VII U 1761/24

VII U 1761/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

17 lipca 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie

VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) N. J.

Protokolant: Mateusz Kacprzak

po rozpoznaniu 17 lipca 2026 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy N. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w T.

o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym

na skutek odwołania N. M.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w T.

z 10 października 2024 r. nr (...)

zmienia zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że N. M. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2024 r. podlegał jedynie ubezpieczeniu zdrowotnemu (kod 05 40).

VII U 1761/24

Decyzją z 10 października 2024 r., nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w T. stwierdził, że N. M. podlega do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia (kod tytułu ubezpieczeń: 05 70).

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że N. M. pierwotnie dokonał zgłoszenia jako płatnik do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek uzależniona jest od dochodu (kod tytułu: 05 90) i właśnie na tych warunkach powinien podlegać ubezpieczeniom, nawet mimo dokonanej później korekty zgłoszenia (akta rentowe k. 14).

8 listopada 2024 r. N. M. odwołał się od ww. decyzji, zaskarżając ją w całości i wniósł o jej zmianę poprzez przywrócenie jemu prawa do skorzystania z „ulgi na start” od momentu rozpoczęcia działalności gospodarczej, tj. od 1 stycznia do 30 czerwca 2024 r.

Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że w pierwszym wniosku wpisał błędny kod tytułu ubezpieczeń 05 90, ale dokonał korekty zgłoszenia, wskazując kod 05 40 jeszcze przed rozpoczęciem prowadzenia działalności. Podkreślił, że miał prawo do skorzystania z „ulgi na start” spełniał bowiem wszystkie ustawowe przesłanki wynikające z art. 18 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (k. 3).

W odpowiedzi na odwołanie z 25 listopada 2024 r. pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Domagał się także zasądzenia kosztów postępowania (k. 19).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

N. M. jest informatykiem. Od 1 stycznia 2024 r. planował rozpoczęcie działalności gospodarczej - doradztwa w zakresie informatyki oraz zarządzania urządzeniami informatycznymi. 17 grudnia 2023 r. złożył wniosek o jej zarejestrowanie w CEIDG (k. 7)

W tym samym dniu złożył zgłoszenie jako płatnik na druku ZUS ZUA, wskazując kod ubezpieczenia 05 90 i zaznaczając obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe (k. 15).

Odwołujący samodzielnie wypełnił i wysłał online zgłoszenie do ZUS. Dokonując tego był przekonany, bo taka była jego intencja, że wpisał kod tytułu ubezpieczenia 05 40. Miał zamiar skorzystać z tzw. „ulgi na start”, chciał płacić tylko składkę zdrowotną. Tymczasem na skutek błędu, w dokumencie, który został do ZUS przesłany, został podany kod 05 90. O popełnionym błędzie dowiedział się w wyniku rozmowy telefonicznej z pracownikiem ZUS (zeznania odwołującego).

28 grudnia 2023 r. odwołujący złożył deklaracje ZUS ZWUA (wyrejestrowując się z ubezpieczeń społecznych) i ZUS ZZA - zgłaszając się do ubezpieczenia zdrowotnego z kodem 05 40 (k. 17).

1 stycznia 2024 r. N. M. rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej.

Odwołujący składał deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2024 r. z kodem 05 40 (akta rentowe k. 20 - 32).

30 czerwca 2024 r. N. M. wyrejestrował się z ubezpieczeń (akta rentowe k. 19 - druk ZUS ZWUA), a 1 lipca 2024 r. zgłosił do obowiązkowych ubezpieczeń, wskazując kod 05 70 (akta rentowe k. 18 - druk ZUS ZUA)

Za okres od lipca 2024 r. odwołujący składał deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA z kodem 05 70 (akta rentowe k. 34 - 38).

Pismami z 17 i 20 września 2024 r. organ rentowy zawiadomił odwołującego o wszczęciu i zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (akta rentowe k. 4, 10).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie złożonych do akt dokumentów, których autentyczność nie była kwestionowana przez strony i które Sąd uznał za wiarygodne, a także na podstawie wiarygodnych zeznań odwołującego (k. 49).

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako ustawa systemowa), stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Dotyczy ich także obowiązek podlegania ubezpieczeniu wypadkowemu, bowiem art. 12 ust. 1 ww. ustawy wskazuje, że obowiązkowo takiemu ubezpieczeniu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Obowiązek ubezpieczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą wynika każdorazowo z faktycznego prowadzenia tej działalności. Tym samym do powstania obowiązku ubezpieczenia wymagane jest rzeczywiste wykonywanie działalności zarobkowej, realizowanej w sposób zorganizowany i ciągły. W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że rozpoczęcie działalności gospodarczej polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określonych we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej (wyrok Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2001 r., II UK 428/00). Ponadto z art. 13 pkt 4 ustawy systemowej wynika, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniom od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. We wskazanym przepisie ustawodawca określił czasowe granice podlegania obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu wyznaczając je momentami rozpoczęcia i zaprzestania wykonywania działalności. Zaprzestanie działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 13 ust. 4 ustawy systemowej uchylające obowiązek ubezpieczenia może być również okresowe i spowodowane przerwą w jej wykonywaniu. Musi to jednak wiązać się z wolną zaprzestania tej działalności w sposób definitywny, co winno znaleźć formalny wyraz w wyrejestrowaniu działalności z ewidencji działalności gospodarczej, względnie w jej zawieszeniu.

W przedmiotowej sprawie okoliczność prowadzenia działalności gospodarczej przez N. M. od 1 stycznia 2024 r. jest bezsporna, ubezpieczony bowiem tego nie kwestionował, a w zeznaniach dodatkowo potwierdził, że działalność jest przez niego prowadzona. Sporne pozostawało natomiast, czy wobec wysłanego do ZUS zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych od 1 stycznia 2024 r., ubezpieczony jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od ww. daty, czy też korzysta przez pierwsze 6 miesięcy z tzw. ulgi na start i nie jest objęty obowiązkowymi ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowymi i wypadkowym.

Przed dokonaniem szczegółowej analizy i rozstrzygnięciem zaistniałego problemu, należy przypomnieć, że art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców wskazuje, że przedsiębiorca będący osobą fizyczną, który podejmuje działalność gospodarczą po raz pierwszy albo podejmuje ją ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia i nie wykonuje jej na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej, nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez okres 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności gospodarczej (ust. 1). Przedsiębiorca może zrezygnować z uprawnienia, o którym mowa w ust. 1, przez dokonanie zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych (ust. 2).

Problem interpretacyjny może pojawić się w sytuacji, gdy osoba dokonująca zgłoszenia dopuści się pomyłki, skutkującej stworzeniem sytuacji prawnej niekorzystnej dla niej i niezgodnej z jej wolą. W prawie ubezpieczeń społecznych brak jest przepisu odpowiadającego treści art. 60 KC i art. 65 KC, jednakże obowiązuje przepis art. 9 KPA, który nakazuje organom administracji publicznej należyte i wyczerpujące informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. Przywołać także należy na art. 8 § 1 KPA zgodnie z którym uznaje się, że koniecznym warunkiem uznania postępowania za prowadzone w sposób budzący zaufanie jego uczestników do organu administracji (organu rentowego), jest kierowanie się przez ten organ zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z art. 8 KPA wynikają także inne obowiązki organu administracji (organu rentowego) dotyczące sposobu prowadzenia postępowania, wykraczające poza konieczność kierowania się wskazanymi wyżej zasadami. Organy administracji powinny więc postępować w sposób przejrzysty, uczciwy i sprawiedliwy. Organ administracji powinien dążyć do ustalenia rzeczywistej woli strony, jeżeli treść i charakter pism składanych przez stronę budzi wątpliwości - np. wyrok NSA z 18 lutego 1994 r., SA/Wr (...), Prok. i Pr. 1995, Nr 2, poz. 54 (zob. Piotr Marek Przybysz. Komentarz do art. 8 KPA, LEX). W tym miejscu przywołać można również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 10 lipca 2019 r., II SA/Łd 207/19, wskazujący, że w sytuacji, gdy żądanie strony jest zredagowane w sposób niedostatecznie zrozumiały, bądź budzący wątpliwości, organ administracji ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony. Powyższe wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, zawartych w art. 7 - 9 KPA, tj. zasady prawdy obiektywnej, zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz zasady należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ich prawa i obowiązki będące przedmiotem postępowania (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 5 lipca 1999 r., IV SA 1632/96, z 11 czerwca 1990 r., I SA 367/90, ONSA 1990, nr 2 - 3, poz. 47).

Podobne stanowisko prezentuje Sąd Najwyższy. W uzasadnieniu wyroku z 18 lipca 2023 r. (III USKP 58/22) wskazał, że z literalnej wykładni art. 18 ust. 2 Prawa przedsiębiorców zdaje się wynikać, że dla wywołania skutku, o którym mowa w tym przepisie (rezygnacji z prawa do niższych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej przez okres 6 miesięcy w zamian za brak ochrony ubezpieczeniowej), wystarczające jest samo dokonanie przez przedsiębiorcę zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych. Wola przedsiębiorcy (to, czy rzeczywiście chciał osiągnąć rezultat, o którym mowa w art. 18 ust. 2 Prawa przedsiębiorców) - za czym opowiada się organ rentowy - miałaby być w myśl tego przepisu nieistotna. Liczyłby się tylko sam fakt dopełnienia formalności w postaci złożenia wypełnionego druku, który w myśl regulacji obowiązujących organ rentowy płatnik składek powinien złożyć w celu potwierdzenia podlegania ubezpieczeniom społecznym z mocy ustawy (art. 36 ust. 9 ustawy systemowej). Taki wynik wykładni art. 18 ust. 2 Prawa przedsiębiorców nie uwzględnia jednak specyfiki tzw. "ulgi na start". Polega ona na tym, że - z zasady - obowiązkowe ubezpieczenia społeczne stały się dla osób prowadzących działalność gospodarczą, które wchodzą na rynek, ubezpieczeniami dobrowolnymi. Tylko od woli takiego przedsiębiorcy zależy, czy zacznie podlegać ubezpieczeniom społecznym w terminie wcześniejszym niż 6 miesięcy od rozpoczęcia działalności. Wola ta uzewnętrzniana jest organowi rentowemu przez złożenia zgłoszenia. Jak jednak przyjęto już w orzecznictwie Sądu Najwyższego w odniesieniu do ubezpieczeń dobrowolnych, ubezpieczenia tego rodzaju powstają "na skutek prawnokształtującego oświadczenia o przystąpieniu do tego ubezpieczenia" (wyrok Sądu Najwyższego z 11 lipca 2017 r., I UK 295/16). W konsekwencji według Sądu Najwyższego należy przeciwstawić się takiemu stosowaniu prawa, które przez "przyłapanie" na rzekomym błędzie co do skutków tego oświadczenia "przybiera postać imperatywnego wyłączania ubezpieczonych z systemu ubezpieczenia na skutek niekorzystnej interpretacji ich oświadczeń woli". Tak samo należy interpretować oświadczenia woli składane na podstawie art. 18 ust. 2 Prawa przedsiębiorców, a uzewnętrzniane dokonaniem zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych. Dlatego, gdy przedsiębiorca objęty zakresem zastosowania art. 18 ust. 1 Prawa przedsiębiorców orientuje się, że błędnie zgłosił się do ubezpieczeń społecznych i wbrew swojej woli zrezygnował w ten sposób z ulgi na start (a nie zamierzał od razu podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z preferencyjną podstawą obliczania składek na nie), dopuszczalne jest dokonanie korekty tego zgłoszenia. W konsekwencji takiej korekty przedsiębiorca wchodzący na rynek będzie mógł - w zamian za rezygnację z ochrony ubezpieczeniowej - korzystać najpierw ulgi na start, a po upływie 6 miesięcy z podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom przy preferencyjnej wysokości składki.

W dalszej kolejności Sąd Najwyższy uwzględnił, że z art. 18 Prawa przedsiębiorców wynika, że obowiązek podlegania ubezpieczeniowym społecznym w przypadku przedsiębiorców wchodzących na rynek został odsunięty w czasie. Zamiast powstawać - na zasadach ogólnych - od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności, obowiązek ten powstaje dopiero po upływie okresu 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności gospodarczej. Z kolei art. 36 ust. 14 ustawy systemowej wynika, że dopuszczalne są korekty danych wskazanych w zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych dotyczące zarówno co do tytułu ubezpieczenia, jak i rodzajów ubezpieczeń oraz terminów ich powstania. Przepisy art. 36 ust. 14 ustawy systemowej oraz art. 18 ust. 1 i 2 Prawa przedsiębiorców odczytywane łącznie i z uwzględnieniem stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego sprawie I UK 295/16 pozwalają na zastosowanie rozwiązania, zgodnie z którym dopuszczalne jest takie skorygowanie zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, by przedsiębiorca wchodzący na rynek mógł skorzystać z ulgi na start, gdy ustalone zostanie, że nie miał woli dokonania zgłoszenia wywołującego skutki, o których mowa w art. 18 ust. 2 Prawa przedsiębiorców.

W przypadku odwołującego możliwość przyjęcia, że korekta złożona w grudniu 2023 r. daje mu możliwość skorzystania z ulgi na start wynika z tego, że spełniał przesłanki przewidziane w art. 18 ust. 1 Prawa przedsiębiorców – działalność podejmował po raz pierwszy. Zdaniem Sądu sytuacja, jaka zaistniała w przypadku N. M., musi być kwalifikowana jako pomyłka, ponieważ wola wyrażona przez ubezpieczonego podczas zgłoszenia do ZUS nie była zgodna z jego wolą rzeczywistą. W rozpatrywanej sprawie nie ma podstaw, by podejście do tej kwestii interpretować inaczej. N. M. jednoznacznie wskazał, że chciał skorzystać z możliwości płacenia niższych składek – tylko na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto, odwołujący się dokonał korekty kodu ubezpieczenia przed rozpoczęciem działalności gospodarczej.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 477 14 § 2 KPC zmienił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że N. M. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2024 r. podlegał jedynie ubezpieczeniu zdrowotnemu (kod 05 40).

SSR (del.) Magdalena Pytel