IV KK 324/25

POSTANOWIENIE

Sąd Najwyższy w składzie:

Dnia 15 września 2026 r.

SSN Stanisław Stankiewicz

w sprawie M.O.

skazanego z art. 286 § 1 k.k. i in.

na posiedzeniu w Izbie Karnej

w dniu 15 września 2026 r.

w przedmiocie wniosku prokuratora o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: I.Z.,

A.D. i S.S. od rozpoznania kasacji w sprawie o sygn. akt IV KK 324/25,

na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. a contrario w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.

p o s t a n o w i ł:

pozostawić wniosek bez rozpoznania.

Pismem z dnia 26 sierpnia 2026 r., prokurator Prokuratury Okręgowej

delegowany do wykonywania czynności w Prokuraturze Krajowej, powołując się na

treść art. 3 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o

prokuraturze (Dz.U. z 2024 r., poz. 390 ze zm.) i art. 41 § 1 k.p.k., art. 42 § 1 k.p.k. i

art. 45 § 1 k.p.k., a także art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw

Podstawowych UE oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności, wniósł o:

I) wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: I.Z., A.D. i S.S. od rozpoznania

kasacji w sprawie o sygn. akt IV KK 324/25;

II) przekazanie sprawy do rozpoznania składowi orzekającemu

stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny.

Jak wynika z treści przedłożonego wniosku podstawą sformułowanego

żądania jest generalnie kwestia trybu powołania wskazanych sędziów Sądu

Najwyższego, przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Prokurator przywołując

wybrane orzeczenia Sądu Najwyższego i trybunałów międzynarodowych wyraził

przekonanie, że okoliczności powołania ww. sędziów SN powodują, iż taki skład

orzekający nie spełnia wymogów sądu ustanowionego ustawą, bezstronnego i

niezawisłego – określonych w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej,

art. 47 Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie

praw człowieka i podstawowych wolności oraz w art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem wnioskodawcy skoro ww. sędziowie ubiegali się

o urząd sędziego Sądu Najwyższego przed niespełniającą wymogów

konstytucyjnego organu Krajową Radą Sądownictwa, ukształtowaną ustawą

zmieniającą z dnia 8 grudnia 2017 r. i orzekają w Sądzie Najwyższym oraz

uczestniczą w rozpoznawaniu spraw i rozstrzyganiu wniosków „o wyłączenie osób

znajdujących się w tożsamej co one sytuacji prawno-faktycznej”, to okoliczności te -

„wysoce uzasadniają wątpliwość co do ich bezstronności przy orzekaniu w

niniejszej sprawie”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek prokuratora należało pozostawić bez rozpoznania albowiem był on

niedopuszczalny z mocy ustawy.

Na wstępie zaznaczyć należy, że Sąd Najwyższy (w tym składzie) był władny

wydać niniejsze postanowienie. Utrwalone w tej mierze orzecznictwo Sądu

Najwyższego, wsparte poglądami doktryny, jasno bowiem wskazuje, że wynikający

z art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania się sędziego od udziału w sprawie ma

zastosowanie i uzasadnienie tylko wtedy, gdy wniosek o jego wyłączenie w ogóle

podlega rozpoznaniu. Natomiast, gdy zachodzi podstawa do pozostawieniu

wniosku bez rozpoznania, nie ma zasadniczych racji, aby sędzia nie mógł brać

udziału w wydaniu takiego orzeczenia. Słowem w składzie sądu orzekającego o

pozostawieniu wniosku o wyłączenie sędziego może brać udział sędzia, którego

wniosek dotyczy. Wtedy nie jest to bowiem orzekanie w kwestii wyłączenia

sędziego, ale co do wniosku o włączenie, czyli w kwestii powstania przyczyny

wyłączenia lub powzięcia przez stronę wiadomości o przyczynie wyłączenia (zob.

postanowienie SN z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11, OSNKW 2011, z. 8, poz. 66;

postanowienia SN: z 14 stycznia 2026 r., II KB 118/25; z 15 stycznia 2026 r., I KK

424/25; z 21 stycznia 2026 r., I KZP 4/25; z 18 lutego 2026 r., II KK 268/24; z 12

marca 2026 r., V KK 114/25; D. Wysocki, Glosa (do postanowienia SN z 21 lipca

2011 r., I KZP 6/11), OSP 2012, z. 3, s. 207-209; J. Kosonoga w: Kodeks

postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R. A. Stefański, S.

Zabłocki, LEX 2017, art. 41, teza 73-74; M. Rogacka-Rzewnicka [w:], Kodeks

postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-

Kulczycka, LEX 2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz [w:] Kodeks postępowania

karnego. Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa 2023, art. 41, teza 11; D.

Świecki [w:], Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red.

D. Świecki, LEX 2025, art. 41, teza 18-19; J. Skorupka [red.], Kodeks postępowania

karnego. Komentarz, Legalis 2026, art. 41, Nb 20 wraz z powołaną dalszą

literaturą).

Przedmiotowa sprawa o sygn. akt IV KK 324/25, została zarejestrowana w

Sądzie Najwyższym w związku z kasacją wniesioną przez obrońcę skazanego M.O.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 stycznia 2025 r., sygn. akt II

AKa 29/24, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 17

sierpnia 2023 r., sygn. akt III K 187/16. Rzecz jednak w tym, że złożony przez

prokuratora wniosek dotyczy wyłącznie kwestii ustrojowych - trybu powoływania

sędziów SN na wniosek KRS, ukształtowanej na podstawie przepisów ustawy z

dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz.3), natomiast brak jest w nim

jakiegokolwiek odniesienia do realiów ww. sprawy kasacyjnej (o sygn. akt. IV KK

324/25), tudzież zarzutów i wniosków sformułowanych w petitum kasacji.

Pozostając przy kwestiach rudymentarnych przede wszystkim zwrócić należy

uwagę, że sędziowie są niezawiśli i nieusuwalni (art. 178 i 180 Konstytucji RP),

dlatego też wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne.

Przedstawione przez prokuratora okoliczności natury ustrojowej, dotyczące trybu

powołania sędziów, nie mogą być przedmiotem rozpoznania w trybie art. 41 § 1

k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Powyższe stanowisko jasno wynika bowiem z

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, gdzie

wskazano, iż art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. -

Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), w zakresie, w jakim

dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości

powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na

podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa

(Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z

art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (por.

też wyrok TK z dnia 25 listopada 2025 r., P 7/23). Niezależnie od powyższego, w

orzecznictwie Sądu Najwyższego słusznie podkreśla się również, że wątpliwość co

do bezstronności sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych

związanych z jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi

ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob.

postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 31 października 2023 r.,

V KK 358/23). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru

abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów (zob.

postanowienia SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22; z 12 marca 2026 r., V KK

114/25). Instytucja określona w art. 41 § 1 k.p.k. nie stanowi bowiem narzędzia

kontroli procesu powołania na stanowisko sędziego. W świetle aktualnie

obowiązujących unormowań nie ma możliwości kwestionowania prawidłowości

powołania sędziego przez Prezydenta RP, albowiem rozstrzyga ono w sposób

definitywny kto jest sędzią. Tak powołany sędzia jest prawidłowo umocowany do

wykonywania czynności orzeczniczych. Natomiast kwestie ustrojowe (normatywne),

związane z trybem powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone

unormowania ustawowe regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie

szeroko rozumianego trybu i zasad powoływania sędziów), nie mogą stanowić

podstawy wniosku o wyłączenie sędziego. Słowem, w regulacji z art. 41 § 1 k.p.k.

chodzi o okoliczności natury faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które

mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego rozstrzygnięcia konkretnej

sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności tych nie należą natomiast

rozwiązania legislacyjne (regulacje prawne) dotyczące ustroju sądownictwa

(postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 22 listopada 2023 r., II

KK 7/23; z 24 stycznia 2025 r., III KS 87/22; z 26 lutego 2025 r., III KZ 1/25). Nie

ma w polskim systemie prawa żadnej instytucji pozwalającej na weryfikację czy

kontrolę zasadności powoływania sędziów na urząd przez Prezydenta. Brak ten jest

konsekwencją ukształtowania tych powołań w przepisach konstytucyjnych i

przyznania w tym zakresie Prezydentowi prerogatywy. Interpretacja, z której wynika,

że oceny takiej można dokonywać, korzystając z istniejących dotychczas

instrumentów prawa, np. karnego ma charakter wykładni contra legem. Nie można

wykorzystywać przepisów rangi ustawowej w sposób sprzeczny z Konstytucją. Co

więcej, nie można ignorować faktu, iż ustrojodawca zakazał ustawodawcy

ograniczać działania zarówno Prezydenta jak i Krajowej Rady Sądownictwa w ich

działaniach, poprzez przyznanie sądom, na etapie stosowania prawa, kompetencji

do nakładania takich ograniczeń. Zatem ewentualne uznanie, że wniosek o

wyłączenie sędziego złożony w trybie art. 41 § 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.,

obejmować mógłby także okoliczności wadliwego powołania sędziego, byłoby

jednoznaczne z przyznaniem sądom powszechnym - w tym przypadku, w ramach

prawa karnego - uprawnienia do podważania powołań sędziowskich, których

warunki są ściśle określone przepisami Konstytucji. Jak wynika z trwałej, stabilnej

oraz obszernie konstytucyjnie uzasadnionej linii orzeczniczej, która ukształtowała

się już w 2008 r. w orzecznictwie WSA oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego a

przede wszystkim w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, podstawą

powoływania sędziów jest norma konstytucyjna, tj. art. 179 Konstytucji RP (zob.

wyrok TK z 5 czerwca 2009 r., K 18/09, OTK-A 2012/6/63; postanowienie TK z 19

czerwca 2012 r., SK 37/08). Ustrojodawca wyznaczył bowiem dla ustawodawcy (w

tym w art. 179 Konstytucji RP), nieprzekraczalne ramy, jeżeli chodzi o ustawową

regulację procedury powoływania sędziów przez prezydenta. Regulacje ustawowe

nie mogą w szczególności naruszać istoty prezydenckiej prerogatywy w zakresie

powoływania sędziów (zob. wyrok TK z 5 czerwca 2009 r., K 18/09). Trybunał

podkreślił również, iż skoro zarówno z tekstu Konstytucji, jak i z dotychczasowych

orzeczeń Trybunału wynika, że kompetencje Prezydenta do powoływania sędziów

nie mogą być w żaden sposób ograniczane ustawowo, to tym bardziej nie mogą

być ograniczane w drodze aktów stosowania prawa. Akty stanowienia prawa,

będące efektem działań ustawodawcy mają charakter generalno-abstrakcyjny i

stosowane są powszechnie. W tym sensie da się je stosować w sposób równy

wobec każdego prezydenta i każdego sędziego, którego rezydent powołuje. Skoro

więc Konstytucja nie zezwala na taką dodatkową ocenę, to nie można za pomocą

znanych sposobów wykładni wyprowadzić z jej tekstu twierdzenia, że sędziowie

mogą być oceniani w procesie stosowania prawa, a więc w drodze aktów

indywidualno-konkretnych. Nie sposób wyobrazić sobie żadnej procedury karnej,

cywilnej, czy administracyjnej, w ramach której sąd, konkretny skład sędziowski,

mógłby oceniać prawidłowość powołania innych sędziów. Uprawnień takich nie ma

przewidziano bowiem ani w unormowaniach Konstytucji RP, ani w przepisach

ustawowych (zob. uzasadnienie wyroku TK z 4 marca 2020 r., P 22/19, OTK-A

2020/31; wyrok TK z 25 listopada 2025 r., P 7/23). W tym miejscu przypomnieć

również wypada, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie mogą być

zmieniane i kwestionowane przez jakikolwiek organ władzy publicznej (…)

Podważania ostatecznego charakteru orzeczeń TK i kwestionowania ich mocy

powszechnie obowiązującej nie mogą dokonywać również organy międzynarodowe

(zob. wyrok TK z 28 maja 2024 r., U 5/24).

Jedynie uzupełniająco zauważyć wypada, że test niezawisłości sędziego jest

instrumentem prawnym implementującym do krajowego porządku prawnego

standardy, o których mowa w orzecznictwie TSUE (zob. art. 29 § 4 - 25 ustawy z

dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, dodanego ustawą z dnia 9 czerwca

2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.

z 2022 r., poz. 1259). Jak wynika z treści adekwatnego unormowania (art. 29 § 5

cyt. ustawy o SN) dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego SN

(sędziego delegowanego do SN) wymogów niezawisłości i bezstronności z

uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu

po powołaniu, na wniosek uprawnionego, jeżeli w okolicznościach danej sprawy

może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności,

mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących

uprawnionego oraz charakteru sprawy. Rzecz jednak w tym, że wniosek

prokuratora żadnych takich okoliczności in concreto nie wskazuje i odwołuje się

wyłącznie do kwestii ustrojowych, jednakże okoliczności towarzyszące powołaniu

sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do

podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania

jego niezawisłości i bezstronności (art. 29 § 4 cyt. ustawy o SN).

Nie sposób również pominąć, że prokurator, podkreślając w złożonym

wniosku o wyłączenie wadliwość powołania i argumentując, iż „udział osób, których

bytność w Sądzie Najwyższym poprzedziła uchwała KRS ukształtowanej w oparciu

o przepisy ustawy z 2017 r., prowadzi w każdym przypadku do sprzeczności składu

sądu z przepisami prawa, o czym przesądzono już w uchwale połączonych Izb

Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej, Karnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23

stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-411-1/20”, zdaje się nie dostrzegać wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., wydanego w sprawie U 2/20.

Tymczasem w tymże wyroku TK stwierdził, że uchwała składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, jest niezgodna z: a) art. 179, art. 144 ust. 3 pkt

17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP, b) art. 2 i

art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, c) art. 6 ust. 1 EKPCz. Mając na uwadze

treść powyższego wyroku TK podkreślić należy, iż Konstytucja jest najwyższym

prawem Rzeczypospolitej Polskiej (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP), zaś w świetle art.

190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc

powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec tego żaden sąd nie jest

uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego do wzruszenia

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego podważania

obowiązywania wyroku tego Trybunału. W konsekwencji należy uznać, że Sąd

Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w świetle treści art. 190 ust. 1

Konstytucji RP, nie był formalnie związany uchwałą składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, skoro przestała być ona elementem porządku

prawnego (została uznana przez TK jako niezgodna z Konstytucją RP), natomiast

przedstawiona w niej argumentacja może być rzecz jasna wykorzystywana w

praktyce orzeczniczej, w granicach normalnych sposobów wykładni prawa (zob.

postanowienia SN: z 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; z 28 lutego 2023 r., III KK

23/23; z 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23). Nadanie przez Konstytucję RP mocy

powszechnie obowiązującej orzeczeniom Trybunału Konstytucyjnego oznacza, iż

jest nimi związany także Sąd Najwyższy. Odnosi się to również do ww. uchwały

(BSA I-4110-1/20). W świetle ostatecznych i mających moc powszechnie

obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP),

brak jest zatem normatywnych podstaw do podważania konstytucyjnego

umocowania KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. oraz jej uprawnień do wykonywania zadań z zakresu wymiaru

sprawiedliwości, a także kwestionowania ważności i skuteczności powołań

sędziowskich dokonanych przez Prezydenta RP w ramach przysługującej mu

wyłącznej i nie podlegającej weryfikacji prerogatywy, na podstawie rekomendacji

udzielonej przez ten organ (zob. postanowienie TK z 3 czerwca 2008, Kpt 1/08;

wyroki TK: z 25 czerwca 2012 r., K 18/09; z 11 września 2017 r., K 10/17). Nadto, w

wyroku z 25 marca 2019 r. (K 12/18, OTK-A 2019/17) Trybunał Konstytucyjny

przesądził, że wybór sędziów - członków Krajowej Rady Sądownictwa przez władzę

ustawodawczą jest zgodny z ustawą zasadniczą.

Reasumując, wobec oczywistego braku możliwości merytorycznego

rozpoznania wniosku prokuratora, należało postanowić jak na wstępie.

[WB]

[a.ł]