XII C 1179/19

Sygn. akt XII C 1179 / 19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 czerwca 2022 r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu XII Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SO Krzysztof Rudnicki

Protokolant: Marta Budzyńska

po rozpoznaniu w dniu 18.05.2022 r.

we Wrocławiu

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) S.A. w W.

przeciwko M. M. i K. M.

o zapłatę

I. zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powoda 171.293,86 zł (sto siedemdziesiąt jeden tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt trzy złote, osiemdziesiąt sześć groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 06.03.2020 r. do dnia zapłaty;

II. oddala powództwo w pozostałym zakresie;

III. zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powoda 2.501,86 zł kosztów procesu.

XII C 1179 / 19

Powód (...) S.A. wystąpił z pozwem w elektronicznym postępowaniu upominawczym o zasądzenie solidarnie od pozwanych M. M. i K. M.:

- 751.625,66 zł – tytułem kapitału wraz z odsetkami umownymi w wysokości 10 % w skali roku, ale nie więcej niż w wysokości czterokrotności oprocentowania kredytu lombardowego NBP, liczonymi od dnia 28.11.2019 r. do dnia zapłaty,

- 2.438,24 zł – tytułem odsetek umownych za okres korzystania z kapitału wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,

- 23.607,36 zł – tytułem odsetek karnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,

a także zasądzenie od pozwanych kosztów procesu.

W uzasadnieniu żądania powód wskazał, że zawarł z pozwanymi umowę kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 07.07.2018 r. Umowa był kilkakrotnie modyfikowana. Pozwani nie wywiązali się z ciążącego na nich zobowiązania terminowego dokonywania spłat. W związku z powstaniem zaległości pismami z dnia 12.02.2019 r. powód wezwał pozwanych do zapłaty zaległości pod rygorem wypowiedzenia umowy kredytu oraz pouczył jednocześnie o możliwości restrukturyzacji zadłużenia. W związku z brakiem zapłaty zaległych rat wypowiedział umowę, stawiając całą należność w stan wymagalności. Następnie wezwał pozwanych do zapłaty pismami z dnia 24.09.2019 r. Wobec braku zapłaty żądanej kwoty w dniu 28.11.2019 r., wystawił wyciąg z ksiąg banku, stwierdzający zadłużenie pozwanych.

Powód wskazał, że na roszczenie dochodzone pozwem składają się:

- 751.625,66 zł z odsetkami umownymi w wysokości 10 % w skali roku, ale nie więcej niż w wysokości czterokrotności oprocentowania kredytu lombardowego NBP, liczonymi od dnia 28.11.2019 r. do dnia zapłaty;

- 2.438,24 zł tytułem odsetek umownych za okres korzystania z kapitału wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

- 23.607,36 zł tytułem odsetek karnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.

Co do żądania odsetkowego powód wskazał, że jest uprawniony do naliczania od wymagalnego kapitału odsetek umownych za opóźnienie w wysokości dwukrotności oprocentowania kredytów udzielanych w PLN (nie indeksowanych do waluty obcej) przy zastosowaniu aktualnego z dnia przewalutowania wskaźnika DBPLN oraz marży obowiązującej w dniu wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy.

Postanowieniem z dnia 12.12.2019 r., VI Nc-e 2324437/19 referendarz w Sądzie Rejonowym Lublin-Zachód w Lublinie stwierdził brak podstaw do wydania nakazu zapłaty i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu jako właściwemu.

W piśmie procesowym z dnia 05.02.2020 r. (k. 12-13) powód wskazał, że wnosi o zasądzenie od pozwanych na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 268,63 zł tytułem zwrotu kosztów notarialnego poświadczenia dokumentów.

W odpowiedzi na pozew (k. 249-250, 261-262) pozwana M. M. wniosła o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda kosztów procesu.

Pozwana przyznała fakt zawarcia umowy kredytu hipotecznego nr (...), wskazując jednocześnie, że została ona zawarta z (...) S.A. (...) Oddział w Ł.. Podała, że pozwani nigdy nie byli informowani o zmianach w zakresie struktury powoda. Dalej przyznała, że bank udzielił kredytu w wysokości 336.723,79 zł indeksowanego kursem CHF. Podniosła, że kredyt został zawarty w oparciu o wzorzec umowny narzucony przez bank, zaś pozwani działając jako konsumenci nie mieli żadnego wpływu na ostateczny kształt umowy, a w jej treści, jak się okazało, znalazły się klauzule niedozwolone. Pozwana wskazała, że dotychczas zapłacili na rzecz powoda co najmniej 110.000 zł. Powód dochodzi zapłaty 777.671,26 zł, przy czym ani w pozwie ani w dalszych pismach procesowych nie wykazał, w jaki sposób wyliczył ww. kwotę. Trudno zatem uznać, aby wykazał wysokość dochodzonego roszczenia. Pozwana podniosła, że kwestionuje roszczenie nie tylko co do wysokości, ale również co do zasady. Zakwestionowała skuteczność złożonego wypowiedzenia, wskazała, że w dalszym ciągu pozwani spłacają zobowiązanie wynikające z umowy. Prawdą jest, że zawierali z bankiem kolejne aneksy, przy czym było to spowodowane przejściowymi problemami finansowymi. Nigdy nie doszło jednak do zaprzestania spłaty zobowiązania. Powód wielokrotnie dokonywał zmian w harmonogramie spłaty w zakresie wysokości rat i takie działanie uznać należy za niedopuszczalne. Pozwana zaprzeczyła, aby ziściły się przesłanki z § 22 umowy umożliwiające powodowi wypowiedzenie umowy kredytu.

W odpowiedzi na pozew (k. 249-250, 265-266) pozwany K. M. wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda kosztów procesu.

Pozwany przedstawił tożsamą argumentację, jak pozwana M. M..

W pismach procesowych z dnia 19.01.2021 r. (k. 269-270 i 275-276) pozwani podtrzymali swoje stanowisko w sprawie, wskazując dodatkowo m.in., że umowa kredytu z dnia 07.07.2008 r. powinna zostać uznana za nieważną w całości, ewentualnie w zakresie tej części, która reguluje indeksowanie spłaty kursem CHF, a to z uwagi na jej sprzeczność z naturą stosunku zobowiązaniowego, sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, nieokreślenie kwoty kredytu oraz nienależyte, niewystarczające poinformowanie konsumenta o ryzyku walutowym.

W piśmie procesowym z dnia 14.06.2021 r. (k. 293-321) powód podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Na wypadek podzielenia zarzutu abuzywności postanowień umownych lub uznania, że umowa jest nieważna powód zgłosił żądanie ewentualne i wniósł o zasądzenie od pozwanych solidarnie 336.723,79 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pisma do dnia zapłaty.

Powód wskazał, że chybione są zarzuty pozwanych w zakresie nieważności spornego kredytu, w tym nieważności postanowień odsyłających do tabeli kursów. W ocenie powoda niezasadne jest twierdzenie, że umowa kredytu przewidywała dowolność w zakresie ustalania kursów wymiany waluty CHF na potrzeby określenia wysokości rat kredytowych, a tym samym uprawniała powoda do jednostronnego kształtowania zobowiązania pozwanych wynikającego z umowy. Ponadto powód wskazał, że nawet w przypadku, gdyby postanowienia umowy kredytu dotyczące ustalania kursu kupna i sprzedaży CHF według tabeli kursów były abuzywne, to i tak nie oznaczałoby, że kredyt jest nieważny.

Stanowisko pozwanych nie uległo zmianie w toku dalszego postępowania (pismo procesowe z dnia 13.12.2021 r. – k. 435-436).

W piśmie procesowym z dnia 30.12.2021 r. (k. 437-442) powód wskazał, że z uwagi na podniesiony w toku postępowania zarzut nieważności umowy, w tym zarzut abuzywności postanowień indeksacyjnych, modyfikuje żądanie ewentualne w ten sposób, że:

1. wnosi o zasądzenie solidarnie od pozwanych 542.495,93 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:

- od kwoty 336.723,79 zł od dnia doręczenia pisma z dnia 14.06.2021 r. do dnia zapłaty,

- od kwoty 205.772,14 zł od dnia doręczenia niniejszego pisma do dnia zapłaty;

w przypadku braku podstaw do stwierdzenia solidarności zobowiązania pozwanych powód wniósł o:

2. zasądzenie od pozwanych 542.495,93 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia doręczenia pisma do dnia zapłaty, względnie o:

3. zasądzenie od pozwanej M. M. 271.274,96 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia doręczenia pisma do dnia zapłaty,

4. zasądzenie od pozwanego K. M. 271.274,96 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia doręczenia pisma do dnia zapłaty.

Powód wskazał, że żądanie ewentualne obejmuje:

a) wypłacony kapitał w wysokości 345.023,81 zł,

b) wynagrodzenie za korzystanie z kapitału za okres od dnia udostępnienia kapitału do dnia wyliczenia w wysokości 197.472,12 zł.

Sąd ustalił w sprawie następujący stan faktyczny

W 2008 r. K. M. i M. M. byli zainteresowani kredytem w celu spłaty zaciągniętych zobowiązań i wykupienia mieszkania. Zwrócili się do pośrednika finansowego. Początkowo pozwani wystąpili o kredyt w PLN, jednak otrzymali informację, że z uwagi na brak zdolności kredytowej mogą otrzymać jedynie kredyt indeksowany do CHF.

Kredyt w walucie CHF bez szczegółowych wyjaśnień został przedstawiony jako produkt bezpieczny i stabilny. Pozwani mieli spłacać kredyt w PLN. Pozwanym nie przedstawiono żadnych symulacji wzrostu rat, nie wyjaśniono też, w jaki sposób Bank ustala kursy walut.

/ dowód: zeznania pozwanego K. M. – e-protokół z dnia 14.01.2022 r.

00:03:44-00:20:09 k. 446-447 i 448; zeznania pozwanego M. M. – e-

protokół z dnia 14.01.2022 r. 00:20:10-00:26:11 k. 447-448 /

W dniu 02.06.2008 r. K. M. i M. M. złożyli wniosek o kredyt hipoteczny nr (...) w (...) S.A. (...) Oddział w Ł..

Przedmiotem wniosku był kredyt w PLN w kwocie 320.000 zł, indeksowany kursem waluty CHF, na okres 25 lat, z przeznaczeniem odpowiednio na:

- kwota 70.000 zł – refinansowanie kredytu mieszkaniowego, prowizji kredytowej, składki ubezpieczeniowej, ubezpieczenia od utraty wartości nieruchomości;

- kwota 171.000 zł – refinansowanie zobowiązań konsumpcyjnych: kredytu konsumpcyjnego, zadłużenia w ROR, karty kredytowej oraz pożyczki hipotecznej;

- kwota 79.000 zł – dowolny cel konsumpcyjny.

Powodowie wskazali na dochody brutto: powód (zawód: handlowiec) – 3.655 zł, powódka (specjalista ds. techn.) – 3.800 zł.

Powodowie wyrazili zgodę na przystąpienie do ubezpieczenia od utraty nieruchomości w (...) S.A. oraz ubezpieczenia na życie na okres 1 roku.

W dniu 02.06.2008 r. K. M. i M. M. podpisali oświadczenie kredytobiorcy o wyborze waluty obcej, w którym oświadczyli, że:

- zostali poinformowani, iż przedstawiona im tabela dotycząca wpływu zmian oprocentowania i kursu waluty kredytu na wysokość miesięcznych rat ma charakter wyłącznie przykładowy i nie będą na jej podstawie wywodzić żadnych roszczeń wobec (...) S.A. (...) Oddział w Ł.;

- po zapoznaniu się z występującym ryzykiem kursowym oraz ryzykiem wynikającym ze zmiennej stopy procentowej wnoszą o udzielenie kredytu indeksowanego do waluty obcej.

W oświadczeniu przedstawione zostały sytuacje modelowe:

- wysokość raty przy aktualnym poziomie kursu CHF i aktualnym poziomie stopy procentowej: dla kredytu w PLN – 1.314,92 PLN, dla kredytu indeksowanego w CHF – 1.109,66 PLN;

- wysokość raty przy założeniu, że stopa procentowa kredytu w CHF jest równa stopie procentowej kredytu w PLN, a kapitał jest wyższy o 20 %: dla kredytu w PLN – nie dotyczy, dla kredytu indeksowanego w CHF – 1.538,46 PLN;

- wysokość raty przy założeniu, że kurs CHF wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między maksymalnym i minimalnym kursem CHF z okresu ostatnich 12 miesięcy, co daje wzrost o 11,21 %: dla kredytu w PLN – nie dotyczy, dla kredytu indeksowanego w CHF: 1.234,05 PLN;

- wysokość raty przy założeniu, że stopa procentowa wzrośnie o 400 pb: dla kredytu w PLN – 1.667,41 PLN, dla kredytu indeksowanego do CHF – 1.433,48 PLN;

- wysokość raty kapitałowo-odsetkowej przy założeniu, że stopa procentowana wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między maksymalną i minimalną wartością stopy procentowej z okresu ostatnich 12 miesięcy, tj. o 1,9 p.p. w przypadku kredytów / pożyczek w PLN i o 0,607 p.p w przypadku kredytów/pożyczek indeksowanych kursem CHF: dla kredytu w PLN – 1.477,11 PLN, dla kredytu indeksowanego do CHF – 1.155,71 PLN.

/ dowód: wniosek o kredyt hipoteczny nr (...)– k. 211-218 i 358-361; oświadczenia

kredytobiorców o wyborze waluty obcej – k. 210 i 362-363 /

W dniu 09.06.2008 r. Bank wydał pozytywną decyzję kredytową.

/ dowód: decyzja kredytowa – k. 249 /

W dniu 07.07.2008 r. (...) S.A. w K. (...) – Oddział w Ł. (KRS nr (...)) oraz K. M. i M. M. zawarli umowę kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF.

Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 336.723,79 zł indeksowanego kursem CHF; przy założeniu, że uruchomiono całość kredytu w dacie sporządzenia umowy, równowartość kredytu wynosiłaby 168.614,82 CHF, natomiast rzeczywista równowartość miała zostać określona po wypłacie ostatniej transzy kredytu; kredytobiorcy oświadczyli, iż są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i akceptują to ryzyko (§ 1 ust. 1).

Spłata kredytu miała nastąpić w 300 miesięcznych równych ratach kapitałowo-odsetkowych (§ 1 ust. 2).

Oprocentowanie kredytu miało być zmienne i na dzień sporządzenia umowy wynosiło 6,15 % w skali roku, na które składała się suma obowiązującej stawki DBCHF i stałej marży Banku, wynoszącej 3,34 % (§ 1 ust. 3 umowy).

Rata kapitałowo-odsetkowa przy założeniu uruchomienia całości kredytu w dacie sporządzenia umowy wynosiłaby równowartość 1.101,90 CHF; rzeczywista wysokość rat odsetkowych lub rat kapitałowo-odsetkowych miała zostać określona w harmonogramie spłat (§ 1 ust. 4).

Całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia umowy kredytu wynosił 332.705,49 zł (§ 1 ust. 7).

Kredyt przeznaczony był na (§ 2 ust. 1):

I transza:

a) w wysokości 70.000 zł na spłatę kredytu hipotecznego w (...) S.A., umowa nr (...) z dnia 27.09.2006 r., na rachunek nr (...);

b) w wysokości 75.000 zł na spłatę kredytu konsolidacyjnego w (...) S.A., umowa nr (...) z dnia 27.09.2006 r., na rachunek nr (...);

c) w wysokości 6.734,48 zł na uiszczenie składki z tytułu ubezpieczenia od ryzyka utraty wartości nieruchomości;

d) w wysokości 6.734,48 zł na pokrycie składek ubezpieczeniowych, o których mowa w § 4 ust. 1 umowy;

e) w wysokości 224,32 zł na uiszczenie kosztów związanych z ustanowieniem hipoteki zabezpieczającej spłatę kredytu;

f) w wysokości 3.030,51 zł na uiszczenie składki z tytułu pakietowego ubezpieczenia na wypadek odmowy ustanowienia hipoteki.

II transza (do wykorzystania w terminie do 31.10.2008 r.):

a) w wysokości 7.000 zł na spłatę pożyczki w (...) S.A., umowa nr (...) z dnia 28.09.007 r., na rachunek wierzyciela kredytobiorców;

b) w wysokości 14.000 zł na spłatę kredytu odnawialnego w (...) S.A. na rachunek wierzyciela kredytobiorców;

c) w wysokości 5.600 zł na spłatę kredytu odnawialnego w (...) S.A. na rachunek wierzyciela kredytobiorców;

d) w wysokości 6.000 zł na spłatę limitu w ror w (...) S.A. na rachunek wierzyciela kredytobiorców;

e) w wysokości 17.000 zł na spłatę pożyczki w (...) S.A., umowa nr (...) z dnia 20.12.2007 r., na rachunek wierzyciela kredytobiorców;

f) w wysokości 5.000 zł na spłatę karty kredytowej w (...) S.A. na rachunek wierzyciela kredytobiorców;

g) w wysokości 7.500 zł na spłatę pożyczki w (...) S.A., umowa nr (...) z dnia 11.09.2007 r., na rachunek wierzyciela kredytobiorców;

h) w wysokości 7.000 zł na spłatę pożyczki w (...) S.A., umowa nr (...) z dnia 29.05.2007 r., na rachunek wierzyciela kredytobiorców;

i) w wysokości 30.000 zł na spłatę pożyczki w (...), umowa z dnia 20.03.2008 r., na rachunek wierzyciela kredytobiorców;

j) w wysokości 6.000 zł na spłatę karty kredytowej w (...) na rachunek wierzyciela kredytobiorców;

k) w wysokości 4.000,00 zł na spłatę pozostałych zobowiązań finansowych kredytobiorcy na rachunek kredytobiorców;

l) w wysokości 57.900 zł na dowolny cel konsumpcyjny kredytobiorców na rachunek kredytobiorcy;

m) w wysokości 8.000 zł na spłatę pożyczki w (...) S.A., umowa nr (...) z dnia 13.07.2007 r., na rachunek wierzyciela kredytobiorców;

Zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiły (§ 3):

1. hipoteka kaucyjna w złotych polskich do kwoty stanowiącej 170 % kwoty kredytu na nieruchomości położonej we W., przy ul. (...), KW nr (...), w stosunku do której kredytobiorcom przysługuje odrębna własność lokalu;

2. ubezpieczenie z tytułu pakietowego ubezpieczenia na wypadek odmowy ustanowienia hipoteki przez 9 pierwszych miesięcy kredytowania;

3. cesja na rzecz Banku wierzytelności z tytułu umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia, powodzi i innych zdarzeń losowych na sumę ubezpieczenia odpowiadającą wartości odtworzeniowej budynku, a jeżeli wartość odtworzeniowa nie została ustalona lub umowa dotyczy lokalu, na kwotę odpowiadającą wartości rynkowej nieruchomości lub na inną kwotę zaakceptowaną przez Bank;

4. weksel in blanco wraz z deklaracją do czasu przedstawienia w Banku odpisu z KW nieruchomości zawierającego prawomocny wpis hipoteki lub do końca ochrony ubezpieczeniowej z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu;

5. ubezpieczenie od ryzyka utraty wartości nieruchomości przez okres 5 lat od dnia uruchomienia kredytu;

6. ubezpieczenie spłaty kredytu na wypadek śmierci lub trwałej niezdolności do pracy w TU

(...) S.A. przez okres pierwszego roku kredytowania.

Kredytobiorcy wyrazili zgodę na uczestnictwo w programie (...) w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w życiu codziennym, gdzie wysokość składki za pierwsze dwa lata ubezpieczenia wynosiła 6.734,48 (§ 4).

Warunkiem wypłaty kredytu / transzy kredytu było przedłożenie dokumentów potwierdzających zawarcie umowy ubezpieczenia, cesje, inne oświadczenia kredytobiorców (§ 5).

W umowie zostały zawarte m.in. następujące definicje (§ 6):

- bankowa tabela kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut, zwana Tabelą Kursów – sporządzana przez merytoryczną komórkę Banku na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym w chwili sporządzania tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP; tabela sporządzana była o godz. 16.00 każdego dnia roboczego i obowiązywała przez cały następny dzień roboczy;

- Libor 3 miesięczny dla CHF (Libor 3m) – London Interbank Offered Rate – oprocentowanie, na jakie banki skłonne są udzielić pożyczek w CHF innym bankom na rynku międzybankowym w Londynie na okres trzech miesięcy;

- rata kapitałowo-odsetkowa – pełna rata zawierająca miesięczną ratę spłaty kapitału kredytu oraz umowne odsetki naliczone w stosunku miesięcznym za pozostającą do spłaty część kapitału;

- rata odsetkowa – rata odsetkowa, przypadająca do spłaty w okresie karencji za dany okres rozliczeniowy naliczona z tytułu odsetek umownych w stosunku miesięcznym od uruchomionej części kredytu;

- rata spłaty – łączna kwota raty kapitałowo-odsetkowej przypadająca do spłaty za dany okres rozliczeniowy lub rata odsetkowa przypadająca do spłaty a dany okres rozliczeniowy w okresie karencji, powiększona o należne składki ubezpieczeniowe oraz opłaty i prowizje.

W dniu wypłaty kredytu kwota wypłaconych środków miała zostać przeliczona do CHF według kursu kupna walut określonego w Tabeli Kursów, obowiązującego w dniu uruchomienia środków (§ 9 ust. 2).

Uruchomienie kredytu lub transzy kredytu winno nastąpić nie później niż w terminie 7 dni roboczych od daty złożenia wniosku o wypłatę wraz z całą dokumentacją, przy czym wypłata kredytu lub jego I transzy nie mogła nastąpić przed upływem 10 dni od dnia zawarcia umowy, w przypadku gdy umowa kredytowa została zawarta poza siedzibą przedsiębiorstwa (§ 9 ust. 3).

Wysokość zobowiązania z tytułu spłat rat kapitałowo-odsetkowych miała być ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF, po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w Tabeli Kursów do CHF, obowiązującego w dniu spłaty (§ 10 ust. 3).

W przypadku wypłaty kredytu w transzach Bank udzielił kredytobiorcom karencji w spłacie kapitału przez okres wypłaty transz kredytu, nie dłużej jednak niż do czterech miesięcy od daty wypłaty ostatniej transzy; w okresie karencji kredytobiorcy obowiązani byli do miesięcznej spłaty odsetek (§ 10 ust. 5).

Sposób i terminy zarachowania spłat określał Regulamin (§ 10 ust. 7).

Oprocentowanie kredytu ulegało zmianie w pierwszym dniu najbliższego miesiąca następującego po ostatniej zmianie indeksu DBCHF (§ 13 ust. 1).

Indeks DBCHF dla każdego miesiąca obliczany był jako średnia arytmetyczna stawek LIBOR 3M obowiązujących w dniach roboczych w okresie liczonym od 26 dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc ostatni do 25 dnia miesiąca poprzedzającego zmianę (§ 13 ust. 2).

Indeks DBCHF ulegał zmianie w okresach miesięcznych i obowiązywał od pierwszego dnia miesiąca, jeżeli wartość indeksu była różna od obowiązującej stawki indeksu o przynajmniej 0,1 p.p. i obowiązywał od pierwszego kalendarzowego dnia miesiąca (§ 13 ust. 5).

W razie stwierdzenia przez Bank, że warunki udzielenia kredytu nie zostały dotrzymane lub w razie zagrożenia terminowej spłaty kredytu z powodu złego stanu majątkowego kredytobiorców, a w szczególności w przypadku niespłacenia dwóch rat odsetkowych lub kapitałowo-odsetkowych lub skierowania egzekucji do nieruchomości stanowiącej zabezpieczenie spłaty kredytu, Bank mógł (§ 22 ust. 1):

a) wypowiedzieć umowę kredytu w całości lub w części;

b) zażądać dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu bądź przedstawienia w określonym terminie programu naprawczego i jego realizacji po zatwierdzeniu przez Bank.

Okres wypowiedzenia wynosił 30 dni, a w razie zagrożenia upadłością kredytobiorców 7 dni (§ 22 ust. 2).

Po upływie okresu wypowiedzenia kredytobiorcy byli obowiązani do niezwłocznego zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami należnymi Bankowi za okres korzystania z kredytu (§ 22 ust. 3).

W sprawach nieuregulowanych umową kredytu zastosowanie miały postanowienia Regulaminu do umowy kredytu hipotecznego, stanowiącego integralną część umowy (§ 25 ust. 1).

Załącznikami do umowy kredytu sporządzonej dnia 07.07.2007 r. były następujące dokumenty:

- oświadczenie o ustanowieniu hipoteki,

- cesja z polisy ubezpieczeniowej,

- deklaracja wekslowa,

- oświadczenie o poddaniu się egzekucji,

- pouczenie o prawie odstąpienia od umowy kredytu,

- oświadczenie udzielone zgodnie z art. 92a prawa bankowego,

- druk wniosku o wypłatę,

- deklaracja ubezpieczenia z tytułu pakietowego ubezpieczenia na wypadek odmowy ustanowienia hipoteki.

Regulamin kredytu hipotecznego zawierał analogiczne postanowienia w wyżej opisanym zakresie, co umowa kredytu.

/ dowód: umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF z dnia 07.07.2007 r. – k.

48-54 i 335-341; (...) – k. 364-372; zestawienie rat i

odsetek do umowy – k. 373 /

Na podstawie umowy kredytu nr (...) z dnia 07.07.2008 r. (...) S.A. dokonał wypłaty następujących środków:

- I transza – w dniu 15.07.2008 r. – 161.723,19 zł przeliczone po kursie kupna 1,9350 na 83.578,19 CHF;

- II transza – w dniu 07.08.2008 r. – 175.000 zł przeliczone po kursie kupna 1,9120 na 91.527,20 CHF.

/ dowód: potwierdzenie wypłaty środków – k. 184-186 i 242; wnioski o wypłatę kredytu – k. 374-

378; dyspozycja uruchomienia środków – k. 379-380 /

Pozwani spłacali zobowiązanie według harmonogramu wyrażonego w CHF. Pozwani przeliczali wysokość raty z CHF na PLN i dokonywali wpłat do Banku.

/ dowód: zeznania pozwanego K. M. – e-protokół z dnia 14.01.2022 r.

00:03:44-00:20:09 k. 446-447 i 448; zeznania pozwanego M. M. – e-

protokół z dnia 14.01.2022 r. 00:20:10-00:26:11 k. 447-448 /

W dniu 12.10.2011 r. (...) S.A. w W. oraz K. M. i M. M. zawarli aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 07.07.2008 r., na mocy którego zmieniły postanowienia § 10 ust. 1-7 umowy kredytu, w tym postanowiły, że:

3. wysokość zobowiązania będzie ustalona jako równowartość wymaganej raty kredytu z aktualnego harmonogramu spłat wyrażonej w CHF – po jej przeliczeniu na PLN – według kursu sprzedaży walut określonego w bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych;

4. kredytobiorca ma możliwość dokonania spłaty kredytu bezpośrednio w walucie indeksacyjnej CHF w ten sposób że:

a. jeśli kredytobiorca będzie chciał dokonać spłaty raty kredytu w walucie indeksacyjnej winien zapewnić na rachunku kredytu środki w walucie indeksacyjnej w wysokości raty kredytu wskazanej w harmonogramie spłat; w przypadku spełnienia powyższych warunków Bank dokona zarachowania spłaty raty kredytu w walucie; w przypadku, gdy kredytobiorca zapewni na rachunku kredytu środki w kwocie wyższej niż wynikająca z aktualnego harmonogramu spłat – środki te zostaną zarachowane przez Bank na poczet spłaty kolejnej raty kredytu lub innych wierzytelności w terminie ich wymagalności;

b. jeśli kredytobiorca będzie chciał dokonać spłaty raty kredytu w PLN, winien zapewnić na rachunku kredytu środki w złotych polskich ustalając wysokość zobowiązania jako równowartość wymaganej raty kredytu z aktualnego harmonogramu spłat wyrażonej w CHF – po jej przeliczeniu na PLN – według kursu sprzedaży walut określonego w bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz Indeksowanych kursem walut obcych; w przypadku, gdy kredytobiorca zapewni na rachunku kredytu środki w złotych polskich w kwocie wyższej niż wynikająca z aktualnego harmonogramu spłat – środki stanowiące nadwyżkę zostaną przeliczone według kursu sprzedaży wskazanego powyżej i pozostaną na rachunku kredyt w walucie indeksacyjnej; środki te zostaną zarachowane przez Bank na poczet spłaty kolejnej raty kredytu lub Innych wierzytelności w terminie Ich wymagalności;

5. kredytobiorca może dokonywać wpłat w formie gotówki w walucie indeksacyjnej CHF w kasach, wskazanych na stronie Internetowej Banku, lub w formie przelewu na rachunek kredytu;

6. o dotrzymaniu terminu spłaty kredytu decyduje data wpływu środków na rachunek kredytu;

7. Bank określa wysokość kursu kupna i sprzedaży waluty indeksacji kredytu, który ma zastosowanie do przeliczenia kwoty uruchamianego kredytu i obliczania należności z tytułu rat kredytu i odsetek w następujący sposób:

a. kursy kupna i sprzedaży waluty indeksacyjnej obowiązujące w Banku publikowane są w Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych;

b. tabela sporządzana jest o godz. 16:00 każdego dnia roboczego i obowiązuje przez cały następny dzień roboczy; kurs kupna i sprzedaży waluty indeksacyjnej obowiązujący w Banku ustalany jest na podstawie kursu rynkowego wymiany walut dostępnego w serwisie Reuters w momencie sporządzania bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych;

c. ustalenie kursu kupna waluty indeksacyjnej w Banku polega na odjęciu od kursu rynkowego dostępnego w serwisie Reuters spreadu walutowego w wysokości 7 %;

d. ustalenie kursu sprzedaży waluty indeksacyjnej w Banku polega na dodaniu do kursu rynkowego dostępnego w serwisie Reuters spreadu walutowego w wysokości 6 %;

e. w celu uatrakcyjnienia oferty Bank zastrzega sobie możliwość okresowego zmniejszenia

wysokości spreadu walutowego poniżej wartości określonych w lit. c i d; wiadomość na ten temat zostanie udostępniona klientowi w treści bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych; zmniejszenie wysokości spreadu walutowego nie wymaga zawarcia aneksu do umowy kredytu.

/ dowód: aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) – k. 56-57 i 342-343 /

W dniu 27.07.2011 r. (...) S.A. w W. oraz K. M. i M. M. zawarli aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 07.07.2008 r., na mocy którego Bank udzielił pozwanym karencji w spłacie kapitału i odsetek kredytowych na okres 3 miesięcy, począwszy od lipca 2012 r. (§ 1 ust. 1).

Zakładana w dniu zawarcia aneksu wysokość określonego w umowie kredytu uległa podwyższeniu o 15.660,33 zł (§ 2).

/ dowód: aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) – k. 60-63 i 344-345 /

W dniu 23.01.2013 r. (...) S.A. w W. oraz K. M. i M. M. zawarli aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 07.07.2008 r., na mocy którego postanowili, że okres spłaty kredytu zostaje przedłużony do dnia 31.10.2038 r. Ponadto w okresie 60 miesięcy od dnia wejścia w życie aneksu kredytobiorcy byli zobowiązani do zapłaty miesięcznych rat określonych umową kredytu do wysokości stanowiącej równowartość w złotych polskich kwoty 430,00 CHF każda. Spłaty te miały być w całości zaliczane na poczet spłaty kapitału kredytu. Terminy płatności rat pozostały bez zmian. Bank udzielił kredytobiorcom karencji w spłacie rat na okres miesiąca od dnia wejścia w życie aneksu. Ponadto strony przyjęły, że oprocentowanie kredytu jest zmienne i w dniu zawarcia aneksu wynosi 3,44 % w skali roku, na które składa się suma obowiązującej stawki referencyjnej DBCHF i stałej marży Banku, która wynosi 3,34 %. Warunki zmiany oprocentowania określała umowa kredytu. Kredytobiorcy oświadczyli, iż są świadomi ryzyka wynikającego ze zmiennego oprocentowania w całym okresie kredytowania i akceptują to ryzyko.

/ dowód: aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) – k. 66-70 i 346-347 /

W dniu 01.08.2013 r. strony zawarły aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...).

W związku z zaległością w spłacie zobowiązań na dzień sporządzenia tego dokumentu w wysokości 8.780,45 zł kredytobiorcy wyrazili zgodę na przystąpienie do „(...)”

dotyczącej czasowego zmniejszania wysokości i odroczenia spłaty części rat przez okres 60

miesięcy (§ 1).

Strony postanowiły zmienić na czas określony zasady spłaty kredytu w ten sposób, że w okresie 6 miesięcy, od sierpnia 2013 r. do stycznia 2014 r., kredytobiorcy mieli spłacać kredyt w oparciu o indywidulany harmonogram – przy zachowaniu dotychczasowej daty ostatecznej spłaty kredytu oraz okresu korzystania z programu „(...)”, co oznaczało, że są zobowiązani do zapłaty miesięcznych rat w wysokości 130 CHF, które miały zostać zaliczone na poczet spłaty kapitału kredytu (§ 2).

Strony zastrzegły, że aneks nie stanowi odnowienia w rozumieniu art. 506 kc (§ 5).

/ dowód: aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) – k. 72-73 i 348 /

W dniach: 16.04.2014 r., 09.12.2014 r. oraz 26.02.2016 r. strony zawarły kolejne aneksy: nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) dotyczące restrukturyzacji zadłużenia – w ramach „(...)” w związku z istniejącymi zaległościami w spłacie kredytu, poprzez czasowe zmniejszenie wysokości i odroczenie spłaty części rat przez okres 60 miesięcy.

W związku z powyższym, w okresie od dnia 30.04.2014 r. do dnia 30.09.2014 r., od dnia 31.01.2015 r. do dnia 31.12.2015 r. oraz od dnia 31.03.2016 r. do dnia 31.08.2016 r. kredytobiorcy zostali zobowiązani do zapłaty miesięcznych rat w wysokości 130 CHF – zaliczanych na poczet spłaty kapitału kredytu.

Każdorazowo strony zastrzegały, że zawarcie aneksu nie stanowi odnowienia w rozumieniu art. 506 kc (§ 5).

/ dowód: aneksy nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) – k. 76, 78-79, 82-85 i 349-

352 /

W dniu 19.09.2016 r., (...) S.A. w W. oraz K. M. i M. M. zawarli aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 07.07.2008 r., na mocy którego przedłużyli okres kredytowania o 120 miesięcy, tj. okres spłaty zobowiązań został wydłużony do dnia 30.09.2048 r. Jednocześnie strony zmieniły zasady spłaty kredytu w ten sposób, że w okresie 12 miesięcy od dnia 30.09.2016 r. do dnia 31.08.2017 r. kredytobiorcy mieli spłacać kredyt w oparciu o indywidualny harmonogram, tj. równowartość w złotych polskich 130 CHF.

/ dowód: aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) – k. 88-92 i 353-355 /

W dniu 28.09.2017 r. (...) S.A. w W. oraz K. M. i

M. M. zawarli kolejny aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 07.07.2008 r., na mocy którego dokonali kapitalizacji wymagalnych wierzytelności w kwocie 100,57 CHF, opłaty w wysokości 200 zł oraz odroczonych części rat kredytu w kwocie 23.040,51 CHF poprzez ich doliczenie do kapitału kredytu. W wyniku dokonanej kapitalizacji kapitał kredytu wynosił 184.916,59 CHF, co po przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF (...)S.A. z dnia 28.09.2017 r. stanowiło 715.257,37 zł. Bank udzielił kredytobiorcom karencji w spłacie rat stałych w pełnej wysokości na okres miesiąca. Jednocześnie strony zmieniły zasady spłaty kredytu w ten sposób, że w okresie 11 miesięcy od dnia 31.10.2017 r. do dnia 31.08.2018 r. kredytobiorcy mieli spłacać kredyt w oparciu o indywidualny harmonogram, tj. równowartość w złotych polskich 130 CHF. W przypadku braku spłaty części lub całości co najmniej dwóch rat zgodnie z postanowieniami aneksu Bank był uprawiony do wypowiedzenia umowy kredytowej z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia, po uprzednim wezwaniu kredytobiorców do zapłaty zaległych rat lub ich części w terminie nie krótszym niż 7 dni od dnia otrzymania aneksu.

/ dowód: aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) – k. 94-95 i 356-357 /

Na podstawie uchwał nadzwyczajnych zgromadzeń akcjonariuszy z dnia 18.06.2009 r. (...) S.A. w K. – KRS nr (...) został przejęty przez (...) S.A. w W. – KRS nr (...) w trybie art. 492 § 1 pkt 1 ksh przez przeniesienie całego majątku spółki przejmowanej na spółkę przejmującą. Spółka przejmująca zmieniła firmę na (...) S.A. Połączenie zostało zarejestrowane dnia 04.01.2010 r.

Następnie na podstawie uchwał zwyczajnych walnych zgromadzeń akcjonariuszy z dnia 03.04.2012 r. (...) S.A. w W. – KRS nr (...) został przejęty przez (...) S.A. w W. – KRS nr (...) w trybie art. 492 § 1 pkt 1 ksh przez przeniesienie całego majątku spółki przejmowanej na spółkę przejmującą. Spółka przejmująca zmieniła firmę na (...) S.A. w W.. Połączenie zostało zarejestrowane dnia 01.06.2012 r.

/ dane znane Sądowi z urzędu oraz powszechnie dostępne w przeglądarce KRSonline; nadto

dowód: odpisy z KRS nr (...), (...) oraz (...) – k. 17-45 /

Pismami z dnia 12.02.2019 r. w związku z powstaniem zaległości w spłacie kredytu nr (...) (...) S.A. skierował do pozwanych wezwania do zapłaty, w których wezwał pozwanych pod rygorem wypowiedzenia umowy do uregulowania na rachunek bankowy w terminie 14 dni roboczych od daty doręczenia wezwania następujących kwot: 1.046,25 CHF tytułem należności kapitałowej, 293,33 CHF tytułem odsetek umownych, 4,46 CHF tytułem odsetek podwyższonych za opóźnienie w spłacie należności kapitałowej, 4,20 zł tytułem kosztów i opłat za czynności Banku.

Bank przypomniał również o konieczności terminowego uregulowaniu bieżącej raty kredytu.

Ponadto poinformował kredytobiorców o możliwości złożenia w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Wskazał również, że w przypadku braku spłaty całości należności i niezłożenia wniosku o restrukturyzację w podanym terminie umowa kredytu oznaczona w tytule zostanie wypowiedziana, a dane kredytobiorcy zostaną wpisane do Bankowego Rejestru Klientów Niesolidnych prowadzonego przez Związek Banków Polskich.

Przesyłki skierowane do pozwanych zostały zaadresowane na adres: ul. (...) (...)-(...) W..

/ dowód: wezwania do zapłaty z dnia 12.02.2019 r. – k. 98-102 /

Pismami z dnia 28.06.2019 r., doręczonymi dnia 04.07.2019 r., w związku z nieuregulowaniem zaległości w spłacie (...) S.A. wypowiedział M. M. i K. M. umowę kredytu nr (...) z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia liczonego od dnia doręczenia pism.

Bank wskazał, że w następnym dniu po upływie okresu wypowiedzenia całość środków kredytowych wraz z odsetkami i kosztami podlegać będzie natychmiastowemu zwrotowi.

Jednocześnie oświadczył, że może rozważyć cofnięcie oświadczenia o wypowiedzeniu w przypadku uregulowania w okresie wypowiedzenia całej zaległości obejmującej na dzień sporządzenia oświadczenia: 2.451,65 CHF tytułem należności kapitałowej, 415,76 CHF tytułem odsetek umownych, 9,38 CHF tytułem odsetek podwyższonych za opóźnienie w spłacie należności kapitałowej (kwota odsetek podwyższonych zawierała wymagalne odsetki do dnia wystawienia pisma, odsetki podwyższone miały być naliczane za cały okres opóźnienia w zapłacie według oprocentowania zgodnie z postanowieniami umowy).

Bank przypomniał o terminowym uregulowaniu raty kredytu, której termin płatności przypadał w okresie wypowiedzenia.

Przesyłka pocztowa z oświadczeniem banku o wypowiedzeniu umowy skierowana do M. M. została odebrana w dniu 04.07.2019 r.

Przesyłka pocztowa z oświadczeniem banku o wypowiedzeniu umowy skierowana do K. M. została odebrana w dniu 04.07.2019 r.

/ dowód: oświadczenia o wypowiedzeniu umowy z dnia 28.06.2019 r. wraz z potwierdzeniami

odbioru – k. 104-111 /

Pismami z dnia 24.09.2019 r. w związku z wypowiedzeniem umowy kredytu nr (...) i postawieniem całej należności w stan wymagalności (...) S.A. do pozwanych wezwania do zapłaty w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania całości należności obejmującej na dzień sporządzenia pisma:

- 754.425,66 PLN tytułem należności kapitałowej,

- 2.438,24 zł PLN tytułem odsetek umownych,

- 10.227,96 PLN tytułem odsetek podwyższonych za opóźnienie w spłacie należności kapitałowej,

- 4,20 PLN tytułem kosztów i opłat za czynności Banku.

Bank poinformował, że w przypadku braku spłaty całości należności w podanym terminie wystąpi na drogę postępowania sądowo-egzekucyjnego.

Przesyłki skierowane do pozwanych zostały zaadresowane na adres ul. (...) (...)-(...) W..

/ dowód: ostateczne wezwania do zapłaty z dnia 24.09.2019 r. – k. 112-116 /

W dniu 28.11.2019 r. (...) S.A. w W. wystawił wyciąg z ksiąg banku nr (...), w którym stwierdził, że wymagalne zadłużenie dłużników M. M. i K. M. z tytułu umowy kredytu nr (...) z dnia 07.07.2008 r., w związku z brakiem spłaty wszystkich zobowiązań określonych umową, wynosi 777.671,26 zł, na co składa się:

1. należność główna (niespłacony kapitał) w kwocie 751.625,66 zł,

2. odsetki umowne za okres korzystania z kapitału w wysokości 2,55 % od dnia 01.11.2008 r. do dnia 05.08.2019 r. w kwocie 2.438,24 zł,

3. odsetki za opóźnienie naliczane od kwoty niespłaconego kapitału w wysokości 5,10 % od dnia 01.06.2019 r. do dnia 05.08.2019 r. oraz w wysokości 10,00 % od dnia 06.08.2019 r. do dnia 27.11.2019 r. w kwocie 23.607,36 zł.

/ dowód: wyciąg z ksiąg (...) S.A. w W. z dnia 28.11.2019 r. – k. 117 /

Pozwem z dnia 20.02.2018 r., skierowanym do Sądu Rejonowego dla Warszawy - Woli w Warszawie M. M. i K. M. wnieśli o zasądzenie na ich rzecz solidarnie od (...) S.A. w W. 39.402,14 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, z tytułu nadpłaconych rat kredytu, których wysokość ustalana była na podstawie postanowień abuzywnych w rozumieniu art. 385 ( 1) kc.

Postanowieniem z dnia 13.02.2021 r., I C 724/18, Sąd Rejonowy dla Warszawy - Woli w Warszawie zawiesił postępowanie w sprawie do czasu rozpoznania przez Sąd Najwyższy

zagadnienia prawnego w sprawie III CZP 11/21.

/ dowód: pozew – k. 150-159, 167-170, 252-255; zaświadczenie – k. 184-185; historia zadłużenia

– k. 186-191; odpowiedź na pozew z załącznikami – k. 192-221; protokoły rozprawy – k.

228-233; postanowienie z dnia 13.02.2021 r. – k. 424 /

W okresie od dnia zawarcia umowy, tj. od dnia 07.07.2008 r., do dnia 30.10.2019 r. pozwani spłacili łącznie 165.429,93 zł.

/ dowód: raport – zestawienie należności i spłat kredytu – k. 118-141 /

Sąd zważył, co następuje

Powództwo zasługuje na częściowe uwzględnienie.

Sąd dokonał ustaleń stanu faktycznego sprawy na podstawie materiału dowodowego obejmującego przedłożone dokumenty dotyczące przedmiotu i treści łączącego strony stosunku kredytowego, a także dokumenty pochodzące z akt sprawy I C 724/18 prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Warszawy – Woli, wreszcie zeznania pozwanych, w szczególności w zakresie okoliczności związanych z zakresem informacji udzielonych przed podpisaniem umowy, przebiegu procesu zawierania umowy, a także późniejszego jej wykonywania. Zeznania te Sąd ocenił jako rzeczowe i wiarygodne.

Nieprzydatne dla ustalenia stanu faktycznego okazały się przedłożone przez strony opinie, stanowiska, informacje organów administracji i innych podobnych podmiotów (k. 381-414), jako że stanowiły one bowiem w istocie wyłącznie wzmocnienie stanowisk i twierdzeń stron.

Sąd pominął wnioskowany przez powoda dowód z zeznań świadka R. D. jako zbędny dla rozstrzygnięcia sprawy – art. 235 2 § 1 pkt 2 kpc. Ze złożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że świadek nie brał udziału w czynnościach poprzedzających i towarzyszących zawarciu umowy kredytu, tj. złożeniu wniosku kredytowego przez pozwanych, udzielaniu im informacji na temat warunków kredytu, jak również podpisaniu umowy kredytu. W związku z tym jego zeznania nie mogły być przydatne dla dokonania ustaleń związanych z przebiegiem procedury zawarcia umowy kredytu z udziałem pozwanych, w tym dokonania przez nich wyboru waluty kredytu, a także indywidualnego uzgodnienia z nimi postanowień umowy, w szczególności postanowień przewidujących mechanizm indeksacji. Zasady funkcjonowania kredytów indeksowanych do waluty obcej oraz ustalania kursów wymiany walut znane są Sądowi i pełnomocnikom stron. Sposób ustalania kursów walut przez Bank pozostaje bez znaczenia w sytuacji, gdy nie został przewidziany w łączącej strony umowie kredytu lub jej ogólnych warunkach (regulaminie). Również ewentualne przedstawienie przez świadka obowiązujących w Banku procedur związanych ze sposobem ustalania treści tabeli kursów czy sposobu i źródeł finansowania akcji kredytowej, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i oceny podniesionego przez pozwanych zarzutu nieważności spornej umowy kredytu.

Zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy okazało się przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczności wnioskowane przez powoda w piśmie procesowym z dnia 14.06.2021 r. (art. 235 2 § 1 pkt 2 kpc). Przede wszystkim brak było podstaw prawnych do rozliczenia zadłużenia pozwanych z umowy przy uwzględnieniu kursu średniego NBP, co zostanie omówione w dalszej części rozważań. Bezpodstawne jest również oczekiwanie przez pozwanego rozliczenia kredytu jako złotowego ze stawką oprocentowania WIBOR 3M + średnia marża banków. Ewentualne wyeliminowanie postanowień niedozwolonych, w tym związanych z indeksacją kredytu, nie mogłoby doprowadzić do wprowadzenia do umowy postanowień zupełnie odmiennych i nieprzewidzianych przez strony. Sporna umowa kredytu przewidywała oprocentowanie LIBOR 3M. Jeśli miałaby nie okazać się nieważna, a pominięciu podlegałyby postanowienia o indeksacji kredytu, należałoby go ewentualnie rozliczyć jako kredyt złotowy, z pozostawieniem w mocy pozostałych postanowień, także dotyczących oprocentowania wg wskaźnika LIBOR (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 04.04.2019 r., III CSK 159/17; z dnia 09.05.2019 r., I CSK 242/18).

Pozwani podnieśli zarzut nieważności umowy kredytowej w całości, ewentualnie w części, w zakresie w jakim umowa przewiduje indeksację kredytu kursem CHF, a to z uwagi na sprzeczność z naturą stosunku zobowiązaniowego, sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, nieokreślenie kwoty kredytu oraz nienależyte, niewystarczające poinformowanie konsumenta o ryzyku walutowym. Pozwani wskazali, że umowa zawiera postanowienia niedozwolone w rozumieniu art. 385 1 i nast. kc.

W ocenie Sądu Okręgowego uprawnione jest stanowisko pozwanych co do zawarcia w treści umowy z dnia 07.07.2008 r. niedozwolonych postanowień umownych w zakresie odnoszącym się do indeksacji kredytu do waluty CHF, co skutkuje nieważnością tejże umowy.

Pozwani zawarli z poprzednikiem prawnym powoda – (...) S.A. ((...) Oddział w Ł.) umowę kredytu typu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty CHF w kwocie 336.723,79 zł. Stosownie do postanowień umowy kwota kredytu w CHF miała zostać określona według kursu kupna walut zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu uruchomienia środków (§ 9 ust. 2 umowy). Stosowany do przeliczenia walut przy wypłacie kredytu kurs CHF został ustalony jednostronnie według Tabeli kursów obowiązującej w Banku. Z kolei spłata rat kapitałowo-odsetkowych miała być dokonywana w złotych, po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych według kursu sprzedaży CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty (§ 10 ust. 3 umowy). Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależała od wysokości kursu sprzedaży CHF obowiązującego w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty miała wpływ na ostateczną wysokość spłacanego przez kredytobiorców kredytu.

W ten sposób w chwili zawarcia umowy kwota kredytu będąca podstawą wyliczenia rat nie została ściśle oznaczona. Dokonując wypłaty kredytu w transzach Bank przeliczał wypłacone sumy na CHF według własnych kursów kupna CHF. Docelowa suma kredytu w CHF miała dopiero wynikać z harmonogramu spłat. Uruchomienie kredytu miało nastąpić po spełnieniu szeregu warunków. Aczkolwiek warunki te mogły być spełnione przez kredytobiorców dość szybko, nawet tego samego dnia lub w ciągu kilku dni, to jednak w chwili zawarcia umowy nie można było jednak jednoznacznie ustalić daty, w jakiej uruchomienie kredytu miało nastąpić. Co więcej, uruchomienie kredytu lub transzy miało nastąpić w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku o wypłatę (§ 9 ust. 3 umowy), czyli nawet dopełniając warunków uruchomienia i składając dyspozycję kredytobiorcy nie mieli wpływu na datę wypłaty i ustalenie kursu uruchomienia. Bank mógł uruchomić kredyt po kursie dlań korzystniejszym.

Powód w toku procesu w żaden sposób nie wyjaśnił ani nawet nie próbował wyjaśnić, dlaczego nie było możliwe dokonanie jednoznacznego i wiążącego przeliczenia PLN na CHF w dniu zawarcia umowy kredytu i według – uzgodnionego przez strony – kursu z tego dnia. Nic nie stało na przeszkodzie, aby w umowie kredytu dokonać przeliczenia waluty według określonego kursu, w szczególności średniego kursu NBP, albo jakiegokolwiek innego kursu – uzgodnionego z pozwanymi. Wyłącznie orientacyjnie w umowie wskazane zostało saldo kredytu wynoszące 168.614,82 CHF przy założeniu uruchomienia kredytu w tym samym dniu.

Umowa kredytu pozostawiała Bankowi swobodę w zakresie wyrażenia w CHF kwoty kredytu oddanej do dyspozycji kredytobiorców, a w konsekwencji wysokości rat spłaty kredytu. Zapis o przeliczeniu sumy kredytu na CHF według kursu z dnia uruchomienia kredytu jest zapisem pochodzącym od Banku, a nie od pozwanych. Nie było to z pewnością postanowienie indywidualnie uzgodnione, jako zawarte w części ogólnej, czyli ogólnych warunkach umowy kredytu, przeniesionych zresztą dosłownie z regulaminu kredytu. W umowie kredytu nie został również szczegółowo opisany mechanizm ustalania kursów kupna i sprzedaży CHF. Metoda kształtowania kursu nie została uzgodniona w ramach indywidualnej, jednostkowej umowy. Stosowanie w ogóle do jakichkolwiek przeliczeń kursu ustalanego przez Bank – bez jednoznacznego i pełnego przedstawienia w umowie kredytu metody wyliczania tego kursu poddającej się weryfikacji – może być traktowane jako niedozwolone postanowienie umowne, sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy kredytobiorcy. Miernik waloryzacji stosowany do przeliczenia świadczenia pieniężnego winien mieć charakter obiektywny, niezależny od woli jednej ze stron. Natomiast mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22.01.2016 r., I CSK 149/14, OSNC 2016/11/134; z dnia 13.12.2018 r., V CSK 559/17), inaczej mówiąc jest nieuczciwy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.02.2019 r., II CSK 19/18). Ponadto zastosowanie innego kursu dla przeliczenia kredytu uruchamianego – kursu kupna oraz innego kursu dla przeliczenia kredytu spłacanego – kursu sprzedaży prowadzi do uzyskania przez bank dodatkowej korzyści finansowej wynikłej z różnicy między tymi kursami. Na tym polega istota tzw. spreadu walutowego.

Zakładając przeliczenie walut PLN/CHF wg średniego kursu NBP, zobowiązanie powodów wyniosłoby:

- według kursu z dnia podpisania umowy – 07.07.2008 r. – 2,0554 = 163.823,97 CHF;

- według kursów z dnia uruchomienia poszczególnych transz kredytu:

- 15.07.2008 r. – 161.723,79 PLN – 2,0248 = 79.871,48 CHF,

- 07.08.2008 r. – 175.000 PLN – 1,9875 = 88.050,31 CHF,

tj. łącznie 167.921,79 CHF.

W każdym wypadku zobowiązanie powodów byłoby wyraźnie niższe od zobowiązania oznaczonego ostatecznie przez Bank (175.105,39 CHF). Stosując swoje kursy kupna – niższe od kursu średniego NBP – Bank spowodował zwiększenie zobowiązania kredytobiorców wyrażonego w walucie indeksacji o ok. 8.000-12.000 CHF, co jest wyraźnie nieuczciwe.

Z uwagi na zastosowanie kursu kupna (niższego) do przeliczenia kredytu wypłaconego oraz kursu sprzedaży (wyższego) do spłaty kredytu, zobowiązanie kredytobiorcy staje się wyższe już w dniu wypłaty, gdyby kredyt miał zostać od razu spłacony. Suma kapitału w PLN do spłaty jest w takim przypadku z założenia wyższa od sumy kapitału udostępnionego.

Zastosowanie różnego kursu w zależności od tego, czy przeliczenie dotyczy wypłaconego kredytu czy też wysokości raty w dniu przewidzianym w harmonogramie lub dniu poprzedzającym dzień płatności, należy uznać za naruszające interes konsumenta w sposób rażący, a niezależnie od tego za postanowienie umowne dotknięte sprzecznością z zasadami współżycia społecznego na zasadach ogólnych, a w konsekwencji nieważnością w rozumieniu art. 58 § 2 kc. Na potrzeby indeksacji kredytu do waluty obcej należało przyjąć kurs ustalany według tej samej jednolitej metody – albo każdorazowo kurs kupna, albo każdorazowo kurs sprzedaży albo jakąś postać kursu uśrednionego lub kursu niezależnego od stron umowy, np. kursu ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski. Rozbieżność stosowanych kursów stanowi korzyść wyłącznie dla banku udzielającego kredytu, a nie dla kredytobiorcy będącego konsumentem. Sytuacje tego rodzaju legły zresztą u podstaw nowelizacji prawa bankowego ustawą z dnia 26.07.2011 r., tj. tzw. ustawą antyspreadową.

Wadliwe klauzule przeliczeniowe podlegają pominięciu – art. 385 1 § 1 i 2 kc. Jeżeli jednak dotyczą głównych świadczeń stron, umowa bez uwzględnienia tychże klauzul nie może być w ogóle wykonywana, co z kolei oznacza, iż jest ona nieważna na podstawie art. 58 § 1 kc. W aktualnym orzecznictwie sądowym przyjmowane jest stanowisko, iż klauzula indeksacyjna dotyczy głównego świadczenia stron umowy kredytu w rozumieniu art. 385 1 § 1 kc (zob. wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 11.12.2019 r., V CSK 382/18; z dnia 30.09.2020 r., I CSK 556/18).

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. – Prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Skoro w samej umowie kredytu nie została wiążąco wskazana suma kredytu w CHF, będąca podstawą wyliczenia rat, czyli umowa kredytu pozostawiała bankowi swobodę w zakresie wyrażenia w CHF kwoty kredytu oddanej do dyspozycji kredytobiorców, a w konsekwencji wysokości rat spłaty kredytu, to znaczy że umowa ta wadliwie określała zobowiązanie kredytobiorców do zwrotu otrzymanej sumy, a przez to nie zawierała prawidłowo oznaczonych wszystkich niezbędnych elementów umowy kredytu przewidzianych w art. 69 ust. 1 prawa bankowego. To zaś uzasadnia stwierdzenie nieważności tej umowy.

Powód nie wykazał, aby treść umowy kredytu została indywidualnie uzgodniona z pozwanymi. Przeciwnie, widać, że treść umowy w zakresie kwestionowanych postanowień indeksacyjnych stanowi wzorzec opracowany przez Bank. W szczególności indeksacja kredytu nie była indywidualnie uzgodniona. We wniosku kredytowym pozwani wskazali, że wnoszą o przyznanie im kredytu w kwocie 320.000 zł. To, że kredyt miał być indeksowany do waluty CHF, wynika z samego formularza pochodzącego od Banku. Złożenie wniosku kredytowego o określonej treści nie jest tożsame z indywidualnym uzgodnieniem postanowień umowy kredytu.

W ogóle nietrafne jest powoływanie się na „wybór oferty” kredytu indeksowanego. Sporządzenie przez pracownika banku lub pośrednika kredytowego symulacji kredytu czy też wstępne sprawdzenie zdolności kredytowej nie jest złożeniem oferty. Analitycy powoda ocenili konkretny wniosek kredytowy pozwanych i wydali akceptację dla kredytu indeksowanego. Świadome dokonanie wyboru byłoby możliwe dopiero wówczas, gdyby po zweryfikowaniu wniosku i zdolności kredytowej wnioskującym przedstawiono dwie konkretne propozycje z konkretnymi warunkami (kwota kredytu, oprocentowanie, wysokość raty, itp.) i wówczas dokonaliby oni wyboru. Pozwani przyznali, że otrzymali informację, że nie mają zdolności do zaciągnięcia kredytu w PLN a jedynie kredytu w walucie CHF. W istocie zostali zatem nakłonieni przez bank do wyboru określonego oferowanego produktu. Pozwani mieli możliwość albo zaciągnięcia kredytu w CHF albo niezaciągania zobowiązania w ogóle. Niewątpliwie na podjęcie takiej a nie innej decyzji, miał również wpływ fakt, że Bank utrzymywał pozwanych w przekonaniu, że frank szwajcarski jest walutą bezpieczną i stabilną. Na indywidualne uzgodnienie wskazywałoby przesłanie kredytobiorcom projektu umowy ze wskazaniem, żeby się z nią zapoznali oraz przedstawili swoje uwagi i ewentualnie proponowane zmiany.

Co do zasady samo przeliczenie kredytu wyrażonego nominalnie w złotych polskich według oznaczonego kursu waluty obcej można uznać za dopuszczalne i zgodne z ustawą. Według art. 358 1 § 2 kc strony umowy, w szczególności umowy kredytu, mogą zastrzec, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego miernika wartości (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25.03.2011 r., IV CSK 377/10; z dnia 18.05.2016 r., V CSK 88/16; z dnia 08.12.2006 r., V CSK 339/06). Tenże miernik może być rozumiany jako wskaźnik w ogóle mający inny charakter albo jako waluta obca w stosunku do waluty zobowiązania – skoro ustawodawca dopuszcza miernik waloryzacji inny niż pieniądz, to znaczy, że dopuszcza także inny pieniądz (walutę) niż pieniądz polski (waluta polska). Świadczenie pieniężne może zatem zostać zwaloryzowane według przewidzianego w umowie kryterium – przeciętnego wynagrodzenia, stopy inflacji, kursu złota, średniej ceny zboża albo jakichkolwiek innego wskaźnika gospodarczego, a także przeliczenie świadczenia pieniężnego wyrażonego nominalnie w złotych polskich może nastąpić według kursu innej waluty. Indeksacja kredytu do waluty obcej jest postacią takiej właśnie waloryzacji umownej. Waloryzacja świadczenia pieniężnego zmierza do urealnienia jego wartości poprzez odwołanie do obiektywnych, niezależnych od stron transakcji kryteriów. Także w przypadku umów kredytu takie urealnienie może znaleźć zastosowanie. Waloryzacja kwoty nominalnej kredytu jest niezależna od ustaleń dotyczących odsetek umownych (kapitałowych), które w przypadku umowy kredytu stanowią wynagrodzenie banku za wykorzystanie przez kredytobiorcę udostępnionych mu środków pieniężnych, w przeciwieństwie do odsetek za opóźnienie pełniących właśnie funkcję waloryzacyjną obok funkcji represyjnej.

Regulacje dotyczące kredytu indeksowanego do waluty obcej zostały wprowadzone do art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 pr. bank. z dniem 26.08.2011 r. na mocy ustawy z dnia 26.07.2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe i niektórych innych ustaw (tzw. ustawy antyspreadowej). Nie oznacza to jednak, iż przed tą datą zawarcie umowy kredytu tego rodzaju było niedopuszczalne. Przeciwnie, możliwość zawarcia umowy kredytu zawierającej tego rodzaju postanowienia mieściła się w ramach ogólnej swobody kontaktowania przewidzianej w art. 353 1 kc (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 29.04.2015 r., V CSK 445/14; z dnia 22.01.2016 r., I CSK 1049/14).

Jednakże prawidłowa, dopuszczalna i zgodna z prawem waloryzacja świadczenia wymaga

jednoznacznego, precyzyjnego oznaczenia miernika waloryzacji przewidzianego w treści umowy. Oznacza to, że przeliczenie sumy kredytu w PLN na CHF musiałoby zostać dokonane od razu, według uzgodnionego przez strony kursu, nie zaś odroczone w czasie na dzień nieznany w chwili zawarcia umowy i pozostawione swobodzie Banku.

Treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18.11.2021 r., C-212/20).

W świetle aktualnego orzecznictwa nie powinno budzić wątpliwości, iż postanowienia wprowadzające mechanizm indeksacyjny mają charakter niedozwolony, uznaje się bowiem, iż określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11.12.2019 r. V CSK 382/18; z dnia 30.09.2020 r., I CSK 556/18; z dnia 02.06.2021 r., I CSKP 55/21).

Nie ma przy tym możliwości oddzielenia klauzuli kursowej (czyli ściśle rodzaju stosowanych kursów) od samej klauzuli indeksacyjnej, bowiem są one powiązane między sobą, a także z pozostałymi postanowieniami umowy. Umowa dotyczyła kredytu indeksowanego, dodatkowo jej istotnym elementem było też oprocentowanie bazujące na wskaźniku odnoszącym się do waluty CHF.

Odwołanie do kursów kupna i sprzedaży CHF zawartych w tabeli kursów obowiązującej w Banku oznacza naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Przy takich zapisach umowy w chwili jej zawarcia pozwani nie byli w stanie określić rzeczywistej wysokości swojego zobowiązania, w tym zakresie byli uzależnieni od jednostronnej decyzji Banku, co przeczy dobrym obyczajom i narusza równowagę stron stosunku zobowiązaniowego.

Należy przy tym wskazać, że (...) S.A. nie zrealizował względem kredytobiorców obowiązków informacyjnych w zakresie ciążącego na nim ryzyka kursowego. Możliwość samej zmiany kursu waluty jest oczywista, natomiast pozwani nie wyrazili swobodnie zgody na stosowanie wyłącznie kursów ustalanych jednostronnie przez Bank. Nie można też przyjąć, że ryzyko kursowe, immanentnie związane z istotą kredytu typu indeksowanego, zostało kredytobiorcom jednoznacznie, precyzyjnie i wyczerpująco przedstawione. Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat, z przeznaczeniem na nabycie nieruchomości stanowiącej istotny składnik majątku przeciętnego konsumenta, mechanizmu działania ryzyka kursowego wymagało szczególnej staranności Banku (a także osób działających na jego zlecenie) w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak aby konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Jeżeli mechanizm indeksacji wystawiał kredytobiorcę na nieograniczone ryzyko kursowe (co miało miejsce w relacji pomiędzy stronami), obowiązek informacyjny powinien był zostać wykonany poprzez jednoznaczne i zrozumiałe poinformowanie konsumenta, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat. Wymogu tego nie wypełniają ani postanowienia umowy kredytu ani oświadczenia kredytobiorcy. Pozwani nie otrzymali informacji zawierającej bliższe dane, kalkulacji oraz prognoz, odpowiednio zindywidualizowanych i rozłożonych w czasie. Tym samym Bank nie określił w sposób precyzyjny, kompleksowy i jednoznaczny, na czym polega mechanizm indeksacyjny oraz związane z nim ryzyko, nie przeprowadził w tym zakresie rzetelnej symulacji. Bank nie wykonał więc obowiązku informacyjnego w sposób ponadstandardowy (zgodnie z oczekiwaną od niego jako podmiotu profesjonalnego podwyższoną starannością z art. 355 § 2 kc), dający pozwanym pełne rozeznanie co do istoty transakcji. Wymóg informacyjny musi zostać wykonany w sposób umożliwiający przeciętnemu konsumentowi uzyskanie wiadomości o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, oraz pozwalający na oszacowanie istotnych konsekwencji warunku umownego dotyczącego denominacji dla przyszłych zobowiązań finansowych związanych ze spłatą kredytu (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14.03.2019 r., C-118/17). Ani oświadczenie zawarte we saemj umowie kredytu ani oświadczenie dołączone do wniosku kredytowego nie spełniają powyższych wymagań. Oświadczenie zawiera symulację nie odnoszącą się do parametrów tego samego kredytu, z praktyki wynika, że był to standardowy formularz stosowany do wszystkich wniosków kredytowych (...) S.A.

Nie ma przy tym żadnego znaczenia, że złożenie wniosku kredytowego oraz podpisanie umowy kredytu nastąpiło w biurze pośrednictwa kredytowego.

Wreszcie trzeba wskazać, iż umowa nie zawiera żadnego mechanizmu chroniącego konsumentów przed zmianą kursów wykraczającą poza standardowe fluktuacje, a prowadzącą do zaburzenia równowagi kontraktowej.

Konsekwencją powyższych wadliwości jest eliminacja postanowień indeksacyjnych, prowadząca do upadku umowy kredytu w całości.

W aktualnym orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że art. 385 ( 1) § 2 k.c. wyłącza stosowanie art. 58 § 3 k.c., co uzasadnia stanowisko, że nieuczciwe postanowienia indeksacyjne nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.11.2019 r., II CSK 483/18). W takiej sytuacji co do zasady wykluczona jest możliwość zmiany przez sąd treści nieuczciwych warunków zawartych w umowie. Działania sądu w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej mają mieć charakter sankcyjny, co oznacza osiągnięcie skutku zniechęcającego profesjonalnych kontrahentów zawierających umowy z konsumentami do zamieszczania w umowach z nimi nieuczciwych postanowień umownych. Skutek ten nie mógłby zostać osiągnięty, gdyby umowa mogła zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy przez wprowadzenie do umowy warunków uczciwych. Kontrahent konsumenta niczym by bowiem nie ryzykował, narzucając nieuczciwe postanowienia umowne, skoro mógłby liczyć na to, że sąd uzupełni umowę przez wprowadzenie uczciwych warunków, które powinny być przez niego zaproponowane od razu. W konsekwencji zastąpienie przez sąd klauzul abuzywnych np. kursem średnim waluty obcej z dnia wymagalności roszczenia ogłaszanym przez NBP, należy wykluczyć, jako sprzeczne z celem założonym w art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady nr 93/13/EWG z dnia 05.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.07.2021 r., V CSKP 49/21). Ryzyko przedsiębiorcy stosującego abuzywne klauzule byłoby bowiem w razie ich eliminacji ze stosunku umownego niewielkie i nie zniechęcałoby przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych klauzul w przyszłości (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 03.02.2022 r., II CSKP 975/22). Jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 03.10.2019 r.). Wola konsumenta, który uważa, iż stwierdzenie nieważności całej umowy nie jest dla niego niekorzystne, przeważa nad wdrożeniem systemu ochrony, takiego jak zastąpienie nieuczciwego postanowienia i utrzymanie umowy w mocy (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 03.10.2019 r. C-260/18).

W aktualnym orzecznictwie sądowym dominujące jest stanowisko wskazujące na nieważność umów kredytu indeksowanego do CHF zawierających klauzule przeliczeniowe tożsame z kwestionowanymi przez powoda postanowieniami umowy kredytu oraz regulaminu kredytowania.

Nieważność umowy kredytu indeksowanego do CHF dawnego otycząca (...) S.A. została stwierdzona wyrokami:

- Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 23.10.2020 r., I ACa 739/19;

- Sądu Apelacyjnego w Katowicach: dnia 09.02.2021 r., I ACa 416/19; z dnia 14.08.2020 r., I ACa 1044/19;

- Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 06.02.2020 r., I ACa 546/18, z dnia 19.11.2019 r., I ACa 145618;

- Sądu Apelacyjnego w Warszawie: z dnia 15.11.2021 r., I ACa 311/21; z dnia 27.10.2021 r., I ACa 592/21; z dnia 26.10.2021 r., I ACa 596/21; z dnia 21.10.2021 r., I ACa 518/21; z dnia 20.10.2021 r., I ACa 155/21; z dnia 19.10.2021 r., VI ACa 549/20; z dnia 21.09.2021 r., I ACa 622/20; z dnia 30.09.2020 r., VI ACa 406/19, z dnia 08.09.2020 r., VI ACa 182/19, z dnia 27.07.2020 r., VI ACa 69/19, z dnia 27.07.2020 r., VI ACa 114/18, z dnia 21.07.2020 r., VI ACa 726/18, z dnia 15.07.2020 r., VI ACa 32/19, z dnia 04.06.2020 r., I ACa 406/18,

- Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 23.11.2020 r. I ACa 594/20.

Widać zatem, że dominujące w aktualnym orzecznictwie sądowym jest stanowisko wskazujące na nieważność umów kredytowych tożsamych lub zbliżonych do umowy zawartej przez pozwanych.

Reasumując powyższe, zarzut pozwanych co do nieważności umowy kredytu nr (...) z dnia 07.07.2008 r. okazał się uzasadniony w całości. Wniosku tego nie podważa zawarcie późniejszych aneksów do umów, w szczególności aneksu nr (...) z dnia 12.10.2011 r., dotyczącego sposobu ustalania kursu indeksacji rat, który w żadnej mierze nie usunął pierwotnej przyczyny nieważności umowy. Skoro umowa jest nieważna od początku, to później modyfikacje jej treści nie mają znaczenia. Nie dochodzi w ten sposób do przywrócenia ważności umowy. Dla oceny postanowień umowy jako klauzul niedozwolonych wyłącznie miarodajna jest chwila zawarcia umowy (uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2). Nie można również uznać, że zawierając kolejne aneksy do umowy pozwani wyrazili zgodę na związanie ich niedozwolonymi postanowieniami umownymi.

Wobec stwierdzenia, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 07.07.2008 r. była nieważna, bez znaczenia pozostaje, czy po stronie pozwanych doszło do powstania zaległości w spłacie kredytu skutkującej uprawnieniem Banku do wypowiedzenia umowy kredytu i w ten sposób postawienia go w stan natychmiastowej wymagalności. Powodowi nie przysługuje roszczenie opisane w pozwie.

W takiej sytuacji roszczenie dochodzone przez powoda należy oceniać wyłącznie z punktu bezpodstawnego wzbogacenia.

Zgodnie z art. 405 kc w zw. z art. 410 § 1 kc, kto spełnił świadczenie nienależne, obowiązany jest do jego zwrotu. Zgodnie zaś z art. 410 § 2 kc świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Świadczenie nienależne jest wtedy, gdy zostaje spełniane bez ważnej i skutecznej podstawy prawnej. Pozwani spełniali świadczenie polegające na zwrocie powodowi środków, które uprzednio od niego otrzymali na pokrycie umówionego celu kredytowania. W związku z tym zachodzi konieczność dokonania wzajemnych rozliczeń pomiędzy stronami poprzez zwrot spełnionych świadczeń. W przypadku zobowiązania, co do którego świadczenia wzajemne stron są jednorodne, można uznać, iż w wypadku zerwania węzła obligacyjnego stroną zobowiązaną z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia jest ten podmiot, który otrzymał więcej i który pozostaje wzbogacony kosztem drugiej strony. Porównanie wysokości świadczeń spełnionych przez każdą ze stron spornej umowy prowadzi do wniosku, że powód wobec uruchomienia kredytu świadczył więcej, zaś pozwani nie zwrócili pełnej wysokości otrzymanego świadczenia. Pozwani pozostają zatem zobowiązani do zwrotu wartości nominalnej kredytu (kapitału).

Stosownie do art. 321 § 1 kpc Sąd jest związany zgłoszonym przez powoda roszczeniem. Ponieważ powód zmodyfikował żądanie na wypadek uznania przez Sąd, że sporna umowa jest nieważna, domagając się zasądzenia od pozwanych zwrotu wypłaconego im kapitału kredytu, dopuszczalne jest dokonanie takiego rozliczenia.

Wbrew stanowisku powoda, sformułowanego ostatecznie roszczenia nie można traktować jako roszczenie ewentualnego. Roszczenie takie polega na zgłoszeniu żądania głównego i żądania ewentualnego, które mają charakter różnorodzajowy: wydanie rzeczy ewentualnie zapłata, przywrócenie do prawy ewentualnie odszkodowanie, itp. Roszczenie o zapłatę wyższej sumy ewentualnie zapłatę niższej sumy nie jest roszczeniem ewentualnym. Po prostu brak podstaw do zasądzenia świadczenie wyższego może oznaczać podstawę zasądzenia świadczenia niższego.

Powód udostępnił pozwanym kapitał kredytu w kwocie 336.723,79 zł. W okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 30.10.2019 r. pozwani spłacili na rzecz powoda 165.429,53 zł. Do spłaty pozostaje zatem 171.293,86 zł.

Sąd zasądził zatem od pozwanych solidarnie na rzecz powoda 171.293,86 zł.

Zobowiązanie do zwrotu świadczenia nienależnego należy do tzw. zobowiązań bezterminowych, w których termin spełnienia świadczenia nie jest z góry oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, wobec czego spełnienie winno nastąpić niezwłocznie po wezwaniu do wykonania zgodnie z art. 455 kc. Niezwłoczne spełnienie świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 455 kc oznacza z reguły spełnienie go w terminie 14 dni (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.05.1991 r., II CR 623/90; wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 20.03.2012 r., I ACa 191/11). Powód nie wykazał, aby przed wniesieniem pozwu skutecznie wezwał pozwanych do zapłaty. Przedłożył wprawdzie dokumenty w postaci wezwań do zapłaty datowanych na 24.09.2019 r., natomiast nie dołączył dowodu doręczenia tych pism, Stąd też należało przyjąć, że dopiero doręczenie pozwanym odpisów pozwu stanowiło skuteczne wezwanie do zapłaty. W takiej sytuacji pozwani popadli w opóźnienie z dniem 06.03.2020 r., tj. po upływie dwóch tygodni od dnia doręczenia pozwanym odpisu pozwu (20.02.2020 r. – k. 149). Zatem na podstawie art. 481 § 1 kc odsetki za opóźnienie w zapłacie należności głównej przypadają powodowi od dnia 06.03.2020 r.

W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu jako nieuzasadnione.

Brak jest podstaw do dochodzenia przez powoda wynagrodzenia za korzystanie z kapitału kredytu. Dopuszczalność dochodzenia przez bank wynagrodzenia za korzystanie z kapitału w razie nieważności umowy kredytu jest zasadniczo wątpliwa, jako że nie powinien on odnieść korzyści na skutek stwierdzenia nieważności będącej skutkiem niedozwolonych klauzul zamieszczonych w opracowanej przez niego umowie; w orzecznictwie sądowym takie roszczenie banku jest kwestionowane (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20.02.2020 r., I ACa 635/19). Jeżeli nawet możnaby dopatrzyć się podstawy do formułowania takiego roszczenia w ramach przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, to w opisanej sytuacji żądanie banku stanowiłoby nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 kc.

Wobec częściowego uwzględnienia powództwa o kosztach procesu należało orzec zgodnie z wyrażoną w art. 100 kpc zasadą ich stosunkowego rozdzielenia.

Powód wygrał sprawę ostatecznie w 22,03 %, uzyskując zasądzenie 171.293,86 zł z żądanych 777.671,29 zł. Koszty procesu po stronie powoda objęły: opłatę od pozwu – 38.884 zł, wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – 10.800 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł, tj. łącznie 49.701 zł, z czego 22,03 % wynosi 10.949,13 zł. Nie podlegają zaliczeniu zgłoszone przez powoda koszty poświadczeń notarialnych, które nie są kosztami celowymi. Powód mógł przedłożyć oryginały dokumentów albo odpisy poświadczone przez radcę prawnego. Koszty procesu po stronie pozwanych objęły: wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na tej samej podstawie prawnej – 10.800 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictw – 34 zł, tj. łącznie 10 834 zł, z czego 77.97 % wynosi 8.420,76 zł. Różnica między wskazanymi kwotami wynosi 2.528,37 zł i przypada na rzecz powoda.

Mając powyższe na uwadze, Sąd podjął rozstrzygnięcia zawarte w sentencji wyroku.