§ 11.

Areometry do gazów ciekłych powinny być odporne naciśnienie robocze nie mniejsze niż 1,4 MPa.

8 12. 1. Przy wykonaniu podziałki areometrycznej areometrów do pomiaru wielkości fizycznych innych niż gęstość należy uwzględnić zależność między mierzoną wielkością fizyczną a gęstością i napięciem powierzchniowym cieczy w temperaturze odniesienia; dla alkoholomierzy, cukromierzy, areometrów do kwasu siarkowego, areometrów do chlorku sodu, areometrów do analizy sedymentacyjnej gruntów zależności te określa się w tabelach od 1 do 6 w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

2. Przy wykonaniu podziałki areometrycznej densymetrów należy uwzględnić zależność między napięciem powierzchniowym a gęstością w temperaturze odniesienia; dla densymetrów do moczu, do olejów mineralnych, do gazów ciekłych zależności te określa się w tabelach od 7 do 9 w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

3. Zależność między odległościami poszczególnych kresek podziatki areometrycznej I od kreski wyznaczającej początek zakresu pomiarowego a wartością wielkości mierzonej przez areometr — gęstość, ułamek masowy, ułamek objętościowy, stężenie, w warunkach odniesienia oblicza się według wzoru:

Pa — Ppow. P1- P

I=L* ————-— P17 M2 P = Ppow gdzie: L —założona długość skali w mm, p, — dolna granica zakresu pomiarowego w g/cm3, pa — górna granica zakresu pomiarowego w g/cm3, p — gęstość cieczy odpowiadająca odległości lw g/cm?,

Ppow _ — gęstość powietrza, p, = 0,0012 g/cm3.

8 13. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu powinny być wywzrocowane zgodnie z danymi odniesienia określonymi w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 lutego 2003 r.

Nr 115

w sprawie liczbowych danych odniesienia dla mieszanin alkoholu etylowego i wody (Dz. U. Nr 38, poz. 331).

8 14. 1. Podziałka areometryczna może mieć nie więcej niż dwa rodzaje dziatek elementarnych o różnych wartościach.

2. Wartości działek elementarnych powinny odpowiadać jednej z trzech następujących zależności:

1) 1. 107 jednostek miary, 2)2. 107 jednostek miary, 3) 5. 107 jednostek miary,

gdzie n — liczba całkowita.

3. Długość działki elementarnej powinna być nie mniejsza niż 0,8 mm i nie większa niż 6 mm.

8 15. 1. Kreski podziałki areometrycznej powinny:

1) leżeć w płaszczyznach prostopadtych do osi areometru, a końce kresek o jednakowej długości w linii prostej, równoległej do osi areometru;

2) być czarne, zaznaczone wyraźnie i trwałe; poza granicami zakresu pomiarowego kreski mogą być innego koloru;

3) być cienkie, proste, o równomiernej grubości nieprzekraczającej 0,2 mm, ale nie większej niż 1/5 długości działki elementarnej.

2. Kreski krótkie podziałki areometrycznej powinny obejmować nie mniej niż jedną piątą obwodu trzpienia, kreski średnie nie mniej niż jedną trzecią, a kreski długie nie mniej niż połowę obwodu trzpienia.

3. Najwyższa i najniższa kreska podziałki areometrycznej, stanowiące nominalne granice zakresu pomiarowego, powinny być kreskami długimi.

4. Odległość najwyższej kreski podziałki areometrycznej od wierzchołka trzpienia powinna być nie mniejsza niż 15 mm.

5. Odległość najniższej kreski podziałki areometrycznej od miejsca, w którym rozpoczyna się zmiana przekroju trzpienia, powinna być nie mniejsza niż 5 mm.

6. Na każdej podziałce areometrycznej, poza górną i poza dolną granicą zakresu pomiarowego, powinny znajdować się co najmniej dwie dodatkowe kreski.

7. Ocyfrowanie kresek podziałki areometrycznej powinno być wyraźne, czytelne i jednoznaczne. Jeżeli oznaczenia liczbowe są wielocyfrowe, to dwie początkowe cyfry mogą być opuszczone, jednakże najwyższe i najniższe kreski długie podziałki areometrycznej powinny mieć pełne oznaczenia liczbowe.

8 16. 1. Zakres pomiarowy termometru wbudowanego w areometr powinien obejmować temperaturę odniesienia.

2. Oś kapilary termometru w termoareometrach powinna być równoległa do osi pionowej areometru.

3. Rozszerzenie ekspansyjne kapilary termometru powinno zapewnić możliwość podgrzania do temperatury 80 *C.

4. W zależności od wartości działki elementarnej areometru dziatki elementarne wbudowanych termometrów mogą mieć następujące wartości:

1) 1 9C lub 0,5 *C dla działek elementarnych o wartości 10 kg/m3, 5 kg/m*, 2 kg/m*, 1 kg/m, 1 %, 0,5 %;

2) 0,5 *C lub 0,2 ?C dla dziatek elementarnych o wartości 0,5 kg/m?, 0,2 %;

3) 0,2 *C lub 0,1 ?C dla dziatek elementarnych o wartości 0,2 kg/m$, 0,1 kg/m?, 0,1 %;

4) 0,1 *C dla dziatek elementarnych o wartości 0,05 %.

5. Długość dziatki elementarnej termometru powinna być nie mniejsza niż:

101 mm dla dziatek elementarnych o wartości 19Ci10,59C;

2)0,7 mm dla działek elementarnych o wartości 0,2 9Ci0,1 ?C.

6. Najwyższa kreska podziałki termometrycznej powinna znajdować się co najmniej 15 mm poniżej miejsca, w którym korpus zaczyna się zwężać, przechodząc w trzpień.

7. Najniższa kreska podziałki termometrycznej powinna znajdować się co najmniej 5 mm powyżej przejścia kapilary w zbiornik lub wejścia kapilary w materiał obciążający.

8. Powinny być zastosowane odpowiednie środki, aby widoczne było każde przemieszczenie się podziatki termometrycznej, takie jak kreska kontrolna na zewnętrznej powierzchni areometru odpowiadająca najwyższej oznaczonej liczbowo kresce podziałki termometrycznej.

8 17. 1. Na podzielni areometru lub wewnątrz korpusu powinny być wykonane w sposób trwały i czytelny następujące oznaczenia:

1) nazwa areometru lub wielkości mierzonej lub cieczy, do której jest przeznaczony;

2) jednostka miary; 3) temperatura odniesienia;

4) napięcie powierzchniowe odniesienia albo zakres napięć, albo rodzaj cieczy, do której areometr jest przeznaczony;

5) sposób odczytu — dolny lub górny; 6) nazwa lub znak producenta; 7) numer identyfikujący areometr;

8) znak zatwierdzenia typu, jeżeli został nadany.

Nr 115

2. Na areometrach do gazów ciektych, oprócz oznaczeń, o których mowa w ust. 1, powinno być podane maksymalne dopuszczalne ciśnienie.

Rozdziat 3 Charakterystyki metrologiczne areometrów

8 18. 1. Temperatura odniesienia wynosi: 1) 20*C;

2) dla areometrów do olejów mineralnych i areometrów do gazów ciekłych: 15 *C albo 20 *C;

3) dla cukromierzy: 6 *C, 20 9C, 70*C, 75 ?C albo 80 *C. 2. Napięcie powierzchniowe odniesienia:

1) dla areometru określa się jako wartości napięcia powierzchniowego cieczy, do której jest przeznaczony;

2)dla densymetrów do pomiaru gęstości cieczy o określonych wartościach lub zakresach wartości napięcia powierzchniowego określa załącznik nr 2 do rozporządzenia.

3. Dla densymetrów uniwersalnych nie określa się napięcia powierzchniowego odniesienia.

4. Jako warunek odniesienia dla termometru wbudowanego w termoareometr, znajdującego się wewnątrz korpusu, ustala się zanurzenie catkowite termometru.

8 19. 1. Areometry przeznaczone do cieczy przezroczystych powinny być tak wzorcowane, aby odczyt następował w płaszczyźnie swobodnej powierzchni cieczy — odczyt dolny.

2. Areometry przeznaczone do cieczy nieprzezroczystych mogą być tak wzorcowane, aby odczyt następował na górnej krawędzi menisku utworzonego przy trzpieniu areometru — odczyt górny.

3. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu powinny być tak wzorcowane, aby odczyt następował w płaszczyźnie swobodnej powierzchni cieczy — odczyt dolny.

8 20. 1. Błędy graniczne dopuszczalne areometru są równe wartości odpowiadającej jednej działce elementarnej w dowolnym punkcie podziatki areometrycznej.

2. Błędy graniczne dopuszczalne termometru wbudowanego w termoareometr są równe:

1) +0,5 *C dla termometrów o wartości dziatki elementarnej 1 *C;

2) +0,3 *C dla termometrów o wartości dziatki elementarnej 0,5 *C;

3) +0,2 *C dla termometrów o wartości dziatki elementarnej 0,2 *C;

4) +0,1 9C dla termometrów o wartości działki elementarnej 0,1 *C.