I CSK 1092/26

POSTANOWIENIE

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

SSN Marta Romańska

11 września 2026 r.

na posiedzeniu niejawnym 11 września 2026 r. w Warszawie

w sprawie z wniosku Spółdzielni „W.” w W.

z udziałem P. spółki akcyjnej we W.

o wpis w dziale II księgi wieczystej,

na skutek skargi kasacyjnej Spółdzielni „W.” w W.

od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie

z 16 września 2025 r., XXVII Ca 1436/25,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kwotę

240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości

odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie

tygodnia od dnia doręczenia wnioskodawczyni odpisu

niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.

[dr]

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,

o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Wnioskodawczyni wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

z uwagi na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne, które ujęła w formie

pytania: „czy w postępowaniu wieczystoksięgowym prawomocny wyrok

stwierdzający nieważność umowy rozporządzającej prawem (własności albo

użytkowania wieczystego) stanowi na gruncie art. 31 ust. 2 oraz art. 36 ust. 1 i 3

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U.

z 2025 r. poz. 341) w zw. z art. 6268 § 2 k.p.c. oraz art. 365 § 1 k.p.c. samodzielną

i wystarczającą podstawę dokonania odpowiedniej czynności rejestrowej (wpisu,

wykreślenia, a co najmniej ostrzeżenia), także w sytuacji gdy w Dziale II ujawniony

jest późniejszy nabywca korzystający z domniemań i mechanizmu rękojmi wiary

publicznej ksiąg wieczystych?”.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga wskazania na problem

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygnięty w dotychczasowym orzecznictwie

i wymagający pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować

oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości

rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których

ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę

problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak

skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter

rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym

Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi

pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem

prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

Problemy sformułowane przez skarżącą nie mają charakteru zagadnień

prawnych w powyższym znaczeniu, gdyż o zakresie kognicji sądu w postępowaniu

wieczystoksięgowym Sąd Najwyższy wypowiadał się wielokrotnie. Ograniczony

zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego oznacza, że sąd oceniając zasadność

wniosku powinien czynić ustalenia na podstawie tych dokumentów, które zostały

dołączone do wniosku oraz na podstawie treści księgi wieczystej w chwili jego

złożenia. Nie jest dopuszczalne dokonanie wpisu na podstawie innych,

niedołączonych do wniosku dokumentów lub na podstawie takich środków

dowodowych, o których nie wspomina art. 6268 § 2 k.p.c., gdyż przekraczałoby to

zakres kognicji tego sądu (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 27

kwietnia 2001 r., III CKN 354/00, OSNC 2001, nr 12, poz. 183 i z 13 marca 2014

r., I CSK 289/13). Przyjęte zasady służą zapewnieniu wiarygodności ksiąg

wieczystych w sposób maksymalnie możliwy do uzyskania w uproszczonym

postępowaniu sądowym, jakim jest postępowanie wieczystoksięgowe (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2008 r., III CSK 335/07 i z 20

listopada 2014 roku, V CSK 9/14, OSNC 2015, nr 12, poz. 146).

Zgodnie ze stanowiskiem ugruntowywanym w judykaturze wystąpienie

przeszkody w rozumieniu art. 6269 k.p.c. należy wiązać z zaistnieniem takiego

zdarzenia, które mimo formalnego wykazania przez wnioskodawcę podstawy

wpisu, nie zezwala z punktu widzenia prawa na jego dokonanie, zatem

z okolicznościami natury prawnej determinującymi skuteczność czynności

stanowiącej podstawę wpisu (zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z 23

czerwca 2010 r., II CSK 661/09, OSNC 2011, nr 1, poz. 12). Z art. 6268 § 2 k.p.c.

wynika, że wyłączną podstawą ustaleń faktycznych sądu rozpoznającego wniosek

o wpis w księdze wieczystej jest treść wniosku i dołączonych do niego dokumentów

według stanu rzeczy istniejącego w chwili, w której zostały one złożone oraz treść

księgi wieczystej (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16

grudnia 2009 r. - zasada prawna - III CZP 80/90, OSNC 2010, nr 6. poz. 84, wyrok

z 19 marca 2003 r., I CRN 152/01, OSNC 2004, nr 6, poz. 92). Powołany przepis

oraz orzecznictwo zmierzające do jego wyłożenia nie mogą być rozumiane

w sposób sprowadzający sąd w postępowaniu wieczystoksięgowym do realizacji

wyłącznie czynności rejestracyjno-ewidencyjnych (uchwała Sądu Najwyższego z 4

lipca 1986 r., III CZP 35/86, OSNC 1987, nr 7, poz. 90; postanowienia Sądu

Najwyższego z 17 lipca 2008 r., II CSK 115/08, z 22 stycznia 2010 r., V CSK

230/09, z 22 maja 2014 r., IV CSK 524/13). Dokumenty przedłożone przy wniosku

o wpis, mające stanowić jego podstawę, wymagają zatem szczegółowej weryfikacji

przez sąd wieczystoksięgowy, zwłaszcza wtedy, gdy w sprawie zostają zgłoszone

zarzuty wskazujące na sprzeczność z ustawą, a w konsekwencji - nieważność

czynności, której skutki miałyby podlegać ujawnieniu w księdze wieczystej (por.

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 25 lutego 2016 r., III CZP

86/15, OSNC 2016, nr 7-8, poz. 81, postanowienie Sądu Najwyższego z 23

czerwca 2010 r., II CSK 661/09, OSNC 2011, nr 1, poz. 12). Sąd

wieczystoksięgowy bada zatem stanowiącą podstawę wpisu czynność prawną nie

tylko pod względem formalnym, ale także ocenia możliwą do stwierdzenia na

podstawie dokumentów jej skuteczność materialnoprawną, a więc zgodność

z bezwzględnie obowiązującymi przepisami. Brak takiej zgodności skutkujący

nieważnością czynności prawnej uzasadnia oddalenie wniosku (zob. uzasadnienie

uchwały Sądu Najwyższego z 13 stycznia 1995 r., III CZP 173/94, OSNC 1995, nr

4, poz. 66; postanowienia Sądu Najwyższego z 22 marca 1955 r., II CO 116/54,

OSN 1956, nr 1, poz. 15, z 5 października 2007 r., I CSK 229/07, z 14 marca 2008

r., IV CSK 498/07, z 11 czerwca 2008 r., V CSK 17/08, z 10 listopada 2010 r. II CSK

199/10, 7 grudnia 2011 r., II CSK 604/10, z 23 listopada 2011 r., IV CSK 123/11,

z 30 stycznia 2018 r., III CSK 379/16 i z 18 września 2019 r., IV CSK 286/18, OSNC

2022, nr 9, poz. 88).

W konsekwencji - czego nie uwzględnia skarżąca - w postępowaniu

wieczystoksięgowym nie mogą być dokonywane ustalenia wykraczające poza

podstawę wpisu na temat tego, komu przysługuje tytuł prawny do nieruchomości,

dla której księga jest prowadzona (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego

z 22 maja 2003 r., II CKN 109/01 i z 8 listopada 2007 r., III CSK 198/07).

Załączonym do wniosku wyrokiem z 13 grudnia 2005 r., XX GC 1644/02,

mającym stanowić podstawę żądanego wpisu, Sąd Okręgowy w Warszawie

stwierdził nieważność umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego zawartej

w formie aktu notarialnego 28 grudnia 2001 r.. Rep. A […] pomiędzy Spółdzielnią W.

w W. a R. S.A. w W. Stroną tego postępowania nie był obecny właściciel

nieruchomości - spółka P. S.A. w W., a zatem nie jest ona objęta powagą rzeczy

osądzonej tego wyroku, a i umowa, której wyrok dotyczy nie była podstawą wpisu

prawa tej spółki. Stwierdzona powołanym wyrokiem nieważność nie dotyczyła

zawartej 13 maja 2019 r. przez P. S.A. w W. umowy przeniesienia prawa

użytkowania wieczystego nieruchomości na rzecz uczestnika niniejszego

postępowania. Od momentu wydania wyroku z 13 grudnia 2005 r. do momentu

wystąpienia w 2024 r. z wnioskiem o ujawnienie w księdze wieczystej

konsekwencji, które wnioskodawczyni z nim wiąże, upłynęło prawie 20 lat. W tym

okresie dokonano kolejnych rozporządzeń prawem użytkowania wieczystego

nieruchomości. Stwierdzenie nieważności zawartej ponad dwadzieścia lat temu

umowy przeniesienia prawa nie pozwala na wnioskowanie, że prawo do

nieruchomości pozostaje po takim czasie przy podmiocie, który dokonał nieważnej

czynności rozporządzającej.

Dokumenty przedłożone wraz z wnioskiem o wpis przez Spółdzielnię

W. wobec aktualnej treści księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości nie

były wystarczające do ujawnienia Spółdzielni W. jako podmiotu będącego aktualnie

właścicielem nieruchomości. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 25

kwietnia 2012 r., II CSK 461/11, osoba ubiegająca się o wpis musi albo wykazać

wprost, że jest następcą prawnym osoby aktualnie wpisanej, albo przedstawić i

wykazać ciąg następstw prawnych po niej. Dowody przejścia, ustanowienia, zmiany

lub wygaśnięcia prawa, które ma być wpisane, powinny pochodzić od lub dotyczyć

takiej osoby i mieć formę dokumentu (z wyjątkiem sytuacji gdy wpis jest

dokonywany bezpośrednio na podstawie przepisu prawa). Oznacza to, że nie jest

dopuszczalne wwiązanie się w następstwo prawne po jednym z podmiotów, którego

wprawdzie dotyczył wpis prawa własności dokonany wcześniej, ale został

wykreślony, albo podmiotu który sam, lub którego poprzednik prawny, nie był w

ogóle ujawniony w księdze wieczystej. W związku z tym nie zachodziły przesłanki

do dokonania wpisu zgodnie z wnioskiem Spółdzielni W.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. oraz – co

do kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 520 § 3, art. 98 § 11 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z § 10 ust.

4 pkt 2 w zw. z § 5 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22

października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023

r. poz. 1935, ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu.

[dr]

[a.ł]