IV KO 3/25

POSTANOWIENIE

Sąd Najwyższy w składzie:

Dnia 10 września 2026 r.

SSN Andrzej Stępka

po rozpoznaniu w dniu 10 września 2026 r. na posiedzeniu bez udziału stron

w sprawie A.S. wniosku obrońcy skazanego o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia

18 września 2023 r., sygn. akt II AKa 425/22, utrzymującego w mocy wyrok Sądu

Okręgowego w Katowicach z dnia 1 lipca 2022 r., sygn. akt V K 33/22,

na podstawie art. 545 § 3 k.p.k.

p o s t a n o w i ł

odmówić przyjęcia wniosku wobec

bezzasadności.

jego

oczywistej

W dniu 13 stycznia 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek

(sygnalizacja) obrońcy skazanego A.S. o wznowienie z urzędu postępowania

sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w

Katowicach z dnia 18 września 2023 r., w sprawie o sygn. akt II AKa 425/22.

Obrońca oskarżonego na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k., art. 542 § 1 k.p.k. i art. 9 § 2 k.p.k. wniósł o wznowienie z urzędu w/w

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego oraz

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach.

Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.

Zgodnie z obowiązującym od dnia 1 lipca 2015 r. przepisem art. 545 § 3 k.p.k. –

dodanym ustawą z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r., poz. 1247) –

sąd odmawia przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania, bez wzywania strony

do usunięcia jego braków formalnych, jeżeli z treści wniosku wynika jego oczywista

bezzasadność. Co istotne i co należy wyraźnie podkreślić to fakt, że w trybie art.

545 § 3 k.p.k. sąd nie rozpoznaje merytorycznie wniosku i nie bada także jego

zasadności pod kątem ewentualnych podstaw wznowienia. Natomiast wniosek taki

podlega kontroli o charakterze quasi formalnym, pod kątem hipotetycznej

możliwości wznowienia (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25

września 2015 r., II KO 49/15, OSNKW 2016, z. 1, poz. 5).

Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić

należy, że wniosek obrońcy A.S. nie zawiera argumentacji, która pozwoliłaby na

ustalenie, że w sprawie miały miejsce okoliczności uzasadniające wznowienie

postępowania ujęte w art. 540 § 1 do § 3 k.p.k. Zgodnie z kodeksem postępowania

karnego, takimi okolicznościami są wyłącznie: popełnienie przestępstwa w związku

z postępowaniem, gdy istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to

mieć wpływ na treść orzeczenia – jednak w tym przypadku przestępstwo to musi

być stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu. Taka sytuacja nie miała miejsca w

niniejszej sprawie. Nie doszło również w sprawie do ujawnienia nowych faktów lub

dowodów wskazujących na to, że skazany nie popełnił czynu albo jego czyn nie

stanowił przestępstwa lub nie podlegał karze. Nie zawiera również argumentacji,

która mogłaby prowadzić do wniosku o tym, że doszło do wystąpienia bezwzględnej

przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Zaistnienie żadnej z tych podstaw

wznowieniowych nie zostało przez skazanego skutecznie uprawdopodobnione w

złożonym przez niego wniosku.

Z treści wniosku wynika, że wnioskodawca upatruje podstawy do uchylenia

wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 września 2024 r., w sprawie o

sygn. akt II AKa 425/22, w tym, że został on wydany w składzie nienależytym z

uwagi na udział osób nieuprawnionych zasiadających w tym Sądzie.

Należy zatem uznać, że pismo obrońcy stanowiło inicjatywę podjętą na

podstawie art. 9 § 2 k.p.k. Instytucja uregulowana w tym przepisie może być

stosowana do postępowań zakończonych prawomocnym orzeczeniem sądowym

obok wnioskowanego trybu wznowienia takiego postępowania, lecz także jako

impuls do wznowienia postępowania z urzędu. Wznowienie postępowania z

powodu uchybień, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., możliwe jest wyłącznie z

urzędu, a więc strona - nie dysponując w tym zakresie własnym wnioskiem o

wznowienie postępowania - może na podstawie art. 9 § 2 k.p.k. zasygnalizować

organowi procesowemu potrzebę podjęcia czynności z urzędu. Pismo obrońcy

skazanego wskazujące na zaistnienie takich przesłanek należy traktować jako

sygnalizację takich okoliczności, które sąd rozważa z urzędu (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 14 stycznia 2026 r., IV KZ 41/25, LEX nr 4006822; z

dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt III KO 91/13, LEX nr 3380555; z dnia 9 grudnia

2025 r., V KO 58/25, LEX nr 3974735).

Nie można było jednak uznać stanowiska wnioskodawcy w kwestii

zaistnienia takiej podstawy wznowieniowej za słuszne. Z uchwały połączonych Izb

Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z.

2, poz. 7) wynika, że: „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana

na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r.

o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw,

jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach,

do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności”. Oznacza to konieczność wykazania istnienia

„okoliczności” wskazujących na szczególnie bliski związek konkretnego sędziego z

organami władzy wykonawczej, prowadzący do wniosku, że sąd z udziałem takiego

sędziego nie spełnia wymaganych standardów bezstronności i niezależności

(podobnie: m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22; a w kontekście standardu

międzynarodowego wyroki ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko

Polsce, skarga 43447/19; z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek

przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19; z dnia 3 lutego 2022 r., Advance

Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20; wyrok pilotażowy z dnia 23

listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21).

W rezultacie, w niniejszej sprawie – w której zarzut nienależytej obsady sądu

dotyczy sędziego Sądu Apelacyjnego w Katowicach M.C., a zatem sądu

powszechnego – konieczne jest wykazanie konkretnych okoliczności dowodzących

stronniczości sędziego, wynikających np. z tajnego sposobu obrad KRS w zakresie

kandydatury, negatywnej opinii zgromadzenia ogólnego sędziów danego sądu,

niekorzystnego dla kandydata porównania jego osiągnięć z osiągnięciami

kontrkandydatów, krótkiej ścieżki jego awansu (zob. szerzej uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22, s. 28-29). Obrońca

A.S. sygnalizując zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k. nie wskazał skutecznie na tego rodzaju okoliczności, które

chociażby uprawdopodabniały brak bezstronności zasiadającego w składzie Sądu

Apelacyjnego Sędziego M.C. W rezultacie, zasiadanie w składzie orzekającym

Sędziego M.C. powołanego przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną

ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., nie może samo w sobie wskazywać na brak

niezależności od władzy wykonawczej tego sędziego, a więc nie może skutkować

przyjęciem, że w postępowaniu odwoławczym zaistniało uchybienie z art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k.

Oceny bezstronności tego sędziego dokonywał już Sąd Najwyższy (zob.

m.in. postanowienie z dnia 7 stycznia 2025 r., IV KK 483/24; zarządzenie z dnia 13

maja 2026 r., IV KO 51/26). W żadnym postępowaniu toczącym się przed Sądem

Najwyższym nie stwierdzono wystąpienia bezwzględnej podstawy odwoławczej z

art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. z omawianej przyczyny. Również działając z urzędu nie

dotarto do żadnych dostępnych w domenach publicznych informacji sugerujących

ścisłe powiązania tego Sędziego z władzą wykonawczą, mogących rzutować na

nienależytą obsadę sądu. Analiza przebiegu postępowania konkursowego

Sędziego M.C. do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu apelacyjnego w

Sądzie Apelacyjnym w Katowicach nie potwierdzała stawianych we wniosku

zarzutów względem jego braku bezstronności. Analiza ta została szczegółowo

dokonana przez SN w postanowieniu z dnia 7 stycznia 2025 r., w którym Sąd

doszedł do wniosku - „Nie sposób też w sposób kategoryczny stwierdzić, że jego

kwalifikacje zawodowe w sposób znaczący odbiegały od kwalifikacji kandydatów,

którzy nie zostali rekomendowani Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i to ani

na jego niekorzyść ani też in plus. Przeważająca część nierekomendowanych

kandydatów legitymowała się zbliżonym doświadczeniem zawodowym, faktem

orzekania w sądzie apelacyjnym w ramach delegacji (przy czym sędzia M.C. nie był

jedynym, który uzyskał taką delegację po 2015 r.), podobnym poparciem w

środowisku sędziowskim, jak również faktem stałego podnoszenia kwalifikacji

zawodowych. Na tym tle sędzia M.C. wyróżniał się uzyskaniem tytułu naukowego w

stopniu doktora nauk prawnych. (…) w przeciwieństwie do większości

nierekomendowanych kandydatów, nie miał doświadczenia w pełnieniu stanowisk

funkcyjnych i miał najkrótszy staż zawodowy. Niemniej jednak okoliczności te same

w sobie jeszcze nie mogą stanowić racjonalnych i obiektywnych podstaw do

uznania, że Sędzia ten uzyskał rekomendację Krajowej Rady Sądownictwa z

przyczyn innych niż te ujawnione w treści uchwały”.

Przede wszystkim jednak, co zmuszałoby do zastosowania instytucji z art.

545 § 3 k.p.k., zgodnie z art. 542 § 3 i 4 k.p.k., wznowienie postępowania nie może

nastąpić z powodu ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1

k.p.k., jeżeli były one przedmiotem rozpoznania w trybie kasacji. Tymczasem z

analizy akt sprawy wynika, że w dniu 24 maja 2024 r., IV KK 148/24, Sąd

Najwyższy kasację wniesioną przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Katowicach, na mocy postanowienia z dnia 18 września 2023 r.,

sygn. akt II AKa 425/22, oddalił jako oczywiście bezzasadną.

Sygnalizowana przez obrońcę skazanego potrzeba wznowienia

postępowania nie opiera się na okolicznościach, które ujawniłyby się już po

zakończeniu postępowania kasacyjnego. Rozpoznanie kasacji rodzi wiążące

domniemanie, że sprawa została przez Sąd Najwyższy rozpoznana również z

punktu widzenia ewentualnych uchybień z art. 439 § 1 k.p.k. (w tym z art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k.), co tym samym blokuje możliwość wznowienia postępowania z urzędu

na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. Obalenie tego domniemania jest możliwe jedynie w

wypadku niewątpliwego stwierdzenia, że uchybienie z art. 439 § 1 k.p.k. zostało

ujawnione dopiero po rozpoznaniu sprawy przez Sąd Najwyższy, który w toku

postępowania kasacyjnego o istnieniu tego uchybienia nie wiedział i nie miał

obiektywnych możliwości jego ujawnienia w oparciu o wówczas dostępne materiały

postępowania (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 18 lutego 2021 r., V

KO 131/20, LEX nr 3224334; z dnia 30 stycznia 2013 r., IV KO 79/12, LEX nr

1277778). Zauważyć ponadto należy, że regulacja art. 542 § 4 k.p.k. służyć ma w

zamierzeniu ustawodawcy przeciwdziałaniu dublującego się sprawdzania

bezwzględnych podstaw odwoławczych. Przepis ten ma również blokować wybór

przez stronę któregoś z dwóch nadzwyczajnych środków zaskarżenia i wskazuje,

że podstawą do kwestionowania tego, czy w sprawie zaistniała bezwzględna

podstawa odwoławcza jest w pierwszym rzędzie kasacja. Wznowienie

postępowania zatem może dotyczyć jedynie sytuacji ujawnionych jako wcześniej

nieznane i w wyniku działań po zakończonym postępowaniu kasacyjnym (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2022 r., IV KO 160/21, LEX nr

3399819).

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że w trybie art. 545 § 3 k.p.k. sąd

nie rozpoznaje merytorycznie wniosku, a wskazana w tym przepisie możliwość

odmowy przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania z powodu jego oczywistej

bezzasadności, dotyczy zarówno przypadków, gdy we wniosku podniesiono

okoliczności będące już wcześniej przedmiotem rozpoznawania w postępowaniu o

wznowienie, jak i przypadków, gdy w sposób oczywisty, wniosek ten oparty został

na innych podstawach niż te, które określone zostały w przepisach rozdziału 56

Kodeksu postępowania karnego. Wniosek, który jest bezzasadny w stopniu

oczywistym, musi spotkać się z odmową przyjęcia bez wzywania do usunięcia

braków formalnych. Oczywista bezzasadność wniosku o wznowienie postępowania

to taka, która nie wymaga szczególnego badania, jest widoczna „na pierwszy rzut

oka”, jest niewątpliwa i wniosek obiektywnie nie może doprowadzić do wzruszenia

prawomocnego orzeczenia (zob. m.in.: postanowienia SN z dnia 3 września

2025 r., I KO 83/25, LEX nr 3917680; z dnia 27 stycznia 2025 r., IV KO 138/24, LEX

nr 3823580).

Wszystkie te okoliczności, oceniane w kontekście art. 545 § 3 k.p.k.,

przesądzają o oczywistej bezzasadności złożonej przez obrońcę A.S. sygnalizacji o

konieczności wznowienia w/w postępowania z urzędu.

W tych okolicznościach Sąd Najwyższy postanowił, jak na wstępie.

[WB]

[a.ł]