II CZ 59/14

Sygn. akt II CZ 59/14

POSTANOWIENIE

Dnia 22 października 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSA Barbara Trębska

w sprawie ze skargi W. N.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w […] z dnia 23 lutego 2012 r.,

wydanym w sprawie z powództwa W. N.

przeciwko Skarbowi Państwa - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 października 2014 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 12 marca 2014 r.,

1) oddala zażalenie,

2) zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3 600 (trzy tysiące sześćset) zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

2

Postanowieniem z dnia 12 marca 2014 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art.

410 § 1 k.p.c. odrzucił skargę o wznowienie postępowania wniesioną przez powoda

W. N. w sprawie z jego powództwa przeciwko Skarbowi Państwa – Naczelnikowi

Urzędu Skarbowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z

dnia 23 lutego 2012 r.

Skarżący w sposób nieuprawniony powołał się na podstawę wznowienia

z art. 4011

k.p.c., którą może być tylko orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego

dotyczące przepisu prawa stanowiącego podstawę wydanego przez sąd orzeczenia.

Nie jest takim orzeczeniem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca

2013 r., SK 18/09, którym uznano art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r.

o podatku dochodowym od osób fizycznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2012 r. poz. 361

ze zm. – dalej: „u.p.d.o.f.”), w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r.

do dnia 31 grudnia 2006 r., za niezgodny z art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 Konstytucji

RP. Sądy obu instancji, orzekając w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem,

w żadnej mierze nie odwołały się do zakwestionowanego przez Trybunał

Konstytucyjny przepisu art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. W postępowaniu prowadzonym

przed sądami powszechnymi podstawę rozstrzygnięcia stanowiły wyłącznie

wskazane w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 23 lutego 2012 r.

przepisy kodeksu cywilnego. Ponadto w odniesieniu do powoda nie wydano żadnej

ostatecznej decyzji opartej na powołanym art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. ponieważ

postępowanie podatkowe zakończone zostało umorzeniem postępowania, decyzją

z dnia 12 sierpnia 2008 r. Wcześniejsza decyzja wymiarowa z dnia 3 grudnia 2004 r.

nie została skutecznie doręczona i nie weszła do obrotu prawnego przed upływem

terminu przedawnienia, dlatego jedyną decyzją ostateczną w przedmiocie

opodatkowania dochodów powoda z tytułu nieujawnionych źródeł jest decyzja

z dnia 12 sierpnia 2008 r. umarzającą postępowanie w sprawie. Ta decyzja nie

została zaś wydana w oparciu o deregowaną normę podatkową. Podobnie decyzje

w przedmiocie zabezpieczenia roszczeń podatkowych nie zostały wydane na

podstawie art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., a jedynie w oparciu o przepisu ordynacji

podatkowej.

3

Od postanowienia Sądu Apelacyjnego zażalenie wniósł powód, który zarzucił,

że zaskarżone orzeczenie jest błędne i nie odpowiada prawu. Powód dochodził

odszkodowania za szkody powstałe wskutek bezprawnego toczenia się wobec

niego postępowania zabezpieczającego o zapłatę rzekomego zobowiązania

podatkowego oraz postępowania egzekucyjnego tegoż rzekomego zobowiązania.

Wyeliminowanie z systemu prawnego normy prawej z art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.

przesądziło o bezprawności działań organów podatkowych. Nie sposób bowiem

uznać za zgodne z prawem zabezpieczenie i egzekucję zobowiązania

podatkowego, co do którego postępowanie podatkowe w ogóle nie mogło się

toczyć. Błędna była więc ocena Sądu drugiej instancji jakoby Sądy obu instancji

stosowały wyłącznie przepisy kodeksu cywilnego, gdyż art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. nie

był stosowany. Bez sięgnięcia do tego przepisu i jego i zastosowania nie sposób

bowiem w ogóle ocenić, czy działania pozwanego były zgodne z prawem, czy też

bezprawne. Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sprawa zakończona prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 23

lutego 2012 r. dotyczyła odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za

szkodę spowodowaną bezprawnymi – zdaniem powoda - działaniami organów

podatkowych w związku z zabezpieczeniem wykonania zobowiązania

podatkowego przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość tego zobowiązania

oraz egzekucji zobowiązania wynikającego z uzyskania dochodów z

nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych

źródłach przychodu. Rozpoznając apelację od orzeczenia wydanego przez Sąd

pierwszej instancji, Sąd Apelacyjny ocenił wówczas, że dla przyjęcia

odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa konieczne jest wykazanie

m.in. przesłanki w postaci bezprawności działań organów podatkowych. Przyjął –

powołując się na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26

kwietnia 2006 r., III CZP 125/05 - że w odniesieniu do decyzji nieostatecznych, jak

również decyzji, które zostały prawomocnie uznane za prawidłowe (taką była

decyzja o zabezpieczeniu) sądy powszechne nie są uprawnione do badania ich

zgodności z prawem. Tak uzasadnione stanowisko Sądu drugiej instancji oznacza,

4

że przesłanka bezprawności zarzucanych przez powoda bezprawnych działań

organów podatkowych została oceniona przy założeniu, iż decyzje organów

podatkowych dotyczące zobowiązania podatkowego powoda, jak również

zabezpieczenia jego wykonania, nie zostały wzruszone w drodze administracyjnej,

co przesądziło o braku cechy bezprawności organów podatkowych. Z tego względu

trafnie przyjął Sąd Apelacyjny, rozpoznając skargę o wznowienie postępowania, że

podstawę prawną wyroku zaskarżonego skargą o wznowienie postępowania

stanowiły wyłącznie przepisy dotyczące zasad odpowiedzialności

odszkodowawczej Skarbu Państwa zawarte w kodeksie cywilnym. Podstawą

prawną tego rozstrzygnięcia nie był natomiast przepis zawarty w art. 20 ust. 3

u.p.d.o.f., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 31

grudnia 2006 r., który - wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013

r., SK 18/09 – został uznany za niezgodny z art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 Konstytucji

RP. Ocena Sądu Apelacyjnego, że powód nie wykazał bezprawności działań strony

pozwanej nie była bowiem następstwem samodzielnej oceny tego Sądu o

możliwości istnienia zobowiązania podatkowego powoda, a w konsekwencji

możliwości także zabezpieczenia tego zobowiązania na podstawie art. 33 ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (obecnie jedn. tekst: Dz.U.

z 2012 r., poz. 749 ze zm.) ze względu na normę wynikającą z art. 20 ust. 3

u.p.d.o.f., lecz wynikała wyłącznie z tego, że powód nie wykazał, aby wzruszył

odpowiednie decyzje dotyczące jego zobowiązania podatkowego lub jego

zabezpieczenia w postępowaniu administracyjnym. Powołany w skardze

o wznowienie postępowania art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. mógł stanowić podstawę

prawną rozstrzygnięcia jedynie samych decyzji podatkowych, co nie oznacza, że

był on podstawą prawną wyroku Sądu zaskarżonego skargą o wznowienie

postępowania. Nie jest to sytuacja uregulowana w art. 4011

k.p.c., która zachodzi

wtedy, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego

z Konstytucją, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Przepis ten może

więc stanowić podstawę wznowienia postępowania, jeżeli Trybunał Konstytucyjny

zakwestionował ten przepis, który stanowił podstawę wydania zaskarżonego

orzeczenia (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2007 r.,

V CNP 45/07, z dnia 6 listopada 2009 r., I CO 17/09, z dnia 21 maja 2010 r.,

5

I PK 12/10, z dnia 26 stycznia 2011 r., I PZ 36/10, z dnia 3 lutego 2012 r., I CZ

152/11 – nie publ.). Dotyczy to więc jedynie przepisu zastosowanego przez sąd

przy ocenie zasadności dochodzonego roszczenia, a tym samym mającego wpływ

na wynik rozstrzygnięcia. Tylko bowiem w takiej sytuacji sąd w wyniku wznowienia

postępowania ma możliwość innego niż uprzednio rozstrzygnięcia sprawy. Uznanie

za niezgodnego z Konstytucją art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. nie mogłoby mieć

bezpośredniego wpływu na wynik prawomocnie zakończonej sprawy, skoro oceny

bezprawności działań organów podatkowych w sprawie prawomocnie zakończonej

Sąd drugiej instancji nie dokonał na podstawie powołanego wyżej przepisu.

W konsekwencji innej oceny cechy bezprawności omawianych decyzji organów

podatkowych nie można by dokonać także po wznowieniu postępowania tylko

z tego powodu, że powołany wyżej przepis został wyeliminowany z porządku

prawnego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Z tych względów zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. przy zastosowaniu art. 98 § 1 i 3, art. 99, 391

§ 1 i 39821

k.p.c. oraz przepisów § 13 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 ust. 2 i § 6 pkt 7

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r.,

poz. 461).