I KZ 12/26

POSTANOWIENIE

Sąd Najwyższy w składzie:

Dnia 16 września 2026 r.

SSN Igor Zgoliński (przewodniczący)

SSN Anna Dziergawka

SSN Stanisław Stankiewicz (sprawozdawca)

w sprawie R.S.

skazanego z art. 148 § 1 k.k. i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej

na posiedzeniu w dniu 16 września 2026 r.

zażalenia skazanego

na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2026 r., sygn. akt I KO

17/25,

o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 30 czerwca

2021 r., sygn. akt II AKa 45/21, utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w

Legnicy z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt III K 48/19, wobec jego oczywistej

bezzasadności,

postanowił:

1. na podstawie art. 545 § 3 zd. pierwsze k.p.k. nie uwzględnić

wniosku skazanego o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu;

2. na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. w zw. z art. 545 § 3 k.p.k.

utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2026 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I

KO 17/25, Sąd Najwyższy, działając na podstawie art. 545 § 3 k.p.k., odmówił

przyjęcia wniosku skazanego R.S. o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 30 czerwca 2021

r., sygn. akt II AKa 45/21, utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy

z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt III K 48/19 (pkt 1), a nadto - na podstawie art.

542 § 4 k.p.k. w zw. z art. 542 § 3 k.p.k. - stwierdził niedopuszczalność wznowienia

wskazanego wyżej postępowania z urzędu (pkt 2).

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skazany R.S. Skarżący podniósł

w nim, że doszło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę

orzeczenia i wskazał, że nie zgadza się z wydanym orzeczeniem albowiem nie

wyznaczono mu obrońcy z urzędu, zaś jego sprawa karna nie została rozpoznana

przez sądy obu instancji w sposób sprawiedliwy. R.S. ponownie zakwestionował

zebrany w sprawie materiał dowodowy i podkreślił, że „bez żadnych dowodów” został

niesłusznie skazany, sprawa miała charakter „bójki”, zaś istniejące wątpliwości nie

zostały rozstrzygnięte na jego korzyść.

Jak wynika z treści złożonego środka odwoławczego (tudzież dalszej

korespondencji), skazany ponownie wniósł o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu a

także - o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zażalenie skazanego R.S. nie zasługuje na uwzględnienie albowiem nie

przedstawił on żadnych argumentów, które pozwoliłyby na uznanie, że zaskarżona

decyzja procesowa Sądu Najwyższego jest błędna, została wydana z naruszeniem

prawa, czy też wydając rozstrzygnięcie zignorowano argumentację skazanego

przedstawioną we wniosku o wznowienie postępowania.

Na wstępie poczynić należy zasadniczą uwagę, że przeprowadzona obecnie

kontrola instancyjna zaskarżonego postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21

stycznia 2026 r., wydanego w sprawie o sygn. akt I KO 17/25, dotyczy wyłącznie

orzeczenia zawartego w punkcie 1, gdyż to jedynie w tym zakresie oddalono wniosek

o wznowienie osobiście sporządzony przez skazanego uznając, że jest on

oczywiście bezzasadny, a więc w oparciu o unormowanie przewidziane w art. 545 §

3 k.p.k. Tylko zatem co do tego rozstrzygnięcia ustawodawca dopuścił kontrolę

zapadłego orzeczenia, o czym zresztą przekonuje jednoznaczna treść zdania

drugiego tego przepisu. Natomiast kwestia stwierdzenia przez sąd wznowieniowy

niedopuszczalności wznowienia postępowania karnego z urzędu - zaskarżeniu

oczywiście nie podlega (arg. ex art. 547 § 1 in fine k.p.k.).

Przypomnieć należy, że w art. 545 § 3 k.p.k. ustawodawca nałożył na sąd

obowiązek dokonywania kontroli wniosku o wznowienie postępowania przez pryzmat

jego ewentualnej oczywistej bezzasadności już na wstępnym etapie jego analizy.

Powyższy przepis wskazuje, że sąd orzekając jednoosobowo, odmawia przyjęcia

wniosku niepochodzącego od osoby wymienionej w art. 545 § 2 k.p.k. (tj. adwokata,

radcy prawnego albo radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej), bez

wzywania do usunięcia jego braków formalnych, jeżeli z treści wniosku, w

szczególności odwołującego się do okoliczności, które były już rozpoznawane w

postępowaniu wznowieniowym, wynika jego oczywista bezzasadność. Pod pojęciem

„oczywistej bezzasadności”, użytym na gruncie przywołanej regulacji, należy

rozumieć (poza sytuacją wymienioną wprost w ww. przepisie) także te przypadki, w

których we wniosku, jako przyczynę wznowienia postępowania, wskazano

okoliczność niemieszczącą się w ustawowych podstawach wznowienia

postępowania (określonych w przepisach rozdziału 56 Kodeksu postępowania

karnego), albo też w ogóle nie podano żadnych podstaw wznowienia. Oczywiście

bezzasadny jest również wniosek, w którym wprawdzie formalnie odwołano się do

wskazanej podstawy wznowieniowej, ale nie wyeksponowano konkretnych

okoliczności przemawiających za wznowieniem postępowania albo przywołano

okoliczności, które w powołanej podstawie wznowieniowej się nie mieszczą (zob.

postanowienia SN: z 25 września 2015 r., II KO 49/15; z 4 lipca 2019 r., V KO 36/19;

z 30 stycznia 2025 r., II KO 154/24; z 20 sierpnia 2025 r., I KZ 22/25; z 28

października 2025 r., III KZ 30/25). Co istotne, w toku takiego postępowania (w trybie

art. 545 § 3 k.p.k.), nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania wniosku ani do

badania jego zasadności pod kątem ewentualnych podstaw wznowienia, ale do

badania wniosku o charakterze quasi formalnym, wstępnym, choć pod katem

hipotetycznej możliwości wznowienia. Dopiero po tym badaniu i stwierdzeniu braku

podstaw do uznania wniosku za oczywiście bezzasadny, przechodzi się do dalszych

czynności prowadzących do merytorycznego rozpoznania wniosku. Ustawodawca

wprowadził zatem do Kodeksu postępowania karnego w ww. unormowaniu wstępną

kontrolę wniosku o wznowienie, chcąc wyeliminować konieczność przeprowadzenia

różnego rodzaju czynności procesowych, związanych z wnioskiem, który w stopniu

oczywistym nie może doprowadzić do wznowienia postępowania (zob.

postanowienia SN z 25 września 2015 r., II KO 49/15; z 28 października 2025 r., III

KZ 30/25). Nadto, wymieniona w powołanym przepisie możliwość wydania

przewidzianej w nim decyzji procesowej, nie ogranicza się przy tym wyłącznie do

tych wypadków, w których we wniosku o wznowienie podniesione zostały

okoliczności będące już wcześniej przedmiotem rozpoznawania w postępowaniu o

wznowienie postępowania. Użycie w treści art. 545 § 3 k.p.k. zwrotu „w

szczególności" nie pozostawia wątpliwości, że jest to wskazanie przykładowe.

Uznanie wniosku o wznowienie za oczywiście bezzasadny będzie miało zatem

miejsce również w takich sytuacjach, gdy w sposób oczywisty, wniosek ten oparty

zostanie na innych podstawach niż te, które określone zostały w przepisach rozdziału

56 Kodeksu postępowania karnego. Zastosowanie trybu przewidzianego w tym

unormowaniu uznać należy w związku z tym za konieczne wówczas, gdy sąd w

sposób nie budzący wątpliwości stwierdzi, że żadna ze wskazanych we wniosku

okoliczności nie mieści się w katalogu przesłanek wznowieniowych zawartych w art.

540 k.p.k., art. 540a k.p.k. lub art. 540b k.p.k. oraz gdy nie będzie wchodzić w grę

działanie tego sądu z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.). Wreszcie oczywiste jest również i

to, że przepis art. 545 § 3 k.p.k. nie wymaga, aby w przewidzianej w nim konfiguracji

procesowej wzywać osobę inicjującą postępowanie o wznowienie postępowania do

usunięcia braków formalnych przedłożonego wniosku.

W świetle powyższych uwarunkowań oraz lektury materiałów sprawy

stwierdzić należy, że wydając zaskarżone postanowienie, Sąd Najwyższy rozważył

wszystkie okoliczności podnoszone przez R.S. we wniosku, stwierdzając, że nie

przedstawił on żadnych nowych faktów lub dowodów (wcześniej nieznanych zarówno

sądowi, jak i stronie), a świadczących o błędności przypisania skazanemu

odpowiedzialności za czyn z art. 148 § 1 k.k. i art. 159 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Nie

mogą również stanowić podstawy wznowienia postępowania tego rodzaju

okoliczności jak naruszenie prawa materialnego lub procesowego w postępowaniach,

których dotyczy wniosek o wznowienie (w tym wypadku w postępowaniach

prowadzonych przez Sąd Okręgowy w Legnicy i Sąd Apelacyjny we Wrocławiu), co

trafnie zdiagnozował Sąd Najwyższy w zaskarżonym postanowieniu. W ramach

postępowania o wznowienie postępowania nie jest również dopuszczalna kontrola

poprawności ustaleń faktycznych dokonanych przez sądy orzekające w sprawie, ani

też ponowne badanie poprawności oceny i wiarygodności dowodów, które przyjęto

za ich podstawę. W trakcie tego postępowania przedmiotem rozstrzygnięcia jest

wyłącznie kwestia istnienia podstaw do wznowienia postępowania, a nie kwestia

odpowiedzialności karnej skazanego, gdyż tej dotyczy prawomocne orzeczenie

kończące postępowanie sądowe. Podkreślić również należy, że sąd wznowieniowy

nie prowadzi kontroli odwoławczej objętych wnioskiem o wznowienie orzeczeń, w

tym również w zakresie kwalifikacji prawnej przypisanych czynów, chyba że w tym

zakresie ujawniły się nowe fakty lub dowody podważające takie ustalenie (art. 540 §

1 pkt 2 lit. b k.p.k.), a takich skazany zarówno we wniosku o wznowienie, jak i we

wniesionym zażaleniu nie wskazał.

Skarżący w wywiedzionym zażaleniu nie sformułował żadnych konkretnych,

merytorycznych zarzutów świadczących o nietrafności wydanego postanowienia,

ponownie prezentując okoliczności kwestionujące poprawność ustaleń faktycznych

dokonanych przez sądy orzekające w sprawie. Mając zatem na względzie wyłącznie

subiektywne przekonanie skazanego o nieprawidłowości w zakresie oceny materiału

dowodowego dokonanej przez sądy obu instancji oraz o wadach dokonanych na jego

podstawie ustaleń faktycznych powtórzyć jedynie należy, że nie mogą one stanowić

podstawy do wznowienia postępowania. Warunki wznowienia postępowania karnego

zostały bowiem dokładnie opisane w ustawie karnoprocesowej, a okoliczności

wskazywane przez skarżącego, do których odwołuje się w treści swoich pism, żadnej

z tych przesłanek wznowieniowych nie wypełniają. W szczególności nie wskazuje on,

aby w sprawie ujawniły się nowe dowody lub fakty, których nie mógł przedstawić w

toku postępowań przed sądami obu instancji, a w konsekwencji nieznanych tym

właśnie sądom rozpoznającym sprawę.

W świetle tych uwarunkowań stwierdzić należy, że w omawianym zażaleniu

brak jest merytorycznych argumentów podważających prawidłowość wydania przez

Sąd Najwyższy postanowienia z dnia 21 stycznia 2026 r., sygn. akt I KO 17/25,

odmawiającego przyjęcia wniosku skazanego, wobec uznania go za oczywiście

bezzasadny. Zdaniem Sądu Najwyższego (ad quem) w realiach niniejszej sprawy

bezspornie wystąpiły okoliczności upoważniające do skorzystania z unormowania

zawartego w art. 545 § 3 k.p.k., który zezwala na odmowę przyjęcia wniosku o

wznowienie postępowania, niepochodzącego od osoby wymienionej w § 2 tego

przepisu, bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych, gdyż z treści wniosku

wynikała jego oczywista bezzasadność, ta zaś podstawa wydanej decyzji procesowej

została przekonująco i rzeczowo wykazana.

Jednocześnie wskazać należy, że przepis art. 545 § 3 k.p.k. umożliwiający

wstępną kontrolę wniosku o wznowienie postępowania, stwarza także możliwość

odstąpienia od konieczności przeprowadzenia różnego rodzaju czynności

procesowych związanych z wnioskiem, w tym wyznaczenia obrońcy z urzędu.

Argumentując a maiori ad minus, skoro możliwe jest odstąpienie od wyznaczenia

obrońcy celem zainicjowania i udziału w postępowaniu wznowieniowym, a więc

prowadzonym w tym zakresie co do istoty, trudno za racjonalną uznać interpretację,

jakoby celowe było wyznaczenie obrońcy wyłącznie do udziału w posiedzeniu

dotyczącym kontroli instancyjnej wydanego w trybie art. 545 § 3 k.p.k. postanowienia

o odmowie przyjęcia osobistego wniosku skazanego, wobec oczywistej

bezzasadności tego wniosku - w sytuacji sporządzenia przez skazanego

poprawnego pod względem formalnym środka zaskarżenia i wobec braku wymogu

obrony obligatoryjnej (zob. postanowienia SN: z 27 stycznia 2026 r., III KZ 49/25; z

6 maja 2026 r., IV KZ 11/26).

Ponieważ zaskarżone postanowienie Sądu Najwyższego jest w pełni zasadne,

zaś jego prawidłowości w żaden sposób nie podważyła argumentacja zawarta w

zażaleniu, należało utrzymać je w mocy.

Powyższa konstatacja nie oznacza jednak, że skazany - w perspektywie - ma

zamkniętą drogę do wznowienia postępowania, jednakże aby wniosek nie spotkał się

ponownie z odmową przyjęcia winien on zawierać adekwatne dowody na

wystąpienie konkretnych okoliczności z art. 540 § 1 - 3 k.p.k.

[WB]

[a.ł]