I CNP 3/26

POSTANOWIENIE

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

SSN Marta Romańska

11 września 2026 r.

na posiedzeniu niejawnym 11 września 2026 r. w Warszawie

w sprawie ze skargi J.S. o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie

z 7 lipca 2021 r., VI ACa 688/20,

wydanego w sprawie z powództwa J.S.

przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w H. i L. S.A. (dawniej B. spółce akcyjnej) w T.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

1. odrzuca skargę;

2. zasądza od powódki na rzecz pozwanego L. S.A. (dawniej

B. spółce akcyjnej w T.) kwotę 2.700 (dwa tysiące

siedemset) zł z odsetkami w wysokości odsetek

ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia

pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia

powódce odpisu niniejszego postanowienia, tytułem

kosztów postępowania w sprawie skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia;

3. przyznaje radcy prawnemu J.P. od Skarbu Państwa - Sądu

Apelacyjnego w Warszawie kwotę 4.050 (cztery tysiące

pięćdziesiąt) zł powiększoną o kwotę podatku od towarów i

usług wyliczoną według właściwej stawki tytułem

wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powódce z

urzędu w postępowaniu wywołanym skargą.

[dr]

Powódka J.S. wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku z 7 lipca 2021 r., VI Aca 688/20, którym Sąd Apelacyjny w

Warszawie oddalił jej apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 19

czerwca 2020 r. w sprawie przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w H., B. SA w T. o

pozbawienie wykonalności tytułów wykonawczych, tj. (a) nakazu zapłaty wydanego

9 grudnia 2010 r. przez Sąd Okręgowy w Warszawie w postępowaniu nakazowym i

zaopatrzonego przez ten Sąd w klauzulę wykonalności postanowieniem z 29

listopada 2017 r. oraz (b) tytułu egzekucyjnego wystawionego przez Bank

Spółdzielczy w H. 23 marca 2010 r., któremu Sąd Rejonowy dla Warszawy -

Żoliborza w Warszawie nadał klauzulę wykonalności postanowieniem z 28 czerwca

2010 r.

Skarżąca zarzuciła, że orzeczenie to wydane zostało z naruszeniem: - art.

509 k.c. przez odmowę uznania umowy cesji z 15 kwietnia 2017 r. za nieważną,

mimo zarzutów powódki o braku zgody na jej zawarcie przez organy pozwanego

banku; - art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. przez oddalenie jej apelacji od wyroku Sądu

Okręgowego pomimo tego, że powódka kwestionowała istnienie obowiązku

stwierdzonego bankowym tytułem egzekucyjnym oraz z uwagi na to, że na skutek

połączenia do wspólnej egzekucji należności wynikającej z wyżej wymienionych

tytułów wykonawczych powódka utraciła możliwość kontroli, która należność

została już spłacona; - art. 5 k.p.c. w związku z art. 36 Konstytucji RP przez

niepodejmowanie przez Sąd czynności mających na celu przekazanie powódce

pouczeń co do możliwości podejmowania czynności procesowych, w tym składania

wniosków dowodowych mających na celu wykazanie zasadności jej roszczeń.

Skarżąca stwierdziła, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z art. 509

k.c., art. 840 § 1 pkt 1 i art. 5 k.p.c. w związku z art. 45 Konstytucji RP, nie jest

możliwe jego wzruszenie innymi środkami zaskarżenia, a na skutek jego wydania

została powódce wyrządzona szkoda.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., można żądać stwierdzenia

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona

szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze innych środków prawnych

nie było i nie jest możliwe. Ocena zasadności skargi dokonywana jest przez Sąd

Najwyższy przy zastosowaniu autonomicznego pojęcia bezprawności, według

którego orzeczeniem niezgodnym z prawem w rozumieniu art. 4241 i art. 5192 k.p.c.

jest orzeczenie oczywiście naruszające przepisy prawa, których wykładnia jest

ustalona (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05,

OSNC 2007, nr 1, poz. 17 i z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz.

35; postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lipca 2018 r., IV CNP 25/18 oraz wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z 27 września 2012 r., Sk 4/11, OTK-A 2012, nr 8, poz.

97). Orzeczenie Sądu Najwyższego uwzględniające skargę nie wzrusza

zaskarżonego nią orzeczenia, lecz stanowi prejudykat niezbędny do dochodzenia

naprawienia szkody wyrządzonej przez jego wydanie.

Ze względu na nadzwyczajny charakter oraz funkcję tego środka prawnego,

skarga musi spełniać wysokie wymagania formalne, z których jedne dotyczą skargi

jako pisma procesowego i mogą podlegać naprawieniu (art. 4245 § 2 k.p.c.),

a pozostałe są wymogami konstrukcyjnymi (art. 4245 § 1 k.p.c.), których

niewypełnienie nie podlega sanacji, lecz prowadzi do obligatoryjnego odrzucenia

skargi na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że

każde z wymagań przewidzianych w art. 4245 § 1 k.p.c. ma charakter samoistny

i powinno być spełnione niezależnie od innych.

Powódka oznaczyła orzeczenie Sądu Apelacyjnego i zakres, w którym go

zaskarżyła, przytoczyła podstawy skargi i je uzasadniła (przy czym te jej wywody

podlegać muszą jeszcze ocenie pod kątem tego, czy skarga nie jest oczywiście

bezzasadna), wskazała przepisy prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny

oraz wyjaśniła, że wzruszenie wyroku w drodze innych środków prawnych nie było

i nie jest możliwe. Gdy zaś chodzi o uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody

przez wydanie zaskarżonego wyroku, to powódka ograniczyła wywód do

stwierdzenia, że komornik sądowy A.K. w sprawie Km […] prowadzi przeciwko niej

postępowanie egzekucyjne. W każdej chwili, niezależnie od tego, że powódka

regularnie spłaca należności, może zostać złożony wniosek o przeprowadzenie

egzekucji z nieruchomości i powódka może stracić swoje mieszkanie, które stanowi

jej centrum życiowej aktywności. Powódka nie ma możliwości zakupu innego

mieszkania, choćby ze względu na swój wiek (pobiera emeryturę), jak i brak

bliskich członków rodziny. Pozbawienie powódki jedynego mieszkania doprowadzi

do tego, że na stare lata stanie się bezdomna. Nie wyjaśniona została kwestia

wysokości wierzytelności, którą ma spłacić, gdyż połączenie do wspólnej egzekucji

spraw z dwóch tytułów wykonawczych, w tym jednego bankowego tytułu

egzekucyjnego, powoduje, że nie jest możliwe ustalenie, jaka jest wysokość

ewentualnej zaległości powódki z obu tych tytułów wykonawczych. Według

oświadczenia powódki, spłaciła ona już należność w kwocie przekraczającej 300

000 złotych, a nadal nie zaczęła nawet spłacać należności głównej, w efekcie

postępowania egzekucyjnego w każdej chwili może stracić swoje mieszkanie, które

stanowi przedmiot zabezpieczenia hipotecznego.

Zgodnie z poglądem ustalonym w orzecznictwie, uprawdopodobnienie

wyrządzenia szkody przez wydanie wyroku polega na złożeniu przez skarżącego

oświadczenia, że szkoda wystąpiła – ze wskazaniem jej rodzaju i rozmiaru – oraz

uwiarygodnienie tego oświadczenia przez powołanie i przedstawienie dowodów

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC

2006, nr 1, poz. 16). Niezbędne jest przy tym przeprowadzenie przekonującego

wywodu wskazującego czas powstania szkody oraz związek przyczynowy między

nią a wydaniem zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, BSN 2006, nr 4, s. 10).

W przytoczonym oświadczeniu powódki zawarta została wprawdzie

deklaracja, że poniosła szkodę na skutek wydania zaskarżonego orzeczenia, lecz w

świetle dalszych twierdzeń szkoda ta jawi się jako zagrożenie utratą mieszkania,

gdyby wierzyciele zdecydowali się na skierowanie egzekucji do tego składnika

majątku powódki. Stan emocjonalny wywołany tego rodzaju poczuciem zagrożenia

nie jest szkodą w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. To, że wierzyciele mogą skierować

egzekucję długów powódki do całego jej majątku jest właściwością osobistej

odpowiedzialności dłużnika za zobowiązania. Zagrożenie skierowania egzekucji do

nieruchomości w oczywisty sposób rośnie wtedy, gdy na niej zabezpieczone

zostaną wierzytelności podlegające egzekucji, z czym musi liczyć się dłużnik

obciążający nieruchomość hipoteką.

Powódka nie twierdzi, że nie zaciągała zobowiązań kredytowych w

wysokości ustalonej w sprawie, jak i tego, że nie spłacała ich regularnie. Samo

zatem powstanie zadłużenia z tytułu umów kredytowych nie jest szkodą, którą by

spowodowało zaskarżone orzeczenie. Teza, że powódka spłaciła już ponad

300 000 zł na poczet egzekwowanych od niej wierzytelności nie została poparta

żadnymi dowodami wpłat ani danymi o tym, kiedy i jakie kwoty zostały przez

powódkę wpłacone dobrowolnie na poczet obu wierzytelności oraz ściągnięte w

postępowaniu egzekucyjnym. Powyższe twierdzenie nie zostało przy tym

odniesione do danych o wysokości zadłużenia powódki, narastającego ze względu

na naliczanie odsetek od niespłaconych należności, w warunkach, gdy jego

nieuregulowanie spowodowało wszczęcie egzekucji, co wiąże się z

przeznaczaniem części wyegzekwowanych od powódki kwot na poczet kosztów jej

prowadzenia.

Przytoczony wywód powódki na temat szkody, którą miała ponieść na skutek

wydania zaskarżonego orzeczenia, nie stanowi o jej uprawdopodobnieniu, jak tego

wymaga ustawodawca w art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

podlega rozpoznaniu, jeżeli nie jest oczywiście bezzasadna (art. 4249 k.p.c. a

contrario). Celem wstępnej selekcji jest wyeliminowanie skarg, które bez

konieczności wnikliwej analizy prawnej podlegają oddaleniu. Oczywista

bezzasadność skargi stanowi kryterium dozwolonego jej wyłączenia i ma miejsce

wtedy, gdy powołane podstawy skargi już przy pierwszej ocenie pokazują, że

faktycznie nie ma możliwości ich uwzględnienia, gdyż nie miały miejsca albo nie

mogły mieć wpływu na kształt orzeczenia. Zatem nie ma potrzeby prowadzenia

szerokiej analizy prawnej i dokonywania pogłębionego badania trafności

zaskarżonego orzeczenia, w odniesieniu do zastosowania prawa i jego wykładni.

Ocena zasadności skargi polega na antycypowaniu roli sądu, który orzekałby co do

istoty sprawy z powództwa skarżącego o wynagrodzenie szkody wyrządzonej

wydaniem prawomocnego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 6

kwietnia 2018 r., III CNP 30/17).

Twierdzenia powódki, jakoby przez odmowę uznania umowy cesji z 15

kwietnia 2017 r. za nieważną, pomimo zarzutów powódki o braku zgody na jej

zawarcie przez organy pozwanego banku doszło do naruszenia art. 509 k.c. są

oczywiście bezzasadne. Sądy meriti ustaliły, że umowa cesji wierzytelności

wynikająca z umowy kredytu konsolidacyjnego z listopada 2007 r. była skuteczna.

Podmiotem uprawnionym do podjęcia decyzji o zbyciu wierzytelności na rzecz

pozwanej spółki był zarząd pozwanego banku. Wbrew twierdzeniom skarżącej

czynność ta nie wymagała jej zgody, gdyż obowiązek jej uzyskania nie wynikał ani z

ustawy, ani z umowy z powódką. Z ustaleń Sądów meriti wynika, że pozwany bank

przeniósł na spółkę wierzytelność, której istnienie i wysokość stwierdza nakaz

zapłaty i on też jest podstawą prowadzenia egzekucji tej należności. Nie ma zatem

przeszkód, by po nabyciu wierzytelności egzekucję kontynuowała spółka.

Oczywiście bezzasadne są też zarzuty powódki odnośnie do zastosowania w

sprawie art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. Powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu

wykonawczego ma charakter prawokształtujący, zmierza bowiem do pozbawienia

wierzyciela możliwości egzekwowania wierzytelności, o której istnieniu i wysokości

stanowi zaopatrzony klauzulą wykonalności tytuł egzekucyjny. Zadaniem powoda w

takiej sprawie jest powołanie się na okoliczność, która w świetle art. 840 § 1 pkt 1

k.p.c. może stanowić podstawę powództwa oraz wykazanie tej okoliczności. Nie

stanowi o naruszeniu art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. oddalenie apelacji od wyroku

oddalającego powództwo przeciwegzekucyjne, gdy powoływana przez powoda

okoliczność nie jest podstawą powództwa przeciwegzekucyjnego w świetle tego

przepisu albo gdy będąca taką podstawą okoliczność nie zostanie wykazana.

Powódka żądała pozbawienia wykonalności tytułów wykonawczych z odwołaniem

się do zarzutów, które dotyczyły raczej techniki rejestrowania spraw przez

komornika prowadzącego postępowania w jej sprawach egzekucyjnych i innych

uchybień formalnych, których zwalczanie powinno nastąpić skargą na czynności

komornika, nie zaś środkiem merytorycznej obrony przed egzekucją. W takich

kategoriach należy ocenić zarzuty „połączenia do wspólnej egzekucji należności

wynikającej z wyżej wymienionych tytułów wykonawczych powódka utraciła

możliwość kontroli, która należność została już spłacona”. Tego, że obowiązki

stwierdzone skierowanymi do egzekucji tytułami wykonawczymi nie istnieją

powódka nie wykazała. W odniesieniu do obowiązku stwierdzonego sądowym

tytułem egzekucyjnym mogłoby to wynikać ze zdarzeń późniejszych niż mające

miejsce do czasu uprawomocnienia się nakazu, a co do obowiązku stwierdzonego

bankowym tytułem egzekucyjnym zaopatrzonym klauzulą wykonalności - także ze

zdarzeń wcześniejszych niż zaopatrzenie go klauzulą wykonalności.

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, z art. 5 k.p.c. nie wynika

powinność sądu o charakterze ogólnego obowiązku udzielania w każdym wypadku

pouczeń osobom występującym przed sądem, o tym, jak mają prowadzić proces i

jakie okoliczności w nich wykazywać, tylko dlatego, że nie mają one

profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Udzielenie pouczenia zależy od

uznania sądu uwarunkowanego oceną konkretnej sytuacji procesowej i staje się

powinnością sądu wyłączenie w sytuacjach wyjątkowych, w sytuacji gdy zachodzi

potrzeba zapobieżenia nierówności podmiotów toczącego się postępowania, a więc

wówczas, gdy strona z uwagi na swoją nieporadność i stopień skomplikowania

sprawy nie jest w stanie zrozumieć istoty prowadzonego postępowania i nie jest w

stanie w związku z tym podjąć stosownych czynności procesowych (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2023 r., I CSK 4211/22).

W świetle powyższego należy stwierdzić, że brak jest podstaw do

przyjęcia, że wydane w sprawie orzeczenie jest sprzeczne z przepisami prawa

wymienionymi w skardze.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 4248 k.p.c. oraz – co do

kosztów postępowania w sprawie stwierdzenia niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia – art. 98 § 1, art. 98 § 11 i § 3 k.p.c., w zw. z art. 391 §

1, art. 39821 i art. 42412 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 oraz § 10 ust. 5 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935),

orzekł jak w postanowieniu.

O wynagrodzeniu pełnomocnika repezentującego powódkę z urzędu w

niniejszym postępowaniu Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 2 pkt 1, § 4 ust. 1,

§ 8 pkt 6 w zw. z § 16 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14

maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu

terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego z urzędu (Dz.U. poz. 136).

[dr]

[a.ł]