II C 66/21

Sygn. akt II C 66/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 czerwca 2023 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie II Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący Sędzia Anna Szymańska-Grodzka

Protokolant Aleksandra Ludwig

po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2023 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy z powództwa S. K. i E. W.

przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę

zasądza od Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz S. K. kwotę 57.643,30 PLN (pięćdziesięciu siedmiu tysięcy sześciuset czterdziestu trzech złotych i trzydziestu groszy) oraz 16.646,20 CHF (szesnastu tysięcy sześciuset czterdziestu sześciu franków szwajcarskich i dwudziestu centymów/rappenów) - z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 27 lutego 2021 roku do dnia zapłaty;

zasądza od Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz E. W. kwotę 442,21 PLN (czterystu czterdziestu dwóch złotych i dwudziestu jeden groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 27 lutego 2021 roku do dnia zapłaty;

ustala nieważność umowy o kredyt hipoteczny numer (...) (...) zawartej w dniu 29 lipca 2008 roku między E. K. (obecnie S.-W.) i S. K., a Bankiem (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W.;

w pozostałym zakresie oddala powództwo;

rozstrzyga o zasadach poniesienia przez strony kosztów procesu w ten sposób, że pozwany Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. poniesie je w 100 % - pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu.

Sygn. akt II C 66/21

wyroku z dnia 07 czerwca 2023 roku

Pozwem z dnia 12 stycznia 2021 roku S. K. i E. W. wnieśli o zasądzenie od Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na swoją rzecz kwoty 58.085,51 złotych oraz kwoty 16.646,20 franków szwajcarskich tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z nieważnością zawartej przez strony umowy kredytu i pobraniem świadczeń nienależnych w okresie od 14 stycznia 2011 roku do 18 marca 2020 roku w ten sposób, iż: na rzecz powoda S. K. kwoty 57.643,30 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 19 maja 2020 roku do dnia zapłaty oraz kwoty 16.646,20 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 19 maja 2020 roku do dnia zapłaty, a na rzecz powódki E. W. kwoty 442,21 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 19 maja 2020 roku do dnia zapłaty. Jednocześnie powodowie wnieśli o ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu nr (...) (...) z dnia 29 lipca 2008 roku.

Ewentualnie, w przypadku uznania przez Sąd umowy zawartej przez strony za zgodną z prawem i mogącą obowiązywać w kształcie pozbawionym zapisów abuzywnych, powodowie wnieśli o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powodów kwoty 34.229,86 złotych oraz kwoty 16.646,20 franków szwajcarskich tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z pobraniem środków tytułem spłaty kredytu w zawyżonej wysokości w okresie od 14 stycznia 2011 roku do 18 marca 2020 roku w ten sposób, iż: na rzecz powoda S. K. kwoty 34.070,87 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 19 maja 2020 roku do dnia zapłaty oraz kwoty 16.646,20 franków szwajcarskich wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po doręczeniu odpisu pozwu do dnia zapłaty, a na rzecz powódki E. W. kwoty 158,99 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 19 maja 2020 roku do dnia zapłaty.

W zakresie żądania zwrotu kosztów postępowania powodowie wnieśli o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz strony powodowej zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych, w tym opłat skarbowych od pełnomocnictw oraz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty.

(pozew z dnia 12 stycznia 2021 roku – k. 4 – 82)

Pismem z dnia 11 marca 2021 roku pozwany złożył odpowiedź na pozew wnosząc o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Pozwany podniósł m.in. zarzut przedawnienia roszczeń powoda wskazując, że mają one charakter okresowy i jako takie podlegają przedawnieniu w zakresie obejmującym więcej niż trzy lata wstecz od daty złożenia pozwu.

(odpowiedź na pozew z dnia 11 marca 2021 roku – k. 89 – 360)

Pismem z dnia 16 kwietnia 2021 roku powodowie złożyli replikę na odpowiedź na pozew, w której zaprzeczyli wszelkim twierdzeniom pozwanego zawartym w odpowiedzi na pozew za wyjątkiem wprost przyznanych oraz w całości podtrzymali żądania i wnioski zgłoszone w pozwie, a ponadto wnieśli o pominięcie wskazanych wniosków dowodowych pozwanego.

(replika powodów na odpowiedź na pozew z dnia 16 kwietnia 2021 roku – k. 366 – 401)

Postanowieniem z dnia 02 czerwca 2021 roku Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie dopuścił dowód z zeznań w charakterze świadków K. G., A. Z., H. W. i J. C. i postanowił przeprowadzić dowód przez zobowiązanie świadków do złożenia odpowiedzi na pytania na piśmie.

(postanowienie Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 02 czerwca 2021 roku – k. 402)

Na rozprawie w dniu 10 maja 2023 roku pełnomocnik powodów poparł powództwo o ustalenie nieważności umowy wskazanych w pozwie, o zasądzenie na rzecz powodów kwoty 58.085,51 złotych oraz 16.646,20 franków szwajcarskich, z tego na rzecz powoda S. K. 57.643,30 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 19 maja 2020 roku oraz kwoty 16.646,20 franków szwajcarskich wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 19 maja 2020 roku, a na rzecz powódki E. W. kwotę 442,21 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 19 maja 2020 roku. Ewentualnie wniósł o zasądzenie na rzecz powodów kwoty 34.229,86 złotych i 16.646,20 CHF, przy czym na rzecz powoda kwotę 34.070,87 złotych oraz 16.646,20 CHF wraz z ustawowymi odsetkami od dnia następnego po dniu doręczenia pozwu, a na rzecz powódki 158,99 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 19 maja 2020 roku do dnia zapłaty.

Pełnomocnik pozwanego wnosi o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Pełnomocnik pozwanego oświadczył wolę ugodowego zakończenia procesowego w ten sposób, że kredyt zostanie przekształcony z mocą wsteczną na kredyt w PLN. Pełnomocnik pozwanego zakwestionował wyliczenia strony powodowej, chyba że kwoty dochodzone wynikały z dokumentów wytworzonych przez bank. Pozwany nie kwestionuje zaświadczeń pochodzących od pozwanego.

W stanowisku końcowym pełnomocnik powodów podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w pismach procesowych, a także wniósł o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego między stronami. Pełnomocnik pozwanego podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w pismach procesowych i wniósł o oddalenie powództwa.

(protokół rozprawy z dnia 10 maja 2023 roku – k. 560 – 561)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powodowie w 2008 roku byli małżeństwem i chcieli zawrzeć umowę kredytu w celu uzyskania środków finansowych na zakup mieszkania. Powodowie udali się do firmy (...), gdzie przedstawiono im oferty, w tym ofertę Banku (...). Był to jedyny bank, w którym powodowie mogli zaciągnąć kredyt, ponieważ pokrywał on wartość mieszkania. W biurze firmy (...) powodowie byli na jednym spotkaniu, podczas którego badano zdolność kredytową powodów. Z badania zdolności kredytowej powodów wynikło, że kredyt w oczekiwanej przez nich wysokości 220.000 złotych otrzymają oni tylko w Banku (...) i będzie to kredyt w CHF. W Banku (...) powodowie również byli na jednym spotkaniu, które trwało ok. 20 – 30 minut i podczas którego zawarto umowę kredytu hipotecznego. Powodom nie przedstawiono historycznych kursów waluty, nie wytłumaczono również jak będzie zmieniał się kredyt w zależności od kursu franka szwajcarskiego. Kredytobiorcy zostali poinformowani, że może zmienić się rata kredytu, ale nie wiedzieli, że aż o 200-300%. Powodowie nie wiedzieli również, że wrosnąć może kwota kapitału. Bank nie poinformował powodów w jaki sposób ustala kurs franka szwajcarskiego ani że podejmowane przez nich ryzyko kursowe jest nieograniczone. Powodowie nie wiedzieli, że bank będzie stosował dwa różne kursy, tj. kurs kupna i kurs sprzedaży. Powodowie przeczytali umowę przed jej podpisaniem, ale nie mieli możliwości zapoznania się z nią wcześniej, zobaczyli ją dopiero przed jej zawarciem. Umowa w ocenie powodów była obszerna i nie była w całości zrozumiała, a gdy powódka zadawała pracownikowi banku pytanie o umowę, to otrzymywała odpowiedź, że są to kwestie proceduralne banku, a umowa jest dla powodów korzystna. Kredytobiorcy nie mieli możliwości negocjowania z bankiem.

(zeznania S. K. złożone na rozprawie dnia 10 maja 2023 roku – protokół k. 560-561; zeznania E. W. złożone na rozprawie dnia 10 maja 2023 roku – protokół k. 561)

Umowa o kredyt hipoteczny nr (...) (...) została zawarta pomiędzy powodami a pozwanym bankiem dnia 29 lipca 2008 roku (dalej jako: umowa lub umowa kredytu). Na mocy ww. umowy bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie, na cel i na warunkach określonych w niniejszej umowie, a kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami i prowizjami wynikającymi w umowy i aktualnego cennika w oznaczonych terminach spłaty oraz wywiązania się z pozostałych postanowień umowy (§ 1 ust. 2 umowy kredytu). Zgodnie z § 2 ust. 1 umowy kredytu kwota udzielonego powodom kredytu to 222.200,00 złotych, przy czym § 2 ust. 2 umowy wskazuje, że kredyt jest indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach Bank wysyłał do kredytobiorcy pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu/transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej. Jak stanowi § 2 ust. 3 umowy kredyt został udzielony w celu: zakupu mieszkania na rynku wtórnym w kwocie 210.000,00 złotych; refinansowania kosztów poniesionych na cele mieszkaniowe w kwocie 10.000,00 złotych oraz poniesienia kosztów wliczonych w kredyt w kwocie 2.200,00 złotych.

Wypłata kredytu nastąpiła dna 14 sierpnia 2008 roku w złotych polskich w kwocie 222.199,99 złotych. Kredytobiorcy zobowiązali się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z (...) Banku (...) S.A. (§ 7 ust. 1 umowy kredytu).

(wydruk umowy o kredyt hipoteczny nr (...) (...) – k. 23 – 25; zaświadczenie o udzieleniu kredytu hipotecznego – k. 52; zeznania S. K. złożone na rozprawie dnia 10 maja 2023 roku – protokół k. 560 odwrót)

Na zabezpieczenie spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi kosztami kredytobiorcy ustanowili na rzecz banku m.in. hipotekę kaucyjną do sumy 377.740,00 złotych na nieruchomości będącej przedmiotem kredytowania (§ 9 ust. 1 pkt 1).

(wydruk umowy o kredyt hipoteczny nr (...) (...) – k. 23 – 25)

Strony zawarły trzy aneksy do umowy kredytu – aneks nr (...) z dnia 12 lipca 2014 roku, aneks nr (...) z dnia 31 lipca 2014 roku oraz aneks z dnia 06 lipca 2020 roku.

Aneksem nr (...) postanowiono, że z uwagi na fakt, iż saldo zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu jest wyższe niż 80% wartości nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia kredytu, do czasu, gdy saldo zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu nie stanie się równe lub niższe niż 177.760,00 złotych, bank będzie pobierał prowizję za zwiększone ryzyko z tytułu występowania niskiego wkładu własnego. Ponadto do § 2 umowy dodano jako kolejny ustęp postanowienie, którym wskazano w jaki sposób bank ustala kursy kupna i sprzedaży zawarte w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku.

Aneksem nr (...) strony zmieniły § 7 ust. 1 umowy nadając mu brzmienie, zgodnie z którym kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu w walucie, do której kredyt jest indeksowany lub denominowany, a w przypadku przedterminowej całkowitej lub częściowej spłaty kredytu, spłata nastąpi w walucie, do której kredyt jest indeksowany lub denominowany. Zmianie uległ również § 7 ust. 3 umowy kredytu dotyczący sposobu dokonywania spłaty kredytu.

Aneksem z dnia 06 lipca 2020 roku w związku z rezygnacją kredytobiorcy z prowizji za zwiększone ryzyko banku z tytułu występowania niskiego wkładu własnego („Prowizja”) strony postanowiły wykreślić z umowy postanowienia dotyczące Prowizji.

(aneks nr (...) do umowy o kredyt hipoteczny nr (...) (...) indeksowanej do CHF sporządzonej w dniu 29-07-2008r. – k. 229; aneks nr (...) do umowy o kredyt hipoteczny nr (...) (...) indeksowanej do CHF sporządzonej w dniu 29-07-2008 r. – k. 230; aneks do umowy nr (...) z dnia 2008-08-04 – k. 231)

Pismem z dnia 30 kwietnia 2020 roku powodowie złożyli reklamację dotyczącą umowy o kredyt nr (...) (...) z dnia 29 lipca 2008 roku wnosząc o zapłatę przez Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz kredytobiorców kwoty 131.774,37 złotych z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z umowy kredytowej nr (...) w okresie od dnia 15 września 2008 r. do dnia 18 marca 2020 r. w związku z zastosowaniem w umowie niedozwolonych klauzul umownych z uwagi na nieważność przedmiotowej umowy w świetle przepisów prawa oraz o zapłatę przez Bank (...) S.A. na rzecz kredytobiorców kwoty 17.185,00 złotych nienależnie pobranych opłat z tytułu refinansowania kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu oraz prowizji za zwiększone ryzyko banku z tytułu występowania niskiego wkładu własnego, w związku z zawarciem umowy kredytowej nr (...) z uwagi na nieważność przedmiotowej umowy w świetle przepisów prawa.

Alternatywnie, w przypadku uznania przez bank stanowiska kredytobiorców w zakresie abuzywnego charakteru kwestionowanych zapisów umownych prowadzącego do nieważności umowy w całości, przy jednoczesnym zanegowaniu podstaw do domagania się zwrotu świadczeń wyłącznie w walucie PLN będącej w istocie rzeczywistą walutą kredytu, powodowie wnieśli o zapłatę przez pozwanego na rzecz powodów kwoty 67.820,44 złotych oraz 16.646,20 franków szwajcarskich z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z umowy kredytowej nr (...)/2008w okresie od dnia 15 września 2008 roku do dnia 18 marca 2020 roku, w związku z zastosowaniem w umowie niedozwolonych klauzul umownych z uwagi na nieważność przedmiotowej umowy w świetle przepisów prawa oraz o zapłatę przez Bank (...) S.A. na rzecz kredytobiorców kwoty 17.185,00 złotych nienależnie pobranych opłat z tytułu refinansowania kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu oraz prowizji za zwiększone ryzyko banku z tytułu występowania niskiego wkładu własnego, w związku z zawarciem umowy kredytowej nr (...) z uwagi na nieważność przedmiotowej umowy w świetle przepisów prawa.

Ewentualnie, w przypadku uznania przez bank stanowiska kredytobiorców w zakresie abuzywnego charakteru kwestionowanych zapisów umownych przy jednoczesnym zanegowaniu nieważności całej umowy, powodowie wnieśli o zapłatę przez pozwanego na rzecz powodów kwoty 51.991,30 złotych z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z umowy kredytowej nr (...) w okresie od dnia 14 maja 2010 roku do dnia 18 marca 2020 roku w związku z zastosowaniem w umowie niedozwolonych klauzul umownych oraz o zapłatę kwoty 15.530,00 złotych nienależnie pobranych opłat z tytułu refinansowania kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu oraz prowizji za zwiększone ryzyko banku z tytułu występowania niskiego wkładu własnego, w związku z zawarciem umowy kredytowej nr (...).

Powodowie na podstawie art. 455 k.c. wnieśli o niezwłoczne zaspokojenie roszczenia.

Pismem z dnia 18 maja 2020 roku Bank (...) poinformował powodów o nieuwzględnieniu ich reklamacji, ponieważ zdaniem banku umowa zawarta przez powodów jest ważna, skuteczna i wiążąca.

(reklamacja z dnia 30 kwietnia 2020 roku – k. 38 – 42; odpowiedź Banku (...) S.A. na zgłoszenie – k. 45 – 48)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów, tj. przedstawionych przez strony dokumentów, zeznań świadków oraz zeznań stron. Sąd dał wiarę przedstawionym przez strony dokumentom, gdyż nie miał zastrzeżeń co do ich prawdziwości czy wiarygodności. Sąd zważył, że część przedstawionych przez powodów dokumentów, tj. umowa o kredyt hipoteczny nr (...) (...), aneks nr (...) oraz „aneks do Umowy nr (...) z dnia 2008-08-04 r.” datowany na 06 lipca 2020 roku, nie zostały przez powodów podpisane. Do odpowiedzi na pozew pozwany załączył podpisane przez strony aneksy, jednak nie załączył samej umowy kredytu. W zgromadzonym materiale dowodowym nie znajduje się zatem podpisana przez obie strony umowa kredytu będąca przedmiotem niniejszego postępowania. Sąd jednak przyjął, że umowa o kredyt hipoteczny nr (...) (...) została przez strony zawarta o takiej treści jak na przedstawionej przez powodów kopii umowy (k.23-25), ponieważ fakt ten został przyznany przez pozwanego, który w odpowiedzi na pozew wniósł o „dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów zgłoszonych w pozwie oraz odpowiedzi na pozew na fakty wskazane w uzasadnieniu odpowiedzi na pozew, które niniejszym wymieniam jako załączniki do odpowiedzi na pozew, tj. w szczególności poniższych dowodów: a. umowa o kredyt hipoteczny nr (...) (...) z dnia 04 sierpnia 2008 roku (dalej jako: (...); dowód załączony do pozwu)”. Skoro pozwany wniósł o dopuszczenie dowodu przedstawionego przez powodów, to niewątpliwie przyznaje on, że umowa o takiej treści została pomiędzy stronami zawarta. Zeznania świadków K. G., J. C. oraz A. Z., choć były wiarygodne co do zakresu, w którym świadkowie zeznawali, nie mogły stanowić podstawy do ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy. Świadkowie nie pamiętali lub w ogóle nigdy nie spotkali powodów ani nie znali ich umowy, nie brali bezpośredniego udziału w procesie zawierania umowy z powodami, a prezentowane przez nich zeznania dotyczące procedur obowiązujących w danym banku istotnie odbiegają od faktycznie zaistniałych realiów jej zawarcia. Z kolei zeznania powodów były szczegółowe i zupełne, powodowie nie wypełniali luk w pamięci nawet gdy mogło to dla nich być niekorzystne, a przedstawiony przez nich obraz zdarzeń jest spójny, logiczny i przekonywujący. Z tych wszystkich względów Sąd dał wiarę zeznaniom powodów. Sąd postanowił pominąć dowód z przesłuchania H. R., ponieważ przeprowadzenie go opóźniłoby całe postępowanie, a wszystkie istotne fakty zostały już wyjaśnione. Sąd oddalił wnioski o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i bankowości, ponieważ dowód ten miał wykazać fakt nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części.

W ocenie Sądu uzasadnione było roszczenie powodów o ustalenie nieważności umowy o kredyt hipoteczny numer (...) (...) sporządzonej dnia 29 lipca 2008 roku i zawartej pomiędzy powodami a pozwanym bankiem (dalej jako: umowa lub umowa kredytu). Uzasadnione było również roszczenie powódki o zasądzenie na jej rzecz kwoty 442,21 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie oraz roszczenie powoda o zasądzenie na jego rzecz kwoty 57.643,30 złotych i 16.646,20 franków szwajcarskich wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Jako podstawę prawną roszczeń powodów i rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie należy wskazać: art. 58 k.c. w zw. z art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej jako: prawo bankowe) oraz art. 353 1 k.c., art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c., art. 58 k.c. w zw. z art. 68 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, art. 385 1 k.c., a także przepisy prawa europejskiego, tj. Dyrektywę Rady 93/13/ EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Charakter „złotówkowy” zawartej umowy kredytu

W ocenie Sądu pozwany bank udzielił powodom kredytu złotówkowego. Zgodnie z § 2 ust. 1 umowy kredytu powodowi został udzielony kredyt w wysokości 222.200,00 złotych. Zobowiązanie powodów zostało zatem wyrażone w złotówkach. Na fakt, że powód otrzymał od banku kwotę w złotych polskich wskazuje również § 3 ust. 1 Regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usługi bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A. (k. 26-34), zgodnie z którym kredyt został udzielony w PLN. Powodom wypłacono kwotę kredytu w złotówkach, a nie we frankach szwajcarskich. Do momentu zawarcia aneksu nr (...), co miało miejsce dnia 31 lipca 2014 roku, pomiędzy powodami a bankiem nie dochodziło do transakcji we frankach szwajcarskich, gdyż na podstawie § 7 ust. 1 umowy kredytu w brzmieniu z dnia jej zawarcia kredytobiorcy zobowiązali się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z (...) Banku (...) S.A. Na fakt, że umowa kredytu była w rzeczywistości umową kredytu złotówkowego wskazuje również § 9 ust. 1 pkt 1 umowy, zgodnie z którym kredytobiorcy ustanawiają na nieruchomości będącej przedmiotem kredytowania hipotekę kaucyjną na rzecz banku w złotych polskich do kwoty 377.740,00 PLN dla zabezpieczenia spłaty kredytu, odsetek, i innych kosztów. Stosownie do art. 68 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece w brzmieniu z dnia zawarcia umowy: „Hipoteka zabezpiecza jedynie wierzytelności pieniężne i może być wyrażona tylko w oznaczonej sumie pieniężnej. Jeżeli wierzytelność zgodnie z prawem została wyrażona w innym pieniądzu niż pieniądz polski, hipotekę wyraża się w tym innym pieniądzu”. Jak wskazano powyżej, zgodnie z umową kredytu, hipoteka została ustanowiona w polskich złotych, a zatem należy uznać, że wierzytelność również była wyrażona w polskich złotych. Wobec przyjęcia innego ustalenia postanowienie byłoby sprzeczne z art. 68 ustawy o księgach wieczystej i hipotece w brzmieniu z dnia zawarcia umowy.

Nie jest przeszkodą w uznaniu przedmiotowego kredytu za złotówkowy fakt, że umowa kredytu jako podstawę oprocentowania przyjęła stawkę LIBOR, a nie WIBOR (§ 6 umowy kredytu). W tej kwestii wypowiadał się Sąd Najwyższy, a także Trybunał Sprawiedliwości UE. Poglądy wyrażane w orzecznictwie potwierdzają stanowisko Sądu, zgodnie z którym przyjęcie stawki LIBOR jako podstawy ustalenia oprocentowania nie sprzeciwia się przyjęciu złotówkowego charakteru kredytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt IV CSK 309/18; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt II CSK 483/18; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt I CSK 242/18; wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 3 października 2019 r., sygn. C-260/18; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt III CSK 159/17).

Mając na uwadze powyższe argumenty uzasadnione jest przyjęcie, że bank udzielił powodom kredytu „złotówkowego”. Przyjęcie odmiennego stanowiska skutkowałoby stwierdzeniem sprzeczności postanowień umowy dotyczących zabezpieczenia z art. 68 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

II. Sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem umowy kredytu oraz zasadami współżycia społecznego

Zgodnie z art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Z kolei art. 353 1 k.c. stanowi, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Należy również wskazać na art. 58 § 2 k.c., który ustanawia samodzielną podstawę stwierdzenia nieważności czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego.

Zasada swobody umów jest jedną z podstawowych zasad prawa zobowiązań. Została ona wyrażona przez ustawodawcę w art. 353 1 k.c., z którego wynika, iż swoboda kontraktowania ograniczona jest przez trzy czynniki: właściwość (naturę) stosunku, ustawę oraz zasady współżycia społecznego. W ocenie Sądu umowa kredytu zawarta przez strony jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego oraz ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem umowy kredytu. W nauce prawa cywilnego za naruszające zasady współżycia społecznego uznaje się umowy, które kształtują prawa i obowiązki stron w sposób nieodpowiadający słuszności kontraktowej, a w szczególności za takie uznane będą umowy sprzeciwiające się regułom uczciwości i rzetelności profesjonalnej oraz kontrakty rażąco nierównoważnie kształtujące wzajemne prawa i obowiązki (A. Olejniczak [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część ogólna, wyd. II, red. A. Kidyba,Warszawa 2014, art. 353 1). Ponadto w doktrynie podkreśla się, że szczególne znaczenie dla określania granic kontraktowych mają „zasady współżycia społecznego, które nawiązują do koncepcji tzw. słuszności kontraktowej, uczciwości kupieckiej, równej pozycji stronom umowy, przestrzegania zasad lojalnego, opartego na zaufaniu postępowania wobec kontrahenta również w fazie kształtowania treści umowy itp.” (M. Safjan w: K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz. Art. 1-449 10, Wyd. 10, Warszawa 2020, art. 353(1), Nb. 22 i przywołane tam orzecznictwo). Sąd podziela przytoczone powyżej poglądy doktryny. Należy nadto zauważyć, że w przypadku umów kredytu zasada swobody umów doznaje ograniczenia również przez ustawę, tj. art. 69 ust. 1 prawa bankowego, zgodnie z którym przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Definicja umowy kredytu została sformułowana w sposób jednoznaczny tak, aby nie budziła ona wątpliwości co do zakresu zobowiązań stron, a także aby nie zawierała postanowień niepewnych lub mylących co do swej treści czy celu i społeczno-gospodarczego przeznaczenia.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie doszło do naruszenia zasad współżycia społecznego przez nierównomierne rozłożenia ryzyka, naruszenie zasady równowagi kontraktowej stron oraz zasad uczciwości kupieckiej. Wskazane naruszenia wynikają przede wszystkim z tego, że bank był obciążony ryzykiem zmiany kursu franka szwajcarskiego w stopniu nieporównywalnie mniejszym niż powodowie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że do momentu zawarcia aneksu nr (...) pomiędzy powodami a bankiem nie dochodziło do transakcji w walucie CHF. Jak już zostało ustalone powyżej bank udzielił powodom kredytu złotówkowego, tzn. otrzymali oni określoną kwotę kredytu w złotych polskich, a następnie spłaty kredytu również dokonywali w tej walucie aż do momentu zawarcia ww. aneksu, co miało miejsce dopiero 31 lipca 2014 roku, a zatem już 6 lat od zawarcia umowy i jej wykonywania. Do tego czasu przewalutowania na franki szwajcarskie dokonywał bank, na podstawie ustalanej przez siebie dyskrecjonalnie tabeli kursowej, przy czym powodowie nie zostali przed zawarciem umowy poinformowani o tym, w jaki dokładnie sposób bank ów kurs ustala. Informacja ta nie została zawarta ani w umowie ani w Regulaminie kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A. Taki zapis został dodany do umowy dopiero aneksem nr (...) z dnia 12 lipca 2014 roku, który wskazywał podstawę ustalenia kursów kupna i sprzedaży zawartych w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku. Wskazano, że podstawą jest kurs bazowy, stanowiący średnią arytmetyczną z ofert kupna i ofert sprzedaży tej waluty oferowanych przez profesjonalnych uczestników rynku walutowego i podanych na stronie serwisu (...) w chwili tworzenia Tabeli Kursów Walut Obcych, przy czym wartości kursu kupna i wartości kursu sprzedaży z Tabeli Kursów Walut Obcych mogą odbiegać od kursu bazowego o nie więcej niż 10%. Z powyższego wynika, że pozwany nie opierał się wyłącznie na przywołanej wyżej średniej arytmetycznej, lecz mógł ją w określonym zakresie (do 10%) modyfikować i tym samym w sposób dyskrecjonalny mógł kształtować wysokość zobowiązania powodów, która była zależna od tabeli kursowej banku, przy czym powodowie w dacie zawierania umowy nie byli tego świadomi. W dacie zawierania umowy i przez następnych niemal sześć lat powodowie nie mieli żadnych wiadomości na temat tego w jaki sposób bank ustala kurs franka szwajcarskiego, od którego przecież zależała wysokość zobowiązania powodów. Co więcej bank, który miał możliwość przewidzenia ewentualnych konsekwencji zmiany kursu franka szwajcarskiego i podjęcia działań w celu zabezpieczenia się przed tym ryzykiem, nie podjął żadnych działań mających na celu zminimalizowanie ryzyka podejmowanego przez powodów, a nawet nie poinformował ich o nim. Bank jest profesjonalną instytucją, dysponującą wykfalifikowaną kadrą pracowniczą, specjalizującą się w transakcjach tego typu, a zatem odpowiednie zabezpieczenie swoich interesów nie stanowiło dla pozwanego wyzwania. Jako przykład można wskazać, że bank na wypadek obniżenia się kursu franka szwajcarskiego, mógł zabezpieczyć swoje interesy przez opcje walutowe, kontrakty terminowe, ubezpieczenie czy też uzyskanie dochodu ze spread’u walutowego lub z prowizji. Powodowie występujący jako konsumenci, o czym szczegółowo mowa w dalszej części uzasadnienia, nie zostali prawidłowo zapoznani z nieograniczonym ryzykiem kursowym, które podejmowali przystępując do umowy. Nie posiadali oni wiedzy, która pozwoliłaby im na zrozumienie w pełni podejmowanego ryzyka i nie mieli możliwości zabezpieczenia się przed nim ani też nie mogli przewidzieć go w dacie zawierania umowy. Bank, który sporządzał przedmiotową umowę kredytu nie zawarł w niej żadnych zabezpieczeń w celu ochrony interesów konsumentów w przypadku wzrostu kursu waluty, do której indeksowany był kredyt, a nadto nie pouczył ich o ewentualnych negatywnych skutkach, które mogą wystąpić, czym naruszył zasadę lojalności i uczciwości kupieckiej.

W ocenie Sądu zobowiązanie przekroczyło swój cel społeczno-gospodarczy umowy kredytu hipotecznego na cele mieszkaniowe. Zastosowanie rozwiązań takich jak klauzule waloryzacyjne (indeksacyjne) oraz spread walutowy jest zasadne w kredytach inwestycyjnych, gdy umowa zawierana jest pomiędzy profesjonalistami, którzy podejmują świadome ryzyko gry na rynku walutowym w celu zysku. Nie jest to zaś zasadne w kredytach hipotecznych oferowanych konsumentom, których cel społeczno-gospodarczy jest całkiem inny. Zawierając umowę kredytu hipotecznego konsument ma na celu uzyskanie środków na sfinansowanie zakupu nieruchomości mieszkalnej. Z pewnością konsumenci dążą do osiągnięcia tego celu jak najmniejszym kosztem, ale jednocześnie z ograniczonym ryzykiem. Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, tj. zeznań powodów wynika, że nie zostali oni poinformowani, iż ryzyko kursowe, którym będą obciążeni jest nieograniczone. Mając na uwadze powyższe Sąd stoi na stanowisku, że bank w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego wykorzystał swoją przewagę kontraktową przez wprowadzenie do umowy postanowień, które korzystne były wyłącznie dla niego i które nadmiernie obciążały ryzykiem nieświadomego konsumenta. Dodatkowo bank nie dopełnił obowiązku informacyjnego i doprowadził do podjęcia przez powoda decyzji, które nie były dla niego korzystne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2019 r., sygn. akt V ACa 567/18).

Ponadto należy zauważyć, że z wprowadzenia do umowy franka szwajcarskiego bank uzyskiwał dodatkowy zysk w postaci spread’u walutowego. Spread walutowy to różnica pomiędzy kursem kupna a kursem sprzedaży danej waluty. Dodatkowy zysk banku polegał na tym, że sprzedaż i kupno franków szwajcarskich odbywało się do daty zawarcia aneksu nr (...) za jego pośrednictwem, według ustalonego dyskrecjonalnie kursu. Jak już wskazywano powyżej, w dacie zawierania przez strony umowy kredytu bank nie dopełnił obowiązku informacyjnego wobec powodów przez nieudzielenie im właściwej, dokładnej informacji o sposobie ustalania przez siebie kursu franka szwajcarskiego, który miał bezpośredni wpływ na wysokość zobowiązania powodów. Nie jest istotny fakt, czy bank sporządził jakiś regulamin w zakresie ustalania tabeli kursów walut obcych czy też nie, ponieważ regulamin taki mógł być przez bank dowolnie zmieniany. Skutkiem zastosowania w umowie kredytu klauzul waloryzacyjnych jest sytuacja, w której już w dniu wypłaty kredytu powodowie chcąc zwrócić pożyczone pieniądze, musieliby zwrócić wyższą kwotę, która wynikałaby z różnicy spread’u walutowego (por. wyrok SN z dnia 27 lutego 2019r., sygn. akt II CSK 19/18; wyrok SN z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt III CSK 159/17; wyrok SN z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt III CZP 93/17; wyrok TSUE sygn. C-26/13; wyrok SA w Warszawie z dnia 10 października 2017 roku, sygn. akt VI ACa 726/16; wyrok SN z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt I CSK 242/18, wyrok SN z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt IV CSK 309/18). Nadto należy dodać, że w związku z zastosowaniem klauzul indeksacyjnych w dacie zawierania umowy nie była znana jej ostateczna wysokość, a zatem występuje brak essentialia negotii umowy kredytu.

Sprzeczność umowy kredytu z zasadami współżycia społecznego polegała zatem na naruszeniu uczciwości kupieckiej, a także zasady równowagi kontraktowej stron, ekwiwalentności umowy i równomiernego rozłożenia ryzyka.

Z powyższych względów na podstawie art. 58 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. w zw. z art. 69 prawa bankowego uznać należało umowę o Kredyt Hipoteczny nr (...) (...) za sprzeczną z ustawą, tj. z art. 353 1 k.c., ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem umowy kredytu oraz za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, a tym samym za nieważną na podstawie art. 58 k.c.

III. Niedozwolone klauzule umowne - art. 385 1 k.c. oraz Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

Pomimo wskazanych powyżej podstaw do uznania umowy za nieważną, jako równorzędną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w pkt 3. sentencji wyroku należy wskazać art. 385 1 k.c. oraz artykuł 2, 3 i 6 Dyrektywy 93/13/ EWG. Artykuł 385 1 k.c. został wprowadzony do Kodeksu cywilnego w drodze implementacji dyrektywy 93/13/EWG. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Postanowienie umowne jest abuzywne, jeżeli spełnia łącznie następujące przesłanki: stroną umowy musi być konsument, postanowienie nie było z konsumentem uzgodnione indywidualne, kształtowało prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i naruszało rażąco interesy konsumenta, a jednocześnie nie określało głównych świadczeń stron (chyba że nie było sformułowane jednoznacznie).

Pojęcie „konsumenta” zostało zdefiniowane w art. 2 lit. b Dyrektywy 93/13 oraz w art. 22 1 k.c. Zgodnie z art. 22 1 k.c. konsumentem jest osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z ich działalnością gospodarczą lub zawodową. Dyrektywa wskazuje z kolei, iż „konsument” oznacza każdą osobę fizyczną, która w umowach objętych zakresem omawianej dyrektywy działa w celach niezwiązanych ze swoją działalnością gospodarczą i zawodową. W niniejszej sprawie powodowie niewątpliwie zawierali z bankiem umowę kredytu jako konsumenci – oboje występowali jako osoby fizyczne, które umowę kredytu hipotecznego zawierały w celu sfinansowania zakupu nieruchomości na cele mieszkaniowe. Zgodnie z zeznaniami powodów żadne z nich nie prowadziło nigdy działalności gospodarczej.

Spełniona została także przesłanka braku indywidualnego uzgodnienia postanowień z powodami. Zgodnie z art. 385 1 § 3 k.c. nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, a w szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Nadto zgodnie z art. 385 1 § 4 k.c. ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Zgodnie z zeznaniami powodów nie mieli oni możliwości negocjacji. Pozwany bank nie wykazał, aby którekolwiek z postanowień umowy zawierające klauzulę waloryzacyjną było uzgadniane z powodami indywidualnie. Należy przywołać treść art. 3 ust. 2 Dyrektywy 93/13, zgodnie z którym „Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostałyprzedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Fakt, że niektóre aspekty warunku lub jeden szczególny warunek były negocjowane indywidualnie, nie wyłącza stosowania niniejszego artykułu do pozostałej części umowy, jeżeli ogólna ocena umowy wskazuje na to, że została ona sporządzona w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Jeśli sprzedawca lub dostawca twierdzi, że standardowe warunki umowne zostały wynegocjowane indywidualnie, ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim.”. W świetle przywołanego przepisu dyrektywy i okoliczności niniejszej sprawy należy uznać, że powodowie nie mieli wpływu na kształt umowy kredytu, gdyż zgodnie z zeznaniami powodów otrzymali oni gotową, sporządzoną wyłącznie przez bank umowę do podpisania ani nie mieli realnej możliwości jej negocjacji. Pozwany bank, na którym w tym zakresie spoczywał ciężar dowodu nie udowodnił, że postanowienia umowy zawierające klauzulę waloryzacyjną oraz dotyczące spread’u walutowego były uzgadniane z powodami indywidualnie.

Przesłankę naruszenia dobrych obyczajów oraz rażącego naruszenia interesów konsumentów również należy uznać za spełnioną. W pkt II niniejszego uzasadnienia zostało szczegółowo opisane naruszenie zasad współżycia społecznego przez pozwany bank, w tym dobrych obyczajów w postaci uczciwości kupieckiej i równowagi kontraktowej stron, a także rażące naruszenie interesów konsumenta, który nieświadomy był ryzyka wynikającego z mechanizmu waloryzacji. Powtarzanie przytoczonych w pkt II niniejszego uzasadnienia argumentów byłoby bezcelowe i niezgodne z art. 327 1 § 2 k.p.c. nakazującym sporządzenie uzasadnienia w sposób zwięzły. Należy jedynie zauważyć, że bank skonstruował umowę kredytu w taki sposób, że powodowie w dniu zawarcia umowy nie znali rzeczywistej wysokości swojego zobowiązania, gdyż była ona zależna od kursu franka szwajcarskiego ustalonego w tabeli kursowej banku. Zatem wysokość zobowiązania powodów nie została określona jednoznacznie, a wręcz była niemożliwa do przewidzenia, ponieważ była zależna od aktualnej wysokości kursu franka szwajcarskiego. Uzależnienie wysokości zobowiązania od ryzykownego i niepewnego zdarzenia przyszłego (wysokości kursu franka szwajcarskiego), dodatkowo ujęte w sposób skomplikowany, zupełnie niezrozumiały dla laika, powinno być uznane za naruszenie dobrych obyczajów i rażące naruszenie interesów konsumentów. Zgodnie z art. 385 1 § 1 zd. 2 k.c. norma wyrażona w tym przepisie nie dotyczy postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Artykuł 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/ EWG stanowi, że ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. Należało zatem zweryfikować, czy klauzule indeksacyjne oraz postanowienia dotyczące spread’u walutowego stanowiły główne świadczenia stron. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 08 czerwca 2004 roku o sygn. akt I CK 365/03, wskazał, iż pojęcie "głównych świadczeń stron" należy interpretować raczej wąsko, w nawiązaniu do elementów przedmiotowo istotnych umowy. Zgodnie z art. 69 prawa bankowego głównym świadczeniem banku było udostępnienie kredytobiorcom oznaczonej sumy pieniężnej w konkretnym celu, a głównym świadczeniem kredytobiorców było korzystanie z niej zgodnie z ustalonymi w umowie warunkami oraz zwrot otrzymanej kwoty z odsetkami w oznaczonych terminach, a także zapłata prowizji. Klauzula indeksacyjna w ocenie Sądu nie jest konieczna do spełnienia tychże świadczeń, stanowi ona dodatkowy element (por. postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2021 roku, sygn. akt XXV C 4263/20). Jednakże nawet w przypadku uznania tych postanowień za główne świadczenia stron, nie można byłoby uznać, iż podlegają one wyłączeniu, o którym mowa w art. 385 1 § 1 zd. 2 k.c. ze względu na ich niezrozumiałą dla przeciętnego konsumenta treść. Umowa została sporządzona przez bank, a zatem profesjonalny podmiot, który zatrudnia specjalistów w danej dziedzinie, co znajduje odzwierciedlenie w umowie. Zawiera ona wiele specjalistycznych sformułowań i konstrukcji wymagających dla jej pełnego zrozumienia gruntownej znajomości zagadnienia kredytów walutowych, waloryzowanych, zasad ekonomii oraz prawa. Sama konstrukcja kredytu złotowego indeksowanego walutą obcą jest skomplikowana, a brak wyjaśnienia pojęcia indeksacji czy spread’u walutowego oraz rozproszenie klauzul waloryzacyjnych po różnych przepisach w umowie stanowi dodatkowe utrudnienie w jej zrozumieniu. Z pewnością umowa, a w szczególności znajdująca się w niej klauzula indeksacyjna, nie została wyrażona prostym i zrozumiałym dla powoda językiem.

Mając powyższe na względzie nie budzi wątpliwości Sądu abuzywność mechanizmu waloryzacyjnego, który został zawarty w § 2 ust. 2 oraz § 7 ust. 1 umowy kredytu w brzmieniu z dnia jej zawarcia. Postanowienia umowne dotyczące obciążenia kredytobiorcy obowiązkiem refinansowania składek ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, tj. § 9 ust. 7 – 10 umowy kredytu § 7 ust. 6 pkt 2 regulaminu oraz aneks nr (...), choć samoistnie nie stanowiłyby postanowienia abuzywnego, to na kanwie niniejszej sprawy są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumentów i także spełniają przesłanki uznania je za abuzywne. Taka ocena ww. postanowień wynika z tego, że sytuacja, w której saldo zadłużenia po niemal sześciu latach spłaty kredytu przewyższyło 80% wartości kredytowanej nieruchomości wynika właśnie z zastosowania przez bank klauzul waloryzacyjnych i indeksacji do franka szwajcarskiego. Powodowie byli więc zobowiązani ponieść koszty dodatkowego ubezpieczenia ze względu na to, że wzrósł kurs franka szwajcarskiego, a wraz z nim – saldo kredytu, co jak już ustalono było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i stanowiło niedozwolone klauzule umowne. Jest to kolejny przykład nierównomiernego rozłożenia finansowego ryzyka. Powodom nie wyjaśniono na czym polega indeksacja, nie uświadomiono w pełni nieograniczonego ryzyka, które podejmowali, a ponadto zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 385 1 k.c. Oceny tej nie zmienia wejście w życie przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe (Dz. U. Nr 165, poz. 984) oraz zawarcie przez strony w lipcu 2014 roku aneksu nr (...) do umowy kredytu, gdyż jak zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 04 kwietnia 2019 roku, III CSK 159/17 - podwyższenie standardu informacyjnego w przypadku umów kredytowych denominowanych lub indeksowanych do waluty innej niż waluta polska nie mogło pozbawić powodów możliwości dochodzenia nieważności niedozwolonych postanowień umownych, skoro z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE wynika, że nieważność niedozwolonych postanowień umownych istnieje ex tunc i podlega uwzględnieniu z urzędu. Należy zatem uznać wskazane wyżej postanowienia za niedozwolone postanowienia umowne, o których mowa w art. 385 1 k.c.

IV. Brak możliwości zastąpienia postanowień abuzywnych innymi postanowieniami

Zgodnie z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG Państwa Członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Z kolei art. 58 § 3 k.c. stanowi, że jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE zmiana (uzupełnienie) przez sąd krajowy abuzywnego postanowienia umownego, wydaje się dopuszczalna jedynie w sytuacji, gdy uznanie umowy za nieważną byłoby szczególnie niekorzystne dla konsumenta (por. wyroki (...) C-453/10, C-26/13, C-260/18, C-96/16 i C-94/17). Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości wynika również, że niedozwolone klauzule umowne można zastąpić przepisami dyspozytywnymi, ale muszą to być przepisy o charakterze szczególnym dla danej sytuacji, a takich w polskim systemie prawnym brak (wyroki (...) C-26/13 i C-260/18). Wobec powyższego w niniejszej sprawie nie jest możliwe, aby umowa w pozostałej części (wyłączając postanowienia uznane za abuzywne) mogła wciąż obowiązywać. W ocenie Sądu bez postanowień, które zostały uznane za abuzywne nie jest możliwe rozliczenie stron, ponieważ głównym obowiązkiem powodów wynikającym z umowy był zwrot kwoty kredytu (z odsetkami) w oznaczonych harmonogramem spłaty terminach, przy czym wysokość rat była uzależniona od klauzuli indeksacyjnej i tabeli kursowej ustalanej przez bank (wyrok SN z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt I CSK 242/18; wyrok SN z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt III CSK 159/17; wyrok TSUE o sygn. C-260/18). W swoim orzecznictwie Trybunał Sprawiedliwości UE wskazywał, że to do konsumentów należy decyzja, czy żądają oni ustalenia nieważności umowy czy też wiedząc o skutkach ustalenia nieważności umowy w postaci konieczności zwrotu uzyskanej kwoty kredytu - żądają pozostawienia umowy w dotychczasowym kształcie, ale bez zapisów klauzuli waloryzacyjnej (np. wyrok TSUE o sygn. C-260/18). Podobne stanowisko zajął również Sąd Apelacyjny w Warszawie, który w wyroku z dnia 4 września 2020 r., sygn. akt V ACa 44/19, orzekł, że ustalenie przez sąd nieważności umowy możliwe jest, gdy brak jest woli stron, zwłaszcza konsumenta, na zastąpienie niedozwolonych postanowień umownych innymi oraz brak jest przepisów dyspozytywnych, którymi te postanowienia można byłoby zastąpić. W istocie bowiem ingerencja w ów akt woli konsumenta możliwa jest wówczas, gdy uznanie umowy za nieważną rażąco szkodziłoby konsumentowi - ta sytuacja w sprawie nie zachodzi, a pozwany zainteresowany takim ustaleniem okoliczności takiej nie wykazał.

Pamiętać należy, że zasada swobody kontraktowania, a więc także kontynuowania raz zawartej umowy musi opierać się na zaufaniu wzajemnym stron, pewności obrotu. W świetle występowania w bankowych umowach kredytów mieszkaniowych na masową skalę klauzul abuzywnych nie sposób uznać, że korzystnym dla konsumenta jest przymuszenie go wbrew woli do pozostawania w choćby najatrakcyjniejszej więzi obligacyjnej z kontrahentem, który rażąco zawiódł jego zaufanie. Taka decyzja Sądu istotnie godziłaby w zasadę swobody umów i konstytucyjną zasadę wolności.

Powodowie zostali pouczeni przez Sąd o możliwych skutkach ewentualnego ustalenia nieważności umowy kredytu, a mimo to złożyli oświadczenia z dnia 25 kwietnia 2022 roku (k. 534-535), w których oświadczyli, że w przypadku stwierdzenia niedozwolonego charakteru postanowień umownych sprzeciwiają się ich dalszemu obowiązywaniu i w konsekwencji dalszemu obowiązywaniu umowy kredytu w jej obecnym kształcie oraz wyrazili zgodę na ustalenie przez Sąd nieważności umowy kredytu. Wobec przywołanego oświadczenia powodów należało ustalić, że umowa kredytu jest nieważna. Interes prawny powodów w ustaleniu nieważności umowy wobec jej rzeczywistego braku ważności jest niewątpliwy, wobec istnienia dalszego obowiązku spłaty kredytu.

Zasadność i wysokość roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia nie budziła wątpliwości Sądu, który uznał ją za udowodnioną na podstawie przedstawionych przez strony dokumentów. W związku z tym Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powoda S. K. kwotę 57.643,30 złotych oraz 16.646,20 franków szwajcarskich, a także zasądził od pozwanego banku na rzecz powódki E. W. kwotę 442,21 złotych na podstawie art. 410 k.c. w zw. z 405 k.c. Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Z kolei w art. 410 § 1 k.c. ustawodawca wskazał, że w/w przepis stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 2 k.c.). W niniejszej sprawie niewątpliwie powodowie spełnili świadczenie nienależne, gdyż umowa kredytu nie wiązała ich i była nieważna od momentu jej zawarcia. Sposób podziału kwot dochodzonych pozwem, z uwagi na rozwód i podział majątku stron, zasądzono zgodnie z żądaniem.

Powództwo zostało oddalone w niewielkiej części, tj. w zakresie żądanych przez powodów ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia 19 maja 2020 roku do dnia 26 lutego 2021 roku. Wymagalność roszczenia o zwrot kwoty z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia biegnie od daty wezwania do zapłaty, przy czym możliwość taka aktualizuje się dopiero z chwilą ujawnienia przez konsumenta przedsiębiorcy braku woli uzdrowienia umowy - z tą chwilą umowa traci swój tzw. kulejący charakter (negotium claudicans) i staje się nieważna. Powodowie żądali odsetek od dnia 19 maja 2020 roku wskazując jako datę początkową dzień następujący po dniu wystosowania przez bank odpowiedzi na reklamację. Sąd nie uwzględnił żądania powodów w tym zakresie, gdyż reklamacja nie obejmowała w sposób jasny żądań każdego z powodów indywidualnie skierowanych do pozwanego, a jedynie wskazano w niej kwotę łączną. Z tego względu Sąd uznał, że decydujące znaczenie ma data doręczenia odpisu pozwu, ponieważ to w pozwie nastąpiło ostateczne sformułowanie swojego roszczenia przez każdego z odrębnie funkcjonujących obecnie powodów. Doręczenie pozwu miało miejsce dnia 26 lutego 2021 roku, zatem już kolejnego dnia pozwany mógł spełnić żądanie powodów. Wobec powyższego Sąd zasądził od zasądzonych na rzecz każdego z powodów odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od dnia 27 lutego 2021 roku do dnia zapłaty, a w pozostałej części powództwo oddalił.

Na uwzględnienie nie zasługiwał podnoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczeń powodów o zwrot nienależnego świadczenia. Jak już wielokrotnie wskazywano powyżej obowiązkiem sądów krajowych jest stosowanie przepisów Dyrektywy 93/13 i zapewnienie im skuteczności. Jak wskazał Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 10 czerwca 2021 roku, sygn. C-776/19: „Należy zauważyć, że termin przedawnienia może być zgodny z zasadą skuteczności tylko wtedy, gdy konsument miał możliwość poznania swoich praw przed rozpoczęciem biegu lub upływem tego terminu”. Z powyższego orzeczenia wynika, że przepisy dotyczące przedawnienia roszczeń konsumenta o zwrot nienależnie wypłaconych kwot na podstawie nieuczciwych warunków umownych w rozumieniu dyrektywy 93/13, czynią nadmiernie utrudnionym wykonywanie praw przyznanych konsumentowi przez dyrektywę 93/13, jeżeli termin ten może upłynąć zanim konsument poweźmie wiedzę o nieuczciwym charakterze warunku zawartego w przedmiotowej umowie. Roszczenie powodów nie uległo przedawnieniu albowiem pełną informację o swojej sytuacji i przyczynach bezpodstawności roszczenia o zapłatę powodowie uzyskali w toku rozmów z pełnomocnikami (w 2020 r.), a najwcześniej w 2018-19 r., stąd termin przewidziany w art. 118 k.c. dla zwrotu świadczenia nienależnego (6 lat) nie upłynął.

Należy podkreślić, że sąd nie ma obowiązku do wyrażania w uzasadnieniu wyroku szczegółowego stanowiska do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, o ile nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 29 października 1998 r., II UKN 282/98).

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 5. sentencji na podstawie art. 98 k.p.c. i art. 100 k.p.c. zasądzając, iż pozwany bank poniesie je w 100 % wobec uwzględnienia żądań powodów niemal w całości. Sąd pozostawił szczegółowe wyliczenie kosztów procesu referendarzowi sądowemu na podstawie art. 108 § 1 zd. 2 k.p.c.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji.

Sędzia Anna Szymańska-Grodzka

(...)

(...)