II S 28/25

Sygn. akt II S 28/25

POSTANOWIENIE

4 września 2025 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący: SSA Maciej Skórniak

Sędziowie: SA Edyta Gajgał

SA Robert Zdych

po rozpoznaniu skargi P. S.

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowym przed Sądem Okręgowym w Świdnicy w sprawie o sygn. akt III K 156/22 oraz przed Sądem Apelacyjnym w sprawie o sygn. akt II AKa 59/24

na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 75)

p o s t a n a w i a

1. oddalić skargę,

2. zwolnić skarżącego od wydatków postępowania skargowego.

Pismami z dnia 31 marca 2025 r. i 14 kwietnia 2025 r. P. S. (dalej: „skarżący”) złożył skargę na podstawie ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”). Domagał się stwierdzenia przewlekłości postępowania wykonawczego w sprawie Sądu Okręgowego w Świdnicy o sygn. akt III K 156/22 oraz przed Sądem Apelacyjnym w sprawie o sygn. akt II AKa 59/24.

W uzasadnieniu skarżący opisał przebieg całego postępowania od chwili wniesienia aktu oskarżenia do sądu.

Odpowiedź na skargę złożył Skarb Państwa - Prezes Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, wnosząc o oddalenie skargi na naruszenie prawa stron do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.

Dotychczasowy bieg postępowania przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu w zakresie objętym skargą przedstawia się następująco:



17 listopada 2022 r. (k. 1087-1103, tom VI) Prokurator Prokuratury (...)w Ś.złożył do Sądu Okręgowego w Świdnicy akt oskarżenia przeciwko D. S., O. K., K. K., T. B. (1) i P. S.;



11 stycznia 2023 r. przed Sądem Okręgowym w Świdnicy przeprowadzona została rozprawa główna (k. 1165-1167, tom VI), podczas której przesłuchano oskarżonych;



3 lutego 2022 r. przed Sądem Okręgowym w Świdnicy na rozprawie przesłuchano oskarżonego O. K., K. K., T. B. (1), świadka M. G. (k. 1201-1208, tom VII);



17 marca 2023 r. w miejscu zamieszkania przesłuchano świadka P. L. (k. 1226, tom VII);



24 marca 2023 r. przed Sądem Okręgowym w Świdnicy odbyła się rozprawa. Rozprawę odroczono do dnia 22 maja 2023 r. (k. 1233, tom VII);



22 maja 2023 r. przed Sądem Okręgowym w Świdnicy odbyła się rozprawa, podczas której przesłuchano świadka E. L. (1), A. B. (k. 1245-1247, tom VII);



24 sierpnia 2023 r. przed Sądem Okręgowym w Świdnicy odbyła się rozprawa, podczas której przesłuchano świadka S. G. (k.1291-1283, tom VII);



4 października 2023 r. na rozprawie Sąd Okręgowy w Świdnicy wydał wyrok, którym uznał oskarżonych winnych zarzucanych im czynów i skazał ich na kary pozbawienia wolności (k. 1294-1298, tom VII);



22 listopada 2023 r. (data wpływu) obrońca oskarżonego K. K. – adw. E. L. (2) wniósł apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z 4 października 2023 r., sygn. akt III K 156/22 (k. 1338-1343, tom VII);



24 listopada 2023 r. (data wpływu) obrońca oskarżonego P. S. – adw. J. J. wniósł apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z 4 października 2023 r., sygn. akt III K 156/22 (k. 1344-1349, tom VII);



29 listopada 2023 r. obrońca z urzędu oskarżonego D. S. wniósł apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z 4 października 2023 r., sygn. akt III K 156/22 (k. 1354-1356, tom VII);



5 grudnia 2023 r. obrońca z wyboru oskarżonego O. K. adw. M. K. wniósł apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z 4 października 2023 r., sygn. akt III K 156/22 (k. 1356-1366, tom VII);



6 grudnia 2023 r. obrońca z wyboru oskarżonego T. B. (1) adw. T. B. (3) wniósł apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z 4 października 2023 r., sygn. akt III K 156/22 (k. 1367-1377, tom VII);

Dotychczasowy bieg postępowania przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu w zakresie objętym skargą przedstawia się następująco:

- 7 lutego 2024 r. sprawę o sygn. akt II AKa 59/24 w wyniku losowania przydzielono sędziemu Wiesławowi Pędziwiatrowi, Piotrowi Kaczmarkowi i Maciejowi Skórniakowi (k. 1390, tom VII);

- 15 lutego 2024 r. dokonano w aktach sprawy zapisu, że z uwagi na urlopy sędziów możliwe będzie rozpoznanie sprawy w I kwartale 2024 r. (k. 1391, tom VII);

- 29 maja 2024 r. dokonano kolejnego zapisu urzędowego, że z uwagi na urlopu i okresy nieobecności sędziów możliwe będzie rozpoznanie sprawy w II połowie 2024 r. (k. 1406, tom VIII);

- 2 lipca 2024 r. wobec nieobecności członka składu orzekającego SSA Wiesława Pędziwiatra sprawę przydzielono do rozpoznania SSO del. do SA Agnieszce Połyniak (k. 1408, tom VIII);

- 13 września 2024 r. wobec nieobecności członka składu orzekającego sędziego SSA Wiesława Pędziwiatra (przejście w stan spoczynku z dniem 13 lutego 2024 r.) oraz uchylenia delegacji SSO del. do SA Agnieszki Połyniak sprawę o sygn. akt II AKa 59/24 skierowano do ponownego losowania w Systemie Losowego Przydziału Spraw, z uwzględnieniem w losowaniu wszystkich sędziów orzekających w Wydziale II Karnym Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu (także przebywających na urlopach) (k. 1410, tom VIII)

- 16 września 2024 r. w wyniku losowania sprawę przydzielono A. T., P. K. i M. S. (k. 1413 tom VIII)

- 16 grudnia 2024 r. dokonano kolejnego zapisu urzędowego, że z uwagi na urlopu i okresy nieobecności sędziów możliwe będzie rozpoznanie sprawy w I-II kwartale 2025 r. (k. 1411, tom VIII);

- 3 marca 2025 r. dokonano zapisku urzędowego, że z uwagi na planowaną przeprowadzkę na 12-16.05.2025 r. siedziby Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu możliwe będzie wyznaczenie terminu rozprawy dopiero po tej przeprowadzce;

- 14 kwietnia 2025 r. zwrócono się o nadesłanie danych dotyczących karalności oskarżonych oraz opinii środowiskowych (k. 1444, tom VIII);

- 8 kwietnia 2025 r. oraz 22 kwietnia 2025 r. do Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu wpłynęły skargi P. S. na przewlekłość postępowania przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt III K 156/22 oraz przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt II AKa 59/24.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Skarga na przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym w Świdnicy w sprawie o sygn. akt III K 156/22 oraz przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu okazała się niezasadna i jako tak została oddalona. Sąd Apelacyjny orzekał w zakresie wyznaczonym przez skargę, który podlegała weryfikacji przez Sąd Najwyższy. Postanowieniem z 15 lipca 2025 r., sygn. akt I NSP 216/25 Sąd Najwyższy stwierdził swoją niewłaściwość i sprawę przekazał do rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że skarżący domaga się stwierdzenia naruszenia jego prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Świdnicy o sygn. akt II K 156/22 oraz w postępowaniu odwoławczym przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu, bowiem zakwestionował sprawność postępowania od chwili jego wszczęcia i zarzucił, że do chwili obecnej nie zapadło jeszcze prawomocne orzeczenie. Sąd Apelacyjny jest więc związany tym postanowieniem Sądu Najwyższego. Zakres przedmiotowy skargi obejmuje więc postępowanie toczące się przed Sądem Okręgowym w Świdnicy oraz przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu. Stosownie bowiem do art. 4 ust. 1b ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki ,,Jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed sądem okręgowym i sądem apelacyjnym - właściwy do jej rozpoznania w całości jest sąd apelacyjny”.

Odnotowania wymaga, iż stosownie do art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1725) naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, ma miejsce wówczas gdy wskutek działań lub zaniechań sądu lub prokuratora postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności prawnych i faktycznych. W szczególności ocenie podlega terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez organ postępowania w celu zakończenia postępowania przy uwzględnieniu charakteru sprawy, stopnia jej faktycznej i prawnej zawartości, znaczenia dla skarżącego rozstrzyganych w niej zagadnień oraz zachowania stron, w szczególności tej zarzucającej przewlekłość (art. 2 ust. 2 cyt. ustawy).

Przewlekłość postępowania jest kategorią obiektywną, a obowiązkiem państwa jest zapewnienie by sprawy osób podległych jego jurysdykcji toczyły się bez zbędnej zwłoki (por postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2006 r., sygn. akt III SPP 154/05, OSNP 2006 nr 21-22, poz. 342, str. 952, i cyt. tam orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz poglądy doktryny). Nie ulega też wątpliwości, że ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania, nie powinna ograniczać się wyłącznie do upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, lecz jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu koniecznego do podejmowania bez zwłoki działań zgodnych z obowiązującymi przepisami, przewidującymi zachowanie określonych procedur i niezbędnych by wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności w sposób gwarantujący stronom korzystanie z ich praw (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 maja 2005 r., sygn. akt II S 26/05, KZS 2005 nr 8, poz. 158).

Przepis art. 2 ust. 2 ustawy określa okoliczności decydujące dla stwierdzenia, że w sprawie doszło do przewlekłości postępowania. Należą do nich terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez prokuratora w celu zakończenia postępowania przygotowawczego, charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygnięte w niej zagadnienia oraz zachowanie się stron postępowania, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (por. post. SN z dnia 13.11.2014 r., (...) 225/14). Obiektywne kryteria terminowości i prawidłowości czynności powinny być oceniane każdorazowo w odniesieniu do specyfiki i indywidualnego układu okoliczności danej sprawy (por. post. SN z dnia 12.03.2013 r., (...) 1/13). Ocena, czy w sprawie doszło do przewlekłości nie powinna ograniczać się do upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, lecz stanowić wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego dla podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami, przewidującymi zachowanie określonych procedur (por. post. SA we W. z dnia 16.04.2014 r., II S 17/14, post. SA w K. z dnia 4.12.2013 r. V S 83/13).

Przechodząc do analizy zasadności skargi P. S. należy jednoznacznie stwierdzić, że przewlekłości postępowania przed Sądem Okręgowym w Świdnicy nie sposób stwierdzić. W niniejszej sprawie analiza przebiegu postępowania przed Sądem Okręgowym w Świdnicy wskazuje, iż czynności procesowe były podejmowane sprawnie i bez zbędnej zwłoki. Akt oskarżenia przeciwko D. S., O. K., K. K., T. B. (1) i P. S. wpłynął do sądu 17 listopada 2022 r. Już w dniu 11 stycznia 2023 r. przeprowadzono pierwszą rozprawę, co świadczy o niezwłocznym przystąpieniu sądu do rozpoznania sprawy. Następnie terminy kolejnych rozpraw były wyznaczane systematycznie w regularnych odstępach czasu – w marcu, maju, sierpniu i październiku 2023 r. Postępowanie zakończono wydaniem wyroku w dniu 4 października 2023 r. Należy podkreślić, że całe postępowanie przed Sądem Okręgowym trwało niespełna rok od chwili wniesienia aktu oskarżenia do wydania wyroku. Mając na względzie charakter sprawy, jej stopień zawiłości oraz konieczność przeprowadzenia kilku rozpraw, podczas których przesłuchiwało oskarżonych i świadków, okres ten należy ocenić jako w pełni adekwatny i zgodny ze standardem prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Dodać również należy, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem dla stwierdzenia przewlekłości nie wystarcza samo przekonanie strony o nadmiernym przedłużaniu się postępowania, lecz konieczne jest wykazanie, że opóźnienia były nieuzasadnione i wynikały z braku aktywności sądu. Tymczasem analiza akt sprawy nie pozwala na sformułowanie takiego wniosku. Sąd podejmował kolejne czynności procesowe w sposób ciągły i zmierzający do zakończenia postępowania.

Mając powyższe na uwadze, należało uznać, że w toku rozpoznawania sprawy przed Sądem Okręgowym w Świdnicy nie doszło do przewlekłości postępowania w rozumieniu art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy.

Nie można także stwierdzić przewlekłości postępowania w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym. Dalsze czynności w sprawie podejmowane były bowiem w oparciu o przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. – Regulaminu urzędowania sądów powszechnych. Stosownie do § 79. 1. Sprawy powinny być rozpoznawane według kolejności ich wpływu do danego referatu, chyba że przepisy szczególne określają termin do ich rozpoznawania lub zachodzi inna uzasadniona przyczyna zmiany tej kolejności wynikająca z organizacji pracy sądu. W pozostałych sprawach podejmuje się tylko czynności niecierpiące zwłoki.

Do chwili wniesienia skargi upłynął okres około roku od wniesienia apelacji od wyroku Sądu Okręgowego, co – mając na uwadze charakter sprawy, jej wieloosobowość oraz stopień zawiłości – nie może być kwalifikowane jako jednoznacznie nadmierny czas trwania. W praktyce orzeczniczej oraz organizacyjnej termin rzędu roku pozostaje standardowym okresem oczekiwania na wyznaczenie i przeprowadzenie rozpraw w sprawach karnych o podobnym stopniu skomplikowania, w związku z czym nie stanowi odstępstwa od aktualnej praktyki czynności sądowych. Długość dotychczasowego postępowania, a w istocie braku wyznaczenia terminu rozprawy wynikała z szeregu obiektywnych czynników, niezależnych od sądu. W szczególności należy wskazać na zmiany osobowe w składzie orzekającym, związane z przejściem w stan spoczynku sędziego pierwotnie przydzielonego do sprawy oraz uchyleniem delegacji kolejnego sędziego wyznaczonego do jej rozpoznania. Te okoliczności wymagały ponownego wyznaczenia terminów rozpraw oraz dostosowania harmonogramu czynności procesowych do aktualnego stanu kadrowego, co jest zjawiskiem typowym i przewidywalnym w realiach funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Nie bez wpływu na wyznaczanie terminów rozpraw miał także fakt przeniesienia siedziby Sądu Apelacyjnego w maju 2025 r., co wiązało się z chwilową dezorganizacją funkcjonowania całego sądu. Nadto, przy wyznaczaniu terminów rozpraw uwzględnia się także planowane przez sędziów urlopy.

Dodatkowo należy mieć na uwadze znaczny i stale rosnący wpływ spraw do sądu, który w sposób nieunikniony oddziałuje na możliwości organizacyjne w zakresie wyznaczania kolejnych terminów rozpraw.

Wskazać należy bowiem, że w 2024 r. w pierwszej kolejności wyznaczane są sprawy, w których stosowane było tymczasowe aresztowanie, sprawy, w których zachodziła potrzeba wydania wyroku łącznego oraz sprawy, które wpłynęły do sądu w poprzednich latach. Spowodowało to opanowanie wpływu spraw z repertorium AKA (w 2023 r. załatwiono 513 spraw przy w pływie 455, a w 2024 r. załatwiono 460 spraw przy wpływie 478 spraw). Przypomnieć należy, każdorazowe zastosowanie tymczasowego aresztowania, jak i jego przedłużenie, obwarowane jest ściśle określonymi terminami. Niezachowanie tych terminów prowadziłoby do bezprawnego pozbawienia wolności oskarżonego, co stanowiłoby poważne naruszenie konstytucyjnego prawa do wolności osobistej (art. 41 Konstytucji RP) oraz prawa do rzetelnego procesu w rozsądnym terminie (art. 6 ust. 1 EKPCz). Z tego względu sąd zobowiązany jest nadać sprawom dotyczącym aresztu tymczasowego priorytet. Ponadto w sprawach wykonawczych w wielu przypadkach przepisy nakładają obowiązek rozpoznania sprawy w ściśle określonych terminach (np. art. 43ld § 4 k.k.w. - rozpoznanie wniosku o dozór elektroniczny w terminie 30 dni od wpływu wniosku). Zaniechanie w tym zakresie prowadziłoby do naruszenia prawa strony i do bezczynności sądu. Od rozstrzygnięcia w sprawach AKzw zależy faktyczny sposób wykonywania kary pozbawienia wolności, a także kwestia dalszego pozbawienia wolności.

Jak słusznie wskazał Prezes Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, w 2024 r. w odpowiedzi na skargę w Wydziale II Karnym utrzymywał się bardzo wysoki poziom wpływających spraw, gdyż do Wydziału II Karnego wpłynęło ogółem 5788 spraw, tj. ponad 480 w miesiącu. Był to największy wpływ spraw karnych we wszystkich sądach apelacyjnych w kraju, przy czym największy odsetek stanowiły sprawy AKzw – ok. 68 % oraz AKz – ok. 15 %. Odnotowano przy tym znaczny wzrost spraw z repertorium AKzw, których liczba wzrasta z każdym rokiem.

Należy również podkreślić, że problem kadrowy w Wydziale II Karnym Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu pozostaje nadal aktualny. W 2024 r. nastąpiła istotna redukcja liczby etatów sędziowskich w tym wydziale – z dotychczasowych 16 etatów do 12 etatów – co w sposób oczywisty wpływa na zdolność sądu do terminowego rozpoznawania spraw oraz wyznaczania kolejnych rozpraw. W dalszym ciągu także występują braki kadrowe asystentów sędziów w Wydziale II Karnym, gdzie przy 7 etatach, w 2024 r. dwóch było nieobecnych, co utrzymuje się również w 2025 r. – dwa nieobsadzone etaty.

Zmniejszenie etatów powoduje konieczność zmiany organizacji pracy wydziału, przesunięć terminów i w niektórych przypadkach wydłużenia oczekiwania na rozprawy, niezależnie od aktywności samego sądu. Okoliczność ta stanowi obiektywną przeszkodę w szybszym zakończeniu postępowań i należy ją uwzględnić przy ocenie czasu trwania postępowania, nie można jej jednak utożsamiać z przewlekłością w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania. Sama długotrwałość postępowania nie jest okolicznością wystarczającą do stwierdzenia, iż doszło do przewlekłości postępowania. Zachodzi ona, gdy postępowanie prowadzone jest rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do rozstrzygnięcia, będących w związku przyczynowym z działaniem lub bezczynnością sądu (tak: Sąd Najwyższy, postanowienie z dnia 25 listopada 2020 roku, w sprawi I (...) 163/20, LEX nr 3093349). Takie okoliczności w niniejszej sprawie nie zachodzą, a oczekiwanie sprawy na skierowanie na rozprawę jest wyłącznie wynikiem wskazanych wyżej i niezależnych do Sądu okoliczności.

Reasumując, w realiach sprawy czynności były podejmowanie przez Sąd Okręgowy oraz przez Sąd Apelacyjny bez nadmiernej w realiach sprawy zwłoki. Brak jest zatem podstaw do podzielenia trafności zarzutu skarżącego, jakoby sądy nie podejmował niezbędnych czynności przez nadmierny czas i postępowanie w sprawie trwało nadmiernie długo, ponad okres konieczny.

Na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze Sąd zwolnił skarżącego z obowiązku poniesienia wydatków związanych z niniejszym postępowaniem.

Edyta Gajgał Maciej Skórniak Robert Zdych