu etylowego w funkcji ułamka objętościowego, w temperaturze odniesienia (20 9C) ułamek napięcie ułamek napięcie ułamek napięcie obj gto- gęstość |powierzch- obj gto- gęstość |powierzch- obj gto- gęstość |powierzchściowy . ściowy . ściowy . etanolu niowe etanolu DIOWE etanolu nIOWE (%vol) | (kg/m) | (mN/m) | (%vol) | (kg/m) | (mN/m) | (%vol) | (kg/m) | (mN/m) 0 998,20 72,6 35 955,59 33,3 70 885,56 26,7 l 996,70 68,1 36 954,15 32,9 71 883,06 26,6 2 995,23 64,5 37 952,69 32,6 72 880,54 26,5 3 993,81 61,7 38 951,18 32,3 73 877,99 26,4 4 992,41 59,6 39 949,63 31,9 74 875,4 26,3 5 991,06 57,8 40 948,05 31,7 75 872,79 26,2 6 989,73 56,1 41 946,42 31,4 76 870,15 26,1 7 988,43 54,5 42 944,76 31,1 77 867,48 25,9 8 987,16 53,1 43 943,06 30,9 78 864,78 25,8 9 985,92 51,8 44 941,32 30,6 79 862,04 25,7 10 984,71 50,5 45 939,54 30,4 80 859,27 25,6 11 983,52 49,4 46 937,73 30,2 81 856,46 25,4 12 982,35 48,3 47 935,88 30,0 82 853,62 25,3 13 981,21 47,2 48 934,00 29,8 83 850,74 25,2 14 980,08 46,3 49 932,09 29,6 84 847,82 25,0 15 978,97 45,4 50 930,14 29,4 85 844,85 24,9 16 977,87 44,5 51 928,16 29,3 86 841,48 24,8 17 976,79 43,7 52 926,16 29,1 87 838,77 24,6 18 975,71 42,9 53 924,12 28,9 88 835,64 24,5 19 974,63 42,1 54 922,06 28,8 89 832,45 24,4 20 973,56 41,4 55 919,96 28,6 90 829,18 24,2 21 972,48 40,7 56 917,84 28,5 91 825,83 24,1 22 971,40 40,0 57 915,70 28,3 92 822,39 23,9 23 970,31 39,3 58 913,53 28,2 93 818,85 23,8 24 969,21 38,7 59 911,33 28,1 94 815,18 23,6 25 968,10 38,1 60 909,11 27,9 95 811,38 23,4 26 966,97 37,5 61 906,87 27,8 96 807,42 23,3 27 965,81 37,0 62 904,60 27,7 97 803,27 23,1 28 064,64 36,4 63 902,31 27,6 98 798,90 22,9 29 963,44 35,9 64 899,99 27,4 99 794,25 22,6 30 962,21 35,4 65 897,65 27,3 100 789,24 22,4 31 960,95 35,0 66 895,28 27,2 101" 783,75 22,2 32 959,66 34,5 67 892,89 27,1 102* 778,26 22,0 33 958,34 34,1 68 890,48 27,0 103* 772,77 21,8 34 956,98 33,7 69 888,03 26,9 104* 767,28 21,6 * Nieistniejące w rzeczywistości wartości dla ułamka masowego etanolu większego niż 100 %vol są niezbędne przy uwzględnianiu poprawek do wskazań alkoholomierzy w roztworach o najwyższych zawartościach alkoholu i w temperaturach z zakresu (20-40) ?C, których gęstość teoretycznie odpowiada zawartości alkoholu powyżej 100 % vol.

Nr 144 — 10905 — Poz. 1007 Tabela 4 Wartości gęstości i napięcia powierzchniowego wodnych roztworów kwasu siarkowego w funkcji ułamka masowego, w temperaturze odniesienia (20 *C) ułamek 24 napięcie ułamek m napięcie ułamek m napięcie gęstość | powierzch- gęstość | powierzch- gęstość | powierzch- MASOWY niowe MASOWY niowe MASOWY niowe (%) (kgóm) | (mN/m) (%) (kg/óm) | (mN/m) (%) (kg/m) | (mN/m) 0 998,2 172,6 34 1251,5 75,4 68 1587,4 74,9 1 1005,1 72,8 35 1259,9 75,5 69 1598,9 74,7 2 1011,8 72,8 36 1268,4 75,6 70 1610,5 74,5 3 1018,4 72,8 37 1276,9 75,7 71 1622,1 74,4 4 1025,0 72,8 38 1285,5 75,8 72 1633,8 13,9 5 1031,7 72,9 39 1294,1 75,9 73 1645,6 13,7 6 1038,5 72,9 40 1302,8 76,0 74 1657,4 13,5 7 1045,3 72,9 41 1311,6 76,0 75 1669,2 73,1 8 1052,2 73,0 42 1320,5 76,0 76 1681,0 12,8 9 1059,1 73,1 43 1329,4 76,1 77 1692,7 72,4 10 1066, 1 73,2 44 1338,4 76,1 78 1704,3 72,0 11 1073,1 13,2 45 1347,6 76,2 79 1715,8 71,6 12 1080,2 13,3 46 1356,9 176,2 80 1727,2 71,0 13 1087,4 73,4 81 1738,3 70,0 14 1094,7 13,5 82 1749,1 69,9 15 1102,0 13,6 83 1759,4 69,2 16 1109,4 13,6 84 1769,3 68,6 17 1116,8 13,7 85 1778,6 67,8 18 1124,3 13,8 86 1787,1 67,0 19 1131,8 73,9 87 1795,0 66,1 20 1139,4 74,0 88 1802,1 65,2 21 1147,1 74,1 89 1808,6 64,2 22 1154,8 74,2 90 1814,3 63,3 23 1162,6 74,3 91 1819,4 62,5 24 1170,4 74,4 92 1823,9 61,4 25 1178,3 74,5 93 1827,8 60,8 26 1186,2 74,6 94 1831,1 60,3 27 1194,2 74,7 95 1833,6 59,6 28 1202,5 74,8 96 1835,4 59,0 29 1210,4 74,9 97 1836,3 58,9 30 1218,5 75,0 98 1836,0 58,9 31 1226,7 75,1 99 1834,1 59,5 32 1234,9 75,2 100 1830,4 60,3 33 1243,2 15,3 67 1576,0 75,2

Nr 144 — 10906 — Tabela 5 Wartości gęstości i napięcia powierzchniowego wodnych roztworów chlorku sodu w funkcji ułamka masowego, w temperaturze odniesienia (20 ?C) stężenie napięcie stężenie napięcie ułamek m masowe > ułamek m masowe Ą masowy gęstość roztworu pow! erzch- masowy gęstość roztworu powierzch- NaC1 niowe NaC1 niowe (%) (kg/m”) (kg/m*) (mN/m) (%) (kg/m) | (kg/m) (mN/m) 0 998 0 12,6 14 1101 154,4 76,3 | 1006 11,0 12,8 15 1109 167,1 76,7 2 1013 21,0 73,0 16 1117 179,8 77,0 3 1020 31,2 73,2 17 1124 191,0 77,4 4 1027 41,3 73,4 18 1132 203,9 17,8 5 1035 53,1 13,6 19 1140 216,8 78,2 6 1042 63,5 73,9 20 1148 229,8 78,7 7 1049 74,1 74,1 21 1156 242,8 79,1 8 1056 86,7 74,4 22 1164 256,0 19,6 9 1064 96,8 74,7 23 1173 271,0 80,0 10 1071 107,5 75,0 24 1181 284,3 80,5 11 1079 120,0 15,3 25 1189 297,5 81,0 12 1086 130,8 15,6 26 1197 311,0 81,5 13 1094 143,3 75,9 Tabela 6 Wartości gęstości i napięcia powierzchniowego odniesienia w funkcji wskaźnika skróconego R” , w temperaturze odniesienia (20 ?C) (analiza sedymentacyjna gruntów) RÓ napięcie RÓ napięcie gęstość powierzch- gęstość powierzchniowe niowe (kg/m) (kg/m) (mN/m) (kg/m) (kg/m*) (mN/m) -10 988 12,3 11 1009 12,8 -9 989 12,3 12 1010 12,9 -8 990 12,3 13 1011 12,9 -7 991 72,4 14 1012 72,9 -6 992 72,4 15 1013 72,9 -5 993 72,4 16 1014 73,0 -4 994 72,4 17 1015 73,0 -3 995 72,5 18 1016 73,0 -2 996 72,5 19 1017 73,1 -1 997 12,5 20 1018 73,1 0 998 12,5 21 1019 73,1 1 999 12,6 22 1020 73,2 2 1000 12,6 23 1021 73,2 3 1001 12,6 24 1022 13,2 4 1002 12,7 25 1023 13,3 5 1003 12,7 26 1024 73,3 6 1004 12,7 27 1025 13,3 7 1005 12,7 28 1026 73,4 8 1006 12,8 29 1027 73,4 9 1007 72,8 30 1028 13,4 10 1008 12,8 m m m 5. Wskaźnik skrócony R jest to różnica między gęstością zawiesiny cząstek gruntu w wodzie a gęstością czystej wody. Napięcie powierzchniowe odniesienia przyjmuje się za równe napięciu powierzchniowemu wodnych roztworów chlorku sodu o odpowiednich gęstościach.

Za∏àcznik nr 2 NAPI¢CIE POWIERZCHNIOWE ODNIESIENIA DLA DENSYMETRÓW DO POMIARU G¢STOÂCI CIECZY O OKREÂLONYCH WARTOÂCIACH LUB ZAKRESACH WARTOÂCI NAPI¢CIA POWIERZCHNIOWEGO