I ACa 450/25

Sygnatura akt I ACa 450/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 listopada 2025 roku

Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny

w składzie:

Sędzia Leon Miroszewski (przewodniczący)

Sędzia Tomasz Sobieraj

Sędzia Mariola Wojtkiewicz

Protokolant: Justyna Kotlicka

po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2025 roku w Szczecinie

na rozprawie

sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości (...) w J. w upadłości

przeciwko T. M. (1)

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 27 listopada 2024 roku, sygnatura akt I C 80/22

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

Tomasz Sobieraj Leon Miroszewski Mariola Wojtkiewicz

Sygnatura akt I ACa 450/25

wyroku z dnia 28 listopada 2025

Wyrokiem z dnia 27 listopada 2024 roku, w sprawie o sygnaturze akt I C 80/22, Sąd Okręgowy w punkcie I. utrzymał w mocy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla wydany 9 grudnia 2021 roku, pod sygnaturą akt I Nc 360/21, a w punkcie II. orzekł, że pozwany ponosi koszty procesu, natomiast szczegółowe wyliczenie tych kosztów pozostawił referendarzowi sądowemu.

Utrzymany w mocy nakaz zapłaty został wydany w postępowaniu nakazowym z powództwa syndyka masy upadłości (...) w J. w upadłości z siedzibą w J. przeciwko T. M. (1) o zapłatę kwoty 1.454.018, 38 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot:1.455.972,04 zł od dnia 12 marca 2019 roku do dnia 17 marca 2021 roku; 1.455.922,04 zł od dnia 18 marca 2021 roku do dnia 15 kwietnia 2021 roku; 1.455,872,04 zł od dnia 16 kwietnia 2021 roku do dnia 14 czerwca 2021 roku; od kwoty 1.455.372,04 zł od dnia 15 czerwca 2021 roku do dnia 18 czerwca 2021 roku; od kwoty 1.455.288,32 zł od dnia 19 czerwca 2021 roku do dnia 26 lipca 2021 roku; od kwoty 1.455.075,74 zł od dnia 27 lipca 2021 roku do dnia 16 sierpnia 2021 roku; od kwoty 1.454.650,58 zł od dnia 17 sierpnia 2021 roku do dnia 17 września 2021 roku; od kwoty 1.454.443,54 zł od dnia 18 września 2021 roku do dnia 18 października 2021 roku; od kwoty 1.454.230,96 zł od dnia 19 października 2021 roku do dnia 17 listopada 2021 roku; od kwoty 1.454.018,38 zł od dnia 18 listopada 2021 roku do dnia zapłaty, a także zasądzenie kosztów procesu. Nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla z dnia 9 grudnia 2021 roku referendarz sądowy w Sądzie Okręgowym w Szczecinie orzekł zgodnie z powyższym żądaniem, a tytułem kosztów wskazała na należną od pozwanego na rzecz powoda kwotę 7.217 złotych.

Pismem z dnia 10 grudnia 2021 roku powód dokonał częściowego cofnięcia powództwa, cofając pozew w zakresie:

1. części kwoty należności głównej tj. o kwotę 577,42 zł;

1. odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych: od kwoty 590 zł za okres od 12 marca 2019 r. do 25 stycznia 2021 r; od kwoty 200 zł za okres od 26 stycznia 2021 r. do dnia 15 lutego 2021 r.

Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2021 r. Sąd (k. 171) w sprawie o sygn. akt I Nc 360/21 umorzył postępowanie w części tj. co do kwoty 577,42 zł tytułem należności głównej oraz co do żądania odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 590 zł od dnia 12 marca 2019 roku do dnia 25 stycznia 2021 roku i od kwoty 200 zł od dnia 26 stycznia 2021 roku do dnia 15 lutego 2021 roku, w związku z czym pozwany obowiązany jest uiścić kwotę 1.453.440,96 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od następujących kwot:

- od kwoty 1.455.972,04 zł od dnia 12 marca 2019 roku do dnia 25 stycznia 2021 roku;

- od kwoty 1.455.382,04 zł od dnia 26 stycznia 2021 roku do dnia 15 lutego 2021 roku;

- od kwoty 1.455.182,04 zł od dnia 16 lutego 2021 roku do dnia 17 marca 2021 roku;

- od kwoty 1.455.132,04 zł od dnia 18 marca 2021 roku do dnia 15 kwietnia 2021 roku;

- od kwoty 1.455.082,04 zł od dnia 16 kwietnia 2021 roku do dnia 14 czerwca 2021 roku;

- od kwoty 1.454.582,04 zł od dnia 15 czerwca 2021 roku do dnia 18 czerwca 2021 roku;

- od kwoty 1.454.498,32 zł od dnia 19 czerwca 2021 roku do dnia 26 lipca 2021 roku;

- od kwoty 1.454.285,74 zł od dnia 27 lipca 2021 roku do dnia 16 sierpnia 2021 roku;

- od kwoty 1.454.073,16 zł od dnia 17 sierpnia 2021 roku do dnia 17 września 2021 roku;

- od kwoty 1.453.866,12 zł od dnia 18 września 2021 roku do dnia 18 października 2021 roku;

- od kwoty 1.453.653,54 zł od dnia 19 października 2021 roku do dnia 17 listopada 2021 roku;

- od kwoty 1.453.440,96 zł od dnia 18 listopada 2021 roku do dnia zapłaty

z uwagi na cofnięcie pozwu w tym zakresie.

Pozwany pismem z dnia 27 grudnia 2021 r. (k. 174) wniósł zarzuty od wskazanego wyżej nakazu zapłaty, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie, oddalenie powództwa w całości nadto wstrzymanie wykonania nakazu zapłaty oraz zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

W uzasadnieniu pozwany podniósł, że sam stał się ofiara przestępstwa polegającego na oszukaniu go i wprowadzeniu w błąd przez zorganizowaną grupę przestępczą zajmującą się wyłudzaniem kredytów od (...) w J.. Pozwany wskazał, że z posiadanej przez niego wiedzy wynika, że owa zorganizowana grupa przestępcza, w skład której wchodzili pracownicy (...), prawnicy, rzeczoznawcy majątkowi i inne osoby, działała w ten sposób, że wymyśliła proceder polegający na wyszukiwaniu osób pozostających na marginesie społecznym a następnie przygotowaniem dla nich fałszywych dokumentów o zatrudnieniu i uzyskiwanych dochodach - w celu uzyskania wysokiego kredytu np. na zakup nieruchomości. W rzeczywistości środki te nie trafiały do kredytobiorcy a do innych osób podstawionych albo na konta bankowe pomysłodawców. Pozwany podniósł, że wykorzystano jego przymusowe położenie, tzn. brak środków do życia, uzależnienie od alkoholu i łatwowierność. Pozwany wskazał, że z całej procedury kredytowej pamięta jedynie, że zgodził się podpisać jakieś dokumenty w obecności nieznanych mu osób, podczas częstowania go alkoholem oraz że wówczas nie miał świadomości czego dotyczą te dokumenty, które podpisał i jakie mogą nastąpić w związku z tym konsekwencje - był wówczas w stanie upojenia alkoholowego. O wszystkim dowiedział się dopiero podczas postępowania przed sądem karnym w Gorzowie Wielkopolskim oraz z mediów a także z otrzymanego pozwu w niniejszej sprawie. Dopiero wówczas zorientował się czego dotyczyła cała sprawa.

Odnosząc się konkretnie do niniejszej sprawy pozwany podniósł, że podpisy, które widnieją na przedstawionych w sprawie dokumentach a mogące wskazywać, że to on te dokumenty podpisał - zostały sfałszowane. Podpisy nie zostały przez niego naniesione na przedstawianych jako załączniki do pozwu dokumentach w tym między innymi na umowie, czy na wekslu.

Pozwany wniósł o wstrzymanie wykonania nakazu zapłaty z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną tj. niski dochód, który uzyskuje w postaci renty chorobowej w wysokości 850 zł, która po potrąceniach komorniczych pozostaje mu w wysokości 500 zł. Nadto wskazał, że wobec niego jest już prowadzone postepowanie komornicze.

Na rozprawie w dniu 15 lipca 2024 r. (k. 304) pełnomocnik pozwanego oświadczył, że strona pozwana nie kwestionuje treści umowy dołączonej do pozwu, jedynie kwestionuje autentyczność złożonych podpisów gdyż pozwany twierdzi, że nie były one przez niego składane.

Sąd Okręgowy w ustaleniach faktycznych sprawy wskazał, że w dniu 6 lutego 2013 roku pozwany T. M. (1) formalnie przystąpił do (...) w J..

Pozwany w czerwcu 2014 r. został przewieziony do J. gdzie doszło do podpisania dokumentów. Dnia 11 czerwca 2014 roku pozwany skierował do upadłego wniosek o przyznanie kredytu nr (...). Zawnioskował o kwotę 980.000 zł, którą zamierzał spłacić w 117 ratach czyli do 11 czerwca 2024 r. Celem kredytu był zakup domu, działki. Zabezpieczeniem kredytu miały być: weksel, cesja polisy NNW, hipoteka, cesja polisy ubezpieczeniowej nr (...). Pozwany wskazał we wniosku, że jest kawalerem niemającym nikogo na utrzymaniu, ma wykształcenie wyższe oraz że jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w (...) spółce z ograniczona odpowiedzialnością w M. w charakterze dyrektora do spraw jakości. podał, że miesięcznie jego dochody netto za ostatnie trzy miesiące wynosiły 26.583,58 zł.

Wniosek kredytowy zawierał nadto oświadczenie wnioskodawcy: „1. Oświadczam, że wszystkie dane zawarte we wniosku są prawdziwe, kompletne i zostały podane przeze mnie dobrowolnie. 2. Oświadczam, iż zostałam/em poinformowana/y przez pracownika (...) o ponoszeniu ryzyka zmiany stopy procentowej polegającego na tym, że w wyniku niekorzystnej zmiany procentowej może ulec zwiększeniu comiesięczna rata spłaty kredytu oraz całość zaciągniętego zobowiązania. Jestem świadoma/y ponoszenia w/w ryzyka, związanego z wybranym przeze mnie kredytem. 3. Oświadczam, że zobowiązuję się zwrócić kwotę Kredytu wraz z oprocentowaniem w miesięcznych ratach ustalonych w umowie, danych o zmiany stopy procentowej, z wynagrodzenia, zasiłku chorobowego, zasiłku wychowawczego, emerytury, renty, począwszy od najbliższej wypłaty. W przypadku skreślenia mnie z listy członków (...) wyrażam zgodę na pokrycie z moich wkładów, oszczędności oraz przypadającego mi wynagrodzenia za pracę, zasiłku chorobowego, zasiłku wychowawczego, odpraw i nagród całego zadłużenia wykazanego w księgami (...) oraz upoważniam Kasę do bezpośredniego podjęcia u każdego mojego pracodawcy kwoty równej zadłużeniu. 4. Oświadczam, że wraz z niniejszym wnioskiem został mi doręczony wzorzec umowy (regulamin udzielania kredytów w (...) w J., wzór umowy kredytu)”.

Pod wnioskiem kredytowym pozwany złożył podpis „T. M. (1)” z datą 11 czerwca 2014 r. Do wniosku kredytowego załączone zostały dokumenty, które powodowi wręczono przed podpisaniem umowy, w tym: zaświadczenie o zarobkach, wystawione przez (...) spółkę z ograniczona odpowiedzialnością w M., wskazujące, że pozwany był zatrudniony w charakterze dyrektora do spraw jakości od lutego 2013 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony i osiąga dochód miesięczny wynoszący: 26.583,58 zł. Zaświadczenie to pozwany również podpisał imieniem i nazwiskiem oraz opatrzył datą 11 czerwca 2014 r. Jako załącznik do wniosku kredytowego została załączona również umowa o pracę na czas nieokreślony z dnia 1 lutego 2013 r. oraz wydruki z informacja dla osoby ubezpieczonej dotyczące składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podpisane przez prezesa zarządu M. V..

Jako kolejny załącznik do wniosku kredytowego została załączona pierwsza, tytułowa strona Operatu Szacunkowego, dotyczącego określenia wartości nieruchomości położonej w R., powiat (...), gmina J., województwo (...) - Działki nr (...), której właścicielami byli L. R. i T. R., na dzień 9 czerwca 2014 r., wykonanego przez rzeczoznawcę majątkowego V. T..

W dniu 18 czerwca 2014 r. pomiędzy pozwanym (...) w J. w imieniu której działali: Wiceprezes Zarządu (...) D. I. i pełnomocnik zarządu, działająca na podstawie pełnomocnika z dnia 5 lutego 2014 r. N. E. - została zawarta umowa kredytu zabezpieczonego hipoteką numer (...). Umowa została zawarta na okres od 20 czerwca 2014 r. do 11 czerwca 2024 r. (§ 1 ust. 3). Kredyt miał zostać przeznaczony na zakup nieruchomości położonej w miejscowości R., gmina J., powiat (...), województwo (...), działka nr (...) o powierzchni 2,45 hektara o numerze KW (...), która to nieruchomość miała stanowić jednocześnie zabezpieczenie spłaty kredytu.

Całkowita kwota kredytu wynosiła 980.000 zł (§ 1 ust.4). Całkowita kwota do zapłaty w dniu udzielenia kredytu wynosiła 1.874.048,83 zł. Spłata kredytu miała następować na konto o numerze: (...), w ratach miesięcznych bez konieczności wcześniejszego wzywania (§ 4 umowy). Całkowity koszt kredytu na dzień zawarcia umowy wynosił 894.048,83 zł (§ 5 umowy). Pozwany był nadto zobowiązany do zapłaty opłaty przygotowawczej w wysokości 7.840 zł oraz prowizji w kwocie 41.160 zł.

Kredyt został oprocentowany według stopy referencyjnej ustalanej przez Radę Polityki Pieniężnej, która na dzień sporządzenia umowy wynosiła 2,50 %, i była powiększona o stałą marżę (...) wynoszącą 11%. Stopa referencyjna miała ulegać zmianie w trakcie trwania umowy kredytu w przypadku zmiany wysokości stopy dokonanej przez Radę Polityki Pieniężnej o wartość, o jaką Rada Polityki Pieniężnej obniżyła/podwyższyła wysokość tej stopy, od dnia następnego po dniu, w którym Rada Polityki Pieniężnej dokonała zmiany (§3 umowy). Roczna stopa oprocentowania zadłużenia przeterminowanego wynosiła zgodnie z umową czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP, na dzień zawarcia umowy - 16%. Zmiana wysokości ww. stopy miała następować w przypadku zmiany stopy kredytu lombardowego prze NBP, z tym zastrzeżeniem, że maksymalna stopa procentowa nie mogła w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP (§7 umowy).

W przypadku nieterminowej spłaty kredytu należność z tego tytułu stawała się w dniu następnym należnością przeterminowaną (§ 8 ust. 2 umowy). Od niespłaconego w całości lub w części kapitału, a od dnia wniesienia powództwa od całości zadłużenia, pobierane były odsetki wedle stopy procentowej o jakiej mowa w § 7 umowy.

Aspekt wypowiedzenia umowy regulował § 12 umowy kredytu. Zapisy w nim zawarte zastrzegły dla (...) prawo do wypowiedzenia umowy z 30-dniowym terminem wypowiedzenia i postawienia całego kredytu wraz z odsetkami w stan natychmiastowej wymagalności w przypadku: niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków niniejszej umowy tj.: niezapłacenia przez kredytobiorcę w terminach określonych w umowie pełnych rat kredytu za co najmniej dwa okresy płatności po uprzednim wezwaniu kredytobiorcy listem poleconym do zapłaty zaległych rat w terminie nie krótszym niż 7 dni od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy, nieustanowienia dodatkowego prawnego zabezpieczenia przez kredytobiorcę w terminie zakreślonym prze (...), o którym mowa w § 9 ust. 10, złożenia przez kredytobiorcę fałszywych dokumentów (oświadczeń stanowiących podstawę udzielenia kredytu), nieprzedłożenia na żądanie (...) dokumentów, o których mowa w § 10, utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej.

Zabezpieczeniem spłaty kredytu był wpis hipoteki na rzecz (...) do kwoty 1.470.000 zł na nieruchomości gruntowej, położonej w miejscowości R., gmina J., powiat (...), woj. (...) działka nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Gryfinie V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadził księgę (...) nr (...). Zabezpieczeniem kredytu była również cesja praw z polisy NNW oraz cesja praw z polisy (...).

W przypadku nieterminowej spłaty kredytu kredytodawca miał prawo wypełnić weksel, w tym opatrzyć go datą i miejscem płatności i przystąpić do jego realizacji do sumy odpowiadającej zadłużeniu (niespłaconej kwocie kredytu wraz z odsetkami i innymi należnościami). Ustalono, iż weksel będzie płatny w dniu i miejscu oznaczonym przez kredytodawcę według uznania. Miejsce przedstawienia weksla do zapłaty miało zostać określone przez kredytodawcę w wezwaniu do zapłaty.

Czynności w imieniu (...) podpisała Kierownik Punktu Kasowego D. O..

W dniu 20 czerwca 2014 r. pozwany podpisał dyspozycję wypłaty kredytu.

Upadły wypłacił kwotę kredytu 938.840 zł na rachunek bankowy numer (...).

W okresie obowiązywania umowy kredytu zawartej między stronami, w związku ze zmianami stopy referencyjnej dokonanej przez Rade Polityki Pieniężnej Zarząd (...) w J. podejmował uchwały na mocy, których dokonywał zmiany oprocentowania pożyczki.

Postanowieniem z dnia 5 lutego 2015 roku Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, X Wydziału Gospodarczego dla spraw upadłościowych i naprawczych w sprawie o sygn. akt X GU 53/15 ogłosił upadłość (...) w J. z siedzibą w J. z możliwością zawarcia układu. Sprawowanie zarządu całym majątkiem upadłego powierzył zarządcy w osobie powoda B. R..

Postanowieniem z dnia 19 marca 2015 roku Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, X Wydziału Gospodarczego dla spraw upadłościowych i naprawczych w sprawie o sygn. akt X GUp 87/15 zmienił sposób prowadzenia postępowania upadłościowej (...) w J. z siedzibą w J. w ten sposób, że postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu zmienił na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego. W pkt 2 Sąd odwołał zarządcę masy upadłości B. R. i jednocześnie w pkt 3 wyznaczył go syndykiem.

W związku z brakiem terminowego regulowania należności (...) w J. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w J. pismem z dnia 29 października 2015 r. (nadanym w dniu 30 października 2015 r.) wezwał pozwanego do spłaty zadłużenia w kwocie 192.350,57 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma.

Wobec dalszego braku terminowego regulowania należności (...) w J. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w J. pismem z dnia 15 grudnia 2015 roku (nadanym w dniu 17 grudnia 2015 roku) skierował do pozwanego ostateczne wezwanie do zapłaty w kwocie 222.409,34 zł w terminie 7 dni roboczych od dnia doręczenia pisma.

W związku z zaprzestaniem spłaty kredytu przez pozwanego pismem z dnia 10 lutego 2016 roku (...) w J. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w J. dokonała wypowiedzenia umowy kredytowej i zażądała od pozwanego dobrowolnej zapłaty wymaganej zaległości w kwocie 238.078,57 zł. Na powyższą kwotę zadłużenia składał się: zaległy kapitał w wysokości 66.061,84 zł, odsetki umowne w wysokości 168.952,40 zł, odsetki za opóźnienie (odsetki karne) w wysokości 2.956,33 zł oraz koszty windykacji 108 zł, a nadto dalsze odsetki za opóźnienie w wysokości 10 % w skali roku tj. 18,03 zł za każdy dzień zwłoki, które należało doliczyć począwszy od dnia 11 lutego 2016 roku do dnia zapłaty.

Następnie pismem z dnia 23 marca 2016 r. powód skierował do pozwanego ostateczne przedsądowe wezwanie o zapłaty, wskazując, że łączna wysokość zadłużenia na dzień 23 marca 2016 r. wynosi 1.170.832,26 złotych.

Powód wezwał pozwanego, jako wystawcę weksla, do stawienia się w dniu 11 marca 2019 roku w godzinach od 11:00 do 12:00 w siedzibie (...) przy ul. (...), (...) W., gdzie weksel miał zostać okazany w oryginale, celem jego wykupu, względnie o dokonanie do dnia 11 marca 2019 roku płatności przelewem na rachunek bankowy masy upadłości (...). Wezwanie zostało odebrane przez pozwanego w dniu 26 lutego 2019 r.

Aktem oskarżenia z dnia 4 grudnia 2019 roku w sprawę o sygn. PO II Ds.63.2019 r. pozwany został oskarżony o to, że: w okresie od dnia 11 czerwca 2014 roku do 18 czerwca 2014 roku w J., działając i w porozumieniu z innymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w celu uzyskania dla innych osób kredytu, doprowadził (...) w J., do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w kwocie 980.000 zł, w ten sposób, że przedłożył przekazane mu uprzednio przez inne osoby, poświadczające nieprawdę dokumenty o istotnym znaczeniu dla uzyskania kredytu w postaci: zaświadczenia o zarobkach z dnia 6 czerwca 2014 roku, wystawionego przez firmę (...) z o.o. z siedzibą w M. przy ul. (...), umowy o pracę z dnia 1 lutego 2013 r. w firmie (...) sp. z o.o. na stanowisku Dyrektor ds. jakości z wynagrodzeniem miesięcznym wysokości 39.500,00 zł. brutto, raportów miesięcznych (...) o wysokości odprowadzonych składek na ubezpieczenia społeczne w 2014 r. i operatu szacunkowego dotyczącego określenia wartości nieruchomości w postaci (...), położonej w miejscowości R., gmina J., powiat (...), której wartość w przedłożonym operacie została znacznie zawyżona, które to dokumenty potwierdzały nieprawdziwe dane odnośnie jego zatrudnienia oraz osiąganych przez niego dochodów, wprowadzając przez to prawników (...) w błąd, co do zatrudnienia i wysokości osiąganych przez niego dochodów, w wyniku czego doszło do zawarcia umowy kredytu zabezpieczonego hipoteką nr (...) na wymienioną kwotę, którą pobrały inne osoby, nie mając zamiaru spłaty kredytu, działając w ten sposób na szkodę (...) w J., (tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.).

W stosunku do pozwanego przed Sądem Okręgowym w Gorzowie Wielkopolskim toczyło się postępowanie karne pod sygn. akt II K 197/19, w którym uznano pozwanego za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu opisanego w punkcie XV części wstępnej wyroku z dnia 23 lipca 2020 r., to jest występku z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i art . 291 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i za to, przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k., na podstawie art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. oskarżonemu T. M. (1) została wymierza kara roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności; na podstawie art. 33 § 2 k.k. wymierzono oskarżonemu 30 stawek dziennych grzywny, przyjmując, że jedna stawka dzienna wynosi 10 zł; na podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązano oskarżonego do naprawienia części szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz (...) w J. w upadłości likwidacyjnej kwoty 2.500 zł oraz na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 70 § 1 pkt 1 k.k. przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k. wykonanie orzeczonej wobec T. M. (1) kary pozbawienia warunkowo zawieszono na okres 3 lat próby.

Pozwany od wielu lat był uzależniony od alkoholu, nie leczył się odwykowo, detoksykacyjnie ani awersyjnie. Zalecano pozwanemu podjęcie terapii odwykowej. Co najmniej od 2019 r. pozwany przebywał na rencie, jako osoba częściowo niezdolna do pracy zarobkowej, korzystał również ze świadczeń Centrum Usług (...) w I. w formie posiłków i zapomóg.

Co do podstaw ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy wskazał, że dokumenty sprawy oceniał przy uwzględnieniu zakresu związania ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego, zarzutów pozwanego i okoliczności bezspornych. Nie opierał się na zeznaniach pozwanego, uznając w świetle zebranego materiału procesowego, że jego zeznania zostały całkowicie podporządkowane osiągnięciu korzystnego rozstrzygnięcia i tym samym są pozbawione wiarygodności. Pominął wnioski pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii grafologicznej i psychiatrycznej, akt sprawy karnej i zeznań świadków, ponieważ w świetle zebranego materiału procesowego, w szczególności wiążących na podstawie art. 11 k.p.c. ustaleń prawomocnego wyroku skazującego uznał, ze te wnioski zmierzają jedynie do przedłużenia postępowania.

Sąd Okręgowy przyjął, że roszczenie powoda oparte zostało na art. 69 i art. 75 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1646 z późn. zm.) w zw. art. 36 ust. 2 ustawy z 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 512 z późn. zm.) i okazało się zasadne.

Sąd ten miał na uwadze, że czynności prawne będące źródłem zobowiązań wekslowych są w prawie polskim ujmowane jako czynności prawne abstrakcyjne, a więc ich ważność nie zależy od istnienia lub prawidłowości stosunku podstawowego. Dodał, że abstrakcyjność weksla doznaje jednak osłabienia w przypadku weksla niezupełnego w chwili wystawienia, czyli weksla in blanco, wystawionego w celu zabezpieczenia zobowiązania ze stosunku podstawowego. Weksel wystawiony jako własny i wręczony w związku z zawarciem umowy kredytowej, prowadzi do powstania zobowiązania wekslowego wystawcy, powinien być jednak przez kredytodawcę wypełniony zgodnie z zawartym porozumieniem. W rozpoznawanej sprawie w deklaracji wekslowej wskazano, że powodowa Kasa ma prawo wypełnić weksel na sumę odpowiadającą kwocie wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami, prowizją i innymi należnościami Kasy, w przypadku niedotrzymania umownego terminu spłaty całości lub części kredytu oraz we wszystkich tych przypadkach, w których służy Kasie prawo ściągnięcia swoich wierzytelności przed nadejściem terminu płatności.

Dalej Sąd Okręgowy przytoczył treść art. 101 ustawy – Prawo wekslowe, oraz przyjął, że przedłożony przez powoda weksel spełnia przesłanki z tego przepisu, natomiast wobec podniesionych przez pozwanego zarzutów przeszedł do kwestii związanych ze stosunkiem podstawowym, należności z które zabezpieczał weksel.

Następnie Sąd Okręgowy powtórzył ustalenia w sprawie umowy kredytu zawartej przez pozwanego ze (...) w J., a także uznał za bezsporne, że pozwany nie wywiązał się z zobowiązania zwrotu należności na podstawie tej umowy, w związku z czym umowa kredytu została wypowiedziana. Wskazał ten Sąd, że pozwany nie kwestionował faktu zawarcia umowy kredytu, ani wysokości dochodzonego roszczenia, ani też okoliczności, że na jej zabezpieczenie wystawiony został przez kredytodawcę weksel własny in blanco. Kwestionował natomiast fakt złożenia pod wekslem przez siebie podpisu, wskazując, że to nie on złożył podpisy, a wszędzie tam gdzie widnieją podpisy T. M. (1) nie są to podpisy samego pozwanego, gdyż on nigdy się tak nie podpisywał. Podnosił też, że zawarta umowa jest nieważna, ponieważ została zawarta w celu przestępczym. Sam pozwany nie był w stanie wskazać w toku składanych zeznań, czy zapoznał się z treścią podpisanej umowy i załączonych do niej dokumentów, z uwagi na to, iż był wówczas stale pod wpływem alkoholu, który spożywał gdyż był nim częstowany.

W ocenie Sąd Okręgowego zarzuty pozwanego nie są zasadne. W pierwszej kolejności wskazał ten Sąd, że w rozpoznawanej sprawie jest związany prawomocnym wyrokiem z dnia 23 lipca 2020 r. wydanym przez Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim pod sygn. akt II K 197/19, na podstawie art. 11 k.p.c., toteż jego zdaniem pozwany nie może skutecznie powoływać się na okoliczności, które mogłyby wyłączyć jego odpowiedzialność w związku z podpisaną umową z 18 czerwca 2014 r. Jednocześnie Sąd I instancji przyznał, że związanie to ogranicza się do faktu popełnienia przestępstwa, a więc nie są wiążące w postępowaniu cywilnym wszystkie ustalenia faktyczne, których dokonał sąd w motywach wyroku karnego.

Dalej Sądu Okręgowy przytoczył formułę skazania pozwanego na podstawie art. 286 § 1 w zw. z art. 297 § 1 k.k. Wskazał, że z punktu widzenia charakterystyki podmiotu dopuszczającego się tego występku nie ma znaczenia, czy sprawca jest zarazem podmiotem, który ma uzyskać dla siebie jedną z wymienionych w art. 297 § 1 form wsparcia finansowego, instrument płatniczy lub zamówienie publiczne, czy też podejmuje te działania dla innego podmiotu. Powyższe przestępstwo należy do grupy przestępstw abstrakcyjnego zagrożenia. Ma zatem formalny charakter. Dla realizacji znamion nie jest konieczne wystąpienie skutku, np. w postaci szkody majątkowej. Czyn zabroniony przewidziany w art. 297 § 1 ma charakter umyślny, przy czym przepis wymaga, aby sprawca działał w celu uzyskania kredytu, pożyczki pieniężnej, gwarancji, dotacji, subwencji, akredytywy, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub z innego podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego. Wyklucza to możliwość popełnienia tego przestępstwa z zamiarem wynikowym. Znamię „działanie w celu uzyskania” dopełnione zostało w art. 297 § 1 sformułowaniem „dla siebie lub kogo innego”. Oznacza to, że komentowany przepis wymaga jedynie kierunkowego nastawienia sprawcy, bez konieczności podejmowania opisanych zachowań po to, aby uzyskać jedną z wymienionych instytucji dla siebie. Znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 297 § 1 będzie zatem realizować zarówno działanie sprawcy, który przedkłada fałszywe lub stwierdzające nieprawdę dokumenty albo nierzetelne pisemne oświadczenia po to, aby uzyskać dla siebie kredyt, pożyczkę bankową, gwarancję kredytową, dotację, subwencję lub zamówienie publiczne, jak i wtedy, gdy podejmuje on te działania, aby uzyskać jedną z wymienionych instytucji dla jakiegokolwiek innego podmiotu. Działanie w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego jednej z wymienionych w art. 297 § 1 form wsparcia finansowego nie jest tożsame z działaniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. W wielu wypadkach działanie w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego jednej z form wsparcia finansowego nie będzie łączyło się z celem osiągnięcia korzyści majątkowej, jednak w wielu sytuacjach dążenie do uzyskania jednej z form wsparcia będzie przesądzać o działaniu sprawcy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Przy ustalaniu znamion strony podmiotowej zachodzi konieczność odrębnego ustalenia, czy sprawca działał w celu uzyskania dla siebie lub kogoś innego jednej z wymienionych w art. 297 § 1 form wsparcia finansowego oraz odrębnego ustalenia, czy jednocześnie działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest konieczne wykazanie, że sprawca oceniał udzielenie mu zamówienia publicznego lub uzyskanie innej formy wsparcia finansowego wymienionej w art. 297 § 1 jako doprowadzenie zamawiającego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Okoliczność ta jest bez znaczenia dla przypisania zamiaru popełnienia analizowanego czynu zabronionego, ponieważ elementy przedmiotowe przestępstwa, które muszą być objęte świadomością sprawcy, obejmują jedynie fakt, że przedkładane dokumenty lub oświadczenia są fałszywe, poświadczające nieprawdę lub nierzetelne, a zarazem są środkiem do celu, jakim jest uzyskanie nienależnie zamówienia publicznego lub innej formy wsparcia finansowego przewidzianej w tym przepisie, tj. sprzecznie z ustawowymi regułami postępowania. Zakres elementów przedmiotowych znajdujących odbicie w świadomości sprawcy nie musi zatem obejmować niekorzystnego rozporządzenia mieniem, jak i osiągnięcia nienależnej korzyści majątkowej.

W związku z powyższym Sąd Okręgowy stwierdził, że prawomocne skazanie za przestępstwo umyślne wyłącza w świetle art. 11 k.p.c. możliwość ustalenia, że sprawca działał nieumyślnie. Uznał za chybione zarzuty wskazujące, że pozwany nie działał w celu uzyskania kredytu, a jego podpisy zostały sfałszowane, ponieważ tego rodzaju zarzuty są sprzeczne ustaleniami powyższego wyroku, z które wynika że pozwany zawarł (...) nr (...) na kwotę 980.000,00 złotych, zaś zawarcie powyższej umowy a następnie jej wypowiedzenie skutkuje wymagalnością roszczenia powoda obejmującego niespłacone raty kredytu oraz odsetki kapitałowe i odsetki za opóźnienie. Pozwany nie zakwestionował skuteczności wypowiedzenia umowy, wysokości zadłużenia oraz dat wymagalności od których należy liczyć odsetki ustawowe za opóźnienie. W tej sytuacji Sąd Okręgowy uznał, że żądanie zapłaty niespłaconego kredytu wraz z odsetkami na podstawie art. 69 i art. 75 Prawa bankowego w zw. art. 36 ust. 2 ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych oraz art. 481 k.c. zasługuje w całości na uwzględnienie.

Za chybione uznał Sąd I instancji także zarzuty pozwanego, że nie widział on pieniędzy na oczy i nie jest wzbogacony oraz że sam padł ofiarą przestępstwa i dopiero w postępowaniu karnym uświadomił sobie oszustwo. Sąd ten stwierdził, że okoliczność, czy pozwany jest wzbogacony oraz czy miał zamiar nabyć nieruchomość, jest w świetle ustalonych okoliczności nieistotna dla rozstrzygnięcia w przedmiocie obowiązku zwrotu kredytu. Ponadto, w sytuacji gdy doszło do zawarcia umowy kredytowej, również zarzut bycia przez pozwanego ofiarą zorganizowanej grupy przestępczej zajmującej się wyłudzaniem kredytów od (...) nie może implikować oddalenia powództwa, co jednak nie wyklucza możliwości dochodzenia przez pozwanego roszczeń odszkodowawczych bezpośrednio przeciwko członkom tej grupy.

Wskazał też Sąd Okręgowy, że pozwany nie podniósł merytorycznych zarzutów co do wysokości roszczenia, nie ujawniły się też inne okoliczności, które nakazywałyby przyjęcie, że kwota dochodzonego roszczenia nie jest uzasadniona. Uznał, że kwota należności dochodzonej pozwem wynika z dokumentów dołączonych przez stronę powodową, która przedstawiła sposób wyliczenia należności dochodzonej pozwem w sposób nie budzący wątpliwości co do jego poprawności, także przy uwzględnieniu, że strona pozwana, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w ogóle nie kwestionowała wysokości roszczenia.

W związku z powyższym Sąd Okręgowy utrzymał nakaz zapłaty w mocy na podstawie art. 493 § 4 k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu wydał na podstawie art. 98 k.p.c. i na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.

Pozwany wniósł apelację od tego wyroku zaskarżając go w całości. Zarzucił:

1. Naruszenie art. 11 k.p.c. poprzez błędną wykładnię prowadzącą do wniosku, że skazanie pozwanego prawomocnym wyrokiem karnym oraz ustalenia poczynione w postępowaniu karnym wyłączają sąd cywilny w niniejszej sprawie od zbadania podstaw odpowiedzialności pozwanego z tytułu umowy kredytowej na gruncie prawa cywilnego, takich jak: świadomość znaczenia zapisów umowy, czy istnienie stanów (alkoholizm) wyłączających świadome zaciągnięcie zobowiązania, wreszcie brak własnoręcznego podpisywania umów, które skutkowałoby wadliwością czynności prawnej w postaci zobowiązania kredytowego, a przez to jej nieważnością;

2. Naruszenie prawa materialnego, t,j, art., 82 k.c. poprzez brak zastosowania, a przez to brak uznania, że pozwany podpisując dokumenty kredytowe, w tym samą umowę, poprzez pozostawanie pod wpływem alkoholu oraz wobec braku świadomości, jakie dokumenty podpisuje i czym to skutkuje, a także działając pod wpływem gróźb pozostałych uczestników procedury wyłudzania kredytów, był w stanie wyłączającym świadome i swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli, a przez to wszelkie podjęte przez niego czynności były nieważne;

3. Naruszenie art. 235 2 § 1 pkt 5 w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. oraz art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie wniosków dowodowych pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego psychiatry i biegłego grafologa, a także akt sprawy karnej, czy zeznań świadków i przyjęcie, że zmierzały one do przedłużenia postępowania, podczas gdy wnioski te były już podniesione na początku postępowania, które toczyło się przez okres ponad 3 lat, a ponadto dowody te były istotne dla wykazania okoliczności podnoszonych pozwanego, dotyczących wadliwości zawartej umowy oraz braku uzyskania przez pozwanego korzyści w postaci środków z udzielonego kredytu, a także dla wskazania rzeczywistych osób wzbogaconych dokonanym procederem wyłudzania kredytów.

4. Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnej i zgodnej z zasadami doświadczenia życiowego oceny zgromadzonych dowodów, w tym zeznań pozwanego oraz dokumentów sprawy, w tym także znanych Sądowi okoliczności z urzędu, jak tło sprawy karnej, w której pozwany był jednym z wielu skazanych, a przy tym nie uzyskał środków z kredytu, które trafiały do pomysłodawców całego procederu wyłudzeń kredytów w (...).

Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie w całości nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla i oddalenie powództwa. Wniósł też o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika pozwanego z urzędu kosztów udzielonej mu pomocy prawnej za postępowanie I i II instancyjne według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

W niniejszej sprawie, wstępnie i niezależnie od rozstrzygnięcia zasadniczej na tle tej sprawy kwestii możliwości utrzymania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla, gdy ważność weksla nie została poddana badaniu w kontekście zarzutów pozwanego, zwrócić należy uwagę na to, że wydany w postępowaniu pierwszoinstancyjnym nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 9 grudnia 2021 roku, sygnatura akt I Nc 360/21, został utrzymany w mocy, choć już po wydaniu tego nakazu powód cofnął pozew w części, a w dniu 20 grudnia 2021 roku wydane zostało postanowienie o umorzeniu postępowania w zakresie tego cofnięcia, przy czym nie doszło w tej części do uchylenia wskazanego nakazu zapłaty. W rezultacie, mimo umorzenia postępowania w części objętej nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 9 grudnia 2021 roku, nakaz ten zaskarżonym wyrokiem został utrzymany w mocy w całości, co prowadziło do powstania tytułu egzekucyjnego również w zakresie, co do którego przed wydaniem zaskarżonego wyroku, częściowo umorzono postępowanie. Już choćby w tych okolicznościach nie powinno nastąpić utrzymanie w całości wskazanego nakazu zapłaty.

Niezależnie od powyższego zasadniczym problemem w niniejszej sprawie, i to niezależnie od treści apelacji i mimo przyjęcia – o czym będzie mowa niżej – że większość jej zarzutów nie zasługiwała na uwzględnienie, było zagadnienie podstawy rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy nakaz zapłaty, pozostający w mocy w toku postępowania prowadzonego na skutek zarzutów wniesionych przez pozwanego od tego nakazu, stanowił nie tylko tytuł zabezpieczenia, ale też tytuł wykonawczy, właśnie z tego powodu, że został wydany na podstawie weksla (art. 492 § 3 k.p.c. – zdanie pierwsze), co do którego jedynie czasowo wstrzymana została jego wykonalność, postanowieniem Sądu I instancji z dnia 21 maja 2024 roku (art. 492 § 3 k.p.c. – zdanie drugie).

Na tle zarzutów przedstawionych w apelacji od zaskarżonego wyroku o nawiązaniu do przedstawionego wyżej zasadniczego zagadnienia niniejszej sprawy, będącego jego istotą, świadczy jedynie zarzut pominięcia wniosków dowodowych pozwanego, w szczególności tych, które zmierzały do weryfikacji podpisów pozwanego, przede wszystkim na wekslu, z którego powód w niniejszej sprawie wywodził roszczenie i żądanie wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym.

Pozostałe zarzuty apelacji, w przeważającym zakresie powołujące się na naruszenie przepisów postępowania (poza zarzutem naruszenia art. 82 k.c.), nie zasługiwały na uwzględnienie. Sąd Okręgowy prawidłowo i wyczerpująco przedstawił i opisał zasadę związania sądu cywilnego ustaleniami skazującego wyroku karnego przeciwko pozwanemu, na podstawie art. 11 k.p.c. Trafnie też wskazał, że nie ma w niniejszej sprawie znaczenia, czy pozwany uzyskał jakąkolwiek korzyść z występku, za który został skazany powołanym przez Sąd Okręgowy wyrokiem karnym – korzyść taka może, ale nie musi, wystąpić przy dokonywaniu przez sprawcę przestępstwa z art. 297 § 1 k.k.

Jak widać, fakty podnoszone przez skarżącego w apelacji, niezależnie od oceny ich istnienia, a mające świadczyć o naruszeniu według niego przez Sąd Okręgowy art. 11 k.p.c., czy też o nieprawidłowej ocenie dowodów, sprzecznej z normą art. 233 § 1 k.p.c., prowadzącej do pominięcia faktu braku korzyści pozwanego z umowy kredytu, której niewykonanie doprowadziło powoda do przedstawienia w pozwie weksla mającego zabezpieczyć zobowiązanie pozwanego z tej umowy, i na podstawie którego wydany został powołany wyżej nakaz zapłaty, były bez znaczenia w niniejszej sprawie w świetle art. 11 k.p.c., a Sąd Okręgowy nie naruszył w tym zakresie także art. 233 §1 k.p.c.

Racje ma też Sąd Okręgowy wskazując, że charakter przestępstwa z art. 297 § 1 k.k. wyłącza możliwość ustalenia nieumyślności sprawcy w postępowaniu cywilnym. Tym samym nie jest trafny również zarzut naruszenia art. 82 k.c. Abstrahując od braku możliwości podważenia ustaleń wyroku karnego, skazującego pozwanego za przestępstwo związane z zawarciem umowy kredytu, której celem było pokrzywdzeniem (...), którego syndyk obecnie posiada legitymację czynną do dochodzenia należnego upadłemu świadczenia, trzeba zauważyć, że fakt podpisania przez pozwanego dokumentów umowy, a także dokumentów, które zostały przedstawione przy wniosku o udzielenie kredytu, poświadczających nieprawdę (np. umowy o pracę), bez należytego zaznajomienia się z ich treścią, nie oznacza braku świadomości lub swobody, jako wady oświadczenia woli z tego przepisu.

Sąd Okręgowy jednak zbyt pochopnie pominął znaczenie problemu ważności weksla, który został w pozwie wskazany jako podstawa roszczenia powoda w niniejszej sprawie, i w oparciu o który został wydany nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. Podstaw do tego nie dawało przyjęcie przez ten Sąd, że abstrakcyjność weksla, jako dokumentu wynikającego z odrębnej czynności prawnej, doznaje osłabienia w przypadku weksla niezupełnego w chwili wystawienia. Nie wymaga rozwinięcia stwierdzenie, że również taki weksel rodzi samodzielne zobowiązanie, a to „osłabienie”, o którym wzmiankował Sąd Okręgowy, nie polega na tym, że odpowiedzialność przypisywana przez powoda wystawcy weksla, którym powód się posłużył wnosząc o wydanie na jego podstawie nakazu zapłaty, jest niezależna od tego, czy weksel jest ważny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2019 roku, I CSK 732/17).

Innymi słowy, po wydaniu nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym na podstawie weksla, rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy lub uchyleniu tego nakazu wymaga uprzedniego zbadania ważności weksla, zwłaszcza gdy w zarzutach od nakazu zapłaty podniesiono zarzuty przeciwko tej ważności.

Nie zostało wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, dlaczego Sąd Okręgowy uznał, że kwestionowany przez pozwanego weksel (w zakresie jego podpisania przez pozwanego, jako wskazanego w nim wystawcy) spełnia przesłanki ważności, wynikające z powołanego przez ten Sąd art. 101 ustawy – Prawo wekslowe. Poprzestano na stwierdzeniu, że „zdaniem Sądu przedłożony weksel przesłanki te spełnia”, w żaden sposób nie odnosząc się do zarzutu pozwanego, że weksla nie podpisał i nie wyjaśniając, na jakiej podstawie przyjął, że podpis na wekslu należy do pozwanego. W istocie zatem Sąd Okręgowy zaniechał badania ważności weksla, z którego powód wywodził roszczenie i który stał się podstawą wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, mimo zarzutów pozwanego, co do jego podpisania, które – gdyby okazały się słuszne – musiałyby prowadzić do przyjęcia nieważności weksla, a taka nieważność powinna być w postępowaniu nakazowym, również prowadzonym na skutek zarzutów od wydanego na podstawie weksla nakazu zapłaty, uwzględniona z urzędu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2015 roku, IV CSK 136/15).

Jednocześnie Sąd Okręgowy wskazał, że wobec podniesionych przez pozwanego zarzutów (z pewnością innych, niż odnoszone do kwestii ważności weksla), należy „przejść do kwestii związanych ze stosunkiem podstawowym, należności z którego zabezpieczał weksel”.

Powyższe wskazuje, że Sąd I instancji uznał, że badanie sprawy po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty z weksla może ograniczać się do oceny, czy powodowi przysługuje roszczenie na podstawie samej umowy, z której zobowiązanie pozwanego weksel miał zabezpieczać. Takie przyjęcie nie jest uprawnione, choćby dlatego, że może prowadzić do utrzymania w mocy nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, wydanego na podstawie weksla, z atrybutami, które wiążą się z takim nakazem, również wówczas, gdy weksel jest nieważny.

Tzw. „przesunięcie” sprawy na stosunek podstawowy, po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla, nie polega na oderwaniu tego stosunku od zobowiązania wekslowego, z możliwością jego wyeliminowania, jako czynności prawnej stanowiącej podstawę roszczenia, lecz na badaniu tego stosunku w ramach oceny zasadności roszczenia wekslowego. Owo badanie może w ten sposób prowadzić do przyjęcia innego (mniejszego) niż stwierdzony nakazem zapłaty z weksla rozmiaru tego roszczenia, a nawet stwierdzenia, że roszczenie to nie istnieje (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2021 roku, II CSKP 20/21 oraz powołane tam orzecznictwo).

Zaniechanie badania ważności weksla, na podstawie którego wydany został nakaz zapłaty z dnia 10 grudnia 2021 roku, w kontekście zarzutów pozwanego i złożonych na ich poparcie wniosków dowodowych, które mają znaczenie dla oceny tej ważności, stanowi o nierozpoznaniu istoty sprawy, a przez to uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku na podstawie art. 386 § 4 k.p.c., dlatego należało orzec jak w sentencji, pozostawiając Sądowi I instancji rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.)

Tomasz Sobieraj Leon Miroszewski Mariola Wojtkiewicz