II KK 58/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Sąd Najwyższy w składzie:

Dnia 15 września 2026 r.

SSN Ryszard Witkowski

w sprawie I.V.

ukaranego z art. 94 § 1 i 2 k.w.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w.

oraz art. 15 § 2 i 4 k.p.w. na posiedzeniu w dniu 15 września 2026 r.

kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść od wyroku

nakazowego Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie z 5

listopada 2025 r. sygn. akt III W 576/25,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę I.V. Sądowi

Rejonowemu dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie do

ponownego rozpoznania.

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie wyrokiem

nakazowym z 5 listopada 2025 r. sygn. akt III W 576/25, uznał obwinionego I.V.

winnego tego, że:

I. w dniu 12 czerwca 2025 r. w W. na drodze publicznej kierował pojazdem

marki M. pomimo braku wymaganych uprawnień do kierowania pojazdami

mechanicznymi, tj. o czyn z art. 94 § 1 k.w.,

II. w tym samym czasie i miejscu kierował pojazdem marki M. na drodze

publicznej pomimo braku dopuszczenia pojazdu do ruchu, tj. o czyn z art. 94 § 2 k.w.

i na podstawie art. 94 § 1 k.w. w zw. z art. 9 § 2 k.w. wymierzył mu łącznie

karę grzywny w wysokości 2500 zł. (dwa tysiące pięćset złotych).

Ponadto Sąd Rejonowy zasądził od obwinionego na rzecz Skarbu Państwa

koszty postępowania w łącznej kwocie 300 zł, w tym opłatę w kwocie 150 zł.

Wobec braku sprzeciwu uprawnionych stron, którym prawidłowo doręczono

odpisy orzeczenia, przedmiotowy wyrok nakazowy uprawomocnił się w dniu 10

grudnia 2025 r.

Kasację od tego wyroku wniósł Prokurator Generalny na niekorzyść

obwinionego i zarzucił mu:

1/ rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa

procesowego, a mianowicie art. 93 § 2 k.p.w., poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że

występują przesłanki do rozpoznania sprawy obwinionego w postępowaniu

nakazowymi, skutkiem czego I.V. został uznany za winnego i ukarany za popełnienie

wykroczenia kwalifikowanego z art. 94 § 1 k.w., polegającego na

kierowaniu pojazdem, w dniu 12 czerwca 2024 r., bez wymaganych do tego

uprawnień, podczas gdy okoliczności popełnienia zarzucanego obwinionemu czynu

i jego wina, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego

budziły wątpliwości, albowiem z załączonych do wniosku o ukaranie materiałów'

wynika, że fakt braku uprawnień do prowadzenia pojazdów przez obwinionego został

wykazany jedynie na podstawie danych widniejących w Krajowym Systemie

Informacyjnym Policji i Centralnej Ewidencji Kierowców, co było niewystarczające do

ustalenia, czy I.V., będąc obywatelem obcego państwa, w czasie popełnienia

przedmiotowego czynu zrealizował swoim zachowaniem znamiona czynu z art. 94 §

1 k.w., gdyż nie posiadał wydanego za granicą dokumentu stwierdzającego

posiadanie uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym w postaci krajowego lub

międzynarodowego prawa jazdy, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia

5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. 2025.1226 t.j. z dnia 5 września

2024 r.), czy też jego zachowanie wyczerpywało jedynie ustawowe znamiona

wykroczenia z art. 95 § 1 k.w.;

2/ rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa

materialnego, a mianowicie art. 94 § 3 k.w., polegające na zaniechaniu orzeczenia

wobec obwinionego I.V. pomimo uznania go w punkcie I części dyspozytywnej

wyroku za winnego popełnienia wykroczenia z art. 94 § 1 k.w., środka karnego w

postaci zakazu prowadzenia pojazdów, podczas gdy stosownie do treści powołanego

przepisu art. 94 § 3 k.w. orzeczenie tego środka było w tym przypadku obligatoryjne

i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku nakazowego i przekazanie sprawy Sądowi

Rejonowemu dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna i jako taka zasługuje na uwzględnienie,

dlatego podlegała rozpoznaniu i uwzględnieniu na posiedzeniu bez udziału stron,

zgodnie z treścią art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w.

Jej zarzuty, jak też przytoczone na ich uzasadnienie w skardze argumenty są

w pełni trafne. Wypada zatem je tylko powtórzyć.

Zgodnie z art. 93 § 1 k.p.w. sąd na posiedzeniu może wydać wyrok nakazowy

w sprawach o wykroczenia, w których wystarczające jest wymierzenie nagany,

grzywny albo kary ograniczenia wolności. W tej sytuacji sąd może orzekać bez

udziału stron.

Zgodnie natomiast z paragrafem 2 tego przepisu, orzekanie w postępowaniu

nakazowym może nastąpić jedynie wówczas, jeżeli okoliczności czynu i wina

obwinionego nie budzą wątpliwości. Postępowanie nakazowe jest instytucją Kodeksu

postępowania w sprawach o wykroczenia, której stosowanie zastrzeżono do

najbardziej oczywistych przypadków, to znaczy takich, w których zebrany materiał

dowodowy jest tak jednoznaczny, że nie nasuwa żadnych zastrzeżeń co do winy i

okoliczności popełnienia zarzuconego czynu. Wymóg ten oznacza

w szczególności brak wątpliwości co do tak zasadniczych kwestii, jak realizacja przez

obwinionego wszystkich znamion określonych w konkretnym przepisie typizującym

dane wykroczenie, jak również wyczerpanie pozostałych warunków

odpowiedzialności, ujętych w części ogólnej Kodeksu wykroczeń (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 9 lutego 2021 r. sygn. akt IV KK 559/20).

Warunkiem koniecznym wydania wyroku nakazowego w sprawie

o wykroczenie jest zatem to, by okoliczności czynu i wina obwinionego nie budziły

wątpliwości. Przy czym przez brak owych wątpliwości należy rozumieć to, że nie ma

ich zarówno odnośnie do sprawstwa danego czynu, jak i winy obwinionego (zob.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. akt IV KK 491/20). Sąd

Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie w sprawie III W 576/25,

jednakże tych wymogów nie respektował i rozpoznał sprawę I.V.

w postępowaniu nakazowym, skutkiem czego było wydanie wyroku nakazowego,

pomimo iż budziły wątpliwości okoliczności czynu i wina obwinionego

w odniesieniu do zachowania, jakiego dopuścił się on w dniu 12 czerwca 2025 r.,

a mianowicie kierowania pojazdem bez wymaganych do tego uprawnień, tj. czynu

z art. 94 § 1 k.w.

Przedmiotem ochrony przepisu art. 94 k.w. jest bezpieczeństwo ruchu

drogowego, któremu zagrażać może zarówno uczestniczenie w ruchu osób

niemających odpowiednich uprawnień (§ 1), jak i poruszanie się po drogach

publicznych, w strefach zamieszkania lub w strefach ruchu pojazdów, których

sprawność techniczna nie została odpowiednio zweryfikowana (§ 2).

Wymagania konieczne do uzyskania uprawnienia do prowadzenia pojazdów

od 19 stycznia 2013 r. określają przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r.

o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2025 r. poz. 1226, tekst jednolity). Zgodnie z art. 4

przywołanej ustawy, dokumentem potwierdzającym posiadanie uprawnień do

kierowania motorowerem, pojazdem silnikowym lub zespołem pojazdów

składającym się z pojazdu silnikowego i przyczepy lub naczepy jest prawo jazdy

(zarówno wydane w kraju, jak i za granicą) lub pozwolenie wojskowe. Art. 12 ustawy

o kierujących pojazdami typizuje natomiast negatywne przesłanki do wydania prawa

jazdy.

Przez brak wymaganych uprawnień w rozumieniu art. 94 § 1 k.w. należy zatem

rozumieć zarówno sytuację, gdy dana osoba w ogóle nie uzyskała uprawnień do

prowadzenia pojazdu określonej kategorii w sposób wskazany ustawowo (ustawa

z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym oraz ustawa z dnia 5 stycznia

2011 r. o kierujących pojazdami), utraciła je w wyniku cofnięcia i musi ponownie

ubiegać się o uzyskanie takich uprawnień lub posiadając de facto takie uprawnienia

nie może w danej chwili ich realizować i z nich korzystać z uwagi np. na ich czasowe

„zawieszenie" nie powodujące jednak ich definitywnej utraty' (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 19 marca 2019 r. sygn. akt IV KK 59/19). Tymczasem na podstawie

materiału dowodowego załączonego do wniosku o ukaranie nie sposób uznać, aby

w sposób prawidłowy i wyczerpujący zweryfikowano wszystkie okoliczności,

stanowiące o możliwości realizacji ustawowych znamion wykroczenia z art. 94

§ 1 k.w. przez obwinionego I.V. Z notatki urzędowej, sporządzonej na okoliczność

kontroli drogowej przeprowadzonej w dniu 12 czerwca 2025 r. z udziałem I.V., wynika

bowiem, iż według danych widniejących w Policyjnych Systemach Informatycznych

(KSIP i CEK) wymieniony nie posiadał uprawnień do kierowania pojazdami

mechanicznymi (k. 1).

W trakcie kontroli drogowej I.V. oświadczył, że nie posiada prawa jazdy.

Następnie podczas przesłuchania w charakterze obwinionego wyjaśnił jednak, że

posiada zdjęcie prawa jazdy (nie podając żadnych bliższych szczegółów odnośnie

szczegółów tego dokumentu) w telefonie. Powyższa okoliczność nie została w żaden

sposób zweryfikowania w toku postępowania. Tymczasem, należy podkreślić, że

brak stosownego wpisu w systemach informatycznych polskiej policji oraz Centralnej

Ewidencji Kierowców, nie jest jednak - w ramach oceny realizacji znamion

wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. - wystarczającym sprawdzeniem uprawnień do

prowadzenia pojazdów w odniesieniu do cudzoziemców, którzy z oczywistych

względów nie będą figurować w stosownych rejestrach państwa obcego. W oparciu

o powyższe dane możliwym jest jedynie wnioskowanie, że obywatel obcego państwa

nie posiada polskiego prawa jazdy, względnie, że posiadając uprawnienia do

kierowania pojazdami, wydane przez uprawniony organ innego państwa, nie dopełnił

obowiązku wynikającego z dyspozycji art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o

kierujących pojazdami (aktualnie: Dz. U. 2025.1226 tekst jednolity z dnia

5 września 2025 r.) pod warunkiem, że przebywał na terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej dłużej niż 6 miesięcy. Przepis ten stanowi bowiem, że prawo jazdy wydane

za granicą w postaci: międzynarodowego prawa jazdy, określonego w Konwencji

o ruchu drogowym, podpisanej w Genewie dnia 19 września 1949 r. (art. 4 ust.

1 pkt 2 lit a ustawy o kierujących pojazdami) oraz krajowe lub międzynarodowe prawo

jazdy, określone w Konwencji o ruchu drogowym, sporządzonej w Wiedniu dnia 8

listopada 1968 r. (art. 4 ust. 1 pkt 2 lit b ustawy o kierujących pojazdami)

- stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania odpowiednim pojazdem

silnikowym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie 6 miesięcy od dnia

rozpoczęcia stałego lub czasowego pobytu.

Z kolei, zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o kierujących pojazdami,

dokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnienia do kierowania motorowerem,

pojazdem silnikowym lub zespołem pojazdów składającym się z pojazdu silnikowego

i przyczepy lub naczepy jest wydane za granicą:

1. międzynarodowe prawo jazdy, określone w Konwencji o ruchu drogowym,

podpisanej w Genewie dnia 19 września 1949 r. (Dz. U. z 1959 r. poz. 321,

322 i 324),

2. krajowe lub międzynarodowe prawo jazdy, określone w Konwencji o ruchu

drogowym, sporządzonej w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r. (Dz.U.

z 1988 r. poz. 40, 41 i 44),

3. krajowe prawo jazdy wydane w innym państwie członkowskim Unii

Europejskiej. Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim

Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy

o Europejskim Obszarze Gospodarczym,

4. krajowe prawo jazdy określone w umowie międzynarodowej, której stroną jest

Rzeczpospolita Polska.

Z materiałów dołączonych do wniosku o ukaranie wynika, że nie podjęto próby

ustalenia, czy obwiniony I.V. posiada prawa jazdy, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt

2 cyt. wyż. ustawy o kierujących pojazdami.

Odnosząc się do przepisów regulujących obowiązek posiadania przy sobie

dokumentu prawa jazdy podczas kierowania pojazdem, stwierdzić należy, że o ile

treść art. 95 k.w. w brzmieniu nadanym mu przez art. 4 pkt 7 ustawy z dnia 22 lipca

2010 r. o zmianie ustawy' - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 152 poz. 1018 ze zm.) jest niezmienna od 4 kwietnia 2010 r. i stanowi, że:

„Kto prowadzi na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu pojazd,

nie mając przy sobie wymaganych dokumentów, podlega karze grzywny do 250

złotych albo karze nagany”, o tyle przepis ten należy interpretować łącznie

z treścią art. 38 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.

Powołany przepis art. 38 Prawa o ruchu drogowym kształtuje bowiem zakres

obowiązków ciążących na kierującym pojazdem, niedopełnienie których to

obowiązków skutkować będzie odpowiedzialnością za wykroczenie stypizowane

w art. 95 k.w.

Ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2020 r. poz. 1517) w art. 1 ust. 2a wprowadziła

zmianę powołanego przepisu art. 38 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, który

począwszy od dnia 5 grudnia 2020 r., obliguje kierującego pojazdem do tego, aby

posiadał przy sobie i okazał na żądanie uprawnionego organu: „dokument

stwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdem inny niż wydane w kraju prawo

jazdy albo pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli kierujący nie posiada

wydanego w kraju prawa jazdy albo pozwolenia na kierowanie tramwajem”.

Z uzasadnienia projektu powołanej ustawy nowelizującej wynika, iż wskazana

zmiana i deregulacja - na wniosek Ministra Cyfryzacji - obowiązku posiadania przy

sobie dokumentu prawa jazdy wydanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

miała stanowić ułatwienie dla obywateli, a była możliwa w związku z rozszerzeniem

zakresu działania systemu teleinformatycznego obejmującego centralną ewidencję

kierowców. Tym samym, nabycie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uprawnień

do kierowania pojazdami nierozerwalnie jest związane z wprowadzeniem danych

kierującego do centralnej ewidencji kierowców. Ponieważ dostęp do tego systemu

mają organy uprawnione do przeprowadzania kontroli drogowej, zbędne jest

posiadanie przy sobie i okazywanie się stosownym blankietem prawa

jazdy/uprawnieniem do kierowania tramwajami. Obowiązek ten materializuje się

dopiero w sytuacji, gdy kierujący pojazdem nabył uprawnienia do kierowania

pojazdem poza krajem. Innymi słowy, począwszy od 5 grudnia 2020 r. obowiązek

posiadania i okazania podczas kontroli drogowej uprawnień do kierowania pojazdami

odnosi się do zagranicznego prawa jazdy, albowiem nie jest ono odnotowane w

polskiej bazie danych, tj. Centralnej Ewidencji Kierowców. Niezależnie zatem od

ustaleń dotyczących posiadania przez obwinionego krajowego (polskiego) prawa

jazdy, w świetle treści art. 4 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o

kierujących pojazdami, wątek posiadania zagranicznego prawa jazdy wydanego w

Rosji, a zatem kraju będącym sygnatariuszem przywołanej wyżej Konwencji,

powinien zostać poddany pogłębionej analizie, czego w niniejszym postępowaniu

całkowicie zaniechano. Treść załączonych do wniosku o ukaranie dokumentów, z

których wynika, że wymieniony nie posiadał krajowego (polskiego) uprawnienia do

kierowania pojazdami, nie pozwalał zatem na uznanie, iż nie budziły wątpliwości

okoliczności popełnienia przez I.V. zarzucanego mu wykroczenia z art. 94 § 1 k.w.

Procesowych ustaleń wymagała weryfikacja ewentualnego posiadania przez niego

zagranicznego prawa jazdy, co z kolei sprzeciwiało się procedowaniu w trybie

nakazowym.

Bezsporne jest, iż wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na treść

wydanego orzeczenia. W sytuacji bowiem pozytywnego potwierdzenia faktu

posiadania przez obwinionego zagranicznego prawda jazdy, o który m mowa w art.

4 ust 1 pkt 2 cyt. ustawy o kierujących pojazdami. I.V. winien zostać pociągnięty do

odpowiedzialności za wykroczenie z art. 95 § 1 k.w., który to przepis w zestawieniu

z art. 94 § 1 k.w. przewiduje odmienne, łagodniejsze sankcje, bo jedynie karę

grzywny do 250 złotych lub karę nagany - zamiast kary aresztu, ograniczenia

wolności albo grzywny nie niższej niż 1 500 złotych, jakie można wymierzyć na

podstawie art. 94 § 1 k.w. Nadto, za wykroczenie z art. 95 § 1 k.w. ustawodawca nie

przewiduje orzeczenia środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów

mechanicznych, który w związku z ukaraniem za czyn z art. 94 § 1 k.w. ma charakter

obligatoryjny (art. 94 § 3 k.w.) - zob. wyrok Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 2025 r.

sygn. akt I KK 55/25.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zgodnie z art. 94 § 3 k.w.

w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2022 r. nadanym ustawą z dnia

2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2328 z dnia 16 grudnia 2021 r.), w razie popełnienia

wykroczenia, o którym mowa w art. 94 § 1 k.w., orzeka się zakaz prowadzenia

pojazdów.

W razie skazania za wykroczenie z art. 94 § 1 k.w., jeżeli zostało ono

popełnione po 31 grudnia 2021 r., a nie zachodzą podstawy do stosowania reguł

kolizyjnych (art. 2 § 1 k.w.), orzeczenie na podstawie art. 94 § 3 k.w. środka karnego

w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, jest obowiązkowe (zob.

wyroki Sądu Najwyższego z: 6 lipca 2022 r. sygn. akt V KK 259/22; 28 marca

2023 r. sygn. akt II KK 380/22). Choć w treści art. 94 § 3 k.w. mowa jest o „zakazie

prowadzenia pojazdów” bez jego konkretyzacji, jednak orzeczenie tego środka

odnosi się do wykroczenia z § 1 tego przepisu, zgodnie z którym sprawcą

przedmiotowego wykroczenia jest osoba prowadząca na drodze publicznej, w strefie

zamieszkania lub strefie ruchu pojazd mechaniczny, nie mając do tego uprawnienia.

Przyjąć należy, że powyższe unormowanie zawiera obowiązek orzeczenia zakazu

prowadzenia pojazdów - będących przedmiotem czynności sprawczej określonej

w § 1, tj. mechanicznych. Na kanwie analogicznego unormowania, zawartego

w treści art. 87 § 3 k.w. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że zakaz prowadzenia

pojazdów, aby stanowił realną dolegliwość dla ukaranego za powyższe wkroczenie

oraz realizował cele, które środek kamy z art. 87 § 3 k.w. ma urzeczywistnić, musi

pozostawać w funkcjonalnym związku z rodzajem pojazdu, którego prowadzenia

dopuścił się sprawca (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 13 czerwca 2019 r. sygn.

akt III KK 222/18; 11 czerwca 2019 r. sygn. akt III KK 234/18).

W realiach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że uznanie I.V. za winnego

wykroczenia z art. 94 § 1 k.w., obligowało sąd do orzeczenia wobec obwinionego

środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, przy

jednoczesnym uwzględnieniu, iż zgodnie z art. 29 § 1 k.w., może on zostać nałożony

na okres od 6 miesięcy do 3 lat. Brak orzeczenia tego środka karnego stanowił

oczywiste i rażące naruszenie prawa materialnego, które z uwagi na swój charakter

niewątpliwie miało istotny wpływ na treść wyroku, albowiem z nieuprawnioną

korzyścią dla obwinionego nie orzeczono wobec niego obligatoryjnego środka

karnego, a zatem I.V. nie poniósł wszystkich konsekwencji prawnych swojego

zachowania, które zgodnie z art. 94 § 3 k.w. zobowiązany jest ponieść.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[WB]

[r.g.]