V KO 149/26

POSTANOWIENIE

Sąd Najwyższy w składzie:

Dnia 10 września 2026 r.

SSN Andrzej Stępka

po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 10 września 2026 r.

w sprawie D.K.

wniosku Sądu Rejonowego w Elblągu o przekazanie sprawy do rozpoznania

innemu równorzędnemu sądowi w trybie art. 37 k.p.k. (sygn. akt VIII Kp 564/25),

na podstawie art. 37 k.p.k. a contrario

p o s t a n o w i ł

nie uwzględnić wniosku.

Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2026 r. Sąd Rejonowy w Elblągu wystąpił

w trybie art. 37 k.p.k. do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie do

rozpoznania innemu sądowi sprawy dotyczącej zażalenia D.K. na postanowienie

prokuratora Prokuratury Rejonowej w Słupsku z dnia 8 czerwca 2026 r., sygn. […],

o odmowie wszczęcia śledztwa w zakresie czynu z art. 231 § 1 k.k. wobec

ustalenia, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego.

Sąd Rejonowy w Elblągu wskazał, że do miejscowego Sądu wpłynęło

zażalenie D.K. na postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Słupsku z

dnia 8 czerwca 2026 r. o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie dotyczącej

przekroczenia uprawnień przez ustalonych funkcjonariuszy - w tym sędziego Sądu

Rejonowego w Elblągu X.Y. W ocenie Sądu Rejonowego, już sam przedmiot

postępowania i treść zawiadomienia o przestępstwie oraz treść zażalenia, wskazują

na zasadność przekazania przedmiotowej sprawy ze względu na dobro wymiaru

sprawiedliwości.

Z powyższych względów, Sąd Rejonowy w Elblągu zdecydował się wystąpić

do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie rozpoznania niniejszej sprawy do

innego równorzędnego Sądu, podnosząc, że zawiadomienie o przestępstwie

dotyczy wskazanego z imienia i nazwiska sędziego Sądu Rejonowego w Elblągu.

Zawiadomienie odnosi się do czynności zawodowych tego sędziego związanych ze

wskazanym przez skarżącego postępowaniem w Sądzie Rejonowym w Elblągu.

Przy rozpoznawaniu zażalenia konieczne zatem jest ocenienie zachowań sędziego,

podejmowanych przez niego decyzji i sposobu ich podejmowania, czyli szeroko

rozumianego wymiaru sprawiedliwości.

Rozpoznając przedmiotowy wniosek Sąd Najwyższy zważył, co

następuje.

Wniosek Sądu Rejonowego w Elblągu nie jest zasadny i nie zasługuje na

uwzględnienie. Regulacja, o której mowa w art. 37 k.p.k., ma charakter wyjątkowy,

a tym samym treść normy wynikającej z tego przepisu należy interpretować wąsko.

W rezultacie zastosowanie art. 37 k.p.k. może nastąpić tylko wówczas, gdy bez

wątpienia pozostawienie sprawy w gestii właściwego sądu sprzeciwiałoby się dobru

wymiaru sprawiedliwości. Co do zasady Sąd Najwyższy orzekał, że jeśli stroną

postępowania jest sędzia, pracownik sądu lub inna osoba, która ma ciągły bliski

zawodowy, a także osobisty kontakt z sędziami - ten sąd nie powinien orzekać w

sprawie. Stanowi to przejaw dbałości o dobro wymiaru sprawiedliwości, jakim jest z

jednej strony efektywność postępowania, a z drugiej, wizerunek sądu jako organu

niezależnego, w którym orzekają niezawiśli sędziowie, co do których nie można

czynić zarzutu, iż w swojej służbie kierują się pozamerytorycznymi kryteriami.

Dobro wymiaru sprawiedliwości postrzegać należy zarówno jako potrzebę

zagwarantowania warunków bezstronności orzekania, jak i utwierdzenia opinii

społecznej w przekonaniu, że jedynymi względami mającymi wpływ na treść

orzeczenia pozostają kryteria merytoryczne (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2024 r., II KO 61/24, LEX nr 3726514; z dnia 16

grudnia 2024 r., II KO 177/24, LEX nr 3791605; z dnia 30 stycznia 2025 r., sygn.

akt IV KO 14/25, LEX nr 3825099; z dnia 20 maja 2025 r., III KO 74/25, LEX nr

3881917; z dnia 8 listopada 2023 r., II KO 119/23, LEX nr 3623682).

W szczególności w postanowieniu z dnia 27 maja 2021 r. o sygn. akt IV KO

47/21 (LEX nr 3220300), Sąd Najwyższy wskazał, że rozpoznanie zażalenia na

odmowę wszczęcia śledztwa w sprawie dotyczącej ewentualności popełnienia

czynu zabronionego przez sędziów sądu mogłoby w odczuciu społecznym

wywoływać zasadne przekonanie o braku warunków do obiektywnego rozpoznania

tej skargi.

Rzecz w tym, że w przedmiotowej sprawie ta linia orzecznicza nie może

znaleźć zastosowania z prostych względów: złożone przez D.K. zawiadomienie o

popełnieniu przestępstwa dotyczy „sędziów, prokuratorów i policjantów terenu

Siemiatycz, Bielska Podlaskiego, Hajnówki, Białegostoku, Łomży, Ostródy, Morąga,

Braniewa, Iławy, Nowego Miasta Lubawskiego i Zambrowa”. Z treści protokołu

zeznań tego świadka wynika jeszcze szerszy zakres nieprawidłowości, który miałby

dotyczyć również prokuratorów i sędziów z terenów Augustowa, Warszawy i

Elbląga (k. 12-16). Jedynie jedno z bardzo licznych pism przesyłanych do

rozmaitych prokuratur w Polsce przez zawiadamiającego dotyczy postępowania

cywilnego i karnego toczącego się przed Sądem Rejonowym w Elblągu (I C 453/23

oraz VIII K 1274/23) i dotyczy zdarzeń zaistniałych przed Sądem Rejonowym w

Elblągu. W tym zakresie doszło do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia

śledztwa w dniu 8 czerwca 2026 r. w sprawie o sygn. akt […] (k. 113).

Podnieść należy, że instytucja z art. 37 k.p.k. nie może służyć eliminowaniu

od rozpoznawania sprawy w sposób masowy wszystkich sądów wskazywanych

przez zawiadamiającego w całym szeregu dotyczących go, a rozproszonych

geograficznie, nieprawidłowości. Wyrażony w postanowieniu pogląd Sądu

Rejonowego w Elblągu, jakoby z samego faktu złożenia zawiadomienia w sprawie

domniemanych naruszeń prawa, których mieliby się dopuścić sędziowie i

prokuratorzy z obszaru Elbląga, można było wyprowadzić wniosek o istnieniu w

odbiorze zewnętrznym uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wszystkich

Sędziów wnioskującego Sądu Rejonowego jest w przedmiotowej sprawie chybiony i

dowodzi wadliwego postrzegania czym jest bezstronność i niezawisłość sędziego.

Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w postanowieniu stwierdzić należy,

że podniesione w nim okoliczności łączące zagrożenie dobra wymiaru

sprawiedliwości z rozpoznaniem zażalenia na postanowienie o umorzeniu śledztwa,

w realiach niniejszej sprawy, nie mieszczą się w pojęciu „dobra wymiaru

sprawiedliwości”. Warto przy tym wskazać na postawę procesową

zawiadamiającego, podkreśloną w postanowieniu o odmowie wszczęcia

postępowania w sprawie […] (k.113).

Mianowicie, Prokuratura dążąc do rzetelnego i wszechstronnego wyjaśnienia

okoliczności sprawy, wielokrotnie wzywała go do osobistego stawiennictwa w celu

złożenia zeznań w charakterze świadka i uszczegółowienia podnoszonych

zarzutów. Zawiadamiający w sposób uporczywy ignorował te wezwania i bez

usprawiedliwienia nie stawiał się przed organem procesowym. Taka postawa

procesowa, jak słusznie wskazał prokurator w uzasadnieniu tego postanowienia,

uniemożliwiała weryfikację jego twierdzeń, a jednocześnie potwierdzała, że jego

intencją nie był merytoryczny udział w procedurze karnej, lecz samo generowanie

kolejnych bezpodstawnych pism procesowych. Z analizy akt sprawy z pewnością

wynika, że zarzuty odnoszące się do nieprawidłowości mających mieć miejsce

przed Sądem Rejonowym w Elblągu nie zostały ani sprecyzowane, ani w żaden

sposób merytorycznie przedstawione.

W postanowieniu z dnia 29 stycznia 2026 r., w sprawie III KO 248/25, (LEX

nr 4020720) Sąd Najwyższy odmawiając uwzględnienia tożsamego wniosku

zauważył – „Jeżeli sędziemu sprawozdawcy towarzyszą ewentualne obawy

zaistnienia okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną

wątpliwość, co do jego bezstronności w omawianej sprawie, to należy w pierwszej

kolejności rozwiązać je w trybie art. 41 § 1 k.p.k. Po to bowiem ustawodawca

przewidział instytucję iudex suspectus, aby w każdej niejednoznacznej sytuacji

innej, niż uregulowane w art. 40 k.p.k., a wynikającej czy też z subiektywnego

poczucia sędziego co do własnej bezstronności, czy też gdy jego bezstronność

oparta na zobiektywizowanych przesłankach i analizowana przez odwołanie się do

oceny sytuacji dokonanej przez przeciętnego, rozsądnie rozumującego

obserwatora, mogłaby być kwestionowana w odbiorze zewnętrznym, sędzia miał

możliwość wyeliminowania siebie od orzekania w danej, konkretnej sprawie”.

Sąd Najwyższy podkreślał w swoim orzecznictwie, że nie można

bezkrytycznie i automatycznie akceptować podważania zdolności sądów do

obiektywnego i bezstronnego rozpoznania spraw, często występującego w praktyce

sądowej, gdy strona postępowania niezadowolona z rozstrzygnięcia składa skargi

na sędziego czy prokuratora, prowadzącego dane postępowanie, lub próbuje

spowodować wszczęcie przeciwko niemu postępowania karnego, składając pisma

procesowe w sposób czysto instrumentalny (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 2 czerwca 2026 r., V KO 99/26, LEX nr 4101868).

Mając na uwadze powyższe okoliczności i kierując się zakazem

rozszerzającej wykładni art. 37 k.p.k., Sąd Najwyższy odmówił uwzględnienia

wniosku.

[WB]

[a.ł]