I KS 21/26

POSTANOWIENIE

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Paweł Kołodziejski

Dnia 9 września 2026 r.

w sprawie A.Z.

oskarżonego o przestępstwo z art. 148 § 1 k.k.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 9 września 2026 r.,

skargi obrońców oskarżonego

na wyrok sądu odwoławczego – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

z dnia 17 marca 2026 r., sygn. akt II AKa 289/25

uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 25 marca 2025 r., sygn. akt III K 27/24

i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania,

na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.

p o s t a n o w i ł:

1. oddalić skargę;

2. obciążyć oskarżonego kosztami sądowymi postępowania

skargowego.

Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 25 marca 2025 r., sygn. akt III K

27/24 uniewinnił A.Z. od popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 148 § 1 k.k.

Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone apelacjami wywiedzionymi zarówno

przez oskarżyciela publicznego, jak i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego.

Prokurator podniósł zarzuty obrazy przepisów prawa procesowego w postaci art. 170

§ 1 pkt 1 k.p.k. i art. 301 k.p.k. k.p.k. oraz art. 410 k.p.k., które w konsekwencji

doprowadziły do błędnych ustaleń faktycznych. Natomiast pełnomocnik oskarżyciela

posiłkowego zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów prawa

procesowego (art. 7 k.p.k. w zw. z art. 175 k.p.k. i art. 211 k.p.k.; art. 424 § 1 pkt 1

k.p.k.; art. 168a k.p.k.; art. 308 § 1 k.p.k.; art. 79 § 1 k.p.k.; art. 442 § 3 k.p.k.) i

materialnego (art. 162 § 1 k.k.) oraz błąd w ustaleniach faktycznych.

Po rozpoznaniu powyższych środków odwoławczych, Sąd Apelacyjny w

Poznaniu, wyrokiem z dnia 17 marca 2026 r., sygn. akt II AKa 289/25, uchylił

zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do

ponownego rozpoznania.

Skargę na wyrok sądu odwoławczego wnieśli dwaj obrońcy

oskarżonego, zaskarżając go w całości i zarzucając „obrazę przepisów

postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 437 § 2

zdanie drugie k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k., polegającą na nieuzasadnionym

uchyleniu wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazaniu sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania z powołaniem się na regułę ne peius, w sytuacji gdy w

realiach niniejszej sprawy nie zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego,

co jest warunkiem koniecznym do zastosowania tej podstawy kasatoryjnej, gdyż

wyjaśnienia złożone przez oskarżonego bez udziału obrońcy w warunkach

przedmiotowej sprawy nie mogą być wykorzystane jako dowód”. W konsekwencji

wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi

odwoławczemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga na wyrok sądu odwoławczego nie jest

zasadna, co implikowało jej oddalenie na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.

W pierwszej kolejności godzi się przypomnieć, że zakres kontroli

dokonywanej przez Sąd Najwyższy po wniesieniu skargi na wyrok sądu

odwoławczego, o którym mowa w art. 539a § 1 k.p.k. ogranicza się do zbadania, czy

stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania

orzeczenia kasatoryjnego (zob. uchwała SN (7) z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP

13/17). Badaniu nie podlega natomiast merytoryczna prawidłowość

przeprowadzonej kontroli odwoławczej w aspekcie uchybień podniesionych w

apelacji, jak również zasadność uchybień stwierdzonych przez sąd odwoławczy, na

co jednoznacznie wskazuje treść art. 539a § 3 k.p.k., który stanowi, że skarga może

być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień

określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Powyższe stanowisko znajduje powszechną

akceptację w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. uchwała SN z dnia 25

stycznia 2018 r., I KZP 13/17; postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2018 r., IV KS

20/18; postanowienie SN z dnia 29 stycznia 2021 r., V KS 33/20; postanowienie SN

z dnia 22 czerwca 2021 r., IV KS 27/21; postanowienie SN z dnia 26 sierpnia 2021

r., III KS 16/21; postanowienie SN z dnia 12 stycznia 2022 r., IV KS 64/21;

postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2022 r., V KS 36/21; postanowienie SN z dnia

28 stycznia 2022 r., II KS 29/21; postanowienie SN z dnia 2 lutego 2022 r., III KS

1/22; postanowienie SN z dnia 29 czerwca 2022 r., II KS 9/22; postanowienie SN z

dnia 13 lipca 2022 r., III KS 37/22, postanowienie SN z dnia 1 sierpnia 2023 r., I KS

12/23; postanowienie SN z dnia 27 października 2023 r., II KS 39/23; postanowienie

SN z dnia 18 stycznia 2024 r., I KS 34/23; postanowienie SN z dnia 28 marca 2024

r., IV KS 3/24; postanowienie SN z dnia 16 lipca 2024 r., IV KS 24/24; postanowienie

SN z dnia 11 lutego 2025 r., II KS 55/24; postanowienie SN z dnia 10 grudnia 2025

r., I KS 39/25; postanowienie SN z dnia 3 lutego 2026 r., I KS 41/25; postanowienie

SN z dnia 12 maja 2026 r., III KS 15/26).

Analiza treści podniesionego zarzutu, jak i części motywacyjnej skargi

prowadzi do wniosku, że jej autorzy nie dostrzegają wskazanych wyżej ograniczeń

tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia, traktując go jako sui generis

„superapelację”. Na powyższe wskazuje już początkowy fragment uzasadnienia

skargi, z którego wynika, że „[w] przekonaniu obrońców skarga skierowana do Sądu

Najwyższego przez obrońców jest nie tylko skargą, ale i swoistego rodzaju

wnioskiem obrony o rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy tego, czy wykorzystanie

wyjaśnień podejrzanego występującego bez obrońcy, w sytuacji, gdy chciał jego

udziału, gdy przesłuchanie odbyło się w warunkach wyłączających swobodę

wypowiedzi, może być w przedmiotowej sprawie dowodem obciążającym czy też

tego rodzaju wyjaśnienia są objęte zakazem dowodowym na podstawie art. 42 ust.

2 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 3 lit. c EKPC oraz czy Sąd rozpoznający sprawę

powinien w swoim orzecznictwie uwzględnić najnowsze orzecznictwa ETPCz, z

którego wynika zakaz dowodowego wykorzystania wyjaśnień podejrzanego

występującego bez obrońcy bądź pod nieobecność obrońcy”. Cel ten przyświeca

obrońcom oskarżonego również w dalszej części uzasadnienia, gdyż koncentrują oni

swą uwagę w całości na wskazanym wyżej problemie prawnym, który legł u podstaw

wydania przez sąd odwoławczy wyroku o charakterze kasatoryjnym. Argumentacja

obrony sprowadza się de facto do próby wykazania, że sąd ad quem niezasadnie

dopuścił możliwość wykorzystania przy ustalaniu stanu faktycznego dowodów w

postaci pierwszych wyjaśnień oskarżonego utrwalonych w protokole przesłuchania

podejrzanego z dnia 2 grudnia 2015 r. i na nagraniu z eksperymentu procesowego z

jego udziałem z tego samego dnia, mimo że zostały one zdobyte z rażącym

naruszeniem konstytucyjnych i konwencyjnych standardów rzetelnego procesu.

Ponieważ depozycje te stanowiły jedyny bezpośredni dowód sprawstwa A.Z., to w

ocenie obrony oparcie na nich perspektywy skazania ww. prowadziło do naruszenia

art. 454 § 1 k.p.k.

Powyższe okoliczności nie pozostawiają wątpliwości, że skarżący nie

domagają się zbadania czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienia dawały

podstawę do uchylenia wyroku uniewinniającego, a oczekują weryfikacji czy te

uchybienia rzeczywiście zaistniały. Innymi słowy, dążą do wywołania oceny, czy

zaistniały merytoryczne podstawy określone w art. 454 k.p.k. do wydania wyroku

zmieniającego (por. postanowienie SN z dnia 25 kwietnia 2024 r., V KS 6/24). To

zaś wykracza poza kontrolę skargową, której celem – jak wskazano wyżej – nie jest

„dublowanie” przeprowadzonej już kontroli instancyjnej, a wyeliminowanie

bezpodstawnego wydawania przez sądy odwoławcze wyroków kasatoryjnych w

sytuacji, gdy rozstrzygnięcie in meriti mogło zapaść w drugiej instancji.

Podstawą wydania przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyroku kasatoryjnego

w przedmiotowej sprawie był art. 454 § 1 k.p.k. określający regułę ne peius (vide

punkt 5.3.1.4.1. formularza UK2). Przepis ten stanowi, że sąd odwoławczy nie może

skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji lub co do

którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie. Zważywszy na wskazaną

okoliczność obrońcy oskarżonego mogli wnieść skargę bądź to z powodu

ewentualnego naruszenia art. 437 § 2 k.p.k. w związku z brakiem zaistnienia

przeszkody określonej w art. 454 § 1 k.p.k., bądź z powodu uchybień wymienionych

w art. 439 § 1 k.p.k. Tego rodzaju argumentacji próżno szukać w uzasadnieniu skargi,

co – w powiązaniu ze wskazaną próbą wykorzystania tejże instytucji do poddania

orzeczenia drugoinstancyjnego merytorycznej ocenie – przesądziło o jej

niezasadności. Tym bardziej, że sąd odwoławczy w sposób wyraźny wskazał, że

wyrok sądu pierwszej instancji „należy uznać za nieprawidłowy, ponieważ zachodzą

przesłanki do uznania oskarżonego winnym popełnienia przestępstwa z art. 162 § 1

k.k.”, przy jednoczesnym braku konieczności uzupełniania materiału dowodowego.

Uznał zatem, że skazanie oskarżonego A.Z. przy ponownym rozpoznaniu sprawy

jest realne, a nie jedynie hipotetyczne (vide uchwała 7 sędziów SN z dnia 20 września

2018 r., I KZP 10/18, OSNKW 2018, nr 11, poz. 73). Tak więc trafnym jest wniosek,

iż w układzie procesowym jaki wystąpił w przedmiotowej sprawie, Sąd Apelacyjny w

Poznaniu nie miał możliwości wydania innego orzeczenia niż kasatoryjne, bowiem

na przeszkodzie temu stał zakaz wynikający z art. 454 § 1 k.p.k., na który to przepis

sąd odwoławczy wprost powołał się w swoim wyroku. Tym samym nie dopuścił się

naruszenia art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.

Z tych względów, wobec niestwierdzenia okoliczności, o których mowa w art.

439 § 1 k.p.k., Sąd Najwyższy oddalił skargę (art. 539e § 2 k.p.k.), orzekając

jednocześnie – stosownie do treści art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 4 k.p.k. a

contrario – w przedmiocie kosztów sądowych postępowania skargowego.

[WB]

[a.ł]