V ACa 3146/25

Sygn. akt V ACa 3146/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

28 kwietnia 2026 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu V Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: SSO del. Lidia Orzechowska-Korpikiewicz

Protokolant: Tomasz Rudzik

po rozpoznaniu 28 kwietnia 2026 r. we Wrocławiu na rozprawie

sprawy z powództwa (...) z siedzibą w V.

przeciwko D. E., A. E.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanych

od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu

z 16 października 2024 r. sygn. akt XII C 1801/21

1. oddala apelację;

2. nie obciąża pozwanych obowiązkiem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym na rzecz strony powodowej.

Wyrokiem z 16 października 2024 r., sygn. akt XII C 1801/21, Sąd Okręgowy we Wrocławiu zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz strony powodowej odsetki ustawowe za opóźnienie od kwot: 377.190,67 zł od dnia 1 sierpnia 2022 r. do dnia 21 października 2022 r. i 6.835,20 zł od dnia 1 sierpnia 2022 r. do dnia 9 stycznia 2023 r. (pkt I); umorzył postępowanie co do kwot: 449.739,92 zł wskazanej w punkcie 1A żądań pozwu, 195.510,72 zł wskazanej w punkcie 1B żądań pozwu, 172.907,19 zł wskazanej w punkcie 4 żądań pozwu (pkt II); dalej idące powództwo oddalił (pkt III) oraz zniósł między stronami koszty procesu (pkt IV).

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji na kartach 330-332.

Apelację od powyższego wyroku wywiedli pozwani i zaskarżyli go w części, w zakresie jego pkt I i IV, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego szczegółowo opisane i uzasadnione w apelacji (k. 341v-343). Wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, w tym w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie zasądzonych w pkt I wyroku oraz o zmianę rozstrzygnięcia z pkt IV co do wzajemnego zniesienia kosztów procesu poprzez zasądzenie całości kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego od powoda na rzecz pozwanych. Domagali się również zasądzenia od powoda na ich rzecz kosztów za II instancję.

W odpowiedzi na apelację bank wniósł o oddalenie apelacji pozwanych w całości oraz zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów procesu za postępowanie przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja podlegała oddaleniu jako nieuzasadniona.

Na skutek rozpoznania podnoszonych w niej zarzutów Sąd Apelacyjny uznał, że w sprawie niniejszej brak jest relewantnych podstaw dla wydania orzeczenia reformatoryjnego.

Orzekając w sprawie Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że w myśl art. 382 k.p.c. postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny i w tym znaczeniu jest przedłużeniem postępowania przeprowadzonego przed Sądem I instancji.

Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia pozostawały ustalenia, jakie poczynił Sąd Okręgowy, gdyż znajdowały one odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym. Zarzuty apelujących, tak co do naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego, zmierzały zasadniczo do zakwestionowania stanowiska Sądu Okręgowego w zakresie uznania, że nie doszło do przedawnienia roszczenia banku oraz, że powodowemu bankowi przysługuje wobec pozwanych roszczenie z tytułu odsetek od kwoty kapitału.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, zarzuty apelującej nie były słuszne.

Chybione były zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny i na jego podstawie wywiódł poprawne wnioski co do częściowego uwzględnienia powództwa.

Sąd I instancji ustalił istotne dla niniejszej sprawy okoliczności, że w sprawie I C 1083/17 przed Sądem Okręgowym w Warszawie, a następnie w sprawie I ACa 37/21 przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, prawomocnie zakończonej wydaniem wyroku przez Sąd Apelacyjny w dniu 14 lipca 2022 r., ostatecznie zasądzono od (...) S.A. na rzecz A. E. i D. E. 401.151,34 zł z odsetkami od 29 czerwca 2022 r. ze względu na nieważność zawartej przez strony umowy kredytu. Ustalił również, że w dniu 20 czerwca 2022 r. kredytobiorcy, po uprzednim pouczeniu przez tamtejszy Sąd, złożyli oświadczenie wyrażające wolę unieważnienia umowy.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, Sąd Apelacyjny w pełni podziela stanowisko, że upadek umowy i zaktualizowanie się tym samym roszczenia kredytobiorcy do banku o zwrot sumy nienależnych świadczeń, oznacza jednocześnie konieczność rozliczenia się z bakiem ze świadczenia, które strona pozwana rzeczywiście otrzymała od banku także nienależnie. Podstawę dla tego typu rozliczeń stanowią przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu i jego odmianie w postaci nienależnego świadczenia (art. 405 k.c. i art. 410 k.c.). Na podstawie tych przepisów strony powinny zwrócić sobie to, co wzajemnie świadczyły w wykonaniu nieważnej umowy.

Jak wynika z okoliczności sprawy, wobec uprawomocnienia się wyroku stwierdzającego nieważność umowy kredytowej, zaktualizowało się roszczenie banku o zwrot kapitału, jako nienależnego świadczenia. Pozwani, mając tego świadomość, rozliczyli się z powodowym bankiem m.in. dokonując potrącenia przysługującej im wierzytelności z tytułu spłaconych rat. Sporna pozostała kwestia odsetek na rzecz banku, a co za tym idzie konieczne było ustalenie daty wymagalności roszczenia powodowego banku.

Zaakceptować w tym zakresie należało stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że skoro kwestia ważności umowy kredytu została przesądzona wyrokiem z 14 lipca 2022 r., to odpowiedni termin na spełnienie świadczenia w postaci zwrotu stronie powodowej kwoty wypłaconego kredytu powinien przypadać do końca lipca 2022 r. a od dnia następnego kredytobiorcy pozostawali w opóźnieniu z zapłatą tego świadczenia.

W orzecznictwie prezentowane są w tym zakresie różne stanowiska orzecznicze. Wyrażane jest stanowisko, zgodnie z którym roszczenie kredytodawcy o zwrot nienależnego świadczenia wobec kredytobiorcy powstaje z chwilą złożenia definitywnego oświadczenia, po uprzednim pouczeniu przez sąd o skutkach nieważności, o braku woli kontunuowania stosunku prawnego powstałego na podstawie umowy zawierającej niedozwolone postanowienia. Od tego momentu powstaje roszczenie po stronie banku, który może postawić je w stan wymagalności przez wezwanie do zapłaty (art. 455 k.c.). Sąd Okręgowy zważył, że strona powodowa sporządziła takie wezwanie już 13 września 2021 r., które zostało doręczone pozwanym, każdemu z nich, 5 października 2021 r. Z uwagi jednak na konieczność zachowania symetrii pomiędzy roszczeniami obu stron, słusznie uznał, że roszczenia banku i konsumenta powinny stać się wymagalne jednocześnie, co przemawiało za zasądzeniem odsetek dopiero od daty późniejszej, tj. 1 sierpnia 2022 r.

Ratio legis opowiedzenia się za tym stanowiskiem, zgodnie z którym roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia powstaje z chwilą złożenia oświadczenia przez konsumenta o braku woli kontynuowania umowy, stanowi ochrona konsumenta, która wymaga, aby bank nie mógł zaskoczyć kredytobiorcy zarzutem przedawnienia, zanim kredytobiorca zdecyduje o losie umowy zawierającej niedozwolone postanowienia. Oznacza to, że ostateczny los umowy oraz sankcja jej trwałej bezskuteczności zależą od decyzji konsumenta. Powyższa konstrukcja prawna determinuje również moment powstania oraz wymagalności roszczeń restytucyjnych banku. Z chwilą definitywnego wyrażenia woli przez konsumenta, po stronie banku rodzi się bezterminowe roszczenie o zwrot wypłaconego kapitału kredytu, oparte na przepisach o nienależnym świadczeniu.

Przez wzgląd na powyższe, zaakceptować należało również stanowisko Sądu Okręgowego w zakresie braku przedawnienia roszczenia. Skoro mogło ono stać się najwcześniej wymagalne po złożeniu oświadczenia kredytobiorców o braku woli kontynuowania umowy, to nie sposób uznać, aby było ono przedawnione.

Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, iż do początku biegu terminu przedawnienia roszczeń banku nie dochodzi aż do momentu, w którym kredytobiorca nie zakwestionuje skuteczności bądź ważności postanowień uprzednio wykonywanej przez siebie umowy, bądź też nie dojdzie do takiego zakwestionowania z urzędu przez sąd. Dopiero wówczas powstaje stan, w którym Bank jako wierzyciel, któremu przysługuje roszczenia o zwrot nienależnych świadczeń, może podjąć czynności zmierzające do postawienia ich w stan wymagalności w rozumieniu art. 120 § 1 k.c.

Nie sposób pominąć także, że Sąd Apelacyjny w Warszawie rozpoznając sprawę z powództwa kredytobiorców, przyjął, iż najwcześniej od daty 20 czerwca 2022 r., można mówić o wymagalności roszczenia. Wówczas kredytobiorcy po uprzednim pouczeniu przez Sąd wyrazili swoje stanowisko, a od daty dojścia do wiadomości pozwanego tego stanowiska, winien on liczyć się z koniecznością zwrotu świadczenia. Konsekwentnie przyjąć zatem należało, że również pozwani w tej dacie, mieli świadomość co do konieczności zwrotu kapitału kredytu na rzecz banku.

Zarzuty naruszenia art. 233 §1 k.p.c., art. 60 k.c. oraz art. 65 § 1 k.c. i art. 120 k.c., art. 481 k.c. należało uznać za niezasadne.

Sądowi orzekającemu znane są wyrażane stanowiska orzecznicze, zgodnie z którymi żądanie odsetek przez bank stanowi nadużycie prawa (art. 5 k.c.), niemniej w okolicznościach niniejszej sprawy, nie ma w ocenie Sądu Apelacyjnego podstaw do uwzględnienia zarzutu nadużycia prawa procesowego poprzez wytoczenie powództwa przez bank, w tym także o odsetki. Stanowisko pozwanych zmierza do sankcjonowania sytuacji, w której dłużnik, mając pełną wiedzę o roszczeniu wierzyciela i skali własnego wzbogacenia (kwota wypłaconego kapitału), może opóźniać się ze zwrotem tego świadczenia bez żadnych konsekwencji finansowych (odsetek), co prowadzi w istocie do naruszenia roli art. 481 k.c.

Sąd Apelacyjny uznał, że żaden zarzut apelacyjny nie był uzasadniony, wobec czego apelację należało oddalić na podstawie art. 385 k.p.c. Niezasadne były wobec tego także zarzuty pozwanych formułowane w odniesieniu do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego zostało oparte na dyspozycji art. 102 k.p.c. Spór powstał w związku ze stosowaniem przez bank niedozwolonych postanowień abuzywnych. Ponadto, zgodnie z najnowszym orzecznictwem TSUE (w sprawach C-746/24 z dnia 27 listopada 2025 r. oraz C-902/24 z 22 stycznia 2026 r. [W.]), Banki nie mogą żądać od konsumentów zwrotu kosztów procesu (w tym opłat sądowych), które wielokrotnie przewyższałyby koszty ponoszone przez kredytobiorcę w jego własnym pozwie. Orzeczenie o kosztach sądowych nie może zniechęcać konsumentów do realizowania przysługujących im praw. Sąd krajowy musi zapewnić, aby koszty powstałe w wyniku powództwa banku nie były nieproporcjonalnie wysokie, nawet jeśli bank formalnie wygra proces o zwrot czystego kapitału.

Z tych przyczyn orzeczono jak na wstępie.

O. I.

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

3. (...)

O. I.