II ZK 54/26

POSTANOWIENIE

Sąd Najwyższy w składzie:

Dnia 11 września 2026 r.

SSN Barbara Skoczkowska

w sprawie notariusz A.S.,

na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 11 września 2026 r.

w związku z kasacją wniesioną na niekorzyść obwinionej przez pełnomocnika

Ministra Sprawiedliwości

od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie

Notarialnej z dnia 11 maja 2026 r., sygn. akt […], zmieniającego orzeczenie

Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej w [...] z dnia 15 stycznia 2026 r., sygn.

akt […],

postanowił:

na podstawie art. 531 § 2 k.p.k. w zw. z art. 120 § 1 k.p.k. i art.

63e ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, zwrócić

akta sprawy Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu przy Krajowej

Radzie Notarialnej w celu uzupełnienia braku formalnego

kasacji z dnia 10 lipca 2026 r. przez podpisanie jej przez Ministra

Sprawiedliwości.

Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej w [...] orzeczeniem z 15 stycznia 2026 r.,

sygn. akt SD […], uznał obwinioną notariusz A.S. za winną dwóch szczegółowo

opisanych przewinień dyscyplinarnych z art. 50 ustawy – Prawo o notariacie w zw.

z art. 10 ust. 3a pkt 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności

cywilnoprawnych oraz z art. 50 ustawy – Prawo o notariacie w zw. z art. 23 ustawy

– Prawo o notariacie. Sąd wymierzył obwinionej za oba czyny karę pozbawienia

prawa prowadzenia kancelarii.

Po rozpoznaniu odwołania obrońcy obwinionej Wyższy Sąd Dyscyplinarny

przy Krajowej Radzie Notarialnej orzeczeniem z dnia 11 maja 2026 r., sygn. akt […],

zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że wymierzył obwinionej za oba

czyny karę pieniężną w kwocie 40.000 złotych.

Kasację od orzeczenia Sądu odwoławczego wniósł pełnomocnik Ministra

Sprawiedliwości, zaskarżając je w całości na niekorzyść obwinionej, zarzucając

szczegółowo opisane naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k. w zw.

z art. 69 ustawy – Prawo o notariacie, a ponadto rażącą niewspółmierność

wymierzonej kary. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie

orzeczenia Sądu odwoławczego oraz przekazanie sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na kasację Rzecznik Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej

wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z odpowiednio stosowanym w postępowaniu dyscyplinarnym

notariuszy art. 531 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy może zwrócić akta sprawy sądowi

odwoławczemu, jeżeli stwierdzi, że nie zostały dopełnione czynności zmierzające

do usunięcia braków formalnych wniesionej kasacji.

Krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia kasacji od orzeczenia

Wyższego Sądu Dyscyplinarnego określa art. 63a ustawy – Prawo o notariacie.

Podmiotami tymi są: obwiniony, rzecznik dyscyplinarny, Minister Sprawiedliwości,

Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Krajowa Rada Notarialna. W niniejszej sprawie

kasację wniósł radca prawny P.W. wskazując, że jest to „kasacja Ministra

Sprawiedliwości” oraz załączając odpis pełnomocnictwa z dnia 28 grudnia 2023 r.,

nr […], w którym podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Maria Ejchart,

działając z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości, „na podstawie art. 86, art. 871 §

1 i art. 88 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.

U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.) [udzieliła] pełnomocnictwa procesowego

ogólnego radcy prawnemu P.W. do reprezentowania Ministra Sprawiedliwości, w

postępowaniach przed Sądem Najwyższym” (k. 14 akt SN).

Rzecz jednak w tym, że art. 63a § 1 ustawy – Prawo o notariacie określa

uprawnienie organu, jakim jest Minister Sprawiedliwości, którego nie można

scedować na inne podmioty (tu: radcę prawnego) w drodze pełnomocnictwa.

Kompetencja podmiotu kwalifikowanego do wniesienia kasacji jest nieprzenoszalna.

Nie ma bowiem prawnej możliwości, by nadzwyczajne kompetencje prawne,

przypisane instytucjonalnie Ministrowi Sprawiedliwości, można było przenieść na

inne podmioty, skoro wynikają one wprost i jednoznacznie z ustawy – Prawo

o notariacie.

Wprawdzie Sąd Najwyższy dopuszczał wniesienie kasacji przez Zastępców

Prokuratora Generalnego lub Zastępcę Rzecznika Praw Obywatelskich, jednak

uprawnienia tych podmiotów Sąd Najwyższy upatrywał w konkretnych przepisach

regulujących działanie prokuratury lub w samej istocie funkcji zastępcy, który działa

w imieniu jednoosobowego organu, jakim jest Prokurator Generalny, a nie

w imieniu własnym (zob. m.in. wyrok składu 7 sędziów SN z dnia 25 września 1992

r., WRN 97/92; postanowienie składu 7 sędziów SN z dnia 22 stycznia 2003 r., WK

48/02; wyrok SN z dnia 2 grudnia 2010 r., II KK 236/10; postanowienie SN z dnia

30 czerwca 2004 r., III KK 63/04; zob. również M. Rogacka-Rzewnicka, Koncepcja

podmiotów uprawnionych do wniesienia tzw. kasacji nadzwyczajnej w świetle

ostatnich nowelizacji prawa [w:] Verba volant, scripta manent. Proces karny, prawo

karne skarbowe i prawo wykroczeń po zmianach z lat 2015–2016. Księga

pamiątkowa poświęcona Profesor Monice Zbrojewskiej, red. T. Grzegorczyk, R.

Olszewski, Warszawa 2016, s. 320–321).

Szczególnej podstawy ustawowej wymagało także uprawnienie zastępcy

Komendanta Głównego Policji do wystąpienia z pisemnym wnioskiem do sądu

okręgowego o zarządzenie kontroli operacyjnej w trybie art. 19 ust. 1 lub 3 ustawy

z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (zob. uchwała SN z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn.

akt I KZP 12/15).

Podobnie Sąd Najwyższy odnosił się do sytuacji, w której kasację wnosił

pełnomocnik finansowego organu postępowania przygotowawczego. Przyjęto, że

jeżeli kasacja pochodzi np. od Naczelnika Urzędu Skarbowego albo Naczelnika

Urzędy Celno-Skarbowego, to nie może być podpisana przez pełnomocnika,

o którym mowa w art. 88 § 1 k.p.k. tj. m in. przez radcę prawnego. Taką kasację

powinna podpisać osoba upoważniona do działania w imieniu finansowego organu

postępowania przygotowawczego (zob. postanowienia SN: z dnia 10 stycznia 2019

r., sygn. akt III KK 548/17; z dnia 4 lutego 2021 r., sygn. akt IV KK 232/20; z dnia

1 lutego 2024 r., sygn. akt I KK 5/24).

Tymczasem z któregokolwiek przepisu ustawy – Prawo o notariacie nie

wynika możliwość działania radcy prawnego lub adwokata w imieniu Ministra

Sprawiedliwości na podstawie pełnomocnictwa. Co więcej, odpowiednio stosowany

w postępowaniu dyscyplinarnym notariuszy art. 526 § 1 k.p.k. odczytywany łącznie

z art. 63a § 1 Prawa o notariacie zezwala na sporządzenie i podpisanie kasacji

przez adwokata, radcę prawnego albo notariusza jedynie wówczas, gdy nie

pochodzi od Ministra Sprawiedliwości i Rzecznika Praw Obywatelskich. A contrario

w przypadku kasacji Ministra Sprawiedliwości nie ma możliwości, by sporządził

i podpisał ją adwokat, radca prawny, notariusz albo radca Prokuratorii Generalnej

Rzeczypospolitej Polskiej.

W konsekwencji nie jest dopuszczalna transmisja uprawnienia Ministra

Sprawiedliwości do wniesienia kasacji na inne podmioty. Już samo to przesądza

o potrzebie uzupełnienia braku formalnego polegające na podpisaniu kasacji przez

podmiot uprawniony.

Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że pełnomocnictwo

przedstawione przez radcę prawnego P.W. swoją treścią nie obejmuje uprawnienia

do wniesienia kasacji w imieniu Ministra Sprawiedliwości.

W dokumencie tym mowa bowiem jedynie o udzieleniu pełnomocnictwa do

„reprezentowania Ministra Sprawiedliwości w postępowaniach przed Sądem

Najwyższym”. Sformułowanie to nie obejmuje swoim zakresem samego wniesienia

kasacji, o którym mowa w art. 63a ustawy – Prawo o notariacie.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie.

[J.J.]

[r.g.]