V KK 526/25

POSTANOWIENIE

Sąd Najwyższy w składzie:

Dnia 10 września 2026 r.

SSN Stanisław Stankiewicz

w sprawie M.J. i T.N.

skazanych z art. 258 § 3 k.k. i in.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 10 września 2026 r.,

wniosku skazanego M.J. o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego T.A. od

rozpoznania sprawy o sygn. akt V KK 526/25,

na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. a contrario w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.

p o s t a n o w i ł:

nie uwzględnić wniosku.

Obrońcy skazanych M.J. i T.N. wnieśli kasacje od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Łodzi z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II AKa 11/23,

zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 11 czerwca 2021 r., sygn.

akt IV K 131/07. Sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. akt V KK 526/25 i

przydzielona sędziemu Sądu Najwyższego T.A. W kasacjach obrońcy wskazali na

wystąpienie poważnych nieprawidłowości w składzie sądów orzekających -

bezwzględnych przyczyn odwoławczych z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. oraz sformułowali

zarzuty rażącej obrazy przepisów prawa procesowego. Wniesione nadzwyczajne

środki zaskarżenia zawierały także wnioski o wstrzymanie wykonania

zaskarżonego orzeczenia, w zakresie wymierzonych wobec ww. skazanych kar

pozbawienia wolności. Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia

2026 r., sygn. akt V KK 526/25, na podstawie art. 532 § 1 a contrario k.p.k., wnioski

obrońców skazanych o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia nie

zostały uwzględnione.

Następnie skazany M.J. złożył w imieniu własnym pismo procesowe (k. 68 –

72 akt SN) zatytułowane „wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy SSN T.A.

ze względu na uzasadnioną obawę braku bezstronności”. W uzasadnieniu wniosku

jego autor podniósł, że SSN T.A. wydał w dniu 26 stycznia 2026 r. postanowienie w

przedmiocie nieuwzględnienia wniosków obrońców o wstrzymanie wykonania

zaskarżonego orzeczenia, a nadto był w składzie orzekającym Sądu Najwyższego,

który poprzednio oddalił inną skargę kasacyjną, wniesioną na rzecz M.J. (sygn. akt

V KK 38/25). Zdaniem skazanego sprawa ta „dotyczyła tych samych czynów” i stąd

„(…) można przypuszczać, że nie uzna zarzutów kasacyjnych” w sprawie V KK

526/25, zaś okoliczności te stanowią podstawę uzasadniającą wyłączenie tegoż

Sędziego od rozpoznania kasacji w niniejszej sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek skazanego M.J. nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnieć należy, ze instytucja wyłączenia sędziego, zarówno

z mocy prawa – iudex inhabilis (art. 40 k.p.k.), jak i na wniosek – iudex suspectus

(art. 41 k.p.k.), służy realizacji dyrektywy wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP,

jak i w art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

a także w art. 4 k.p.k., zgodnie z którą organy procesowego powinny zachować

obiektywny, bez żadnych uprzedzeń stosunek do sprawy i uczestników

postępowania sądowego. Sędzia podlega wyłączeniu z urzędu w ściśle

określonych sytuacjach przewidzianych w art. 40 k.p.k. (iudex inhabilis). Nadto,

stosownie do treści art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie (iudex suspectus)., Takie ujęcie art. 41 § 1 k.p.k.

oznacza, że ustawodawca przyczyn wyłączenia sędziego nie wiąże tylko z

istnieniem stosunku osobistego pomiędzy sędzią a jedną ze stron, który mógłby

wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, ale również z istnieniem

okoliczności o charakterze obiektywnym. Do zastosowania ww. unormowania

konieczne jest jednakże uprawdopodobnienie wystąpienia okoliczności, która z

istoty swej ma charakter zagrażający bezstronności sędziego w ramach

zewnętrznie uzasadnionego przekonania. Przy czym to we wniosku strona powinna

przedstawić fakty dotyczące tego konkretnego sędziego, które mogłyby w wysokim

stopniu uprawdopodobnić, że orzekając w sprawie może być on stronniczy,

chociażby w odbiorze zewnętrznym wnioskującego (zob. postanowienie SN z 6

września 2018 r., III KO 39/18). Tymczasem skazany nie wskazał żadnej tego

rodzaju okoliczności, która pozwalałaby na uwzględnienie jego wniosku i

wyłączenie od rozpoznania przedmiotowej sprawy sędziego Sądu Najwyższego

T.A.

Zgodnie z art. 40 § 1 k.p.k. sędzia jest z mocy ustawy wyłączony od udziału

w sprawie, jeżeli: brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał

zaskarżone zarządzenie (pkt 6), lub brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało

uchylone (pkt 7). Oczywiste jest natomiast, że SSN T.A. nie brał udziału w wydaniu

orzeczenia, które będzie podlegało kontroli kasacyjnej w sprawie V KK 526/25.

Nadto postępowanie to nie jest również postępowaniem ponownym, w którym ma

zapaść orzeczenie w miejsce wcześniej uchylonego, wydanego przez sędziego,

którego wyłączenia domaga się wnioskodawca. Nie zachodzi również okoliczność

określona w art. 40 § 3 k.p.k. W myśl ww. unormowania, w zakresie istotnym dla

niniejszej sprawy, sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia zaskarżonego w

trybie kasacji, nie może orzekać co do kasacji. Wyłączenie sędziego uregulowane

w tym przepisie dotyczy orzekania w postępowaniu kasacyjnym, w jakiejkolwiek

jego części i zakresie, jednak także chodzi w nim o sędziego, który brał udział w

wydaniu orzeczenia zaskarżonego kasacją. Przywołanie we wniosku o wyłączenie

wyroku Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2025 r., sygn. akt V KK 38/25, nie może

prowadzić do jego uwzględnienia, gdyż zawarte w nim orzeczenie o oddaleniu w

pozostałym zakresie wszystkich kasacji jako oczywiście bezzasadnych (vide pkt 3),

dotyczyło innego przedmiotu postępowania (czynów), objętego wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Łodzi z dnia 21 listopada 2023 r., sygn. akt II AKa 381/21,

zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt

IV K 59/09.

Odnosząc się z kolei do tej części argumentacji skazanego, w której wywodzi

on trafność przedstawionego postulatu (wyłączenia sędziego) z samego faktu

negatywnego rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania orzeczenia przez

Sąd, w składzie którego (jednoosobowym), orzekał SSN T.A., należy przypomnieć,

że z art. 9 § 1 k.k.w. wynika zasada bezzwłocznego wykonania wyroku, związana

jedynie z faktem i czasem jego uprawomocnienia. Wyjątkiem od tej zasady jest

zawarta w art. 532 § 1 k.p.k. możliwość wstrzymania przez Sąd Najwyższy

wykonania orzeczenia, w razie wniesienia od niego kasacji. Wypada jednak

zauważyć, że orzekanie w kwestii wstrzymania wykonania orzeczenia

zaskarżonego kasacją, nie jest przecież orzekaniem co do kasacji, zaś zajęte w

takim postanowieniu incydentalnym stanowisko, w żadnej mierze nie przesądza o

trafności podniesionych w skardze zarzutów i kierunku przyszłego rozstrzygnięcia w

przedmiocie zasadności wniesionej kasacji, słowem - nie determinuje tego, czy

kasacja wniesiona przez obrońcę na rzecz skazanego M.J. zostanie uwzględniona,

czy też oddalona. Rzecz bowiem w tym, że owo postępowanie incydentalne nie

przybiera charakteru postępowania merytorycznego, w którym kasacja podlega

pełnej ocenie, a co za tym idzie Sąd Najwyższy orzekając - w trybie art. 532 §

1 k.p.k.- nie wypowiada się w sposób wiążący i kategoryczny co do wniesionej

kasacji i nie antycypuje kierunku przyszłej jej oceny. Takiej gruntownej oceny nie

można bowiem dokonywać na przedpolu merytorycznego rozpoznania kasacji,

zwłaszcza w sytuacji, gdy strona nie podnosi tego rodzaju uchybień oraz

argumentów, które w sposób oczywisty, a więc bez potrzeby głębszego wnikania w

całokształt materiałów sprawy, wskazywałyby na niebudzącą wątpliwości,

ewidentną ich zasadność, a zatem już prima facie przekonywałyby o wysokim

prawdopodobieństwie uwzględnienia kasacji. W konsekwencji należy zatem

stwierdzić, iż sam fakt orzekania przez sędziego w takim postępowaniu

incydentalnym nie może implikować tezy o istnieniu uzasadnionej wątpliwości co do

bezstronności sędziego w zakresie sprawy kasacyjnej, która ma być przedmiotem

rozpoznania Sądu Najwyższego na rozprawie.

Nie można oczywiście wykluczyć, że w postanowieniu wydanym w trybie art.

532 § 1 k.p.k., może również dojść do kategorycznego wypowiedzenia się sędziego

co do głównego przedmiotu postępowania, tj. kasacji. Wówczas ewentualnie

zaistniałaby podstawa wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Rzecz jednak w tym, że okoliczność taka w żadnym

razie nie wystąpiła w niniejszej sprawie kasacyjnej (o sygn. akt V KK 526/25), skoro

w postanowieniu Sadu Najwyższego z 26 stycznia 2026 r., w przedmiocie nie

uwzględnienia wniosków obrońców o wstrzymanie wykonania orzeczenia, wbrew

odmiennym sugestiom skazanego, nie ma sformułowań o wskazanym charakterze.

Przeciwnie - z uzasadnienia tegoż postanowienia wprost wynika, iż „(…)

przeprowadzenie szczegółowej i wieloaspektowej analizy wskazanej przez

obrońców problematyki, wymaga rozpoznania kasacji na rozprawie. Powyższe

zauważenie dotyczy w szczególności podnoszonych w kasacjach zarzutów

wystąpienia na etapie postępowania przed Sądem odwoławczym uchybienia w

postaci bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

(…)”.

Jedynie uzupełniająco zaznaczyć wypada, że to incydentalne orzeczenie,

zostało naturalnie wydane (w trybie art. 532 § 1 a contrario k.p.k.) w związku z

wniesieniem kasacji, które będą dopiero przedmiotem rozpoznania na przyszłej

rozprawie w sprawie o sygn. akt V KK 526/25, a nie w związku z kasacją

(wniesioną na rzecz skazanego), która została już wcześniej rozpoznana (sygn. akt

V KK 38/25).

Reasumując, regulacja o której mowa w art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter

wyjątkowy i nie może w żadnym razie zależeć od subiektywnego przeświadczenia

wnioskodawcy. Utrwalenie przekonania co do niezależności sądów i niezawisłości

sędziów sprzeciwia się ich wyłączeniu od rozpoznania spraw bez istotnych,

obiektywnych przyczyn.

Mając na uwadze powyższe względy, uznając wniosek skazanego za

bezpodstawny, Sąd Najwyższy orzekł jak w części wstępnej postanowienia.

[WB]

[r.g.]