VII U 1693/25

Sygn. akt VII U 1693/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 lipca 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior

Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2026 r. w Warszawie

sprawy P. X. (1)

z udziałem (...) (...) (...) sp. z o.o. w E.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E.

o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym

na skutek odwołania P. X. (1)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E. z dnia 11 czerwca 2025 roku nr (...)-(...)

1. zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, że H. P. X. (1) jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (...) sp. z o.o. (...) (...) podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom/u: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu od 20.02.2024 do 30.04.2024 oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 20.02.2024 do 30.04.2024,

2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E. na rzecz P. X. (1) kwotę 360,00 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

S. K.

W dniu 11 lipca 2025 r. P. X. (1) odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E. z dnia 11 czerwca 2025 r., nr (...)-(...)-(...), którą organ rentowy stwierdził, że odwołująca się jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (...) Sp. z o. o. Oddział w E. nie podlega od 20 lutego 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Odwołująca się wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i uwzględnienie zatrudnienia w (...) Sp. z o. o. Oddział w E. w okresie od 20 lutego 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. jako okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Ponadto wniosła o zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odwołania P. X. (1) podniosła, że kwestionowana przez organ rentowy umowa zlecenia była przez nią realizowana, a w jej ramach wykonywała zlecenie polegające na sprzątaniu i pomocy przy pacjentach. P. X. (1) dodała, że krótki okres zatrudnienia wynikał z jej sytuacji imigracyjnej, nie zaś z chęci wyłudzenia świadczeń, w związku z czym ZUS nie ma podstaw do odmowy uznania okresu ubezpieczenia, skoro spełnione zostały ustawowe przesłanki z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (odwołanie P. X. (1) – k. 4-7 a.s.).

W odpowiedzi z dnia 29 lipca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. i zasądzenie od odwołującej się kosztów zastępstwa procesowego według norm przewidzianych.

Organ rentowy podniósł, że wydał decyzję o wyłączeniu odwołującej się z ubezpieczeń społecznych, ponieważ uznał, że umowa zlecenia zawarta przez nią z płatnikiem na krótki okres, tj. jedynie 2,5 miesiąca, miała charakter pozorny w rozumieniu art. 83 § 1 k.c. i służyła wyłącznie uzyskaniu prawa do emerytury z polskiego systemu ubezpieczeń. Organ rentowy podkreślił, że było to pierwsze zgłoszenie ubezpieczonej do ubezpieczeń w Polsce, a tak krótki okres współpracy jest niewiarygodny w kontekście rzekomej realnej potrzeby zatrudnienia przez płatnika. Zakład dodał, że wpłacone składki z tytułu zlecenia w kwocie 3.393,27 zł należy postrzegać jako rażąco niewspółmierne do uzyskiwanej z tego tytułu emerytury z dopłatą do minimum w kwocie 1.878,91 zł brutto miesięcznie) oraz że taka konstrukcja jest nieuczciwa wobec innych ubezpieczonych finansujących system. W ocenie ZUS zgłoszenie do ubezpieczeń odwołującej się nie miało na celu rzeczywistego świadczenia pracy, lecz jedynie obejście przepisów w celu wyłudzenia świadczenia emerytalnego (odpowiedź ZUS (...) Oddział w E. na odwołanie – k. 20-21 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we E., REGON: (...), NIP: (...) została wpisana do KRS w dniu 1 marca 2022 r. Przeważający przedmiot działalności spółki stanowi działalność szpitali, w pozostałym zakresie działalności spółki są praktyka lekarska ogólna i specjalistyczna, działalność fizjoterapeutyczna, praktyka pielęgniarek i położnych, pomoc społeczna z zakwaterowaniem zapewniająca opiekę pielęgniarską, pozostała działalność w zakresie opieki zdrowotnej, gdzie indziej niesklasyfikowana, pozostała pomoc społeczna z zakwaterowaniem, pomoc społeczna z zakwaterowaniem dla osób w podeszłym wieku i osób niepełnosprawnych, pomoc społeczna bez zakwaterowania dla osób w podeszłym wieku i osób niepełnosprawnych.

Spółka tworzy oddziały m.in. (...) Sp. z o.o. Oddział w E. NIP ODDZIAŁU: (...) – placówkę medyczną połączoną z domem seniora – (...). Dyrektorem Oddziału jest B. G. (dane z KRS – k. 46-53 a.s., zeznania B. G. – k. 109-110 a.s.)

(...) oddział spółki poszukiwał osób do wykonywania czynności sprzątania za pośrednictwem portali w Internecie przeznaczonych do zamieszczania ogłoszeń, tj. (...) i (...) (zeznania B. G. – k. 109-110 a.s.)

Z jednego z ogłoszeń, o możliwości pracy w placówce dowiedziała się P. X. (1) – obywatelka Białorusi. W Polsce przebywała od 26 lipca 2023 r. na podstawie karty czasowego pobytu ważnej do 16 października 2027 r. Mieszkała z córką, zięciem i wnukiem. Rodzina utrzymywała ją w okresie poszukiwania pracy. Przed zawarciem spornej umowy zlecenia P. X. (1) nie pracowała w Polsce. W Białorusi wykonywała zawód inżyniera ds. jakości produkcji w zakładach przemysłowych zajmujących się maszynami budowlanymi i obróbką metali, posiada wykształcenie zdobyte w (...) Instytucie (...) na wydziale budowy maszyn. Ze względu na słabą znajomość języka polskiego i brak możliwości podjęcia pracy w wyuczonym zawodzie, P. X. (1) odpowiedziała na ogłoszenie (...) Sp. z o.o. Oddział w E. ( zeznania P. X. (1) – k.110-112 a.s.).

W dniu 20 lutego 2024 r. pomiędzy P. X. (1) a (...) Sp. z o. o. Oddział w E. z siedzibą w E. doszło do zawarcia umowy zlecenia. Na jej podstawie P. X. (1), jako zleceniobiorca, zobowiązała się do samodzielnego wykonywania czynności porządkowych, w tym mycia okien, w zakresie sprzątania powierzchni użytkowych i innych pomieszczeń zleceniodawcy. W umowie ustalono, że czynności stanowiące jej przedmiot będą wykonywane od 20 lutego 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. w dniach i godzinach ustalonych z dyrektorem (...), potwierdzonych przez zleceniodawcę w sprawozdaniu czynności wykonywanych przez zleceniobiorcę. Z tytułu wykonywania czynności określonych w umowie zleceniodawca zobowiązał się wypłacać zleceniobiorcy wynagrodzenie ryczałtowe w wysokości 28 zł brutto za każdą godzinę wykonywania zlecenia (umowa zlecenia z dnia 20 lutego 2024 r. – k. – akta ZUS, ponadto k. 8 a.s.).

Do obowiązków P. X. (1) należało sprzątanie świetlicy oraz siedmiu pokoi zajmowanych przez pensjonariuszy (...). Czynności obejmowały odkurzanie, ścieranie kurzy, wymianę zasłon, mycie okien, czyszczenie toalet i łazienek, wynoszenie śmieci oraz mycie podłóg. Zlecenie było wykonywane w godzinach od 7:00 do 15:00, a bieżącą kontrolę nad wykonywaniem obowiązków sprawowała dyrektor (...) – B. A. (zeznania P. X. (1) – k. 110-112 a.s., zeznania B. G. – k. 109-110 a.s.).

W dniu 26 kwietnia 2024 r. pomiędzy zleceniodawcą i zleceniobiorcą doszło do zawarcia porozumienia o rozwiązaniu z dniem 30 kwietnia 2024 r. umowy zlecenia zawartej 20 lutego 2024 r. Powodem rozwiązania umowy były uwagi na zgłoszone przez dyrektora (...), co do jakości wykonywania czynności sprzątania przez P. X. (porozumienie o rozwiązaniu umowy – k. 11 a.s, zeznania B. G. – k. 109-110 a.s.).

W lutym 2024 r. P. X. (1) przepracowała 53 godziny, w marcu i kwietniu 2024 r. po 168 godzin (lista obecności za marzec i kwiecień 2024, oraz sprawozdanie z czynności zlecenia za luty 2024 – nienumerowane karty akt ZUS).

Za wykonanie zlecenia w lutym 2024 r. P. X. (1) otrzymała na konto bankowe przelew wynagrodzenia w dniu 8 marca 2024 r. w kwocie 1.042,29 zł, kwota brutto wynagrodzenia wyniosła 1484 zł – zgodnie z rachunkiem do umowy zlecenia. Za wykonanie zlecenia w marcu 2024 r. wynagrodzenie wpłynęło na konto zleceniobiorcy w dniu 10 kwietnia 2024 r. w kwocie 3.303,76 zł, a za wykonanie zlecenia w kwietniu 2024 r., konto bankowe P. X. (1) zasiliła w dniu 10 maja 2024 r. kwota 3.303,76 zł. Wynagrodzenie brutto za marzec i kwiecień wyniosło 4.704,00 zł zgodnie z rachunkiem do umowy zlecenia (historia rachunku bankowego – k. 16-18 a.s., rachunki do umowy zlecenia – k. 9-10 a.s.)

W dokumencie PIT 11 za 2024 r. stanowiącym informacje o przychodach z innych źródeł oraz dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy (...) Sp. z o.o. Oddział w E. wskazało P. X. (2) jako podatnika oraz przychody osiągane przez nią z umowy zlecenia w kwocie 10.892,00 zł (PIT 11 za 2024 r. – k. 12-15 a.s.).

P. X. (2) była zgłoszona przez płatnika składek jako zleceniobiorca do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych: emerytalnego, rentowych i wypadkowego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 20 lutego 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r.

Po zakończeniu współpracy z płatnikiem P. X. (2) podjęła zatrudnienie w pralni, gdzie przez trzy miesiące zajmowała się obsługą suszarek oraz układaniem i pakowaniem ręczników, aż do upływu ważności dokumentu uprawniającego ją do pracy; mimo starań o nowy dokument, ze względu na długi czas oczekiwania w urzędzie, otrzymała kolejny dokument pobytowy bez zezwolenia na pracę, co skutkowało zwolnieniem z pralni. P. X. (2) nie pobiera obecnie polskiej emerytury, natomiast otrzymuje emeryturę

z Białorusi (zeznania P. X. (1) – k. 110-112 a.s.).

W dniu 2 kwietnia2025 r. P. X. (1) wystąpiła z wnioskiem o emeryturę.

Wystąpienie z roszczeniem o emeryturę po bardzo krótkim okresie od zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych wzbudziło wątpliwości ZUS czy zgłoszenia dokonano jedynie w celu umożliwienia uzyskania świadczeń finansowanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a umowa nie była faktycznie wykonywana.

W celu ich wyjaśnienia w dniu 11 kwietnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zasadności zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy zlecenia. W dniu 12 maja 2025 r. Zakład zawiadomił ubezpieczoną i płatnika o zakończeniu postępowania (zawiadomienia – nienumerowane karty akt ZUS).

W dniu 11 czerwca 2025 r. ZUS (...) Oddział w E. wydał decyzję nr (...), którą stwierdził, że P. X. (1) jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (...) Sp. z o. o. Oddział (...) nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom/u: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu od 20 lutego 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 20 lutego 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. (decyzja – nienumerowana karta akt ZUS).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz w aktach organu rentowego, w szczególności: umowy zlecenia, porozumienia o rozwiązaniu umowy, rachunków do umowy zlecenia, historii rachunku bankowego odwołującej się, listy obecności za marzec i kwiecień 2024 r., sprawozdania z czynności zlecenia za luty 2024 r., informacji PIT-11 za 2024 r. oraz odpisu z KRS płatnika składek, a także na podstawie zeznań odwołującej się oraz świadka B. G..

Autentyczność i treść powołanych dokumentów nie były kwestionowane przez strony postępowania, a Sąd nie znalazł podstaw, aby czynić to z urzędu, wobec czego uznał je za w pełni wiarygodne i przydatne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Za wiarygodne Sąd uznał również zeznania odwołującej się oraz świadka, albowiem były one spójne, logiczne, wzajemnie się uzupełniały i korespondowały z treścią zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym w szczególności co do zakresu obowiązków odwołującej się, sposobu i miejsca wykonywania przez nią zlecenia, wymiaru czasu pracy oraz przyczyn rozwiązania umowy. Sąd nie dopatrzył się w tych zeznaniach sprzeczności ani cech tendencyjności, które podważałyby ich moc dowodową, wobec czego stanowiły one pełnowartościowy materiał dowodowy stanowiący podstawę ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było ustalenie czy odwołująca się jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z płatnikiem składek w okresie od 20 lutego 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r., podlegała

z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym

i wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 z późn. zm.) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Stosownie zaś do art. 12 ust. 1 powołanej ustawy osoby te podlegają również obowiązkowemu ubezpieczeniu wypadkowemu. Natomiast na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia podlegają dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu na swój wniosek.

Przesłanką objęcia ubezpieczeniami społecznymi z powyższych tytułów jest zatem faktyczne wykonywanie umowy zlecenia i uzyskiwanie z tego tytułu przychodu, nie zaś sam fakt jej zawarcia i zgłoszenia do ubezpieczeń. W konsekwencji, w przypadku zakwestionowania przez organ rentowy rzeczywistego wykonywania umowy i podniesienia zarzutu jej pozorności w rozumieniu art. 83 § 1 k.c., to na odwołującej się, zgodnie z ogólną regułą wynikającą z art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c., spoczywał ciężar wykazania, że sporna umowa zlecenia była przez nią faktycznie wykonywana.

W ocenie Sądu odwołująca się ciężarowi temu sprostała. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy – w szczególności zeznania odwołującej się i świadka B. G. korespondujące ze sobą i z dokumentacją zgromadzoną w aktach organu rentowego – wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że umowa zlecenia była przez odwołującą się faktycznie realizowana. Liczba przepracowanych przez odwołującą się godzin, tj. 53 godziny w lutym oraz po 168 godzin w marcu i kwietniu 2024 r., znajduje pełne odzwierciedlenie w wysokości otrzymanego przez nią wynagrodzenia, potwierdzonego historią rachunku bankowego oraz rachunkami wystawionymi do umowy zlecenia, a suma kwot brutto wynagrodzenia wynikających z tych rachunków pokrywa się z kwotą przychodu wykazaną przez płatnika w informacji PIT-11 za 2024 r. Taka spójność dokumentacji finansowej z zeznaniami stron umowy jednoznacznie świadczy o rzeczywistym, a nie pozorowanym, charakterze łączącego strony stosunku prawnego.

Nie budzi również wątpliwości Sądu, że po stronie płatnika składek istniała realna potrzeba zatrudnienia osoby do wykonywania czynności porządkowych. Z zeznań świadka B. G. będącej dyrektorem płatnika, wynika bowiem, że przedmiotem działalności spółki jest m.in. prowadzenie domu seniora, w którym w spornym okresie przebywało 85 pensjonariuszy, co w oczywisty sposób generowało zapotrzebowanie na stałą obsługę porządkową pomieszczeń użytkowych i pokoi zajmowanych przez pensjonariuszy.

Okoliczność, że umowa zlecenia obowiązywała stosunkowo krótko, tj. przez okres 2,5 miesiąca, nie może sama w sobie świadczyć o jej pozorności ani o tym, że zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych miało na celu wyłącznie uzyskanie świadczenia emerytalnego. W branży usług porządkowych i opiekuńczych krótkotrwałe zatrudnienie oraz znaczna rotacja pracowników stanowią zjawisko typowe, a przyczyna rozwiązania spornej umowy – zastrzeżenia zleceniodawcy co do jakości wykonywanych przez odwołującą się czynności – została w sposób przekonujący i spójny wykazana zarówno zeznaniami odwołującej się, jak i świadka.

Odnosząc się dodatkowo do argumentacji organu rentowego, Sąd nie podzielił stanowiska ZUS, jakoby o pozorności spornej umowy miały świadczyć okoliczności takie jak fakt, że było to pierwsze zgłoszenie odwołującej się do ubezpieczeń społecznych w Polsce, dysproporcja między wysokością odprowadzonych składek a wysokością świadczenia emerytalnego, do którego uzyskania mogłoby to zgłoszenie prowadzić, czy wreszcie moment złożenia przez odwołującą się wniosku o emeryturę. Okoliczności te, aczkolwiek mogą uzasadniać wszczęcie przez organ rentowy postępowania wyjaśniającego i wnikliwą weryfikację rzeczywistego wykonywania umowy, same w sobie nie stanowią dowodu na pozorność czynności prawnej ani na intencję obejścia prawa. Ustawodawca nie uzależnił bowiem powstania obowiązku ubezpieczenia od stażu ubezpieczeniowego danej osoby na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ani od proporcji między wysokością wpłaconych składek a wysokością uzyskanego w przyszłości świadczenia. Wysokość ewentualnej emerytury z dopłatą do kwoty minimalnej jest konsekwencją stosowania powszechnie obowiązujących przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, nie zaś okolicznością obciążającą osobę ubezpieczoną. Podobnie fakt złożenia wniosku emerytalnego wkrótce po zakończeniu okresu ubezpieczenia sam w sobie nie deprecjonuje faktu rzeczywistego wykonywania zlecenia, skoro – jak wykazało przeprowadzone postępowanie dowodowe – umowa ta była przez odwołującą się faktycznie i osobiście realizowana, a jej rozwiązanie nastąpiło z przyczyn leżących po stronie zleceniodawcy, niezwiązanych w żaden sposób z zamiarem uzyskania przez odwołującą się nienależnych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych. Sąd zważył również, że subiektywne pobudki, jakimi mogła kierować się odwołująca, decydując się na podjęcie zatrudnienia w krótkim okresie poprzedzającym osiągnięcie wieku emerytalnego, pozostają bez znaczenia dla oceny ważności i skuteczności zawartej umowy, o ile – tak jak w niniejszej sprawie – umowa ta była wykonywana, a strony wywiązywały się z wynikających z niej obowiązków.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że P. X. (2) rzeczywiście wykonywała umowę zlecenia zawartą z płatnikiem składek w okresie od 20 lutego 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r., a tym samym słusznie i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa została z tego tytułu zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

W tym stanie rzeczy, zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E. należało uznać za nieprawidłową, albowiem organ rentowy błędnie przyjął, że sporna umowa zlecenia miała charakter pozorny. Wobec tego brak było podstaw do wyłączenia odwołującej się z obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego oraz z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w spornym okresie, co skutkowało koniecznością zmiany zaskarżonej decyzji na podstawie art. 47714 § 2 k.p.c., o czym Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, zasądzając od organu rentowego, jako strony przegrywającej sprawę, na rzecz odwołującej się kwotę 360,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, stosownie do art. 98 § 1 1 k.p.c. Odwołująca się była w toku postępowania reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wobec czego wysokość należnych jej kosztów zastępstwa procesowego Sąd ustalił na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, które to przepisy przewidują stawkę minimalną w sprawach o świadczenia z ubezpieczeń społecznych w kwocie 360,00 zł.

Sędzia SO Renata Gąsior