IV KS 39/26

POSTANOWIENIE

Sąd Najwyższy w składzie:

Dnia 17 września 2026 r.

SSN Piotr Mirek

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 17 września 2026 r.,

w sprawie G.L.

oskarżonego z art. 278 § 1 k.k.

skargi prokuratora

na wyrok sądu odwoławczego - Sądu Okręgowego w Gliwicach

z dnia 28 maja 2026 r., sygn. akt VI Ka 1154/25,

uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach

z dnia 12 września 2025 r., sygn. akt II K 781/21,

na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.

p o s t a n o w i ł:

1. oddalić skargę,

2. kosztami sądowymi postępowania skargowego obciążyć Skarb

Państwa.

Sąd Okręgowy w Gliwicach, wyrokiem z dnia 28 maja 2026 r., sygn. akt VI Ka

1154/25, po rozpoznaniu sprawy G.L., oskarżonego o popełnienie czynów z art.

278 § 1 k.k. w zw. z art. 91 §1 k.k., na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę

oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach z dnia 12

września 2025 r., sygn. akt II K 781/25, uchylił zaskarżony wyrok, w części

dotyczącej G.L. i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania.

Jako podstawę wydania orzeczenia kasatoryjnego Sąd odwoławczy wskazał

uchybienie stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 10

k.p.k. Uchybienie to zaistnieć miało w wyniku przeprowadzenia rozprawy w dniu 20

lutego 2024 r., na której przesłuchano świadka S.B. pod nieobecność obrońcy

oskarżonego, mimo iż jego udział był obowiązkowy. Skargę na wyrok Sądu

odwoławczego wniósł prokurator zarzucając naruszenie prawa procesowego w

postaci art. 437 § 2 k.p.k. poprzez niezasadne przyjęcie , że w wyniku ujawnionego

uchybienia konieczne stało się uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, w sytuacji gdy nie zaistniała

powołana w zaskarżonym wyroku bezwzględna przyczyna odwoławcza, albowiem

Sąd Okręgowy jest sądem merytorycznym i był tym samym uprawnionym do

przeprowadzenia we własnym zakresie dowodu w postaci przesłuchania na

rozprawie świadka w obecności obrońcy, konwalidując tym samym uchybienie

Sądu pierwszej instancji tym bardziej, że nie jest konieczne przeprowadzenie na

nowo całego postępowania sądowego a jedynie jego uzupełnienie we wskazanym

zakresie, co uchroniłoby przed znaczącym przedłużeniem procesu skoro w sprawie

nie zaistniały przesłanki wskazane w treści art. 439 § 1 k.p.k. Mając na względzie

powyższe prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.

Skarga nie jest zasadna. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd odwoławczy,

uchylając wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego

rozpoznania, nie dopuścił się obrazy art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 k.p.k.

W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że

„konieczne jest dla ustania obrony obligatoryjnej nie tylko to, aby biegli w opinii

wywołanej na podstawie art. 202 § 1 k.p.k. nie mieli wątpliwości co do stanu

zdrowia psychicznego oskarżonego jak i możliwości prowadzenia przez niego

samodzielnie i rozsądnie obrony, ale także to, by sąd wydał postanowienie na

podstawie art. 79 § 4 k.p.k. po dokonaniu własnej oceny wydanej przez biegłych

opinii. To sąd ma dokonać oceny zasadności opinii biegłych lekarzy i dopiero gdy

sąd uzna ją za uzasadnioną to orzeka, że udział obrońcy nie jest obowiązkowy.

Dopiero wówczas prezes sądu (lub upoważniony sędzia), może wydać

postanowienie o zwolnieniu obrońcy z urzędu z jego obowiązków obrończych -

dopóki takie postanowienie nie zostanie wydane, a nie wyda takiego orzeczenia

uprzednio sąd oceniający opinię biegłych i uznający ją za uzasadnioną, to obrońca

z urzędu dalej w sprawie występuje” (zob. wyrok z dnia 21 kwietnia 2026 r., II KK

26/26). W konsekwencji „nieobecność obrońcy obligatoryjnego (art. 79 § 1 pkt 3 i 4

k.p.k.) na rozprawie w przypadku braku wydania przez sąd postanowienia

stwierdzającego brak obligatoryjności obrony (art. 79 § 4 k.p.k.) stanowi uchybienie

będące bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.

także wówczas, gdy z opinii biegłych lekarzy psychiatrów wynika, iż poczytalność

oskarżonego w czasie popełnienia czynu nie była wyłączona ani w znacznym

stopniu ograniczona, a nadto, że stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala

mu na udział w postępowaniu i prowadzenie obrony w sposób samodzielny i

rozsądny” (zob. wyrok z dnia 25 stycznia 2024 r., III KK 562/23). Powyższe

zachowuje aktualność również na gruncie niniejszej sprawy i skutkuje przyjęciem,

że przeprowadzenie przez Sąd pierwszej instancji rozprawy w dniu 20 lutego 2024

r., na której odebrano zeznania od świadka S.B., pod nieobecność obrońcy

oskarżonego G.L. stanowiło uchybienie o charakterze bezwzględnej przyczyny

odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. W sprawie oskarżonego

Sąd Rejonowy nie wydał postanowienia wymaganego przez przepis art. 79 § 4

k.p.k.

Z uwagi na charakter tego uchybienia bezprzedmiotowymi są wywody

skarżącego dotyczące konwalidowania go na etapie postępowania odwoławczego,

zgodnie bowiem z art. 439 § 1 k.p.k. stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa

obliguje sąd odwoławczy do uchylenia zaskarżanego orzeczenia niezależnie od

granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść

orzeczenia.

Niezależnie od powyższego zwrócić trzeba uwagę na specyficzne realia

niniejszej sprawy, które nie pozwalają uznać dokonanej przez Sąd odwoławczy

oceny postąpienia Sądu pierwszej instancji za przejaw nadmiernego formalizmu.

Zauważyć przecież trzeba, że wątpliwości dotyczące poczytalności oskarżonego i

możliwości prowadzenia przez niego samodzielnie i rozsądnie obrony nie ustały z

chwilą wydania przez biegłych lekarzy psychiatrów opinii z dnia 12 kwietnia 2022 r.

Ze względu na treść zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 sierpnia 2024 r.,

stwierdzającego niezdolność oskarżonego do udziału w czynnościach procesowych

przez okres 3 miesięcy, z uwagi stan zdrowia psychicznego, Sąd Rejonowy w dniu

11 lutego 2025 r. po raz drugi zasięgnął opinii biegłych lekarzy psychiatrów.

Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.

[WB]

[a.ł]