WYROK

II AKa 205/25

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu · II Wydział Karny · 10 lipca 2025

Pobierz PDF

Data orzeczenia: 10 lipca 2025
Data publikacji: 4 września 2026
Sąd / organ: Sąd Apelacyjny we Wrocławiu — II Wydział Karny
Skład orzekający: Bogusław Tocickiprzewodniczący, Agata Regulskasędzia, Kazimierz Leżaksędzia, Anna Koniecznaprotokolant
Hasła tematyczne: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 8 ust. 1 ustawy lutowej

Sentencja

Sygnatura akt II AKa 205/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 lipca 2025 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący SSA Bogusław Tocicki (spr.)

Sędziowie: SA Agata Regulska

SO del. do SA Kazimierz Leżak

Protokolant: Anna Konieczna

przy udziale Beaty Lorenc- Kociubińskiej prokuratora Prokuratury (...) we W.

po rozpoznaniu 10 lipca 2025 r.

sprawy wnioskodawcy M. H.

o odszkodowanie i zadośćuczynienie

na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawcę

od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu

z 13 marca 2025 r. sygn. akt III Ko 157/23

I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądza od Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego w Opolu) na rzecz wnioskodawcy M. H. dodatkowo 31.454,44 (trzydzieści jeden tysięcy czterysta pięćdziesiąt cztery 44/100) złotych, ponad kwotę zasadzoną wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 13 marca 2025r. sygn. akt III Ko – 157/23 tytułem odszkodowania za szkodę związaną z internowaniem w okresie od dnia 20 grudnia 1981r. do dnia 14 października 1982 r. na podstawie Decyzji Komendanta (...) MO w O. o internowaniu nr (...), wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

II. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

III. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy M. H. 240,- (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu poniesionych kosztów ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym;

IV. stwierdza, że koszty postępowania odwoławczego ponosi Skarb Państwa.

Uzasadnienie

Mimo wymogów określonych w przepisie art. 99a § 1 k.p.k., a także w przepisach Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 listopada 2019r. w sprawie wzorów formularzy uzasadnień wyroków oraz sposobu ich wypełniania (Dz.U z 2019r. poz. 2349), w niniejszej sprawie odstąpiono od opracowania uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego na formularzu UK, sporządzając uzasadnienie wyroku w sposób tradycyjny. Odstępstwo od tej zasady podyktowane zostało koniecznością zagwarantowania stronom postępowania prawa do rzetelnego procesu, który obejmuje także postępowanie odwoławcze, a to w kontekście art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw i Podstawowych Wolności.

Było to podyktowane tym, że forma oraz treść formularza w realiach niniejszej sprawy skutkowałaby niemożnością pełnego respektowania konwencyjnego standardu rzetelnego procesu. Należy podzielić stanowisko Sądu Najwyższego przedstawione w wyroku z dnia 11 sierpnia 2020r. (sygn. akt I KA 1/20), w który to, w ślad za prof. P. H. (por. „Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Komentarz, tom I red. L. Garlicki, Warszawa 2010, str. 305-306) uznał, że „ wprawdzie prawo do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy karnej nie wynika wprost z art. 6 Konwencji, jest jednak oczywiste, że skoro w systemie prawa polskiego umieszczono prawo do zaskarżenia wyroku wydanego w pierwszej instancji, to takie państwo – strona Konwencji przewidując możliwość wniesienia apelacji od wyroku, musi zapewnić do niej skuteczny dostęp, a co za tym idzie musi gwarantować odpowiednimi instrumentami procesowymi rzetelność samego postępowania odwoławczego”, a w konsekwencji, iż „ aby nie doszło do naruszenia prawa strony do rzetelnego procesu sądowego (na etapie odwoławczym) opisanego w art. 6 ust. 1 EKPC, tak, jak jest on ujmowany i tłumaczony przez orzecznictwo (...), zwłaszcza że w systemie prawa polskiego istnieje nadzwyczajny środek zaskarżenia (kasacja), który może być oparty na naruszeniu prawa procesowego (w tym naruszeniu art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.), konieczne jest by kontrola ta w aspekcie standardu konwencyjnego realizowana była przez sąd odwoławczy, jak też i Sąd Najwyższy w ramach postępowania kasacyjnego”. Nie ulega przecież wątpliwości, iż kontrola ta może być dokonana jedynie poprzez zapoznanie się z argumentami sądu, przemawiającymi za przyjętym rozstrzygnięciem. Tym samym jakość uzasadnienia wyroku jest istotnym elementem prawa. Obligatoryjne nakazanie sporządzenia uzasadnień w formie formularzy (art. 99a § 1 k.p.k.), nie dawałoby w realiach niniejszej sprawy właściwego instrumentarium procesowego dla zrealizowania standardu prawa do rzetelnego procesu, gdyż niejednokrotnie, zwłaszcza w sprawach wieloosobowych i wielowątkowych, zarzuty ujęte w części wstępnej apelacji nie przystają do jej wniosków lub wykluczają się od strony formalnoprawnej, czy pozostają oderwane od wskazanej podstawy odwoławczej, bądź też formułowane są dopiero w uzasadnieniu.

W omawianej sprawie zakres podmiotowo-przedmiotowy sprawy, liczba wniesionego środka odwoławczego, sposób sporządzenia apelacji (w tym charakter podniesionych w nich zarzutów), w odniesieniu do przedmiotu samej sprawy oraz tych elementów, które musiały być brane pod uwagę z urzędu, prowadzi do wniosku, że sporządzenie uzasadnienia na formularzu UK 2 skutkowałoby niemożnością rzetelnego i konkretnego ustosunkowania się w toku postępowania do każdego istotnego argumentu zawartego w apelacji stron, a przede wszystkim przedstawienia konkluzji, które dla stron byłyby czytelne i wskazywałyby w jaki sposób dany wniosek został wyprowadzony.

Uzasadnienie stanowiska tut. Sądu stanowią nadto orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz (...). Zważyć bowiem należy, że w sytuacji, kiedy art. 91 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, iż „ umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową” oraz wobec jednoczesnego stwierdzenia, że formularz nie pozwala na realizowanie obowiązku wynikającego z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 i 2 k.p.k. zaniechanie sporządzenia uzasadnienia formularzowego okazało się konieczne.

Sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób tradycyjny znajduje oparcie w stanowisku Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 19.12.2006r. w sprawie P 37/05 (OTK-A 2006/11/177). Stosowany zatem wprost przepis art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw i Podstawowych Wolności (Dz.U z 1993r., poz. 61, poz. 284 ze zm.) obliguje sąd drugiej instancji do odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do każdego istotnego – na tle konkretnej sprawy – argumentu. Tym samym brak odniesienia do takiej argumentacji stanowi o naruszeniu standardu rzetelnego procesu (tak m.in. ETPC w wyroku z 9.12.199r. Riuz Torija przeciwko Hiszpanii, A. 303-A, w: M.A. Nowicki: „Europejski Trybunał Praw Człowieka, Orzecznictwo, tom 1, Zakamycze 2001, s. 515- 516 i SN w wyroku z 16.01.2007r., sygn. akt V KK 328/06, z 6.04.2011r., sygn. akt V KK 368/10 i inne). Podobne stanowisko przedstawił Trybunał Konstytucyjny na tle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, wskazując że uzasadnienie orzeczeń jest decydującym komponentem prawa do rzetelnego procesu sądowego i podstawą kontroli zewnętrznej orzeczenia przez organ wyższej instancji, bowiem dokumentuje argumenty przemawiające za przyjętym rozstrzygnięciem (wyrok TK z 16.01.2006r., sygn. SK 30/05, OTK-A 2006, nr 1 poz. 2, teza 4.3 uzasadnienia).

Mając powyższe na uwadze, uwzględniając także stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w sprawie P 37/05 oraz Sądu Najwyższego przedstawione w sprawie I KA 1/20, formułujące obowiązek sądu odwoławczego do każdorazowej oceny, w związku z kategorycznym brzmieniem art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 i 2 k.p.k., czy w danej sprawie może sporządzić uzasadnienie swojego wyroku na formularzu UK 2, nie naruszając podstawowych gwarancji strony do rzetelnego procesu odwoławczego, Sąd Apelacyjny w sprawie omawianej odstąpił od sporządzenia uzasadnienia w formie przewidzianej w art. 99a § 1 k.p.k.

*******

Wyrokiem z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08 Sąd Okręgowy w Opolu, na podstawie art.8 ust 1 w zw. z art. 1 ust 1 i art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych na rzecz niepodłego bytu Państwa Polskiego, uwzględnił częściowo żądania wnioskodawcy M. H. i zasądził na niego rzecz łącznie 25.000,- złotych, w tym 5.000,- złotych tytułem odszkodowania i 20.000,- złotych tytułem zadośćuczynienia, za szkody i krzywdę związaną z internowania w okresie od dnia 20 grudnia 1981r. do dnia 14 października 1982r. na podstawie Decyzji Komendanta (...) MO w O. o internowaniu nr (...). W pozostałej części żądania wnioskodawcy M. H. oddalono, przy czym domagał się on zasądzenia odszkodowania w wysokości 30.000,- złotych oraz zadośćuczynienia w wysokości 20.000,- złotych (czyli łącznie 50.000,- złotych).

Wymieniony wyrok się uprawomocnił, gdyż żadna ze stron procesowych nie wniosła od niego środków odwoławczych, a przyznane odszkodowanie i zadośćuczynienie zostało wypłacone, na konto wskazane przez wnioskodawcę M. H..

W dniu 9 września 2022r. do Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu wpłynął wniosek pełnomocnika z wyboru wnioskodawcy M. H., r.pr. K. Z. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08 Sąd Okręgowy w Opolu, w części oddalającej roszczenia wnioskodawcy ponad zasadzoną kwotę 25.000,- złotych. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2011r., sygn. P 21/09, OTK-A 2011/2/7, uznającego za niekonstytucyjny przepis art. 8 ust. 1a ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442), pełnomocnik wnioskodawcy wniosła o:

1) uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 508/08;

2) zasądzenie na rzecz M. H. odszkodowania w kwocie 60.498,21 złotych oraz zadośćuczynienia w kwocie 1.893.283,06 złotych;

3) zasądzenie na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów wynagrodzenia ustanowionego pełnomocnika w wysokości 6-cio krotności stawki minimalnej.

Po rozpoznaniu tego wniosku, wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2022r. sygn. akt II AKo – 143/22 Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wznowił postępowanie sądowe w sprawie z wniosku M. H. o zadośćuczynienie i odszkodowanie z tytułu wykonania Decyzji Komendanta (...) MO w O. nr (...)z dnia 20 grudnia 1981r. o jego internowaniu oraz uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08 w części oddalającej żądania wnioskodawcy M. H. ponad zasądzoną kwotę 25.000 złotych, a sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Opolu. Jednocześnie zarządził zwrot uiszczonej opłaty od wniosku o wznowienie postępowania w kwocie 150 (stu pięćdziesięciu) złotych na rzecz M. H. i kosztami postępowania wznowieniowego obciążył Skarb Państwa.

W uzasadnieniu tego wyroku, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu stwierdził, że podstawą wznowienia postępowania był przepis art. 540 § 2 k.p.k., który nakazuje wznowić postępowanie na korzyść strony, jeżeli Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą przepisu prawnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 1 marca 2011 r., sygn. P 21/09 (OTK-A 2011/2/7) uznał, że art. 8 ust. 1a ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego jest niezgodny z przepisami Konstytucji RP.

Sąd Apelacyjny przypomniał, że z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2011 r., sygn. P 21/09 wynika, że wydany wyrok „ oznacza możliwość wznowienia postępowania, (ale) pod warunkiem, że przy rozstrzyganiu tych spraw zastosowanie znalazł art. 8 ust. 1a ustawy lutowej, w których żądania wniosków i poniesiona szkoda oraz krzywda przekraczały przewidziane w ustawie 25.000 zł i gdy sąd nie przyznał odszkodowania lub zadośćuczynienia w oparciu o wcześniejsze jego uzyskanie na podstawie innego tytułu wymienionego w ustawie".(OTK-A 2011/2/7).

Wszystkie warunki wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania, opartym o przepis art. 540 § 2 k.p.k. w sprawie roszczeń w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia za represje związane z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego zostały w niniejszej sprawie spełnione. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r. zasądzono na rzecz wnioskodawcy zadośćuczynienie i odszkodowanie w oparciu o przepis art. 8 ust. 1a ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. W prowadzonym postępowaniu wnioskodawca domagał się zasądzenia kwoty 20.000 złotych tytułem zadośćuczynienia oraz 30.000 złotych tytułem odszkodowania. Jednocześnie w uzasadnieniu wniosku M. H. wskazał, iż należne mu zadośćuczynienie ocenia na 50.000 złotych, lecz ma świadomość, że ustawa limituje te roszczenia do 25.000 złotych, co nie zaspokaja jego słusznych żądań.

W tych okolicznościach, jak podkreślił Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, zaszły podstawy wznowienia postępowania sądowego w sprawie z wniosku M. H. o zadośćuczynienie i odszkodowanie z tytułu wykonania Decyzji Komendanta (...) MO w O. nr (...)z dnia 20 grudnia 1981 r. o jego internowaniu oraz uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko 502/08 w części oddalającej żądania wnioskodawcy M. H. ponad zasądzoną kwotę 25.000 złotych.

Po wznowieniu postępowania, w piśmie procesowym z dnia 30 maja 2023r. pełnomocnik z wyboru wnioskodawcy M. H., r.pr. K. Z. rozszerzyła wniosek o zadośćuczynienie i odszkodowanie, domagając się zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy:

1) kwoty 2.217.452,54 złotych tytułem zadośćuczynienia za krzywdę;

2) kwoty 71.085,47 złotych tytułem odszkodowania za szkodę;

doznane na skutek pozbawienia M. H. wolności od dnia 20.12.1981r. do dnia 14.10.1982 r. i umieszczenia go w Ośrodku (...) w O., w Ośrodku (...) w N. oraz w Ośrodku (...) w G., wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Ponownie rozpoznając sprawę, wyrokiem z dnia 13 marca 2025r. sygn. akt III Ko – 157/23 Sąd Okręgowy w Opolu, na podstawie art. 8 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 i art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442), orzekł następująco :

I. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz M. H. tytułem uzupełniającego zadośćuczynienia za krzywdę kwotę 80.000,- (osiemdziesiąt tysięcy) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku;

II. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz M. H. tytułem uzupełniającego odszkodowania kwotę 28.929,64 (dwadzieścia osiem tysięcy dziewięćset dwadzieścia dziewięć zł 64/100) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku;

III. w pozostałej części wniosek oddalił;

IV. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy M. H. kwotę 240,- (dwustu czterdziestu) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego;

V. kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.

Powyższy wyrok zaskarżyła pełnomocnik z wyboru wnioskodawcy M. H., r.pr. K. Z. , w części co do punktu III wyroku oddalającego dalej idące żądania wnioskodawcy, tj. ponad kwotę 80.000,- złotych w zakresie zadośćuczynienia i ponad 28.929,64 złotych odnośnie odszkodowania. Powołując się na przepisy art. 438 pkt 1, 2 i 3 k.p.k. wyrokowi temu zarzuciła:

1) obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. poprzez dowolną ocenę dowodów w postaci zeznań matki wnioskodawcy i wyciągnięcie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wniosków sprzecznych z zasadami prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i wskazaniami wiedzy w zakresie otrzymywania wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w Spółdzielni Pracy (...), co w dalszej kolejności prowadziło do uznania, że podejmowanie działalności niepodległościowej przez M. H. w świetle art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, nie wywołało wyższej skali represji zastosowanej przez strażników i Służbę Bezpieczeństwa wobec pokrzywdzonego, podczas gdyby Sąd I instancji ustalił prawidłowo sposób postępowania organów ścigania wobec Wnioskodawcy polegający na biciu, szykanowaniu, inwigilacji i zastraszaniu to uznałby, że zakres represji doznanych na skutek zatrzymania go, aresztowania i uwięzienia oraz nękania działaniami operacyjnymi po uwolnieniu prowadzić winien Sąd do innego miarkowania sumy zadośćuczynienia oraz odszkodowania oraz do zasądzenia odpowiedniego zadośćuczynienia przekraczającego kwotę 80.000 złotych i kwoty odszkodowania powyżej 28.929,64 złotych, tj. w pełnym zakresie wskazanym we wniosku;

2) obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 410 k.p.k. i art. 167 k.p.k. oraz art. 191 k.p.k. poprzez pominięcie części okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, które miały wpływ na wymiar krzywd doznanych przez pokrzywdzonego, wynikających z niedostrzeżonych przez Sąd I instancji dowodów w postaci dokumentów historycznych oraz dokumentów z leczenia pokrzywdzonego, a w konsekwencji mających wpływ na wysokość zadośćuczynienia poprzedzających zwolnienie z miejsca izolacji M. H., okoliczności warunków bytowych panujących w izolacji, stosowania wobec represjonowanego znęcania się psychicznego i poniżających metod przesłuchań, w sytuacji gdy wnioskodawca doznał w ich wyniku wyjątkowych cierpień na skutek stosowanego terroru psychicznego, co nie zostało prawidłowo dostrzeżone przez Sąd I instancji i pomimo faktycznej skali maltretowania psychicznego represjonowanego w skutek czego doszło do trwałego uszczerbku na zdrowiu, co nie zostało (z ostrożności) poddane ekspertyzie przez biegłego, którego Sąd winien powołać z urzędu a także niedostrzeżenia oczywistej niesłuszności pozbawienia represjonowanej wolności, co prowadziło Sąd do wydania orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w treści art. 440 k.p.k., co w dalszej kolejności doprowadziło Sąd I instancji do:

3) błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść i skutkował bezpodstawnym uznaniem, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, iż skutkiem internowania wnioskodawcy była wyższa skala represji, o której umowa w tzw. ustawie lutowej, podczas gdy prawidłowo dokonana ocena dowodu z opinii biegłego – powinna (z daleko wysuniętej ostrożności) prowadzić Sąd do uzupełniającego przesłuchania wnioskodawcy w charakterze świadka z udziałem biegłego lekarza i historyka IPN, na potwierdzenie faktu jego współpracy ze strukturami organizacji (...), co wywołało represje stosowane przez SB i organy władzy komunistycznej – co prowadziło do wyrządzenia krzywd pozostających poza oceną dokonaną przez Sąd I instancji;

4) z ostrożności procesowej – obrazę przepisów prawa materialnego art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i art. 445 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 448 k.c. poprzez błędną wykładnię, zawężającą w sposób nie umocowany w przepisach prawa pojęcie zadośćuczynienia, niwecząc jego kompensacyjny charakter, wskutek czego Sąd I instancji błędnie zastosował ww. przepisy, zasądzając sumę zadośćuczynienia w kwocie niższej niż wynosić powinna wartość odpowiednia za wyrządzone wnioskodawcy krzywdy oraz poprzez ich nieprawidłową wykładnię przez Sąd I instancji dokonaną niezgodnie z regułami wskazanymi w orzecznictwie polegającymi na indywidualnej ocenie skali represji stosowanych wobec M. H., co doprowadziło Sąd I instancji do zminimalizowania ujawnionych w postępowaniu krzywd i szkód mających wpływ na jego dalsze życie i zdrowie w skutek czego, Sąd ten wydał orzeczenie rażąco niesprawiedliwe, przy czym pomimo zauważenia podstaw do zasądzenia odpowiedniego zadośćuczynienia dokonał jego nieprawidłowego miarkowania wbrew nakazom, ustawodawcy oraz wbrew zasadom kompensacji krzywdy sprowadzając zasądzoną kwotę 80.000 złotych w zakresie zadośćuczynienia do sumy symbolicznej i niewspółmiernej do rozmiaru doznanych przez represjonowanego krzywd, ich intensywności i nieodwracalnego charakteru, oraz kwoty 28.929,64 złotych w zakresie odszkodowania.

Podnosząc powyższe zarzuty i argumenty, pełnomocnik z wyboru wnioskodawcy M. H., r.pr. K. Z. wniosła o:

1) zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie żądań wnioskodawcy w dalej dochodzonym pełnym zakresie wskazanym w przedmiotowym wniosku;

2) z ostrożności – dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zakresu badań nad represjami stosowanymi przez SB prowadzonymi przez biegłego historyka IPN na okoliczność stosowanych wobec M. H. represji w toku śledztwa i po jego uwolnieniu, będących następstwem wydania orzeczenia o internowaniu;

3) z ostrożności – dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zakresu opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej na okoliczność trwałego uszczerbku na zdrowiu wywołanego traumą i depresją celem wskazania skali utraty zdrowia przez Wnioskodawcę mającego wpływ na wysokość krzywd wyrządzonych jej przez komunistyczny system bezpieczeństwa;

4) z daleko wysuniętej ostrożności – przeprowadzenie dowodu z uzupełniającego przesłuchania świadka Wnioskodawcy w obecności biegłego z zakresu historii, wobec negowania przez Sąd I instancji okoliczności wywołania wyższych krzywd stosowanymi przez SB represjami;

5) przeprowadzenie kwerendy dokumentów w IPN ze śledztwa prowadzonego przeciwko funkcjonariuszom SB dokonującym przestępstw, podczas śledztwa prowadzonego wobec M. H.;

6) ewentualnie – uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania;

7) zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych od Skarbu Państwa.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

I. Apelacja wniesiona przez pełnomocnika z wyboru wnioskodawcy M. H., r.pr. K. Z., zasługiwała na częściowe uwzględnienie w zakresie przyznania wnioskodawcy dodatkowego odszkodowania w wysokości 31.454,44 złotych, ponad kwotę zasadzoną wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 13 marca 2025r. sygn. akt III Ko – 157/23 tytułem odszkodowania za szkodę związaną z internowaniem w okresie od dnia 20 grudnia 1981r. do dnia 14 października 1982r. na podstawie Decyzji Komendanta (...) MO w O. o internowaniu nr (...), wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Zaskarżony wyrok w tym zakresie nie uwzględniał w pełni szkód majątkowych poniesionych przez wnioskodawcę M. H. w wyniku internowania, a ponadto Sąd I instancji nie wyjaśnił logicznie, rzeczowo i przekonująco dlaczego ograniczył się w swoim rozstrzygnięciu do przyznania wyłącznie dodatkowego odszkodowania w wysokości 28.929,64 złotych. Całkowicie pominął także Sąd Okręgowy w Opolu kwestię zasadności przyznania wnioskodawcy odszkodowania za koszty dojazdu osób z jego najbliższej rodziny do ośrodka internowania.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, orzekający w obecnym składzie, na nowo ocenił co do zasady wysokość szkód majątkowych poniesionych przez wnioskodawcę M. H., odnosząc je do jedynego obiektywnego kryterium, jakim było wynagrodzenie za pracę pobierane przez niego na dzień internowania, kiedy to był zatrudniony jako pracownik etatowy (...), Region Ś. – D., którego to wynagrodzenia został pozbawiony w wyniku internowania. Wspomniane utracone wynagrodzenie porównano do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia na czas internowania (1981r.), a następnie na czas przyznania pierwszego odszkodowania w wysokości 5.000,- złotych wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08 i, wreszcie, na czas orzekania przez Sąd Apelacyjny w niniejszej sprawie. Oczywiście, od kwoty wyliczonego odszkodowania należało potracić 3-miesieczne wynagrodzenie za pracę odebrane w okresie internowania M. H. przez jego matkę, Z. G., co było bezdyskusyjne wobec ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji na podstawie zeznań świadka Z. G. złożonych w sprawie Sądu Okręgowego w Opolu o sygn. akt III Ko – 502/08 (k. 63-64 tychże zeskanowanych akt – k. 122), jak również kwotę odszkodowania przyznaną w pierwszym procesie. Następnie, do należnego odszkodowania z tytułu utraconego wynagrodzenia za pracę dodano szkody wynikające z poniesionych kosztów dojazdu osób z najbliższej rodziny M. H. do ośrodka internowania (w tym przez jego narzeczoną i poślubioną w ośrodku internowania żonę, pozostającą z wnioskodawcą we wspólności majątkowej).

Nie było natomiast podstaw do przyznania wyższej kwoty odszkodowania w wysokości żądanej w apelacji pełnomocnika z wyboru wnioskodawcy M. H., r.pr. K. Z., jak również do przyznania dodatkowego zadośćuczynienia ponad kwotę 20.000,- złotych zasądzoną pierwszym wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08, jak również kwotą 80.000,- złotych zasadzoną zaskarżonym wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 13 marca 2025r. sygn. akt III Ko – 157/23. Przyznane łącznie zadośćuczynienie było prawidłowe, sprawiedliwe i godnie rekompensowało wszelkie cierpienia fizyczne i krzywdy moralne doznane przez wnioskodawcę marka H. podczas i w związku z internowaniem. Zresztą, wyliczenia odszkodowania i zadośćuczynienia poczynione w apelacji przez pełnomocnika z wyboru wnioskodawcy M. H., r.pr. K. Z., były dotknięte podstawowym błędem, a mianowicie zaliczono na poczet przyznanych roszczeń kwoty zasądzone pierwszym wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08, lecz wyłącznie matematycznie, bez urealnienia (zrewaloryzowania) tych przyznanych świadczeń z tytułu odszkodowania i zadośćuczynienia do obecnych realiów.

Prowadziło to do zmiany zaskarżonego wyroku przez zasądzenie od Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego w Opolu) na rzecz wnioskodawcy M. H. dodatkowo 31.454,44 (trzydziestu jeden tysięcy czterystu pięćdziesięciu czterech 44/100) złotych, ponad kwotę zasadzoną wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 13 marca 2025r. sygn. akt III Ko – 157/23 tytułem odszkodowania za szkodę związaną z internowaniem w okresie od dnia 20 grudnia 1981r. do dnia 14 października 1982 r. na podstawie Decyzji Komendanta (...) MO w O. o internowaniu nr (...), wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. W pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymano w mocy. Ponadto zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy M. H. 240,- (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu poniesionych kosztów ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym.

W dalszej części niniejszego uzasadnienia zostaną przedstawione motywy, które legły u podstaw podjętych rozstrzygnięć oraz zasady wyliczenia przyznanego wnioskodawcy dodatkowego odszkodowania.

II. Ponieważ podstawą wskazanych wyżej żądań wnioskodawcy M. H. był przepisy art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 199 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442), warto go w tym miejscu zacytować, gdyż pozwoli to rzeczowo odnieść się do zgłoszonych roszczeń i dowodów przedstawionych przez wnioskodawcę na ich uzasadnienie.

Przepis art. 8 ust. 1 cyt. wyżej ustawy stanowi, że osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wykonania orzeczenia albo decyzji. W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców. Oczywiście, ciężar udowodnienia wskazanych wyżej przesłanek istnienia odpowiedzialności Skarbu Państwa ciążył na wnioskodawcy M. H. i na jego pełnomocnikach procesowych.

Oceniając zaskarżony wyrok należy stwierdzić, że Sąd Okręgowy w Opolu przeprowadził starannie i cierpliwie wszystkie istotne dowody wnioskowane przez wnioskodawców i ich pełnomocnika z wyboru, istotne dla rozstrzygnięcia. Podczas postępowania dowodowego Sąd I instancji wyczerpał wszystkie dostępne możliwości dowodowe, respektując przy tym zasady procesowe, w tym zasadę prawdy materialnej (art. 2 § 2 k.p.k.), zasadę bezstronności (art. 4 k.p.k.), a także zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 7 k.p.k.).

Niewątpliwie Sąd I instancji przeprowadził prawidłowo postepowanie dowodowe, uzyskując pełny materiał dowodowy pozwalający na poczynienie prawidłowych ustaleń faktycznych co do rozmiarów szkód majątkowych wnioskodawcy M. H. w związku internowaniem, a także rozmiarów cierpień fizycznych i krzywd moralnych doznanych podczas i w związku z internowaniem.

W szczególności, Sąd I instancji przeanalizował wszelkie dowody przedstawione w postępowaniu przez pełnomocnika wnioskodawcy, w tym zeznania wnioskodawcy M. H. złożone zarówno w sprawie Sądu Okręgowego w Opolu o sygn. akt III Ko – 502/08 (k. 46-47 tychże zeskanowanych akt – k. 122), jak i w obecnym postępowaniu (k. 186-190), a także zeznania matki wnioskodawcy, Z. G., złożone w sprawie Sądu Okręgowego w Opolu o sygn. akt III Ko – 502/08 (k. 63-64 tychże zeskanowanych akt – k. 122). Ponadto analizie zostały poddane następujące dokumenty:

1) zeskanowane akta Sądu Okręgowego w Opolu o sygn. akt III Ko – 502/08 (k. 122);

2) kopie wyroków Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r. sygn. akt III Ko – 502/08 oraz Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 5 kwietnia 2022r. sygn. II AKo – 143/22 (k. 66, 67-69);

3) wydruk z listy internowanych (k. 10);

4) notatki służbowe: z dnia 14 grudnia 1981r. (k. 11); z dnia 20 grudnia 1981r. (k. 15); z dnia 12 lutego 1982r. (k. 23); z dnia 8 marca 1982r. (k. 24) oraz z dnia 15 czerwca 1982r. (k. 97);

5) protokół przeszukania mieszkania M. H. z dnia 20 grudnia 1981r. (k. 12-13, 16);

6) raport zatrzymania internowanego M. H. z dnia 20 grudnia 1981r. (k. 14);

7) decyzja Komendanta (...) MO w O. o internowaniu M. H. z dnia 20 grudnia 1981r. nr (...) (k. 17);

8) nakaz zatrzymania i doprowadzenia z dnia 20 grudnia 1981r. (k. 18);

9) prośba z dnia 4 stycznia 1982r. (k. 19);

10) pismo z dnia 5 stycznia 1982r. (k. 20);

11) protokół przesłuchania świadka M. H. z dnia 19 stycznia 1982r.(k. 21-22);

12) decyzja z dnia 14 października 1982r. nr 128/82 o uchyleniu internowania M. H. (k. 25);

13) świadectwo zwolnienia internowanego M. H. z dnia 14.10.1982r. (k. 26);

14) akta internowanego (tymczasowo aresztowanego – skazanego) (k. 27-30);

15) pismo z dnia 2 listopada 2008r. (k. 31);

16) wydruk ze strony internetowej dot. wnioskodawcy M. H. (k. 33-34);

17) kartoteka wynagrodzenia M. H. (k. 89-94);

18) pisma z dnia 21 kwietnia 1982r. (k. 96);

19) dokumentacja z lat 1981-1982 dot. stanu zdrowia internowanego M. H. przedłożona przez jego matkę (k. 98-99);

20) dokumentacja więziennej służby zdrowia dot. stanu zdrowia internowanego M. H. (k. 100-101);

21) karta ewidencji próśb, skarg i wniosków oraz korespondencji prywatnej i widzeń dot. internowanego M. H. (k. 102-103);

22) pisma datowane na: 14.08.1982r., 4.09.1982r. 18.09.1982r., 21.08.1982r., 24.01.1982r., dot. internowanego M. H. (k. 104-109);

23) kopia orzeczenia nr (...) (...)Wojskowej Komisji Lekarskiej dot. internowanego M. H. (k. 124).

Wskazane dowody zostały uzupełnione przez Sąd Apelacyjny we W. na rozprawie odwoławczej o komunikat Prezesa GUS-u z dnia 23.06.2025r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w maju 2025r. oraz zestawienie GUS-u co do wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w latach 1950-2024.

Na podstawie wskazanych dowodów Sąd Okręgowy w Opolu prawidłowo ustalił, że M. H. (ur. (...)) był członkiem opozycji demokratycznej, zaangażowanym w działalność (...). M. H. był członkiem komitetu założycielskiego, a następnie pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Zakładowej (...) przy Spółdzielni Pracy (...) w O., gdzie został wybrany na członka Prezydium Zarządu Regionu. Od dnia 1 sierpnia 1981r. Spółdzielnia Pracy (...) w O. udzieliła M. H. bezpłatnego urlopu na czas pracy na etacie związkowym w Zarządzie Regionu Ś. – D., (...). M. H. był także działaczem (...).

Pracując od dnia 1 sierpnia 1981r., jako etatowy członek Prezydium Zarządu Regionu Ś. – D., (...), M. H. zajmował się poligrafią (obsługiwał maszyny poligraficzne, organizował niezbędne dla druku materiały). Z zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach zawartego w aktach Sądu Okręgowego w Opolu o sygn. akt III Ko – 502/08 (k. 19-20 tychże zeskanowanych akt – k. 122) wynika, że zarabiał wówczas 11.000,- złotych, co stanowiło wówczas 1,43 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, gdyż w 1981r. wynosiło ono 7.689,- złotych, co wynika z zestawienia GUS-u co do wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w latach 1950-2024, ujawnionego na rozprawie apelacyjnej (11.000,- złotych podzielone przez 7.690,- złotych = 1,43).

W związku z prowadzoną działalnością niepodległościową M. H. został zatrzymany w dniu 20.12.1981 r. na podstawie decyzji o internowaniu nr (...), wydanej przez Komendanta (...)Milicji Obywatelskiej w O.. Wnioskodawca M. H. był wówczas bezdzietnym kawalerem, mieszkał z matką w O., w mieszkaniu przy ul. (...). W uzasadnieniu decyzji o internowaniu wskazano, że pozostawanie M. H. na wolności zagrażałoby bezpieczeństwu Państwa i porządkowi publicznemu przez to, że aktywnie uczestniczy w działalności (...). W dniu 19 stycznia 1982r. M. H. został przesłuchany w charakterze świadka, w związku z prowadzoną działalnością związkową w (...) oraz działalnością w (...).

Jak prawidłowo ustalił Sąd Okręgowy, podczas internowania, M. H. został umieszczony w kolejnych ośrodkach internowania (którymi były normalne jednostki penitencjarne), początkowo w Ośrodku (...) w O., a następnie od dnia 9 stycznia 1982r. przeniesiono go do Ośrodka (...) w N., gdzie w dniu 16 czerwca 1982r. wziął ślub z B. M.. Ceremonia ślubna trwała około 30 minut i wzięła w niej udział wyłącznie najbliższa rodzina. Następnie w dniu 30 lipca 1982r. osadzono go w Ośrodku (...) w G.. Bliscy M. H. wielokrotnie otrzymywali widzenia z internowanym i odwiedzali go, w tym także narzeczona i późniejsza żona. Otrzymał także paczki żywnościowe i dodatkowe widzenia. Osoby z najbliższej rodziny M. H. ponosili koszty dojazdu na widzenia z nim.

Przed internowaniem M. H. przeszedł wirusowe zapalenie wątroby (WZW) i cierpiał na przewlekłe zapalenie wątroby, co wymagało stosowania ścisłej diety oraz stałej opieki lekarskiej. Po zawarciu związku małżeńskiego M. H. odczuwał także dolegliwości natury psychicznej (niepokój, dreszcze całego działa, bezsenność, nadmierną potliwość i kołatanie serca), które zgłaszał więziennej służbie zdrowia i zlecono leczenie farmakologiczne. Warunki panujące w ośrodkach odosobnienia były złe. W areszcie śledczym w O., gdzie początkowo był osadzony, doskwierał mu przede wszystkim przeszywający chłód, ponieważ nieszczelności w oknach były tak duże, że przy opadach śniegu i podmuchach wiatru do celi wpadały płatki śniegu. Było to szczególnie uciążliwe ponieważ osadzony tam został w grudniu 1981r., tuż przed świętami Bożego Narodzenia. W zakładzie karnym w N. M. H. był osadzony w wieloosobowej celi, z toaletą umieszczoną w rogu, odgrodzoną jedynie parawanem. Posiłki składały się z fasoli wymieszanej z tłuszczem, co przy problemach z wątrobą pogłębiało zły stan zdrowia i dolegliwości M. H.. Funkcjonariusze więzienni w celach internowanych więźniów politycznych przeprowadzali szczegółowe przeszukania, w trakcie których dochodziło do konfiskat notatek, listów, rzeczy osobistych itp.

Na mocy decyzji nr (...) o uchyleniu internowania, M. H. został zwolniony w dniu 14 października 1982r. Był pozbawiony wolności łącznie 298 dni (9 miesięcy i 25 dni). Po zwolnieniu z internowania M. H. nie wrócił do pracy w Spółdzielni Pracy (...) w O., gdyż ze względu na działalność opozycyjną nie dopuszczono go do pracy jako drukarza. Początkowo pracował na budowach a następnie w 1983r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie zamieszkuje do dzisiaj. Po zakończeniu internowania wnioskodawca M. H. zaczął uskarżać się na kołatanie serca, duszności oraz zimne poty.

III. W obliczu przedstawionych prawidłowych ustaleń faktycznych, Sąd Okręgowy w Opolu w sposób trafny ustalił wysokość dodatkowego zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdy moralne związane z internowaniem wnioskodawcy M. H. w okresie od dnia 20 grudnia 1981r. do dnia 14 października 1982r. na podstawie Decyzji Komendanta (...) MO w O. o internowaniu nr (...), przyznając z tego tytułu kwotę 80.000,- złotych. Do kwoty tej należało doliczyć 20.000,- złotych zadośćuczynienia przyznanego w pierwszym procesie, zakończonym wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08.

Poważnym mankamentem apelacji pełnomocnika z wyboru wnioskodawcy M. H., r.pr. K. Z., było to, że kwestionowała wartość łączną przyznanego zadośćuczynienia, zaliczając na poczet przyznanych roszczeń kwotę 20.000,- złotych zasądzoną z tego tytułu pierwszym wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08, lecz wyłącznie matematycznie, bez urealnienia (zrewaloryzowania) tych przyznanych świadczeń z tytułu odszkodowania i zadośćuczynienia do obecnych realiów.

Tymczasem, porównując wartość 20.000,- złotych zadośćuczynienia, przyznanego pierwszym wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08, jakiej domagał się w 2008r. wnioskodawca M. H., do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, które wynosiło wówczas 2.943,88 złotych, dawało to wartość 6,79 stawek przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (przyznane 20.000,- złotych podzielone na 2.943,88 złotych = 6,79). Należało te wskaźniki odnieść do ujawnionego na rozprawie odwoławczej komunikatu Prezesa GUS-u z dnia 23 czerwca 2025r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w maju 2025r., które wynosiło 8.669,08 złotych. Te porównania doprowadziły do wniosku, że wartość 20.000,- złotych zadośćuczynienia, przyznanego pierwszym wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08, na dzień dzisiejszy wynosiła dawało to realnie 58.863,05 złotych (8.669,08 złotych x 6,79 = 58.863,05 złotych). Doliczając do tego dodatkowe zadośćuczynienie przyznane w zaskarżonym wyroku w wysokości 80.000,- złotych daje to łącznie kwotę 138.863,05 złotych (80.000,- złotych + 58.863,05 złotych = 138.863,05 złotych).

Zadośćuczynienie w tej wysokości stanowi godne i sprawiedliwe zrekompensowanie cierpień fizycznych i krzywd moralnych związanych z internowaniem wnioskodawcy M. H. w okresie od dnia 20 grudnia 1981r. do dnia 14 października 1982r. na podstawie Decyzji Komendanta (...) MO w O. o internowaniu nr (...). Uwzględnia także wszelkie dolegliwości, które spotkały wnioskodawcę.

IV. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy w Opolu słusznie przypomniał, że na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442), osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia, albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981r. w Polsce stanu wojennego przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wykonania orzeczenia albo decyzji. W odniesieniu do decyzji o internowaniu nie jest konieczne udowodnienie prowadzenia działalności nieodległościowej, albowiem z brzmienia przepisu art. 8 ust. 1 ustawy lutowej wynika, że już sama decyzja o internowaniu uprawnia do dochodzenia roszczeń, nawet jeśli osoba pozbawiona w ten sposób wolności nie prowadziła działalności niepodległościowej (por. choćby wyrok SA w Warszawie z dnia 19 czerwca 2018r. sygn. II AKa – 136/18, LEX nr 251945). Natomiast niewątpliwie przepis art. 8 ust. 1 cyt. ustawy kategorycznie ogranicza możliwość rozpoznawania w jej trybie roszczeń wynikających ze szkód i krzywd niezwiązanych bezpośrednio np. z decyzją o internowaniu.

Przepis ten stanowi, że osobie poddanej represji (np. w wyniku internowania) od Skarbu Państwa przysługuje odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia albo decyzji. W konsekwencji brak jest podstaw do zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za inne niewątpliwe przejawy represji, ale bezpośrednio nie związane z wykonywaniem wydanego orzeczenia (podlegającego unieważnieniu w trybie cyt. ustawy lub decyzji o internowaniu).

W pełni prawidłowe były także wskazania Sądu I instancji wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że zadośćuczynienie, podobnie jak odszkodowanie, ma charakter cywilnoprawny, a zatem podstaw jego ustalenia należy szukać w uregulowaniach Kodeksu cywilnego. Podstawą ustalenia zadośćuczynienia, wynikającego z art. 8 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442), były w przypadku wnioskodawcy M. H. także przepisy art. 445 § 2 k.c.(odpowiednio stosowane).

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Sądu Najwyższego, zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny. Winno być stosowane proporcjonalnie do doznanej krzywdy oraz uwzględniać wszystkie zachodzące okoliczności. W szczególności winny być wzięte pod uwagę takie okoliczności, jak nasilenie doznanej krzywdy i trwałe następstwa zdarzenia, przy czym nie może ono stanowić zapłaty symbolicznej, lecz również niewspółmiernej (por. wyrok SN z dnia 15 lipca 1977r., sygn. IV CR – 266/77, LEX nr 7966).

Funkcja kompensacyjna zadośćuczynienia musi być rozumiana przede wszystkim jako ekwiwalent pieniężny, który ma zatrzeć lub złagodzić poczucie krzywdy, związanej ze skutkami, jakie w środowisku pokrzywdzonego spowodował fakt niesłusznego pozbawienia wolności. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 3 kwietnia 1996r., sygn. akt II KRN – 174/95 (LEX nr 25579) praktyczna niemożność precyzyjnego wyliczenia cierpień i krzywd nie wyklucza wprawdzie powszechnie przyjętych zasad zakreślających granice subiektywnego odczucia krzywdy przez wnioskodawcę, tym nie mniej nie może przerodzić się w dowolność ustalania kwot zadośćuczynienia.

W orzecznictwie podkreśla się, że pojęcie „ sumy odpowiedniej” użyte w art. 445 § 1 k.c. ma charakter niedookreślony. Niemniej jednak w judykaturze wskazuje się kryteria, którymi należy się kierować przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Ma ono mieć przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Jednocześnie wysokość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „ odpowiednia” w tym znaczeniu, że powinna być – przy uwzględnieniu krzywdy pokrzywdzonego – utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa (por. wyrok SN z dnia 22 kwietnia 1985r., sygn. II CR – 94/85, LEX nr 8713; a także wyrok SN z dnia 15 lipca 1977r., sygn. IV CR 266/77, LEX nr 7966).

Jak słusznie zwracano uwagę w orzecznictwie ustalenie, jaka kwota w konkretnych okolicznościach jest „ odpowiednia", należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego (postanowienie SN z dnia 27 lipca 2005r., sygn. II KK – 54/05, OSNwSK 2005, Nr 1, poz. 1423; postanowienie SN z dnia 5 maja 2005 r., sygn. V KK – 413/04, OSNwSK 2005, poz. 928; wyrok SN z dnia 26 sierpnia 2004r., sygn. WA – 18/04, OSNwSK 2004, Nr 1, poz. 1487; postanowienie SN z dnia 19 października 2010r., sygn. II KK – 196/10, OSNwSK 2010, Nr 1, poz. 1973; wyrok SA we Wrocławiu z dnia 15 lutego 2012r., sygn. II AKa – 8/12, LEX nr 1113050).

A zatem indywidualny charakter zadośćuczynienia przesądza o tym, że ostateczne ustalenie, jaka konkretnie kwota jest „ odpowiednia", z istoty swej należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego. Niewątpliwie jednak każda sprawa o zadośćuczynienie krzywdy ma swój specyficzny, indywidualny charakter, gdyż każdy człowiek inaczej reaguje na krzywdę. O rażącym naruszeniu tych zasad mogłoby świadczyć przyznanie zadośćuczynienia „ symbolicznego" bądź też kwoty wygórowanej, prowadzącej do niestosownego wzbogacenia (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 9 kwietnia 2008r., sygn. II AKa – 46/08, KZS 2008, Nr 6, poz. 48).

V. Oceniając zaskarżony wyrok należy stwierdzić, że Sąd Okręgowy w Opolu w sposób prawidłowy ocenił zasadność wniosku o zadośćuczynienie i bezzasadność wygórowanego żądania zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy M. H. dodatkowo łącznej kwoty 2.217.452,54 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną na skutek internowania w okresie od dnia 20 grudnia 1981r. do dnia 14 października 1982 r. na podstawie Decyzji Komendanta (...) MO w O. o internowaniu nr (...), w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Jednocześnie przyznając dodatkowe zadośćuczynienie w wysokości w wysokości 80.000,- złotych, które wraz ze zrewaloryzowanym zadośćuczynieniem w wysokości 20.000,- złotych przyznanym w pierwszym procesie dawało łącznie kwotę 138.863,05 złotych (80.000,- złotych + 58.863,05 złotych = 138.863,05 złotych), Sąd I instancji uwzględnił zarówno okres internowania (9 miesięcy i 25 dni), jak i etap stanu wojennego, w którym je zastosowano wobec M. H. (niemal bezpośrednio po wprowadzeniu stanu wojennego, kiedy nasilenie represji wobec działaczy antykomunistycznych było większe niż w późniejszym okresie), a wreszcie wszelkie dolegliwości (cierpienia fizyczne i krzywdy moralne), które spotkały wnioskodawcę podczas i w związku z internowaniem, a także takie, które wywarły negatywny wpływ na dalszą jakość jego życia. W szczególności Sąd I instancji wziął pod uwagę następujące okoliczności:

⚫

wnioskodawca został odizolowany od społeczeństwa i rodziny w sposób gwałtowny na okres niemal 10 miesięcy;

⚫

w trakcie izolacji był represjonowany (podczas przeszukań celi, przesłuchania w styczniu 1982r.);

⚫

długie pozbawienie wolności było związane z rozłąką z bliskimi, strachem i poczuciem izolacji wobec umieszczenia w kolejnych ośrodkach odosobnienia w O., N. i G.;

⚫

pogorszenie się stanu zdrowia fizycznego i psychicznego w wyniku niesłusznego pozbawienia wolności, w tym dolegliwości związane z przebytym przed internowaniem wirusowym zapaleniem wątroby (WZW) oraz dolegliwości natury psychicznej (niepokój, dreszcze całego działa, bezsenność, nadmierną potliwość i kołatanie serca);

⚫

niepewność dotycząca rzeczywistego czasu trwania pozbawienia wolności;

⚫

złe warunki żywieniowe i socjalne w miejscach internowania, zwłaszcza wobec potrzeby utrzymywania ścisłej diety po przebytym przed internowaniem wirusowym zapaleniem wątroby (WZW);

⚫

dolegliwości związane z rozłąką z najbliższą rodziną, zwłaszcza żoną poślubioną w ośrodku odosobnienia dla internowanych.

Wszystkie te okoliczności zostały uwzględnione przez Sąd Okręgowy w Opolu, a przyznana kwota dodatkowego zadośćuczynienia w wysokości 80.000,- złotych, która wraz ze zrewaloryzowanym zadośćuczynieniem w wysokości 20.000,- złotych przyznanym w pierwszym procesie dawało łącznie kwotę 138.863,05 złotych (80.000,- złotych + 58.863,05 złotych = 138.863,05 złotych), wskazane cierpienia fizyczne i krzywdy moralne w pełni rekompensuje. Absolutnie nie można się zgodzić z wnioskodawcą oraz autorką apelacji w jego imieniu, pełnomocnikiem z wyboru, r.pr. K. Z.,, wyrażającymi żądania zasądzenia wielokrotnie wyższego zadośćuczynienia.

Ostatecznie należy stwierdzić, że wnioskodawca i jego pełnomocnik nie wykazali, aby przyznane zadośćuczynienie było rażąco niewspółmierne i niesprawiedliwe, a także by ustalając je Sąd I instancji dopuścił się obrazy przepisów prawa procesowego (zasady swobodnej oceny dowodów z art. 7 k.p.k.), jak również obrazy prawa materialnego (art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 445 § 2 k.c. oraz art. 448 k.c., w zbiegu z art. 8 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego – obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442). Przyznane zadośćuczynienie jest wyważone i sprawiedliwe, a także w sposób prawidłowy rekompensuje cierpienia fizyczne i krzywdy moralne poniesione przez wnioskodawcę M. H. w związku z niemal 10-miesiecznym internowaniem w czasie stanu wojennego. Uwzględniało także bezsporne okoliczności łagodzące dolegliwości internowania, w tym udzielanie stosunkowo częstych widzeń osobom z najbliższej rodziny internowanego (także dodatkowych widzeń), zezwolenia na przekazywanie korespondencji i paczek żywnościowych, na zawarcie w ośrodku odosobnienia związku małżeńskiego, działania podjęte przez więzienna służbę zdrowia po zgłoszeniu dolegliwości w związku ze schorzeniami watroby i dolegliwościami natury psychicznej (k. 100-101).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny utrzymał zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w mocy co do przyznanego dodatkowego zadośćuczynienia (art. 437 § 1 k.p.k.).

VI. Na rozprawie apelacyjnej, w oparciu o przepisy art. 452 § 1 pkt 2 k.p.k. oraz art. 170 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. oddalono wnioski dowodowe zawarte w apelacji, które złożyła pełnomocnik z wyboru wnioskodawcy M. H., r.pr. K. Z.:

1) o przeprowadzenie dowodu z zakresu badań nad represjami stosowanymi przez SB prowadzonymi przez biegłego historyka IPN na okoliczność stosowanych wobec M. H. represji w toku śledztwa i po jego uwolnieniu, będących następstwem wydania orzeczenia o internowaniu;

2) o przeprowadzenie dowodu z zakresu opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej na okoliczność trwałego uszczerbku na zdrowiu wywołanego traumą i depresją celem wskazania skali utraty zdrowia przez wnioskodawcę mającego wpływ na wysokość krzywd wyrządzonych jej przez komunistyczny system bezpieczeństwa;

3) o przeprowadzenie dowodu z uzupełniającego przesłuchania świadka wnioskodawcy w obecności biegłego z zakresu historii, wobec negowania przez Sąd I instancji okoliczności wywołania wyższych krzywd stosowanymi przez SB represjami;

4) przeprowadzenie kwerendy dokumentów w IPN ze śledztwa prowadzonego przeciwko funkcjonariuszom SB dokonującym przestępstw podczas śledztwa prowadzonego wobec M. H..

Wskazane dowody nie byly przydatne do stwierdzenia okoliczności, na które powołała się pełnomocnik z wyboru wnioskodawcy M. H., r.pr. K. Z., w szczególności nie dawały podstaw do ustalenia zakresu indywidualnych szkód materialnych oraz cierpień fizycznych i moralnych wnioskodawcy. Wnioskodawca, mimo upływu ponad 40 lat od zwolnienia z internowania, poza zeznaniami na temat swojego stanu zdrowia, nie przedstawił żadnej dokumentacji lekarskiej potwierdzającej stan zdrowia obecnie oraz po zwolnieniu z internowania. W tej sytuacji, poprzestał na dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy z lat 1981-1982 (w tym przedłożonej przez matkę wnioskodawcy – k. 98-99 oraz dokumentacji więziennej służby zdrowia – k. 100-101, z której wynikało, że wszystkie schorzenia związane z chorobą wątroby oraz stanu załamania psychicznego były znane lekarzom więziennym) oraz złożonych zeznaniach co do swojego stanu zdrowia i wpływu na nie pozbawienia wolności w trakcie internowania. Oznacza to, że wnioskodawca miał pełne możliwości wykazania następstw internowania i wskazywał je nie w obrany przez siebie sposób nie tylko podczas niniejszego postępowania, lecz także podczas pierwszego procesu, zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. III Ko – 502/08, w trakcie którego przedmiotem ustaleń faktycznych był także rozmiar indywidualnych szkód materialnych oraz cierpień fizycznych i moralnych wnioskodawcy (w tym następstw zdrowotnych) w związku z pozbawieniem go wolności od dnia 20 grudnia 1981r. do dnia 14 października 1982r. i osadzeniem w Ośrodku (...) w O., w Ośrodku (...) w N. oraz w Ośrodku (...) w G.. Wnioskowane dowody w postaci opinii biegłego historyka IPN, uzupełniającego przesłuchania w charakterze świadka wnioskodawcy M. H. w obecności biegłego historyka, a także z kwerendy dokumentów w IPN ze śledztwa prowadzonego przeciwko funkcjonariuszom SB dokonującym przestępstw podczas śledztwa prowadzonego wobec M. H. nie tylko nie dawały możliwości ustalenia indywidualnych cierpień w wyniku represji stosowanych wobec M. H. w toku śledztwa i po jego uwolnieniu, będących następstwem wydania orzeczenia o internowaniu, lecz także nie wymieniały funkcjonariuszy komunistycznego aparatu przemoc, o których chodzi autorce wniosku dowodowego. Ponadto, wskazane dowody nie zostały powołane przed sądem pierwszej instancji, pomimo że składająca wniosek pełnomocnik mogła je wówczas powołać.

Z dezaprobatą należy odnieść się do tego, że domagając się wielomilionowego zadośćuczynienia, nieodpowiadającego realiom sprawy, wnioskodawca i jego pełnomocnik procesowy, starali się przerzucić na sądy obu instancji swoje obowiązki procesowe, chociaż to na nich ciążył ciężar dowodowy wykazania okoliczności związanych z rozmiarami dolegliwości (cierpień fizycznych i krzywd moralnych), rzutujących na wysokość zadośćuczynienia. Należy także z dezaprobatą podejść do praktyki pełnomocników procesowych domagających się w imieniu wnioskodawców rażąco wygórowanych roszczeń, w oderwaniu do realiów sprawy. W kwestii tej wypowiadał się już Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w niepublikowanym wyroku z dnia 10 lipca 2024r. sygn. akt II AKa – 179/24, wyrażając stanowisko, które warto przypomnieć:

„Podstawą przyznania zadośćuczynienia są okoliczności konkretnej sprawy oraz cierpień fizycznych i krzywd moralnych doznanych przez osobę represjonowaną.

Punktem wyjścia do ustalenia wysokości zadośćuczynienia należnego osobie represjonowanej za cierpienia fizyczne i krzywdy moralne nie są żądania wyrażone w wygórowanych (wyolbrzymionych) żądaniach wnioskodawców i ich pełnomocników. Takie wygórowane żądania są wręcz zaprzeczeniem celów ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442), aby odwdzięczyć się i uhonorować represjonowanego za działalność na rzecz wolnej Polski, a także zrekompensować poniesione cierpienia fizyczne i krzywdy moralne. Są także groźne społecznie, gdyż:

1) utrwalają obiegowe i niesprawiedliwe przekonania, że skorzystanie z uprawnień ustawowych jest przede wszystkim okazją do wzbogacenia się kosztem społeczeństwa;

2) przyczyniają się do zachwiania zaufania społeczeństwa do celowości rekompensaty cierpień fizycznych i krzywd moralnych osobom represjonowanym;

3) łamią solidarność społeczną nakazującą cześć i pamięć dla osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego;

4) przyczyniają się do zachwiania zaufania społeczeństwa do wymiaru sprawiedliwości pozwalającego na nieusprawiedliwione uwzględnianie roszczeń jednej grupy obywateli kosztem pozostałej części społeczeństwa, zwłaszcza w obliczu trudnej sytuacji budżetu państwa.”

VII. W obliczu przedstawionych prawidłowych ustaleń faktycznych, Sąd Okręgowy w Opolu nie ustalił jednak w prawidłowy sposób wysokości należnego wnioskodawcy dodatkowego odszkodowania za szkody majątkowe związane z internowaniem wnioskodawcy M. H. w okresie od dnia 20 grudnia 1981r. do dnia 14 października 1982r. na podstawie Decyzji Komendanta (...) MO w O. o internowaniu nr (...), przyznając z tego tytułu kwotę jedynie kwotę 28.929,64 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Należało bowiem na nowo ocenić co do zasady wysokość szkód majątkowych poniesionych przez wnioskodawcę M. H., odnosząc je do jedynego obiektywnego kryterium, jakim było wynagrodzenie za pracę pobierane przez niego na dzień internowania, kiedy to był zatrudniony jako pracownik etatowy (...), Region (...), którego to wynagrodzenia został pozbawiony w wyniku internowania przez okres 7 miesięcy. Mimo tego, że wnioskodawca M. H. był internowany przez niemal 10 miesięcy (dokładnie: 9 miesięcy i 25 dni), to od kwoty wyliczonego odszkodowania należało potracić 3-miesieczne wynagrodzenie za pracę odebrane w okresie internowania M. H. przez jego matkę, Z. G., co było bezdyskusyjne wobec ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji na podstawie zeznań świadka Z. G. złożonych w sprawie Sądu Okręgowego w Opolu o sygn. akt III Ko – 502/08 (k. 63-64 tychże zeskanowanych akt – k. 122). Pozostawało zatem wyliczenie należności za 7 miesięcy braku wynagrodzenia za pracę, przy czym należało uwzględnić kwotę odszkodowania przyznaną w pierwszym procesie.

Punktem wyjścia do ustalenia rozmiarów szkody majątkowej z tytułu braku wynagrodzenia za pracę była konieczność ustalenia wysokości tego wynagrodzenia na czas internowania, a także porównanie go do obecnych warunków rynkowych.

Wskazany wskaźnik 1,43 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 1981r. należało odnieść do ujawnionych na rozprawie apelacyjnej dokumentów: komunikatu Prezesa GUS-u z dnia 23.06.2025r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w maju 2025r. oraz zestawienia GUS-u- przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w latach 1950-2024. Wspomniane utracone wynagrodzenie porównano zatem nie tylko do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia na czas internowania (1981r.), lecz także do czasu przyznania pierwszego odszkodowania w wysokości 5.000,- złotych wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08 i, wreszcie, do czasu orzekania przez Sąd Apelacyjny w niniejszej sprawie.

Skoro wnioskodawca M. H. utracił w wyniku internowani wynagrodzenie za 7 miesięcy, to według komunikatu Prezesa GUS-u z dnia 23.06.2025r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, które w maju 2025r. wyniosło 8.669,08 złotych. Ponieważ wynagrodzenie za każdy miesiąc odpowiadało wskaźnikowi 1,43 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia otrzymywanego w 1981r. przed internowaniem, to dawało za każdy miesiąc 12.396,78 złotych zrewaloryzowanego miesięcznego wynagrodzenia za pracę (8.669,08 złotych x 1,43 wskaźnika = 12.396,78 złotych). Wspomniana kwota 12.396,78 złotych musiała zostać pomnożona przez 7 miesięcy, kiedy wnioskodawca M. H. nie otrzymywał wynagrodzenia za pracę, co dawało łącznie wartość należnego odszkodowania z tego tytułu w wysokości 86.777,46 złotych (12.396,78 złotych x 7 miesięcy = 86.777,46 złotych). Ta właśnie kwota 86.777,46 złotych, w pełni wyrażała wysokość utraconego wynagrodzenia za pracę za okres 7 miesięcy i należało od niej odjąć przyznane już odszkodowanie w wysokości 5.000,- w pierwszym wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08 (przy czym należało je zrewaloryzować do wskaźników z obecnego okresu), a następnie odjąć uzupełniające odszkodowanie w wysokości 28.929,64 złotych przyznane w zaskarżonym wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 13 marca 2025r. sygn. akt III Ko – 157/23.

Wartość przyznanego już odszkodowania w wysokości 5.000,- złotych w pierwszym wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08, jakiej domagał się w 2008r. wnioskodawca M. H., do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, które wynosiło wówczas 2.943,88 złotych, dawało to wartość 1,69 stawek przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (przyznane 5.000,- złotych podzielone na 2.943,88 złotych = 1,69). Należało te wskaźniki odnieść do ujawnionego na rozprawie odwoławczej komunikatu Prezesa GUS-u z dnia 23 czerwca 2025r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w maju 2025r., które wynosiło 8.669,08 złotych. Te porównania doprowadziły do wniosku, że wartość 5.000,- złotych odszkodowania, przyznanego pierwszym wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08, na dzień dzisiejszy wynosiła dawało to realnie 20.950,55 złotych (12.396,78 złotych zrewaloryzowanego miesięcznego wynagrodzenia za pracę x 1,69 = 20.950,55 złotych). Właśnie kwotę 20.950,55 złotych, jako zrewaloryzowaną kwotę przyznanego już odszkodowania w wysokości 5.000,- w pierwszym wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08, należało odjąć od całości należnego odszkodowania, czyli 86.777,46 złotych. Dawało to kwotę 65.826,91 złotych (86.777,46 złotych minus 20.950,55 złotych = 65.826,91 złotych), od tej kwoty należało odjąć także wartość 12% podatku dochodowego od osób fizycznych, któremu podlegają wynagrodzenia za pracę, według stawki obowiązującej w 2025r. do kwoty 120.000,- złotych, czyli pomniejszyć o dalszą kwotę 7.899,22 złotych. Dawało to łącznie kwotę 57.927,68 złotych (65.826,91 złotych minus 7.899,22 złotych = 57.927,68 złotych).

Wreszcie, od tej ostatniej kwoty należało odjąć także uzupełniające odszkodowanie w wysokości 28.929,64 złotych przyznane w zaskarżonym wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 13 marca 2025r. sygn. akt III Ko – 157/23, co dawało ostatecznie wartość niezrekompensowanego dotychczas wynagrodzenia za pracę M. H. w okresie internowania na kwotę 28.998,04 złotych (57.927,68 złotych minus 28.929,64 złotych = 28.998.04 złotych).

Do tej ostatniej kwoty, co całkowicie pominął Sąd Okręgowy w Opolu, należało doliczyć przyznanie wnioskodawcy M. H. odszkodowania za koszty dojazdu osób z jego najbliższej rodziny do ośrodka internowania w żądanej wysokości 2.456,40 złotych. Koszty te były bezdyskusyjne wobec wykazania w dokumentacji więziennej, czyli karcie ewidencji próśb, skarg i wniosków oraz korespondencji prywatnej i widzeń dot. internowanego M. H. (k. 102-103), że był on odwiedzany przez osoby z najbliższej rodziny w ośrodkach odosobnienia dla internowanych, a nawet zawarł związek małżeński w ośrodku odosobnienia. Z dokumentacji z lat 1981-1982 dot. stanu zdrowia internowanego M. H. przedłożonej przez jego matkę (k. 98-99) wynika także, że najbliżsi traktowali odwiedziny jako możliwość udzielenia pomocy internowanemu w trakcie pozbawienia wolności i podejmowali działania na rzecz poprawienia jego stanu zdrowia i łagodzenia dolegliwości i rygorów więziennych. W takiej sytuacji, wobec małżeńskiej wspólności majątkowej, zwrot kosztów związanych z dojazdami osób najbliższych (w tym narzeczonej i żony) należy traktować jako uzasadnione naprawienie szkody.

Po doliczeniu kosztów dojazdu osób z jego najbliższej rodziny do ośrodka internowania w wysokości 2.456,40 złotych do ostatecznie ustalonej wartości niezrekompensowanego dotychczas wynagrodzenia za pracę M. H. w okresie internowania na kwotę 28.998,04 złotych, dawało to lączną kwotę należnego odszkodowania w wysokości 31.454,44 złotych (2.456,40 złotych + 28.998,04 złotych = 31.454,44 złotych). Taka była wartość uzupełniającego odszkodowania, którą należało przyznać wnioskodawcy, a sposób jej wyliczenia przedstawia poniższa tabela.

Okres 7 miesięcy niepobierania wynagrodzenia w czasie internowania wnioskodawcy M. H., z uwzględnieniem, że 3-miesieczne wynagrodzenie za pracę odebrała jego matka, Z. G., co było bezdyskusyjne wobec ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji na podstawie zeznań świadka Z. G. złożonych w sprawie Sądu Okręgowego w Opolu o sygn. akt III Ko – 502/08 (k. 63-64 tychże zeskanowanych akt – k. 122).

7 miesięcy utraconych zarobków

wysokość miesięcznego wynagrodzenia wnioskodawcy w 1981r. – 11.000,- złotych

wskaźnik zarobków wnioskodawcy przed internowaniem w stosunku do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w 1981r. – 1,43

wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, w maju 2025r. - 8.669,08 złotych.

zrewaloryzowana wysokość wyjściowa utraconego wynagrodzenia w porównaniu do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, w maju 2025r. – za każdy miesiąc 12.396,78 złotych zrewaloryzowanego miesięcznego wynagrodzenia za pracę (8.669,08 złotych x 1,43 wskaźnika = 12.396,78 złotych). Ta kwota 12.396,78 złotych pomnożona przez 7 miesięcy, kiedy wnioskodawca M. H. nie otrzymywał wynagrodzenia za pracę, dawała łącznie wartość należnego odszkodowania z tego tytułu w wysokości 86.777,46 złotych (12.396,78 złotych x 7 miesięcy = 86.777,46 złotych) .

Ł ączną wartość należnego odszkodowania w wysokości 86.777,46 złotych należy pomniejszyć o poniższe wskaźniki:

odszkodowanie 5.000,- złotych przyznane w pierwszym wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08,

wartość odszkodowania 5.000,- złotych przyznanego w pierwszym wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08, do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, które wynosiło wówczas 2.943,88 złotych, dawało to wartość 1,69 stawek przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (przyznane 5.000,- złotych podzielone na 2.943,88 złotych = 1,69).

zrewaloryzowana wartość odszkodowania 5.000,- złotych przyznanego w pierwszym wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08, do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w maju 2025r., które wynosiło 8.669,08 złotych, co na dzień dzisiejszy wynosiła daje realnie 20.950,55 złotych (12.396,78 złotych zrewaloryzowanego miesięcznego wynagrodzenia za pracę x 1,69 = 20.950,55 złotych). Właśnie kwotę 20.950,55 złotych, jako zrewaloryzowaną kwotę przyznanego już odszkodowania w wysokości 5.000,- w pierwszym wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 15 września 2009r., sygn. akt III Ko – 502/08, należało odjąć od całości należnego odszkodowania, czyli 86.777,46 złotych .

Po odjęciu daje to kwotę: 65.826,91 złotych (86.777,46 złotych minus 20.950,55 złotych = 65.826,91 złotych).

stawka 12% podatku dochodowego od osób fizycznych, któremu podlegają wynagrodzenia za pracę, według stawki obowiązującej w 2025r. do kwoty 120.000,- złotych,

wartość 12% podatku dochodowego od osób fizycznych, czyli 7.899,22 złotych.

należało odjąć wartość 12% podatku dochodowego od osób fizycznych, któremu podlegają wynagrodzenia za pracę, według stawki obowiązującej w 2025r. do kwoty 120.000,- złotych, czyli pomniejszyć o dalszą kwotę 7.899,22 złotych.

Po odjęciu daje to kwotę: 57.927,68 złotych (65.826,91 złotych minus 7.899,22 złotych = 57.927,68 złotych).

uzupełniające odszkodowanie w wysokości 28.929,64 złotych przyznane w zaskarżonym wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 13 marca 2025r. sygn. akt III Ko – 157/23 ,

uzupełniające odszkodowanie w wysokości 28.929,64 złotych

należało odjąć uzupełniające odszkodowanie w wysokości 28.929,64 złotych przyznane w zaskarżonym wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 13 marca 2025r. sygn. akt III Ko – 157/23, co dawało ostatecznie wartość niezrekompensowanego dotychczas wynagrodzenia za pracę M. H. w okresie internowania na kwotę 28.998,04 złotych.

Po odjęciu daje to kwotę: 28.998,04 złotych (57.927,68 złotych minus 28.929,64 złotych = 28.998.04 złotych).

Ł ączną wartość należnego odszkodowania w wysokości 28.998.04 złotych należy powiększyć o poniższy wskaźnik:

zwrot kosztów dojazdu osób z najbliższej rodziny do ośrodka internowania w wysokości 2.456,40 złotych

koszty dojazdu osób z jego najbliższej rodziny do ośrodka internowania w wysokości 2.456,40 złotych

należy doliczyć koszty dojazdu osób z jego najbliższej rodziny do ośrodka internowania w wysokości 2.456,40 złotych do ostatecznie ustalonej wartości niezrekompensowanego dotychczas wynagrodzenia za pracę M. H. w okresie internowania na kwotę 28.998,04 złotych,.

Po dodaniu daje to łączną kwotę: 31.454,44 złotych (2.456,40 złotych + 28.998,04 złotych = 31.454,44 złotych).

(...): 31.454,44 złotych

VIII. Ponadto zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy M. H. 240,- (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu poniesionych kosztów ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym. Podstawę do takiego rozstrzygnięcia dawał przepis art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442).

Agata Regulska

Bogusław Tocicki

Kazimierz Leżak