II S 5/26

II S 5/26

POSTANOWIENIE

Dnia 27 marca 2026 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie:

przewodniczący: SSA Jerzy Skorupka (sprawozdawca)

sędziowie: SSA Piotr Kaczmarek

SSA Jarosław Mazurek

po rozpoznaniu w sprawie F. Z., s. B. skargi z 19 listopada 2025 r. (data stempla zakładu karnego) na naruszenie prawa do rozpoznania bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy w postępowaniu sądowym prowadzonym przez Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze pod sygnaturą II K 1165/25

na podstawie art. 12 ust. 2 i 4 oraz art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.)

p o s t a n o w i ł

1. stwierdzić, że w postępowaniu sądowym o sygn. II K 1165/25 prowadzonym przez Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze o wyrok łączny w stosunku do F. Z. nastąpiła przewlekłość postępowania, przez co naruszone zostało prawo skazanego do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki;

2. przyznać F. Z. od Skarbu Państwa (środki własne Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze) 5.000 zł (pięć tysięcy złotych).

Pismami z dnia 4, 19 i 28 listopada 2025 r. (data stempla zakładu karnego) skierowanymi do Prezesa Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze, F. Z. złożył skargę na naruszenie prawa do rozpoznania bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy o wyrok łączny prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze pod sygnaturą II K 1165/25, żądając stwierdzenia przewlekłości tego postępowania oraz przyznania od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w wysokości 20.000 zł. i zobowiązanie wymienionego sądu do zakończenia postępowania.

Według skarżącego, sprawa o wydanie wyroku łącznego trwa ponad dwa lata. On nie uchybił żadnym obowiązkom w tej sprawie, a zakład karny terminowo przesyłał żądane opinie. Przewlekłość postępowania wywołała niekorzystne dla niego skutki, gdyż niektóre kary pozbawienia wolności mogą już nie podlegać połączeniu węzłem kary łącznej. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze uchylił wyrok łączny wydany przez Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze nie z jego winy, ale dlatego, że sąd rejonowy nie uwzględnił wszystkich orzeczeń podlegających połączeniu.

Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze postanowieniem z 26 listopada 2024 r., VI S 14/24, po rozpoznaniu skargi F. Z. z 18 października 2024 r. stwierdził nieuzasadnioną przewlekłość postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze pod sygn. II K 1476/23 i przyznał skarżącemu od Skarbu Państwa 2000 zł.

Odnotować należy, że F. Z. wniosek o wydanie wyroku łącznego złożył 14 listopada 2023 r. W dniu 16 stycznia 2025 r. Sąd Rejonowy w Jeleniej wydał wyrok łączny (II K 1476) (k. 92-93). Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze wyrokiem z 3 października 2025 r., VI Ka 510/25 uchylił wymieniony wyrok i sprawę skazanego F. Z. o wyrok łączny przekazał Sądowi Rejonowemu w Jeleniej Górze do ponownego rozpoznania (k. 227). Wymieniony sąd wydał wyrok łączny 5 marca 2026 r. pod sygnaturą II K 1165 (k. 362-363).

Postanowieniem z 30.12.2025 r. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze uznał się niewłaściwym do rozpoznania skargi F. Z. i sprawę przekazał do rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu. Prezes Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze w piśmie z 17 lutego 2026 r. nie złożył wniosku, co do sposobu rozstrzygnięcia skargi. Natomiast Prezes Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze w dniu 11 marca 2026 r. złożył wniosek o oddalenie skargi F. Z. jako niezasadnej.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Podstawy prawne dotyczące uznania prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zawarte zostały w aktach prawa międzynarodowego, Konstytucji RP oraz Kodeksie postępowania karnego. Przepis art. 47 Karty Praw Podstawowych UE oraz Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w art. 6 ust. 1 stanowią, że każdy ma prawo do rzetelnego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy przez sąd w rozsądnym terminie. Konstytucyjny nakaz rozpoznawania spraw bez nieuzasadnionej zwłoki wyrażony w 45 ust. 1 zobowiązuje sądy do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie (bez nieuzasadnionej zwłoki), gdyż wymaga tego standard rzetelnego postępowania, stosownie do art. 6 ust. 1 EKPC.

Wymóg rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi wyraz uwzględnienia w ramach prawa do odpowiedniego ukształtowania postępowania sądowego zasad sprawności, efektywności i szybkości postępowania1. W ten sposób wymienione wartości podniesione zostały do rangi konstytucyjnej, co wiązać trzeba z założeniem, że sprawa powinna być rozpoznana nie tylko rzetelnie i jawnie, ale również odpowiednio sprawnie i dostatecznie szybko, aby zapewnić stosowanie prawa. Szybkie uzyskanie rozstrzygnięcia sądowego leży wszak w interesie jednostki, a także w interesie publicznym, gdyż wymiar sprawiedliwości nie powinien być sprawowany z opóźnieniem prowadzącym do osłabienia zaufania do sądów i państwa w ogólności2.

Rozpoznanie sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki tak samo, jak jej rzetelne rozpoznanie, stanowią równorzędne wymagania, które muszą być spełnione, aby konkretne postępowanie sądowe odpowiadało konstytucyjnemu standardowi3. W takim stanie rzeczy, ustawa z 17.06.2004 r. stanowi instrument wymuszenia na państwie zorganizowania systemu ścigania przestępstw i wymiaru sprawiedliwości w sposób zapewniający (gwarantujący) skuteczną realizację konstytucyjnego i konwencyjnego prawa do sądu, w postaci prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Pierwszorzędnym celem wymienionej ustawy jest stwierdzenie, że organy państwa nie dopełniły konstytucyjnej i konwencyjnej powinności rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Ustawa zasadnicza oraz (...) nakładają wszak na organy państwa obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, by konkretna sprawa została rozpoznana i rozstrzygnięta bez nieuzasadnionej zwłoki. Sprzeniewierzając się temu obowiązkowi organy władzy wykonawczej i sądowniczej nie tylko naruszają stosowne prawo jednostki, ale mogą spowodować realną szkodę.

Z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17.06.2004 r. wynika, że naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki występuje, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla jej rozstrzygnięcia (przewlekłość postępowania). Natomiast, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

W art. 2 ust. 2 ustawy z 17.06.2004 r. wskazane zostały zatem następujące kryteria przewlekłości postępowania:

1. terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd, w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego,

2. charakter sprawy,

3. stopień faktycznej i prawnej zawiłości sprawy,

4. znaczenie sprawy dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz

5. zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Wymienione kryteria nie stanowią zamkniętego katalogu. Mają jednak charakter kierunkowy, określając podstawowy sposób oceny przewlekłości postępowania i podstaw jej wystąpienia4. W literaturze podnosi się też, że rozumienie wymienionych kryteriów nie jest uzależnione od konkretnych uwarunkowań faktycznych5. O nieuzasadnionej zwłoce można zaś mówić, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to jest konieczne dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy6.

Ocena zakończenia postępowania w rozsądnym terminie powinna zatem być dokonywana przy uwzględnieniu: 1) złożoności sprawy; 2) znaczenia sprawy (rozstrzygnięcia) dla interesów skarżącego; 3) zachowania skarżącego, a zwłaszcza jego przyczynienia się do przedłużania postępowania7, które zwykle polega na podejmowaniu pozaprawnych działań sabotujących lub opóźniających postępowanie, czyli tzw. obstrukcji procesowej; 4) działalności organów sądowych prowadzących postępowanie, w których ma miejsce bezczynność, wyrażającej się w określaniu zbyt długich przerw pomiędzy poszczególnymi czynnościami, w nadmiernie długim okresie oczekiwania na opinie biegłych, nieporadności tych organów, wyrażającej się brakiem umiejętności czy zdolności do zdyscyplinowania uczestników postępowania (oskarżonych, świadków, biegłych), przeciwdziałaniu obstrukcji postępowania.

W sprawach karnych „rozsądny termin” zakończenia sprawy należy liczyć od chwili „oskarżenia”, które to pojęcie na gruncie art. 6 Europejskiej Konwencji rozumiane jest autonomicznie, jako „oficjalne poinformowanie danej osoby przez właściwy organ o podejrzeniu, że dopuściła się przestępstwa8. W postępowaniu o wyrok łączny będzie to wniosek skazanego, jego obrońcy lub dyrektora właściwego zakładu karnego albo decyzja sądu podjęta z urzędu.

W piśmiennictwie wyraża się pogląd, że długość trwania postępowania nie stanowi sama przez się podstawy do stwierdzenia przewlekłości. Duże znaczenie ma bowiem zagadnienie skomplikowania danej sprawy, zwłaszcza pod względem faktycznym, co wymaga niekiedy przeprowadzenia wielu dowodów wskazanych przez strony9.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej skargi stwierdzić należy, że postępowanie o wydanie wyroku łącznego zostało uruchomione na podstawie wniosku skazanego z 14 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze wydał nieprawomocny wyrok łączny w dniu 5 marca 2026 r., II K 1165 (k. 362-363). Sprawa była więc rozpoznawana przez blisko 28 miesięcy. Należy mieć jednak w polu widzenia, że postanowieniem Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z 26 listopada 2024 r., VI S 14/24, F. Z. uzyskał rekompensatę pieniężną w wysokości 2000 zł, za stwierdzoną przewlekłość postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze. Z tego względu, w niniejszej sprawie okres ewentualnej przewlekłości należy badać od chwili wydania wymienionego orzeczenia.

Zważyć zatem należy, że sprawa nie ma skomplikowanego i zawiłego charakteru, które uzasadniałyby ponad roczny okres jej rozpoznania. F. Z. w żaden sposób nie przyczynił się do nieterminowego rozpoznania sprawy, która ma dla niego istotne znaczenie. Gdyż pozwala na redukcję kar pozostałych do wykonania. Przewlekłość postępowania zawiniona została wyłącznie przez Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze. Nadmierna długość postępowania o wyrok łączny już dawno przekroczyła ramy rozsądnego terminu określonego w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., przez co naruszone zostało prawo skarżącego do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.

Ustalenie przewlekłości postępowania sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze pod sygn. II K 1165/25 stanowi uzasadnioną podstawę do stwierdzenia, że zostało naruszone prawo F. Z. do rozpoznania sprawy o wyrok łączny w rozsądnym terminie. To ustalenie, uzasadnia przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej w wysokości 5.000 zł, na podstawie art. 12 ust. 4 cytowanej ustawy. Celem przyznanej sumy pieniężnej jest zrekompensowanie naruszenia prawa do rozpoznania sprawy skarżącego bez nieuzasadnionej zwłoki (w rozsądnym terminie). Przyjmuje się, że suma pieniężna stanowi surogat zadośćuczynienia za krzywdę wywołaną przewlekłością, bądź specyficzną formę zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, czy też ryczałtowe zadośćuczynienie10. Przyjmuje się również, że jest to forma naprawienia krzywdy11. Podaje się przy tym, że celem sumy pieniężnej jest zrekompensowanie negatywnych przeżyć związanych z długotrwałością postępowania sądowego (postępowania przygotowawczego), a w swoim charakterze jest ona zbliżona do roszczenie o zadośćuczynienia z art. 445 § 1 KC.

W ocenie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, kwota 5.000 zł stanowi wystarczającą rekompensatę za krzywdę wynikającą z naruszenia prawa skarżącego do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, tym bardziej, że na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z 26 listopada 2024 r., VI S 14/24 uzyskał sumę 2000 zł.

Należy podkreślić, że przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej nie zamyka drogi do dochodzenia roszczeń o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie krzywdzie przed sądami cywilnymi. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 15 cytowanej ustawy.

W tym stanie rzeczy, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu orzekł, jak na wstępie.

SSA Piotr Kaczmarek SSA Jerzy Skorupka SSA Jarosław Mazurek

1 Zob. P. Wiliński, Konstytucyjny standard prawa do sądu a proces karny, [w:] P. Hofmański (red.) Węzłowe problemy procesu karnego, Warszawa 2010, s. 217; wyr. TK z 18.02.2009, Kp 3/08, OTK-A 2009, nr 2, poz. 9.

2 Zob. S. Pilipiec, Teoretyczno-prawne aspekty zasady prawa do sądu, (...) 2000, nr 47, s. 230; wyr. TK z 26.02.2008 r., SK 89/06, OTK-A 2008, nr 1, poz. 7.

3 Zob. V. W., Konstytucyjne zasada prawa do sądu w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, U. 2006, s. 228.

4 Zob. F. O., I. I., F. D., Skarga na przewlekłość postępowania sądowego. Komentarz, Warszawa 2007, s. 32.

5 Zob. Cz.P. Kłak, Pojęcie przewlekłości postępowania sądowego, Prok. i Pr. 2008, nr 12, s. 63; zob. też post. SA w Krakowie z 2.06.2020 r., II S 3/20. N. nr (...).

6 Zob. post. NSA z 28.02.2005 r., I (...) 58/05; post. SA w Krakowie z 27.02.2018, II S 5/17, Lex nr 2612008.

7 Zob. wyr. z 16.12.1997 r. w sprawie (...) F. przeciwko Polsce.

8 Zob. §73 wyr. ETPCz z 15.06.1982 r. w sprawie 8130/78 M. przeciwko Niemcom.

9 Zob. M. (...), Skarga o stwierdzenie przewlekłości postępowania egzekucyjnego, PPE 2007/12/5.

10 Zob. uchwała SN z dnia 17.11.2004 r., III SPP 42/04, OSNP 2005, nr 5, poz. 71.

11 Zob. wyr. SA w Katowicach z dnia 30.10.2008 r., I ACa 620/07, Lex nr 504149; K. Gonera, Przewlekłość postępowania w sprawach cywilnych, PS 2005, nr 11-12, s. 13, 36. Podobnie S. K., Krajowa skarga na brak rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki jako środek wyczerpujący postępowanie krajowe przed złożeniem skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na nierozpatrzenie sprawy w rozsądnym terminie, Palestra 2005, nr 9-10, s. 147.