I CSK 733/26

POSTANOWIENIE

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

SSN Marta Romańska

11 września 2026 r.

na posiedzeniu niejawnym 11 września 2026 r. w Warszawie

w sprawie z powództwa R.D.

przeciwko M.K.

o ustalenie, zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli i wydanie,

na skutek skargi kasacyjnej R.D.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku

z 19 maja 2025 r., I ACa 368/23,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[dr]

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w

kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z

oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których

jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Powód wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.),

które przedstawił jako pytania: „czy pożyczkobiorca, który zawarł z pożyczkodawcą

umowę pożyczki z przewłaszczeniem własności ruchomości może po zbyciu tych

ruchomości przez pożyczkodawcę na rzecz osób trzecich dochodzić na

podstawie art. 189 k.p.c. ustalenia przez Sąd nieważności w części tej umowy

pożyczki w zakresie dotyczącym odsetek przekraczających odsetki maksymalne?”;

- „czy zbycie przez pozwanego ruchomości na rzecz osoby trzeciej w trakcie

procesu sądowego o wydanie tej ruchomości uniemożliwia wydanie wyroku

uwzględniającego powództwo o wydanie ruchomości, w sytuacji gdy nie jest znana

osoba trzecia, która nabyła ruchomość, ani też data zbycia tej ruchomości?”; - „czy

zbycie przez pozwanego ruchomości na rzecz osoby trzeciej w trakcie procesu

sądowego o złożenie oświadczenia woli o przeniesieniu własności tejże ruchomości

uniemożliwia wydanie wyroku uwzględniającego powództwo, w sytuacji gdy nie jest

znana osoba trzecia, która nabyła ruchomości, ani też data zbycia ruchomości?”.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie w

sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu o charakterze

abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie i

wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie

sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o

możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na

tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na

wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro

jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter

rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym

Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi

pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem

prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

Problemy sformułowane przez powoda nie mają cech istotnego zagadnienia

prawnego w znaczeniu przedstawionym wyżej. Nie zostały ujęte abstrakcyjnie i

poparte argumentacją jurydyczną, która zmierzałaby do wykazania, że odpowiedź

na nie mogłaby pomóc przy wykładni przepisów mających zastosowanie do

podobnych przypadków, ale też nie przystają one do przesłanek, które

zadecydowały o wydanym w sprawie rozstrzygnięciu w świetle ustalonych

okoliczności faktycznych stanowiących jego podstawę, którymi Sąd Najwyższy przy

rozpoznawaniu skargi kasacyjnej byłby związany (art. 39813 § 2 k.p.c.).

Gdy chodzi o żądanie zgłoszone na podstawie art. 189 k.p.c., to w

orzecznictwie od lat ustalony jest pogląd, że powód nie ma interesu prawnego w

dochodzeniu żądania ustalenia prawa lub stosunku prawnego, gdy na tle tego

stosunku może już wytoczyć dalej idące powództwo o świadczenie. To stanowisko

nie ma jednak zastosowania w przypadku, gdy ze spornego stosunku prawnego

wynikają jeszcze dalsze skutki, których dochodzenie w drodze powództwa o

świadczenie nie jest możliwe lub nie jest jeszcze aktualne. Mimo istnienia prawa do

zażądania spełnienia świadczenia (wytoczenia powództwa o świadczenie) lub

skorzystania z innego środka ochrony prawnej (np. powództwa o pozbawienie

wykonalności tytułu wykonawczego) interes prawny w zgłoszeniu ustalenia prawa

lub stosunku prawnego istnieje, jeżeli wyrok uwzględniający żądanie świadczenia

nie zapewnia pełnej ochrony prawnej dłużnikowi. Jeżeli zatem w sporze o

świadczenie nie może dojść do rozstrzygnięcia o wszystkich uprawnieniach

istotnych z perspektywy ochrony sfery prawnej powoda (wyrok nie będzie

wyczerpywał wszystkich płaszczyzn istniejącego sporu objętego stosunkiem

prawnym, którego dotyczy żądanie ustalenia), to przyjąć należy, że powodowie

mają interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w zgłoszeniu żądania ustalenia.

Powód, zmierzający w kolejnych żądaniach do odzyskania tytułu prawnego

do ruchomości i ich posiadania, miałby zatem interes prawny w dochodzeniu

żądania ustalenia nieważności w jakiejś części umowy, na której podstawie

przeniósł ten tytuł na pozwanego, gdyby określił te płaszczyzny stosunku prawnego

z pozwanym, na których jego sytuacji prawnej nie zabezpiecza uwzględnienie dalej

idących i zgłoszonych w niniejszym postępowaniu żądań. Niezależnie od

powyższego odnotować trzeba, że żądanie ustalenia nieważności umowy pożyczki,

zabezpieczonej przewłaszczeniem maszyn, dotyczyło wyłącznie postanowienia o

wysokości odsetek, które powód zobowiązał się świadczyć od oddanego mu do

dyspozycji kapitału. O oddaleniu tego żądania zadecydowało stanowisko Sądów

meriti o konieczności zastosowania w odniesieniu do tego postanowienia

umownego art. 359 § 22 k.c., zamiast art. 58 § 3 k.c. i przyjęcia, że zamiast odsetek

w wysokości umówionej, należały się pozwanemu od pożyczonej kwoty

maksymalne odsetki ustawowe. To stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku

Sądu Najwyższego z 23 lutego 2017 r., V CSK 361/16.

Powodzenie roszczenia windykacyjnego zależało od wykazania przez

powoda, że ma tytuł prawny skuteczny w stosunku do pozwanego i upoważniający

do posiadania maszyn, choćby zależnie od pozwanego. Powód takiego tytułu nie

wykazał, gdyż – jak twierdził – przeniósł go na pozwanego pod tytułem

zabezpieczającym. Odzyskanie przez powoda tytułu prawnego do maszyn

wymagało wykonania umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie, do czego miało

zmierzać roszczenie powoda o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia

woli o przeniesieniu własności spornych maszyn na powoda. Z ustaleń dokonanych

uzupełniająco przez Sąd Apelacyjny wynika jednak, że pozwany zbył maszyny na

rzecz osób trzecich, a to wyklucza możliwość złożenia przez niego oświadczenia o

przeniesieniu ich własności na powoda, nawet gdyby oczekiwanie powoda, że takie

oświadczenie zostanie złożone miało podstawę w umowie przewłaszczenia, jak

twierdził powód. Do zgłoszonego przez powoda żądania, z uwagi na okoliczności,

którymi zostało uzasadnione, nie ma bowiem zastosowania art. 192 pkt 3 k.p.c.

(zob. uchwała Sądu Najwyższego z 23 lutego 2018 r., III CZP 104/17, OSNC 2019,

nr 2, poz. 14), co sprawia, że dla wyniku postępowania w sprawie nie miało

znaczenia to, komu i kiedy pozwany zbył maszyny, a istotne było wyłącznie to, że w

chwili zamknięcia rozprawy nie był już ich właścicielem; nie mógł zatem na powoda

przenieść prawa, które mu nie przysługiwało, chyba że czynność pozwanego z

osobą trzecią zostałaby uznana za bezskuteczną w stosunku do powoda na

podstawie art. 59 k.c.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c., orzeczono

jak w postanowieniu.

[dr]

[SOP]