II CSK 280/14

Sygn. akt II CSK 280/14

POSTANOWIENIE

Dnia 11 marca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku M. M. I. I.

z siedzibą w S. (Księstwo Liechtenstein)

przy uczestnictwie Banku […] Spółki Akcyjnej w W.

o wpis hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej w kwocie 27.958.907,50 zł

do księgi wieczystej […],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 11 marca 2015 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 4 października 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną i wniosek uczestnika o zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

W dniu 13 kwietnia 2012 r. syndyk masy upadłości Spółdzielni

Mieszkaniowej P. w K. zawarł z Bankiem S.A (B.) w W. notarialną umowę sprzedaży

upadłego przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą Spółdzielni Mieszkaniowej P., w

skład którego wszedł udział upadłej do 337 642/1 000 000 części we współwłasności

nieruchomości, zabudowanej kilkupiętrowym budynkiem wielomieszkaniowym,

położonej w K. przy ul. P. 18, objętej księgą wieczystą […] (macierzystą), obciążony

ograniczonymi prawami rzeczowymi w postaci spółdzielczych własnościowych praw

do lokali przysługujących osobom fizycznym oraz B., co do 39 lokali. Na podstawie

wniosku zawartego w § 7 umowy referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w K. w

dniu 18 maja 2012 r., wpisał do księgi wieczystej […], jako właściciela udziału

w nieruchomości B. oraz wykreślił hipotekę kaucyjną łączną w dziale IV księgi

wieczystej […]. Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 10 grudnia 2012 r., (sygn.

akt … 1021/12) oddalił apelację wierzyciela - MII zaskarżającą postanowienie Sądu

Rejonowego w K. z dnia 20 sierpnia 2012 r utrzymującego w mocy wykreślenie

hipoteki. Na skutek skargi kasacyjnej MII Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 27

lutego 2014 r. (II CSK 349/13) uchylił postanowienie Sądu Okręgowego i przekazał

sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Referendarz w Sądzie Rejonowym w K. w dniu 25 maja 2012 r. wpisał w

księgach wieczystych spółdzielczych własnościowych praw do lokali, obciążających

udział Spółdzielni Mieszkaniowej P. we współwłasności nieruchomości objętej księgą

wieczystą […], w tym w księdze wieczystej […] przekształcenie tych praw w odrębną

własność lokali i ujawnił na podstawie art. 1718

ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o

spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst Dz.U. z 2013 r., poz. 1322, dalej jako

„u.s.m.”) ich właścicieli, nie wpisując jednocześnie w księgach wieczystych

wyodrębnionych lokali, w tym w księdze wieczystej […] hipoteki łącznej kaucyjnej w

kwocie 27 985 907, 50 zł na rzecz MII.

W skardze na to orzeczenie, wniesionej w dniu 25 czerwca 2012 r., MII zamieścił

wniosek o wpis hipoteki kaucyjnej łącznej w kwocie 27 958 907,50 zł do księgi

3

wieczystej […]. Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 28 grudnia 2012 r,

sprostowanym postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia 20 marca 2014 r.,

oddalił wniosek przyjmując, że na podstawie umowy sprzedaży z dnia 13 kwietnia

2012 r. w związku z art. 317 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. (Dz.U. Nr 60, poz.

535 ze zm., jedn. tekst Dz. U. z 2012 r., poz.1112 ze zm. – dalej jako „u.p.u.n.”)

wygasła i w związku z tym został wykreślona hipoteka wpisana do księgi macierzystej,

wobec czego nie można było dokonać wpisu hipoteki do ksiąg wieczystych

prowadzonych dla nieruchomości lokalowych powstałych w następstwie

przekształcenia na podstawie art. 1718

u.s.m.

Stanowisko to podzielił Sąd Okręgowy w K. oddalając zaskarżonym obecnie

postanowieniem z dnia 4 października 2013 r. apelację MII od postanowienia Sądu

Rejonowego.

W skardze kasacyjnej, wnioskodawcy nawiązującej do wcześniejszych

zarzutów apelacji, skarżący zarzucił naruszenie art. 76 ust. 1,i art. 94 u.k.w.h, art.

317 ust. 2 u.p.u.n., art. 535 k.c., art. 1718

u.s.m., art. 1 u.s.m., art. 311 u.p.u.n., art.

551

k.c., art. 6288

ü w zw. z art. 76 ust. 1 u.k.w.h. Wnosił o uchylenia zaskarżonego

postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego

i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie

o uchylenie obu postanowień i ich zmianę przez orzeczenie co do istoty sprawy

i wpisanie w dziale IV Kw nr […] hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej w kwocie

27.958.907,50 zł na rzecz wnioskodawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 6268

§ 1 k.p.c., wpisy w księdze wieczystej są dokonywane

tylko na wniosek i w jego granicach, które wyznacza żądanie wniosku i jego

podstawa faktyczna. Stosownie do art. 6268

§ 2 k.p.c., zakreślającego kognicję

sądu rozpoznającego wniosek o wpis, zarówno w pierwszej jak i drugiej instancji

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2011 r., II CSK 538/10, nie

publ.) sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku

dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Ograniczona kognicja sądu wyłącza nie

tylko badanie innych dokumentów, niż dołączone do wniosku lub znajdujące się

w aktach księgi wieczystej, ale także okoliczności, które nie wynikają z wniosku

o wpis, dołączonych do niego dokumentów ani z treści księgi wieczystej, jeżeli

4

miałyby one stanowić podstawę uwzględnienia wniosku o wpis. Niedopuszczalne

jest prowadzenie w postępowaniu o wpis postępowania dowodowego mającego na

celu poszukiwanie podstawy wpisu, która nie wynika z dokumentów dołączonych

do wniosku. Sąd odwoławczy bada jedynie, czy w świetle dokumentów

załączonych do wniosku i treści księgi wieczystej wpis, bądź jego odmowa przez

sąd pierwszej instancji była uzasadniona. Decydujące znaczenie dla tej oceny ma

stan rzeczy istniejący w chwili złożenia wniosku, którym sąd rozpoznający wniosek

o wpis jest związany (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, OSNC 2010 r., nr 6, poz. 84). Jeżeli w dacie

wniesienia wniosku o wpis nie istnieje jego podstawa, wniosek podlega a limine

oddaleniu.

Poza tak określoną kognicja sądów rozpoznających wniosek o wpis hipoteki

z dnia 25 czerwca 2012 r. pozostawało rozważanie i ocena skutków umowy z dnia

13 kwietnia 2012 r. dla bytu prawnego przedmiotowej hipoteki stanowiącej

zabezpieczenie wierzytelności wnioskodawcy.

Warunkiem uwzględnienia wniosku o wpis było istnienie w dacie jego

złożenia wpisu hipoteki w księdze wieczystej nieruchomości macierzystej (zob. m.

inn. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2014 r., II CSK 530/13,

II CSK 531/13, nie publ.). Jednak hipoteka przymusowa kaucyjna łączna została

wykreślona z księgi […] w dniu 18 maja 2012 r. Zgodnie z art. 5181

§ 3 k.p.c.

zaskarżenie wpisu jej wykreślenia przez MII nie miało wpływu na jego skuteczność

ocenianą w dacie złożenia wniosku. Wpis wykreślenia nie został pozbawiony

skuteczności w następstwie uchylenia przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia

27 lutego 2014 r. postanowienia Sądu Okręgowego w K. o utrzymaniu w mocy

wykreślenia hipoteki z księgi macierzystej przez referendarza sądowego w dniu 18

maja 2012 r. i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania. Powołane postanowienie Sądu Najwyższego nie może być też brane

pod uwagę przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie z tej racji, że

wydane zostało po dacie zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego.

W tej sytuacji ubocznie jedynie pozostaje stwierdzić, że chociaż z przyczyn

już uprzednio wskazanych w orzecznictwie (zob. m. inn. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 27 lutego 2014, II CSK 349/13, II CSK 352/13, II CSK 353/13,

5

II CSK 361/ 13, nie publ.) błędny jest pogląd Sądu Okręgowego odnośnie do

skutków zbycia w postępowaniu upadłościowym, na rzecz osoby nie będącej

spółdzielnią mieszkaniową, przedsiębiorstwa spółdzielni mieszkaniowej,

obejmującego udział we własności zabudowanej nieruchomości gruntowej,

obciążony spółdzielczymi własnościowymi prawami do lokalu, dla bytu prawnego

hipoteki obciążającej nieruchomość, w ramach której w następstwie takiej

sprzedaży doszło do wyodrębnia własności lokali, to nie może to mieć wpływu na

ocenę zasadności skargi kasacyjnej, a tym samym na wynik rozstrzygnięcia.

Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną oraz wniosek uczestnika o zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego, a to wobec braku podstaw do odstąpienia od

zasady określonej w art. 520 § 1 k.p.c.