II S 10/26

Sygn. akt II S 10/26

POSTANOWIENIE

Dnia 24 marca 2026 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący : SSA Andrzej Szliwa (spr.)

Sędziowie: SA Cezariusz Baćkowski

SA Janusz Godzwoń

po rozpoznaniu w sprawie skargi T. V.

z dnia 28 stycznia 2026 r.

w przedmiocie naruszenia jego prawa jako strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez Prokuratora (...) w sprawie o sygn. akt (...)

na podstawie art. na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki ( Dz.U. z 2018 r.poz. 75)

p o s t a n a w i a

1. stwierdzić, że w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez Prokuratora (...) w sprawie sygn. akt (...) nastąpiła przewlekłość postępowania;

2. przyznaje skarżącemu T. V. od Skarbu Państwa - Prokuratury Rejonowej dla S. Fabryczna we S. sumę pieniężną w kwocie 2.000 (dwa tysiące) zł;

3. zwalnia skarżącego T. V. z obowiązku uiszczenia opłaty od skargi;

4. oddala skargę w pozostałym zakresie.

4 lutego 2026 r. wpłynęła do Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu (datowana na dzień 28.01.2026 r.) sporządzona osobiście przez T. V. skarga na przewlekłość postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuratora (...) sygn. akt (...). Skarżący wniósł w niej o stwierdzenie „ rażącej” przewlekłości postępowania w sprawie, która polegała na:

- trwającej osiem miesięcy bezczynności Prokuratora (...) w przekazaniu do rozpoznania zażalenia pokrzywdzonego po raz pierwszy wydane w sprawie postanowienie o zawieszeniu tego postępowania (dochodzenia );

- zaniechaniu przez Prokuratora czynności zmierzających do ustalenia miejsc gdzie znajdują się samochody będącego przedmiotem postępowania;

- zaniechaniu zwrócenia się do strony niemieckiej o udzielenie pomocy prawnej w zakresie ustalenia aktualnych posiadaczy samochodów będących przedmiotem postępowania;

- brak podjęcia czynności w celu odzyskania tych samochodów;

- zaniechaniu weryfikacji sposobu nabycia samochodów przez obecnych ich posiadaczy oraz zabezpieczenia dokumentów na podstawie których dokonano tych czynności;

- zaniechanie poczynienia ustaleń w oparciu o bazy danych (...) czy samochody będące przedmiotem postępowania trafiły do serwisu (...), kto je dostarczył i kto je pobrał, w jaki sposób uiszczono zapłatę za realizacje serwisu, czy pozostawiono dane adresowe, jaki jest aktualnie numer rejestracyjny tych aut;

- brak przekazania do rozpoznania zażalenia na ponowne zawieszenia postępowania zapadłego 17.11.2025 r., do momentu złożenia niniejszej skargi na przewlekłość postępowania ;

- przewlekłość postępowania w zakresie rozpoznania zażalenia w przedmiocie ponownego zawieszenie postępowania.

Skarżący wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa sumy 20 000 zł oraz obciążenie Skarb Państwa - Prokuraturę Rejonową dla Wrocławia -Fabrycznej kosztami tego postępowania.

W odpowiedzi na skargę Prokurator (...) wskazał, że wniesiona skarga powinna podlegać oddaleniu, albowiem organy ścigania dokonały wnioskowanych przez pokrzywdzonego czynności sprawdzających dot. samochodów będących przedmiotem śledztwa w następstwie czego wydane zostało wobec O. M. postanowienie o przedstawieniu zarzutów, zarządzono jego poszukiwania oraz skierowano Europejski Nakaz Dochodzeniowy do Władz Republiki Rumunii. Jako powód wydłużenia nadania biegu zażaleniu na postanowienie prokuratora z 17.11.2025 r. o zawieszeniu postępowania wskazał na potrzebę wykonania czynności procesowych, których domagał się pokrzywdzony.

Prokurator w odpowiedzi na skargę powołał się na przesłanki wskazane w art. 297 §1 k.p.k. określające cele postępowania przygotowawczego. Wskazał, że należy do nich ustalenie czy w sprawie mamy do czynienia z przestępstwem, wykrycie i ujęcie sprawcy, ustalenie okoliczności sprawy, pokrzywdzonych, rozmiaru szkody, utrwalenie dowodów, ale nie należy do tych celów odzyskanie utraconego przez pokrzywdzonego mienia. Wskazał, że śledztwo nie przekroczyło rozsądnego terminu.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Zadaniem ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. 2018, poz. 75) jest zapewnienie przestrzegania prawa obywatela do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, które zostało naruszone na skutek działania lub bezczynność organu wskazanego w art. 1 cyt. ustawy. Strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych. Wniosek ten wynika z treści art. 2 ust.1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. z 2018 r.). W ustawie o skardze na przewlekłość nie określono, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania w rozumieniu powołanej ustawy uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, z tym, że należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez dany organ w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. W orzecznictwie przyjmuje się też, że pod pojęciem tym należy rozumieć wielomiesięczną bezczynność organu, polegającą na niepodejmowaniu czynności ( np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 września 2019 r.,I NSP 88/19 z 14 listopada 2019 r.,I (...) 151/19 ,z 27 października 2020 r.,(...) 151/20). Właśnie w niniejszej sprawie możemy mówić o wielomiesięcznej bezczynność organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze najpierw w formie dochodzenia, a później jako śledztwo, polegającą na niepodejmowaniu czynności dowodowych i w to miejsce wykonywaniu nie wnoszących niczego do sprawy czynności sprawdzających (zwracanie się do urzędów o informacje, czy sprawdzeniach w różnych rejestrach).

Z analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie, której dotyczy rozpoznawana skarga wynika, że:

- 20.03.2024 r. przyjęto od pokrzywdzonego zawiadomienie o przestępstwie w którym ten wskazał okoliczności dotyczące podjętej z obywatelem Rumuni O. M. współpracy gospodarczej w ramach której doszło do przekazał mu 5 samochodów, po czym ten zerwał z nim kontakt, nie rozliczając się z pokrzywdzonym;

- 5 czerwca 2024 r. sprawdzono dane personalne O. M. w systemie PESEL;

- 6 czerwca 2024 r. wszczęto w tej sprawie dochodzenie;

- tego samego dnia zawieszono je uzasadniając to potrzebą ustalenia miejsca pobytu kontrahenta pokrzywdzonego;

- 28 czerwca 2024 r. wpłynęło do Prokuratury zażalenie pokrzywdzonego (przesłane przez Sąd (...)) na postanowieniu o zawieszeniu postępowania;

- dopiero 10 marca 2025 r. zostało to zażalenie przekazane do rozpoznania do Sądu, a więc po 8 miesiącach od momentu gdy wpłynęło do Prokuratury;

- po uchyleniu - 12 sierpnia 2025 r. przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu - w/w postanowienia o zawieszeniu postępowania i przekazaniu sprawy w celu dalszego prowadzenia, dokonano w dniach 13- 15 października 2025 r. czynności sprawdzających polegających na zwrócenie się do innych organów policji o udzielenie informacji dot. O. M. oraz wskazanych przez pokrzywdzonego samochodów;

- 20 października 2025 r. dokonano sprawdzenia w Systemie Rozpoznania Numerów Rejestracyjnych;

- 17.11.2025 r. wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów O. M. oraz zarządzenie o jego zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu, ponadto zwrócono się też do ZUS, (...) Urzędu Pracy, (...) (...)NFZ o udzielenie informacji na temat O. M.;

- tego samego dnia (17.11.2025 r.) ponownie wydano postanowienie o zawieszeniu postępowania (śledztwa), z uwagi na konieczność ustalenia miejsca pobytu podejrzanego, jego zatrzymania i przedstawienia mu zarzutu;

- 8 grudnia 2025 r. pokrzywdzony złożył zażalenie na w/w postanowienie, zarzucając organom ścigania bezczynność oraz domagając się przeprowadzenia szeregu czynności mających na celu ustalenie miejsca pobytu samochodów, które to żądania skonkretyzował w złożonym w tym samym dniu wniosku dowodowym;

- 11 grudnia 2025 r. wydano postanowienie o zmianie postanowienia o przedstawieniu zarzutu O. M.;

- dopiero po złożeniu zażalenia na postanowienie o zawieszeniu śledztwa przystąpiono w rzeczywistości do weryfikacji wersji pokrzywdzonego poprzez wydanie - 11 grudnia 2025 r. - postanowienia o wydaniu europejskiego nakazu dochodzeniowego oraz europejskiego nakazu dochodzeniowego stwierdzając, że zachodzi konieczność wykonania na terenie Rumunii czynności dowodowej polegającej na przesłuchaniu O. M. w charakterze podejrzanego;

- 19 stycznia 2026 r. wydano postanowienie o wydaniu europejskiego nakazu dochodzeniowego oraz europejski nakaz dochodzeniowy stwierdzając, że zachodzi konieczność wykonania na terenie RFN czynności dowodowych polegających na przesłuchaniu jako świadków osób, które stały się posiadaczami pojazdów przywłaszczonych przez O. M..

Z powyższego wynika, że przez 2 lata organy ścigania wykonywały w sprawie czynności sprawdzające co do faktów o których miały one wiedzę na podstawie informacji zawartych w protokole zawiadomienia o przestępstwie. Te czynności sprawdzające nie poszerzały zakresu wiedzy organów ścigania na temat zdarzeń będących przedmiotem zawiadomienia o przestępstwie. Taki sposób prowadzenia postępowania dotyczył okresu poprzedzającego wydanie postanowienia o zawieszeniu dochodzenia, ale też po wydaniu następnej decyzji o zawieszeniu śledztwa. Trwało to aż do momentu złożenia zażalenia na postanowienie o zawieszeniu śledztwa (08.12.2025 r.). Autor obu decyzji uzasadniał konieczności zawieszenia kolejno obu postępowań z powodu braku danych o miejscu pobytu O. M.. Należy jednak zauważyć, że przez długi czas nie towarzyszyły tej ocenie (niezależnie od tego, że nie miały one wystarczającego oparcia w treści art. 22 §1 k.p.k.) żadne realne czynności mające na celu ustalenia tej okoliczności. Rażącym przykładem takiej bezczynności był też fakt, że przez okres 8 miesięcy nie nadano biegu zażaleniu pokrzywdzonego na postanowienie o zawieszeniu dochodzenia, po czym aż do momentu złożenia kolejnego zażalenia, tym razem na postanowienie o zawieszeniu śledztwa, ograniczono się w zasadzie do wykonywania czynności sprawdzających o których była wyżej mowa, a następnie ponownie wydano postanowienie o zawieszeniu postępowania ( śledztwa). Dopiero po złożeniu przez pokrzywdzonego zażalenia na postanowieni o zawieszeniu śledztwa wystąpiono do strony rumuńskiej oraz niemieckiej o wykonanie czynności z udziałem O. M. oraz o przesłuchanie świadków. Wydaje się, że czynności te stwarzają warunki do rzetelnego przeprowadzenia dalszej części tego postępowania, co jednak nie usprawiedliwia dotychczasowego sposobu procedowania w sprawie cechującego się nieuprawnioną bezczynnością.

Osobną kwestią jest ocena żądania skarżącego przyznania sumy pieniężnej za powstałą przewlekłość postępowania. Z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że wysokość sumy pieniężnej musi być proporcjonalna do wielkości zwłoki. Należy także uwzględnić okoliczność, że suma pieniężna zasądzana w związku ze stwierdzoną przewlekłością, nie ma na celu wyrównania szkody powstałej na skutek przewlekłości, ale ma stanowić swego rodzaju rekompensatę za zwłokę w przewlekłym rozpoznaniu sprawy. Pełni też rolę sankcji dla państwa za wadliwe prowadzenie postępowania. Ustalając wysokość sumy pieniężnej, Sąd Apelacyjny miał na względzie treść art. 12 ust. 4 cyt. Ustawy, który nakazuje przy uwzględnieniu skargi przyznać od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2 000 do 20 000 złotych, przy czym jej granica wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Sąd może przyznać sumę pieniężną wyższą niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, jeżeli sprawa ma szczególne znaczenie dla skarżącego, który swoją postawą nie przyczynił się w sposób zawiniony do wydłużenia czasu trwania postępowania. W realiach niniejszej sprawy, uwzględniając powstały okres przewlekłości, Sąd Apelacyjny postanowił przyznać rekompensatę dla skarżącego w dolnych granicach przewidzianych w powołanej ustawie to jest w kwocie dwóch tysięcy złotych, uznając tym samym roszczenie w części przewyższającej tę kwotę za niezasadne. Wysokość zasądzonej sumy uwzględnia okoliczności sprawy. Jest proporcjonalna do okresu zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego.

Na podstawie art. 623 k.p.k. w zw. z art. 8 ust. 2 powołanej Ustawy Sąd Apelacyjny zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczenia opłaty stałej od skargi.

SSA Cezariusz Baćkowski SSA Andrzej Szliwa SSA Janusz Godzwon