III C 1526/24

Sygn. akt III C 1526/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, 23 lipca 2026 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie, III Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Tomasz Niewiadomski

Protokolant: Mateusz Borkowski

po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2026 roku w Warszawie na rozprawie

sprawy z powództwa R. L.

przeciwko (...) Bank (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. (KRS (...))

o ustalenie i zapłatę (symbol 049cf)

I. oddala powództwo główne;

II. oddala pierwsze powództwo ewentualne;

III. ustala nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z Aneksu nr (...) z 4 lutego 2008 roku do umowy nr (...) kredytu budowalnego w złotych, zawartej w dniu 16 października 2006 roku przez powódkę R. L. i Bank (...) spółkę akcyjną z siedzibą w W.;

IV. zasądza od pozwanego (...) Bank (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powódki R. L. kwotę 101 011,01 zł (sto jeden tysięcy jedenaście złotych i jeden grosz) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:

a. od kwoty 88 260,08 zł (osiemdziesiąt osiem tysięcy dwieście sześćdziesiąt złotych i osiem groszy) od dnia 21 maja 2021 roku do dnia zapłaty;

b. od kwoty 12 750,93 zł (dwanaście tysięcy siedemset pięćdziesiąt złotych i dziewięćdziesiąt trzy grosze) od dnia 8 września 2021 roku do dnia zapłaty;

II. w pozostałym zakresie powództwo oddala;

III. koszty procesu pomiędzy stronami wzajemnie znosi;

IV. nakazuje zwrócić na rzecz powódki R. L. ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w W., kwotę 421,45 zł (czterysta dwadzieścia jeden złotych i czterdzieści pięć groszy) tytułem niewykorzystanej zaliczki, zaksięgowanej pod pozycją (...);

V. nakazuje zwrócić na rzecz pozwanego (...) Bank (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w W., kwotę 1293,32 zł (tysiąc dwieście dziewięćdziesiąt trzy złote i trzydzieści dwa grosze) tytułem niewykorzystanej zaliczki, zaksięgowanej pod pozycją (...).

Sędzia Tomasz Niewiadomski

Sygn. akt III C 1526/24

wyroku z 23 lipca 2026 roku

Pozwem z 9 marca 2021 roku ( data nadania przesyłki poleconej k. 56), powódka R. L. wniosła o ustalenie, że postanowienia § 1, § 4 aneksu nr (...) z 4 lutego 2008 roku do umowy kredytu budowlanego nr (...), § 1 ust. 2, § 2 ust. 3 – 6, § 3, § 4 , § 6 ust. 2 i 3 aneksu nr (...) z dnia 6 maja 2013 roku do ww. umowy kredytu, a także § 37, § 38 oraz § 39 ust. 5 i 7, § 40 ust. 1 – 2 Regulaminu kredytu hipotecznego i budowlanego stanowią niedozwolone postanowienia umowne i jej nie wiążą (są względem niej bezskuteczne). Ponadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanego (...) Bank (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. kwoty 88 260,08 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 28 września 2020 roku do dnia zapłaty. Przedmiotem żądania pozwu było także zasądzenie na rzecz powódki od pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami oraz równowartości uiszczonej opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa w kwocie 17 złotych.

Uzasadniając swoje stanowisko powódka wskazała, że 16 października 2006 roku zawarła z Bankiem (...) spółką akcyjną z siedzibą w W. (będącym poprzednikiem prawnym pozwanego) ww. umowę kredytu budowlanego nr (...), na podstawie której Bank udzielił jej kredytu w wysokości 300 000 złotych. Miał on zostać przeznaczony na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych powódki, tj. zakup lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w W. przy (...) oraz miejsca postojowego w garażu podziemnym. Powódka podniosła, że umowa ta miała pierwotnie charakter kredytu złotowego. W toku wykonywania umowy, na skutek zawarcia aneksu nr (...) z 4 lutego 2008, doszło jednak do istotnej zmiany konstrukcji zobowiązania poprzez wprowadzenie mechanizmu indeksacji kredytu do waluty CHF. Powódka wskazała, że w trakcie spotkań i czynności poprzedzających zawarcie spornej, nie zostały jej udzielone szczegółowe i wyczerpujące informacje związane z udzielonym kredytem, w szczególności dotyczące mechanizmu waloryzacji. W jej ocenie kwestionowane postanowienia zawarte w umowie i aneksie nie były z nią indywidualnie uzgodnione, stanowiąc element wzorca umownego stosowanego masowo w obrocie z konsumentami. Ponadto wskazała, że stosowane przez Bank klauzule umowne dotyczące waloryzacji stanowią niedozwolone postanowienia umowne w myśl art. 385 ( 1) kc i w związku z tym nie wiążą powódki ze skutkiem ex tunc.

Ukształtowanie jej praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażące naruszenie jej interesów, wiązać się miało z nieprecyzyjnym sformułowaniem klauzuli waloryzacji, co pozwalało pozwanemu na dokonywanie jednostronnie korzystnej interpretacji. Co więcej, Bank dzięki brzmieniu klauzuli miał możliwość kształtowania wysokości jej zobowiązania kredytowego poprzez ustalanie w sposób dowolny i oderwany od jakichkolwiek obiektywnych czynników kursu kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego.

Powódka podniosła, że zastosowanie dwustopniowej klauzuli waloryzacyjnej przy przyjęciu raz kursu kupna, a raz sprzedaży, zmusza ją do ponoszenia znacznych dodatkowych nakładów finansowych na rzecz Banku. Podkreśliła, że zastosowana w umowie konstrukcja klauzul waloryzacyjnych w zakresie sposobu ustalania kursów kupna i sprzedaży walut odsyła do tabeli kursów walut ustalanych przez sam Bank, a więc stronę umowy. Natomiast powódka nie miała żadnych instrumentów, które umożliwiłyby weryfikację zasadności i prawidłowości ustalana kursów. Jej zdaniem żadna ze stron nie powinna mieć możliwości swobodnego wyznaczania kursu wymiany walut. W jej ocenie, klauzula waloryzacyjna skutkowała asymetrycznym rozkładem ryzyka związanego z zawarciem umowy – w szczególności ryzyka kursowego. Usunięcie z umowy klauzul waloryzacyjnych powoduje, że strony są nadal związane umową w pozostałym zakresie. Tym samym stosunek stron należy od samego początku zrekonstruować, usuwając z treści umowy abuzywne klauzule waloryzacyjne. Dlatego od początku trwania stosunku prawnego kredyt winien być spłacany z pominięciem mechanizmu przeliczania kredytu według kursu franka szwajcarskiego.

Zdaniem powódki, zgodnie z orzecznictwem TSUE – w przypadku uznania przez Sąd możliwości utrzymania w mocy umowy z pominięciem klauzul abuzywnych – niedopuszczalne jest dokonanie jakiegokolwiek dalszego uzupełnienia luk lub zmiany łączącego strony stosunku prawnego, tj. przepisami krajowymi o charakterze ogólnym, w tym art. 56 kc, art. 65 kc, czy art. 354 kc. Brak jest możliwości utrzymania w obrocie kredytu złotowego z oprocentowaniem opartym o stawkę LIBOR nie może prowadzić do uzupełnienia umowy kredytu o inny kurs.

W konsekwencji powódka powoływała się na bezskuteczność wobec niej zakwestionowanych postanowień indeksacyjnych. Zarzut ten podnosiła jako podstawę oceny zasadności dochodzonego w niniejszej sprawie roszczenia o zapłatę. W zakresie roszczenia głównego powódka wyliczyła dochodzoną kwotę jako różnicę (nadpłatę) pomiędzy kwotami pobranymi przez pozwanego w okresie od dnia 4 marca 2011 roku do dnia 4 listopada 2020 roku tytułem rat kapitałowo – odsetkowych a świadczeniem rzeczywiście należnym pozwanemu w okresie spłaty kredytu w złotych polskich, przy założeniu, że każda wyrażona we franku szwajcarskim rata powinna być przeliczana po kursie 2,1630 złotych, tj. 203 221,80 – 114 961,72 = 88 260,08 (pozew k. 4-16v).

Pozwany (...) Bank (...) spółka z siedzibą w W. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości, a także o zasądzenie od powódki na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Pozwany zakwestionował powództwo zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Podniósł, że zawarta umowa kredytu oraz jej późniejsze zmiany, były zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, a powódka w sposób świadomy i dobrowolny zaakceptowała warunki umowy, w tym związane z nią ryzyko kursowe. Pozwany wskazał, że w związku z wnioskiem o dokonanie zmiany warunków kredytu, tj. przewalutowania kredytu na CHF, pracownik banku przedstawił powódce ofertę kredytu budowlanego w złotych i w walucie wymienialnej, a po zapoznaniu się z tą ofertą, powódka zdecydowała, że dokonuje wyboru oferty kredytu w walucie wymienialnej, mając pełną świadomość, że w okresie obowiązywania umowy kredytu może nastąpić wzrost kursu waluty kredytu, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu/raty kapitałowo – odsetkowej przypadających do spłaty określonych w złotych. Ponadto powódka oświadczyła, że jest świadoma, iż oprocentowanie kredytu jest zmienne i w okresie obowiązywania umowy kredytu może ulec podwyższeniu w związku ze wzrostem stopy referencyjnej LIBOR, co spowoduje podwyższenie kwoty raty odsetkowej/kapitałowo – odsetkowej przypadającej do spłaty.

Pozwany wskazał m.in. na brak sprzeczności aneksu z art. 69 ustawy Prawo bankowe, brak naruszenia granic swobody umów (art. 353 1 kc), brak naruszenia zasad współżycia społecznego (art. 58 § 2 kc). Jego zdaniem umowa kredytu precyzyjnie i jednoznacznie określała, na czym polega mechanizm indeksacji kredytu, co powoduje, że nie może być ona oceniana przez pryzmat art. 385 1 § 1 kc. Zwrócił uwagę, że każdorazowo doradca kredytowy lub pośrednik działający w imieniu pozwanego informuje potencjalnego klienta o ryzyku walutowym, tj. możliwości zmiany kursu waluty, jak i również o konsekwencjach powyższego w postaci możliwości zwiększenia wysokości rat spłacanego kredytu oraz ryzyku zwiększenia salda kredytu, które może przekroczyć wartość nieruchomości. Pozwany zaprzeczył jakoby miał czerpać dodatkowe korzyści z tytułu wzrostu kursu franka szwajcarskiego, wskazując, że sam jest narażony na ponoszenie dodatkowych kosztów. Podkreślił, że stosowanie różnych kursów kupna i sprzedaży walut obcych nie narusza dobrych obyczajów, ale stanowi naturalną i konieczną praktykę rynkową. Pozwany zaprzeczył również, aby postanowienia dotyczące przeliczeń walutowych miały charakter abuzywny, wskazując, że powódka miała możliwość zapoznania się z treścią umowy i aneksów, a także że mechanizm indeksacji był powszechnie stosowany w obrocie bankowym w dacie zawarcia umowy i jej modyfikacji. Kolejno podniósł, iż kwestionowane przez powódkę postanowienia, odnoszące się do klauzul indeksacyjnych, nie stanowią postanowień niedozwolonych a nawet jeżeli tak uznać, to na skutek ich usunięcia z umowy nie dochodzi do jej upadku, gdyż istnieje możliwość zastosowania pierwotnie obowiązujących postanowień umowy, tj. w kształcie sprzed zawarcia aneksu nr (...). Pozwany zwrócił uwagę, że na skutek zawarcia aneksu nr (...) do umowy od maja 2013 roku powódka ma możliwość spłacania kredytu bezpośrednio w walucie CHF. Zdaniem pozwanego, powódka nie ma interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie bezskuteczności niektórych postanowień umowy w brzmieniu nadanym aneksami nr (...), jak również o ustalenie nieważności umowy w brzmieniu nadanym aneksem nr (...) wskazując, iż interes ten został skonsumowany przez wystąpienie z innym, dalej idącym żądaniem – o świadczenie, w którym jedną z przesłanek rozstrzygnięcia jest ustalenie istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu. Powódka posiada uprawnienie do wystąpienia o przewalutowanie kredytu ponownie do waluty złotych polskich i tym samym całkowite usunięcie mechanizmu konwersji z umowy. Ponadto może korzystać z istniejącej od maja 2009 roku możliwości bezpłatnego zawarcia aneksu umożliwiającego spłatę kredytu bezpośrednio w walucie zaciągniętego zobowiązania, bez konieczności stosowania Tabel Kursów pozwanego, co powódka uczyniła zawierając aneks nr (...) do umowy.

Na zakończenie pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powódki z uwagi na okoliczność, iż dochodzi ona roszczeń w związku z dokonaniem spłat rat kapitałowo – odsetkowych kredytu poprzez ich potrącanie z rachunku bankowego. W związku z tym roszczenie powódki przedawniło się w terminie określonym w art. 731 kc, a więc z upływem dwóch lat. Dodał, że nawet jeżeli nie podzielić powyższej argumentacji, nie powinno budzić wątpliwości, że miesięczne raty uiszczane przez powódkę stanowią świadczenia okresowe, które zgodnie z art. 118 kc przedawniają się w terminie trzech lat. W przypadku gdyby Sąd nie podzielił powyższych rozważań, w ocenie pozwanego należałoby przyjąć, iż roszczenie dochodzone przez powódkę przedawniło się w zakresie rat uiszczonych na ponad 10 lat przed wniesieniem pozwu ( odpowiedź na pozew k. 71-105).

Pismem z 27 sierpnia 2021 roku ( data nadania k. 391) powódka dokonała modyfikacji powództwa w ten sposób, że wniosła o ustalenie, że postanowienia § 2 ust. 3 pkt 2 lit. c), § 6 ust. 2 pkt 1, § 7 ust. 1 pkt 15 umowy kredytu budowlanego nr (...) z dnia 16 października 2006 roku, § 1, § 4 aneksu nr (...) z dnia 4 lutego 2008 roku do ww. umowy kredytu, § 1 ust. 2, § 2 ust. 3 – 6, § 3, § 4 , § 6 ust. 2 i 3 aneksu nr (...) z dnia 6 maja 2013 roku do ww. umowy kredytu, a także § 37, § 38 oraz § 39 ust. 5 i 7, § 40 ust. 1 – 2 Regulaminu kredytu hipotecznego i budowlanego stanowią niedozwolone postanowienia umowne i jej nie wiążą (są względem niej bezskuteczne) oraz o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kwoty 124 230, 52 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 września 2020 roku do dnia zapłaty. Ponadto powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym opłat skarbowych od pełnomocnictw oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Zmiana powództwa polegała na rozszerzeniu żądania powódki o zasądzenie poprzez objęcie nim również kwot nienależnie uiszczonych przez nią na rzecz pozwanego w okresie sprzed 10 lat przed dniem wniesienia pozwu. Dodatkowo dotyczyła ona także zakwestionowania klauzuli tzw. ubezpieczenia niskiego wkładu własnego (modyfikacja powództwa k. 376-391).

W odpowiedzi na powyższą modyfikację powództwa z dnia 22 września 2021 roku ( data nadania k. 409), doręczoną 8 września 2021 roku, pozwany podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wszelkie twierdzenia, zarzuty i wnioski, w tym wnioski dowodowe zgłoszone w odpowiedzi na pozew, wnosząc o oddalenie powództwa w całości, również w zmodyfikowanym zakresie oraz o zasądzenie od powódki zwrotu kosztów postępowania (odpowiedź na modyfikację k. 400-409).

Pismem z 14 lutego 2023 roku (data nadania k. 588) powódka dokonała kolejnej modyfikacji powództwa w ten sposób, że wniosła o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 16 października 2006 roku oraz o zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powódki kwoty 289 941,11 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 września 2020 roku do dnia zapłaty. Ponadto wniosła o zasądzenie od pozwanego solidarnie na jej rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powódka rozszerzyła powództwo o żądanie ewentualne bliżej określone w treści modyfikacji powództwa. W pozostałym zakresie podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie (modyfikacja powództwa k. 565-588).

W piśmie z dnia 14 lipca 2023 roku (data nadania k. 639) pozwany podniósł zarzut skorzystania z prawa zatrzymania świadczenia, które w razie prawomocnego orzeczenia będzie przysługiwało powódce od pozwanego, do czasu zaoferowania pozwanemu przez powódkę zwrotu świadczenia w postaci kwoty kredytu, tj. 289 916,10 złotych, wypłaconej powódce na podstawie umowy. Ponadto pozwany wniósł o wydanie orzeczenia, że zapłata przez pozwanego na rzecz strony powodowej kwoty określonej w wyroku nastąpi za jednoczesnym zaoferowaniem przez powódkę na rzecz pozwanego kwoty 289 916,10 złotych oraz o oddalenie roszczenia powódki o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 30 maja 2023 roku do dnia zapłaty (pismo pozwanego z zarzutem zatrzymania k. 631-633v, załączniki i koperta k. 635-639).

W odpowiedzi na modyfikację powództwa z 5 marca 2026 roku (data nadania k. 692) pozwany podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wszelkie twierdzenia, zarzuty i wnioski, w tym wnioski dowodowe zgłoszone w odpowiedzi na pozew oraz w dalszych pismach procesowych, wnosząc o oddalenie powództwa w całości, w tym również w zmodyfikowanym zakresie oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pismo pozwanego k. 692-782).

Pismem z 15 kwietnia 2026 roku (data nadania przesyłki poleconej k. 813) powódka dokonała ostatecznej modyfikacji powództwa w ten sposób, że – obok roszczenia głównego o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu budowlanego nr (...) oraz o zapłatę – sformułowała szczegółowo żądania ewentualne. Pierwsze z nich dotyczyło ustalenia, że postanowienia § 1, § 4 aneksu nr (...) z dnia 4 lutego 2008 roku do ww. umowy kredytu budowlanego nr (...), § 1 ust. 2, § 2 ust. 3 – 6, § 3, § 4 , § 6 ust. 2 i 3 aneksu nr (...) z dnia 6 maja 2013 roku do ww. umowy kredytu, a także § 37, § 38 oraz § 39 ust. 5 i 7, § 40 ust. 1 – 2 Regulaminu kredytu hipotecznego i budowlanego stanowią niedozwolone postanowienia umowne i jej nie wiążą. W efekcie miało to prowadzić do utrzymania umowy z klauzulą waloryzacyjną opartą o stopę LIBOR, dlatego domagała się zasadzenia od pozwanego kwoty 124230,52 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 28 września 2020 roku do dnia zapłaty.

Z kolei w ramach drugiego żądania ewentualnego – na wypadek oddalenia przez Sąd powództwa głównego i pierwszego powództwa ewentualnego – wniosła o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z aneksu nr (...) z dnia 4 lutego 2008 roku do zawartej pomiędzy stronami umowy kredytu nr (...) oraz o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kwoty 258 016,61 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 września 2020 roku do dnia zapłaty. Powódka podtrzymała także dotychczasowe żądanie o zasądzenie na jej rzecz od pozwanego kosztów procesu (modyfikacja powództwa k. 805-813).

W odpowiedzi na powyższą modyfikację, która wpłynęła do tut. Sądu w dniu 19 czerwca 2026 roku (data prezentaty k. 864) , pozwany podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wszelkie twierdzenia, zarzuty i wnioski, w tym wnioski dowodowe zgłoszone w odpowiedzi na pozew oraz w dalszych pismach procesowych, wnosząc o oddalenie powództwa w całości, w tym w zmodyfikowanym zakresie oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na podstawie norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pismo pozwanego k. 864-896).

W dalszym toku postępowania - do dnia zamknięcia rozprawy, strony podtrzymywały dotychczasowe stanowiska w sprawie (protokół rozprawy z 2 września 2021 roku k. 392-396, 17 lutego 2022 roku k. 416-416v, 28 maja 2026 roku k. 823 i 23 lipca 2026 roku k. 909-909v).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny :

R. L. w 2006 roku planowała zakup nieruchomości dla zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Z uwagi na brak wystarczających środków finansowych zdecydowała się na zaciągnięcie kredytu. W tym celu udała się do biura pośrednictwa kredytowego (...) S.A. Doradca przedstawił jej ofertę kredytową w złotych polskich w Banku (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. ( zeznania R. L. k. 392-396).

W rezultacie w dniu 20 września 2006 roku R. L. złożyła wniosek do tego banku o udzielenie jej kredytu hipotecznego na budowę nieruchomości oraz refinansowanie środków własnych. Kwotę kredytu określono 300 000 złotych, a jako jego walutę wskazano PLN. Okres kredytu został określony na 360 miesięcy (wniosek kredytowy k. 142-144v). Następnie w toku procedury kredytowej w dokumentach sporządzonych przez bank wskazano kwotę kredytu w wysokości 407 000 złotych. Kwota ta została wskazana zarówno w kalkulatorze kredytowym, jak i w decyzji kredytowej z dnia 16 stycznia 2008 roku, a następnie odpowiadała kwocie kredytu określonej w zawartej przez strony umowie (wniosek kredytowy k. 142-144v).

W dniu 16 października 2006 roku R. L. zawarła z Bankiem (...) spółką akcyjną z siedzibą w W. umowę kredytu budowlanego w złotych nr (...), na podstawie której bank udzielił kredytu w wysokości 300 000 złotych, a kredytobiorca zobowiązała się do jego wykorzystania zgodnie z warunkami niniejszej umowy w PLN. Kredyt miał być przeznaczony na budowę i zakup (...) mieszkalnego nr (...) o powierzchni 55,2 m ( 2), będącego częścią inwestycji (...) realizowanej na nieruchomości położonej w W. dzielnicy T., przy (...), stanowiącej niezabudowane działki nr (...)z obrębu 4-08-13 (§ 1 ust. 3 umowy). Okres kredytowania określono na 360 miesięcy, tj. od dnia zawarcia umowy do dnia 15 października 2036 roku (§ 1 ust. 2 umowy). Od kwoty udzielonego kredytu Bank miał pobrać jednorazowo, najpóźniej w dniu wypłaty kredytu, bezzwrotną opłatę przygotowawczą w wysokości 1 500 złotych (§ 2 ust. 1 umowy).

Zgodnie z § 2 umowy wypłata kredytu miała nastąpić w następujący sposób: 1) bezgotówkowo na rzecz (...) sp. z o. o. w trzech transzach odpowiednio w wysokościach 182 013,32 złotych, 67 337,78 złotych i 40 565,00 złotych; 2) bezgotówkowo, na rachunek wskazany przez kredytobiorcę tytułem refinansowania środków własnych poniesionych na zakup kredytowanej nieruchomości

w wysokości 10 083,90 złotych w terminie do 31 maja 2007 roku (§ 2 ust. 2 umowy). Uruchomienie pierwszej transzy kredytu miało nastąpić po: złożeniu wniosku o wypłatę transzy kredytu (zgodnie z obowiązującym w banku wzorem); ustanowieniu prawnego zabezpieczenia spłaty kredytu, tj. ubezpieczeniu spłaty kredytu w TU (...) S.A. uzyskaniu zgody TU (...) S.A. na ubezpieczenie kredytu, ubezpieczeniu kredytowanego niskiego wkładu własnego w TU (...) S.A. i dokonaniu cesji na rzecz (...) S.A. praw z tytułu wniesionego wkładu budowlanego do (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. przy ul. (...); udokumentowaniu przez kredytobiorcę spełnienia warunków dodatkowych wymaganych do wypłaty kredytu (§ 2 ust. 3 umowy).

Oprocentowanie kredytu w dniu zawarcia umowy wynosiło 5,14% w stosunku rocznym. Oprocentowanie jest zmienne i ustalane jest w oparciu o stopę referencyjną 3M WIBOR, zaokrągloną do drugiego miejsca po przecinku, obowiązującą w banku w dniu podpisania umowy kredytu, a w okresie kredytowania – w pierwszym dniu kolejnego okresu stabilizacji oprocentowania oraz przy uwzględnieniu marży Banku w wysokości 0,90 p.p. w okresie jednego roku od dnia podpisania umowy. Po upływie tego okresu marża Banku miała wynosić 1,00 p.p. (§ 3 ust. 1 umowy).

Zgodnie z § 4 ust. 1 umowy kredytobiorca zobowiązał się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w ust. 3. Kredyt i odsetki spłacane są miesięcznie w ratach annuitetowych (równych ratach kapitałowo-odsetkowych). § 4 ust. 7 umowy stanowił zaś, że spłata kredytu miała następować w formie obciążenia należną kwotą kredytu i odsetkami w terminach płatności, konta osobistego prowadzonego przez kredytodawcę i wskazanego w treści przedmiotowego ustępu, do wysokości wolnych środków na tym koncie, na podstawie pisemnej dyspozycji kredytobiorcy.

W sprawach nieuregulowanych w niniejszej umowie miały mieć zastosowanie postanowienia Regulaminu kredytu budowlanego i hipotecznego, jak również przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe, Kodeksu cywilnego i ustawy z dnia 20 lipca 2001 roku o kredycie konsumenckim w zakresie wyliczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz całkowitego kosztu kredytu – § 17 umowy kredytu (umowa kredytu k. 21-24v i 153-156v, zeznania R. L. k. 392-396).

W dacie zawierania umowy R. L. miała wykształcenie wyższe i była zatrudniona w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi na stanowisku specjalisty ds. legislacji na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony (załącznik no wniosku kredytowego – informacje klienta z dnia 20 września 206 roku k. 146-147, zaświadczenie pracodawcy o zatrudnieniu i dochodach k. 149-149v, zeznania R. L. k. 392-396). Kredyt został zaciągnięty przez nią w celu zaspokojenia jej potrzeb mieszkaniowych i nie pozostawał w żadnym stopniu powiązany z jakąkolwiek działalnością gospodarczą czy zawodową. W chwili zawarcia umowy kredyt miał charakter kredytu złotowego, a zobowiązanie kredytobiorcy zostało określone w walucie polskiej (umowa kredytu k. 21-24v i 153-156v, zeznania R. L. k. 392-396).

W dniu 7 września 2007 roku strony zawarły aneks nr (...) do umowy, na mocy którego, zgodnie ze wnioskiem kredytobiorczyni z 24 sierpnia 2007 roku, kwota kredytu została obniżona o 10 083,90 złotych, tj. do kwoty 289 916,10 złotych oraz dokonano modyfikacji § 1 ust. 3 w zakresie danych i adresu kredytowanej nieruchomości (aneks nr (...) z 7 września 2007 roku do umowy k. 33-34 i 162-163).

Konstrukcja zobowiązania uległa jednak zasadniczej zmianie w toku wykonywania umowy. W dniu 21 listopada 2007 roku R. L. wniosła do Banku wniosek o zmianę warunków umowy kredytu poprzez przewalutowanie kredytu z waluty PLN na walutę CHF (wniosek o zmianę warunków umowy k. 165-165v).

Przy wniosku o zmianę warunków kredytowania, podpisała w dniu 12 listopada 2007 roku – sporządzone na druku tego Banku – „Oświadczenie o ponoszeniu ryzyka walutowego i/lub ryzyka zmiennej stopy procentowej dla kredytów hipotecznych/budowlanych/konsolidacyjnych/gotówkowych/pożyczki hipotecznej”. W treści tego druku wskazano m.in. że osobie, która go podpisała pracownik Banku (...) spółki akcyjnej przedstawił ofertę kredytu hipotecznego w złotych i w walucie wymienialnej i po zapoznaniu się z tą ofertą, osoba ta decydowała się dokonać wyboru oferty kredytu w walucie wymienialnej, mając pełną świadomość, iż w okresie obowiązywania umowy kredytu może nastąpić wzrost kursu waluty kredytu, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu, odsetek, raty kapitałowo – odsetkowej przypadającej do spłaty określonej w złotych. Oświadczyła również, że jest świadoma, iż oprocentowanie kredytu jest zmienne i w okresie obowiązywania umowy kredytu może ulec podwyższeniu w związku ze wzrostem stopy referencyjnej, co spowoduje podwyższenie raty kapitałowo-odsetkowej przypadającej do spłaty. Jednocześnie potwierdziła otrzymanie informacji o kosztach obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty, jak również stopy procentowej (oświadczenie o ryzyku k. 172).

W dniu 4 lutego 2008 roku strony zawarły aneks nr (...) do umowy, który wprowadził mechanizm indeksacji kredytu do waluty obcej – franka szwajcarskiego (CHF). Zawarcie tego aneksu nastąpiło w okolicznościach, w których kredytobiorczyni poszukiwała możliwości obniżenia wysokości bieżącej raty kredytu. Rozwiązanie zaproponowane przez bank zostało jej przedstawione jako korzystne, a jego główną zaletą miało być zmniejszenie miesięcznego obciążenia finansowego. R. L., działając w zaufaniu do banku, zdecydowała się na skorzystanie w ramach tego rodzaju produktu kredytowego pod wpływem zapewnień doradcy o bezpieczeństwie tego produktu, m. in. z uwagi na niższe raty i oprocentowania, stabilność kursową waluty franka szwajcarskiego ( aneks nr (...) z 4 lutego 2008 roku k. 180-180v, zeznania R. L. k. 392-396).

Przed zawarciem aneksu nr (...) do umowy R. L. nie otrzymała jednak żadnych symulacji przedstawiających wpływ zmiany kursu waluty obcej na wysokość rat kredytu ani na wysokość kapitału pozostającego do spłaty. Doradca nie wyjaśnił jej mechanizmu przeliczeń walutowych stosowanych przy wykonywaniu umowy, w szczególności nie poinformował o zasadach ustalania kursów kupna i sprzedaży przez bank. Działała w zaufaniu do Banku. Nie posiadała ona specjalistycznej wiedzy z zakresu mechanizmów rynku finansowego ani zasad funkcjonowania kredytów powiązanych z walutami obcymi. Aneks został zawarty według wzorca stosowanego przez bank, a jej postanowienia – w szczególności w zakresie mechanizmów ekonomicznych – nie były przedmiotem indywidualnych negocjacji. Z treścią aneksu zapoznała się ona w oddziale Banku. Nie zaprezentowano jej wariantów uwzględniających wzrost kursu franka szwajcarskiego, ani nie wyjaśniono, że zmiana kursu waluty może prowadzić do istotnego zwiększenia zarówno bieżących rat, jak i całkowitego zadłużenia. W szczególności nie przedstawiono jej scenariuszy, w których pomimo regularnego regulowania zobowiązania wysokość kapitału pozostałego do spłaty ulegałaby zwiększeniu. W toku rozmów poprzedzających zawarcie aneksu była ona natomiast zapewniana, że frank szwajcarski jest walutą stabilną, a związane z nim ryzyko kursowe ma charakter ograniczony gdyż wahania kursowe mogą być nieznaczne. Przekaz ten utwierdzał ją w przekonaniu o atrakcyjności produktu finansowego oraz w tym, że proponowana zmiana nie wiąże się z istotnym ryzykiem ekonomicznym ( zeznania R. L. k. 392-396).

Na podstawie aneksu nr (...) saldo kredytu zostało powiązane z kursem franka szwajcarskiego, a wysokość zobowiązania oraz wysokość poszczególnych rat uzależniona została od kursów tej waluty. Zgodnie z § 1 ust. 1 i 2 aneksu nr (...) zadłużenie figurujące w księgach Banku na dzień 4 lutego 2008 roku w wysokości 288 639,42 złotych, z tytułu kredytu udzielonego na podstawie umowy kredytu budowlanego w złotych nr (...) z dnia 16 października 2006 roku, zmienionej aneksem nr (...) z dnia 7 września 2007 roku, podlegało przewalutowaniu na CHF według kursu kupna w wysokości 2,1630. Kwota kredytu po przewalutowaniu wynosiła 133 444,02 CHF. Za przewalutowanie kredytu Bank miał pobrać od kredytobiorcy prowizję

w wysokości 400,33 CHF (§ 2 ust. 1 aneksu nr (...)). Oprocentowanie kredytu w dniu zawarcia aneksu wynosiło 4,0033% w stosunku rocznym. Miało ono charakter zmienny i ustalane było w oparciu o stawkę referencyjną 3M LIBOR, zaokrągloną do czwartego miejsca po przecinku oraz przy uwzględnieniu marży banku w wysokości 1,35 p.p. (§ 3 aneksu nr (...)).

Kredyt miał podlegać spłacie w złotych przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w Banku w chwili spłaty, a odsetki, prowizje oraz opłaty naliczane miały być w walucie kredytu i podlegać spłacie w złotych przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w Banku w chwili spłaty. Natomiast ryzyko wystąpienia różnic kursowych ponosił kredytobiorca. Kredytobiorca został również poinformowany o ponoszeniu ryzyka walutowego, co potwierdził poprzez złożenie oświadczenie według wzoru określonego w odrębnych przepisach Banku (§ 4 ust. 1-4 aneksu nr (...)). Zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiła hipoteka łączna zwykła w kwocie 133 444,02 CHF, stanowiąca 100% kwoty kredytu oraz hipoteka łączna kaucyjna zabezpieczająca odsetki umowne i koszty uboczne do kwoty 66 722,01 CHF, stanowiąca 50% kwoty kredytu, na rzecz banku na nieruchomości stanowiącej przedmiot kredytowania, ubezpieczenie lokalu mieszkalnego stanowiącego przedmiot kredytowania od ognia i innych zdarzeń losowych wraz z cesją praw z polisy na rzecz Banku w zakładzie ubezpieczeń, z którym umowę o ubezpieczenie zawarł kredytobiorca lub Bank. Dodatkowe zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiło ubezpieczenie kredytowanego niskiego wkładu własnego w TU (...) S.A. oraz przelew wierzytelności z tytułu umowy o realizację i finansowanie budowy lokalu mieszkalnego w inwestycji (...) z dnia 21 sierpnia 2006 roku na rzecz Banku. Do czasu przedłożenia przez kredytobiorcę w Banku odpisu z księgi wieczystej zawierającego prawomocny wpis hipoteki, zabezpieczenie tymczasowe stanowiło ubezpieczenie spłaty kredytu w TU (...) S.A. na rzecz Banku, wraz z wekslem własnym in blanco kredytobiorcy i deklaracją wekslową, zabezpieczającymi wierzytelność zakładu ubezpieczeń (§ 5 ust. 1-3 aneksu nr (...)). Pozostałe warunki umowy pozostały bez zmian (aneks nr (...) z 4 lutego 2008 roku k. 35-35v i 180-180v). W konsekwencji bank posiadał realny wpływ na ostateczny poziom kursu franka szwajcarskiego stosowanego przy rozliczeniach, a tym samym na wysokość zobowiązania. Mechanizm ten powodował, że kurs waluty stosowany przez bank oddziaływał zarówno na wysokość rat kredytowych, jak i na wysokość kapitału pozostającego do spłaty. Zmiany kursu waluty oraz sposób jego ustalania mogły prowadzić do sytuacji, w której pomimo dokonywania regularnych spłat zadłużenie powódki ulegało zwiększeniu.

Zgodnie z § 1 ust. 1 Regulaminu kredytu budowlanego i hipotecznego z dnia 16 sierpnia 2006 roku (dalej jako: Regulamin) akt ten określa zasady, tryb udzielania i spłaty kredytów hipotecznych i budowlanych udzielanych osobom fizycznym w złotych lub w walutach wymienialnych (EUR, USD, CHF). Zasady związane z udzielaniem i spłatą kredytów w walutach wymienialnych określał Rozdział 11 i 12 Regulaminu.

Zgodnie z § 37 ust. 1 i 2 Regulaminu kredyty w walutach wymienialnych wypłacane miały być w złotych, przy zastosowaniu kursu kupna waluty obowiązującego w Banku w chwili wypłaty, a podlegać miały spłacie w złotych, przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w Banku w chwili spłaty.

W § 38 ust. 1 i 2 Regulaminu wskazano, że odsetki, prowizje oraz opłaty naliczane miały być w walucie kredytu i podlegać miały spłacie w złotych, przy zastosowaniu kursu sprzedaży walut obowiązującego w Banku w chwili spłaty. W przypadku kredytu w walucie wymienialnej, w celu ustalenia całkowitego kosztu i łącznej kwoty kosztów kredytu, zastosowanie miał mieć kurs sprzedaży waluty kredytu, obowiązujący w Banku w chwili ustalenia kosztu.

Zgodnie z § 39 ust. 1 i 2 Regulaminu kredyt mógł być wielokrotnie przewalutowany, co mogło polegać na zamianie kredytu w złotych na kredyt w walucie wymienialnej, jak również zamianie kredytu w walucie wymienialnej na kredyt w złotych lub kredyt w innej walucie wymienialnej. Przewalutowanie kredytu mogło nastąpić na wniosek kredytobiorcy, jak również na podstawie propozycji Banku, w przypadku gdy wzrost kursu waluty, w której kredyt był udzielony, mógłby spowodować, według oceny Banku, realne zagrożenie spłaty kredytu. Przewalutowanie kredytu następowało w formie aneksu do umowy (ust. 3). Przy przewalutowaniu zastosowanie miały mieć, obowiązujący w Banku w chwili podpisania przez kredytobiorcę aneksu do umowy kredytu o przewalutowaniu, kurs: 1) sprzedaży waluty – w przypadku przewalutowania z waluty wymienialnej na złote; 2) kupna waluty – w przypadku przewalutowania ze złotych na walutę wymienialną; 3) kupna/sprzedaży walut - w przypadku przewalutowania z waluty wymienialnej na inną walutę wymienialną (ust. 5). Przy przewalutowaniu stosuje się obowiązujący w banku w chwili podpisania przez kredytobiorcę aneksu, kurs kupna/sprzedaży waluty (ust. 7).

Ponadto, na mocy § 40 Regulaminu ustalono, że w przypadku kredytów walutowych lub kredytów przeznaczonych na spłatę kredytu walutowego może nastąpić różnica pomiędzy udzieloną, a przewidzianą do wypłaty kwotą kredytu wyrażoną w złotych, wynikającą z różnicy kursów walut. Ryzyko wystąpienia różnic miał ponieść kredytobiorca. Kredytobiorca był także zobowiązany do pokrycia ewentualnej różnicy pomiędzy kwotą kredytu przeliczoną na złote po kursie kupna obowiązującym w dniu złożenia wniosku o kredyt, a kwotą kredytu przeliczoną na złote po kursie kupna z dnia wypłaty kredytu, niezbędną do zamknięcia inwestycji. Nadwyżka z tytułu różnic kursowych miała zostać wypłacona kredytobiorcy (Regulamin kredytu hipotecznego i budowlanego k. 313-320v).

W dalszym toku wykonywania umowy strony zawierały kolejne aneksy. W szczególności aneks nr (...) z 15 stycznia 2009 roku, w którym dokonano modyfikacji § 1 ust. 3 w zakresie danych i adresu kredytowanej nieruchomości. Zgodnie z treścią aneksu nieruchomość została określona jako lokal mieszkalny nr (...) o powierzchni 55,40 m ( 2), znajdujący się w budynku mieszkalnym, położonym w W. przy ul. (...), miejsce postojowe nr 116 w garażu podziemnym i komórka lokatorska (aneks nr (...) do umowy k. 36-36v) . Następnie w dniu 6 maja 2013 roku strony zawarły aneks nr (...), w którym wprowadzono możliwość spłaty kredytu przez powódkę bezpośrednio w walucie franka szwajcarskiego. W aneksie wskazano, że stosowane przez Bank kursy kupna i sprzedaży walut obcych ustalane są w oparciu o średnie rynkowe kursy poszczególnych walut obcych obowiązujące na międzybankowym rynku walutowym, publikowane w serwisie informacyjnym T. R. oraz ustalone w Banku spready walutowe (§ 4 ust. 1 aneksu nr (...)). Zmiany te nie ingerowały jednak w podstawowy mechanizm indeksacji ani w sposób ustalania kursów walut przez bank (aneks nr (...) do umowy k. 37-39).

W toku realizacji umowy R. L. dokonywała spłat wyłącznie

w złotych polskich. Z uwagi na wzrost raty kredytu, uznała, że ponowne przewalutowanie kwoty kredytu byłoby dla niej niekorzystne. Mimo zawarcia między stronami aneksu nr (...), powódka nie zdecydowała się na spłatę kredytu bezpośrednio w walucie CHF ( zeznania powódki k. 392-396).

W wykonaniu powyższej umowy bank wypłacił R. L. w trzech transzach kwotę 289 916,10 złotych (zaświadczenie banku k. 43). W toku wykonywania umowy dokonywała ona spłat rat kredyt w złotych polskich. W okresie od dnia 6 listopada 2006 roku do dnia 4 listopada 2020 roku uiściła tytułem rat kapitałowo-odsetkowych na rzecz banku łącznie kwotę 279 283,27 złotych (zaświadczenie banku k. 44-47, opinia biegłego k. 531-531v).

Dla porównania, przy założeniu utrzymania pierwotnego charakteru umowy jako kredytu złotowego, wysokość świadczeń należnych w tym okresie byłaby istotnie niższa i wyniosłaby 178 272,26 złotych. Różnica wynosi zatem 101 011,01 zł (tj. 279 283,27 - 178 272,26). W konsekwencji zastosowania mechanizmu indeksacji oraz przeliczeń według kursów ustalanych przez bank całkowite obciążenie finansowe kredytobiorcy uległo znacznemu zwiększeniu w stosunku do poziomu wynikającego z pierwotnej konstrukcji kredytu (uzupełniająca opinia biegłego k. 786-796v).

Pismem datowanym na dzień 20 sierpnia 2020 roku R. L. – działając za pośrednictwem pełnomocnika – złożyła do pozwanego banku reklamację, w której powołała się na abuzywność postanowień ww. umowy kredytu dotyczących przeliczeń kursowych. Złożyła przy tym wniosek o wydanie dokumentów bliżej opisanych w treści tegoż pisma, w tym zaświadczenia dotyczącego m.in. spłaty kredytu oraz regulaminu. Powyższa reklamacja nie zawierała wezwania do zapłaty ( reklamacja wraz z wnioskiem o wydanie zaświadczenia k. 51-53v).

W odpowiedzi pismem datowanym na dzień 4 września 2020 roku, doręczonym w dniu 27 sierpnia 2020 roku, bank nie uwzględnił reklamacji oraz nie uznał roszczeń wywiedzionych przez kredytobiorcę (odpowiedź Banku na reklamację k. 54-55v).

W dniu 30 kwietnia 2015 roku Bank (...) S.A. z siedzibą

w W. połączył się z (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. i zaczął działać pod firmą Bank (...). Obecnie działa on pod firmą (...) Bank (...) S.A. ( okoliczność bezsporna).

* * * * * * *

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, obejmującego w szczególności dowody z dokumentów, zeznania powódki, jak również opinię biegłego sądowego z zakresu finansów i rachunkowości. W odniesieniu do części dokumentów strony nie zakwestionowały rzetelności ich sporządzenia ani nie żądały złożenia przez stronę przeciwną ich oryginałów (zgodnie z art. 129 kpc). Podobnie i Sąd badając te dokumenty z urzędu, nie dopatrzył się w nich niczego, co uzasadniałoby powzięcie jakichkolwiek wątpliwości co do ich wiarygodności i mocy dowodowej, dlatego stanowiły podstawę dla poczynionych w sprawie ustaleń. W ocenie Sądu dowody te, w zakresie, w jakim stanowiły podstawę poczynionych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych, tworzą razem zasadniczo spójny i nie budzący wątpliwości w świetle wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a przez to zasługujący na wiarę materiał dowodowy.

Zasadnicze znaczenie dla dokonanych ustaleń miała dokumentacja związana z zawarciem oraz wykonywaniem kredytu, w tym umowa z 16 października 2006 roku, aneks nr (...) z dnia 4 lutego 2008 roku, historia spłat kredytu oraz zestawienia wpłat dokonywanych przez powódkę. Dokumenty te pozwalały na odtworzenie zarówno pierwotnej treści stosunku prawnego, jak i jego późniejszych modyfikacji oraz sposobu wykonywania zobowiązania.

Warto także podkreślić, iż w postępowaniu cywilnym niepoświadczone kserokopie dokumentów mają moc dowodową. Odmienne podejście byłoby współcześnie wręcz anachroniczne i raziłoby nieuzasadnionym formalizmem, który często prowadzi do nieprawidłowych i wręcz niesprawiedliwych rozstrzygnięć. Sądy muszą uwzględniać postępujący rozwój technologiczny i by prawidłowo sprawować swoją funkcję - powinny uwzględniać w postępowaniach także nowe środki dowodowe.

Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd oparł się także na zeznaniach powódki, które w pełni korelowały z dowodami w postaci dokumentów związanych z zawarciem i realizacją przedmiotowej umowy. Powódka w sposób przekonujący przedstawiła okoliczności zawarcia umowy kredytu, motywy jej zawarcia, a także przebieg i okoliczności podpisania aneksu nr (...), w tym brak rzeczywistego poinformowania o ryzyku kursowym oraz zasadach ustalania kursów walut przez bank. Zeznania powódki znajdowały potwierdzenie w dokumentach, które nie zawierały informacji pozwalających na przyjęcie, że została ona w sposób wyczerpujący i zrozumiały poinformowana

o konsekwencjach ekonomicznych wprowadzenia mechanizmu indeksacji do waluty obcej. W konsekwencji nie budziły one wątpliwości Sądu, który uznał je za wiarygodne w całości (zeznania R. L. k. 392-396).

Kluczowe znaczenie dla ustalenia wysokości świadczeń spełnionych przez powódkę oraz ich porównania z wysokością świadczeń należnych miała opinia biegłej z zakresu finansów i rachunkowości G. S.. Opinia ta została sporządzona w sposób rzetelny, przejrzysty i logiczny, a jej wnioski były jednoznaczne i poparte szczegółowymi wyliczeniami. Biegła oparła swoje ustalenia na dokumentacji zgromadzonej w sprawie, w tym historii spłat kredytu oraz danych dotyczących kursów walut. Sąd podzielił wnioski opinii biegłej i uznał ją za wiarygodne źródło dowodowe. Z opinii tej wynikało, że powódka uiściła na rzecz pozwanego łącznie kwotę 279 283,27 złotych.

Biegła dokonała również wyliczenia wysokości świadczeń, które byłyby należne

w przypadku, gdyby umowa kredytu od początku miała charakter kredytu złotowego, bez zastosowania mechanizmu indeksacji do waluty CHF. Z wyliczeń tych wynikało, że wysokość należności banku w takim wariancie wyniosłaby 178 272,26 złotych. Opinia biegłej wykazała tym samym, że różnica pomiędzy świadczeniami faktycznie spełnionymi przez powódkę a świadczeniami należnymi przy założeniu kredytu złotowego wynosi 101 011,01 złotych (opinia biegłego k. 528-537, uzupełniająca opinia biegłego k. 786-791). Sąd oparł się zatem szczególnie na uzupełniającej opinii biegłej przyznając jej walor wiarygodności.

Sąd w trybie art. 228 § 2 kpc zwrócił uwagę stron na znane sobie z urzędu okoliczności dotyczące skutków zawierania umów powiązanych z kursem CHF dla konsumentów, kształtowania się kursu franka szwajcarskiego do złotego polskiego w okresie od początku lat 90- tych XX w. do chwili obecnej oraz sytuacji na rynkach walutowych w Australii, Wielkiej Brytanii i we Włoszech w latach 80-tych i 90-tych XX wieku, wysokości stawek LIBOR i WIBOR oraz zasad ich tworzenia (postanowienie k. 909-909v).

Żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie miały natomiast załączone do akt publikacje czy opinie prawne. Nie stanowią one bowiem dowodu w postępowaniu cywilnym, nie są w żaden sposób wiążące dla Sądu i stanowią jedynie subiektywną ocenę autora co do rozumienia czy też stosowania określonych instytucji prawnych. W ocenie Sądu, dokonanie ustaleń stanu faktycznego możliwe było na podstawie pozostałych dowodów zebranych w niniejszej sprawie – w szczególności przedstawionych przez strony dokumentów oraz zeznania powódki. Czyniąc ustalenia faktyczne, Sąd uwzględnił także zgodne twierdzenia stron w trybie art. 229 kpc oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie przeczył w trybie art. 230 kpc.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje :

Ostateczna treść żądania pozwu została zawarta w modyfikacji z 15 kwietnia 2026 roku ( k. 805 – 810v). Sformułowane w niej powództwo główne i pierwsze powództwo nie są zasadne i nie zasługują na uwzględnienie. Natomiast drugie powództwo ewentualne zasługuje na częściowe uwzględnienie, gdyż aneks nr (...) z dnia 4 lutego 2008 roku do umowy nr (...), zawartej w dniu 16 października 2006 roku pomiędzy R. L. z Bankiem (...) spółką akcyjną z siedzibą w W., jest nieważny z uwagi na to, że zawiera on postanowienia abuzywne, które nie mogą być zastąpione jakimikolwiek innymi regulacjami prawnymi. Skutkiem nieważności ww. aneksu jest nieistnienie wynikającego jedynie z niego stosunku prawnego. Należy bowiem wskazać, iż gdy żądanie zmierza do ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, jego podstawę faktyczną mogą stanowić w szczególności takie okoliczności faktyczne, które wskazują na to, że mająca być źródłem tego stosunku czynność prawna (np. aneks) jest nieważny albo w ogóle nie został dokonany.

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił materiał procesowy (tzn. fakty i dowody) zebrany w toku postępowania, o czym przesądza treść art. 316 § 1 i art. 327 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku – Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. z 2026 roku, poz. 468, powoływany dalej w skrócie jako kpc). Jednak zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2026 roku, poz. 795 ze zm., powoływany dalej w skrócie jako kc) oraz art. 232 kpc to strony obowiązane są wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Powyższe przepisy stanowią normatywną podstawę zasady kontradyktoryjności, zgodnie z którą ciężar dowodu spoczywa na stronach postępowania cywilnego. To one są wyłącznym dysponentem toczącego się postępowania, do nich należy gromadzenie materiału i wreszcie to one ponoszą odpowiedzialność za jego wynik ( vide: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1996 roku, I CKU 45/96, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 76, str. 37).

W niniejszej sprawie istotne znaczenie miało ustalenie treści stosunku prawnego łączącego strony, jego ewolucji w czasie, a także skutków prawnych wynikających z wprowadzenia mechanizmu indeksacji kredytu do waluty obcej na podstawie aneksu nr (...) z dnia 4 lutego 2008 roku. Poza sporem pozostawało, że strony łączyła umowa kredytu hipotecznego, na podstawie której bank udzielił powódce finansowania w kwocie 300 000 złotych, przeznaczonego na zaspokojenie jej potrzeb mieszkaniowych. Umowa ta została oparta o wzorzec stosowany przez bank. Nie budziła rozbieżności kwestia tego, że w toku jej wykonywania strony zawarły aneks nr (...), który wprowadził mechanizm indeksacji kredytu do waluty obcej – franka szwajcarskiego (CHF), a także że w późniejszym okresie strony zawierały dalsze aneksy, w tym aneks nr (...) umożliwiający spłatę kredytu bezpośrednio w walucie obcej.

Oś sporu w niniejszej sprawie koncentrowała się natomiast wokół oceny prawnej skutków wprowadzenia do umowy kredytowej mechanizmu indeksacji do waluty obcej na podstawie aneksu nr (...), a w szczególności wokół odpowiedzi na pytanie, czy postanowienia te mają charakter niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art. 385 1 kc, a w konsekwencji – czy mogą one wiązać powódkę, oraz jakie skutki prawne wywołuje ich ewentualna eliminacja z treści stosunku prawnego. Istota rozstrzygnięcia sprowadzała się zatem do ustalenia, czy mechanizm indeksacji wprowadzony aneksem, oparty na tabelach kursowych banku, w których kurs franka szwajcarskiego był ustalany w oparciu o kursy rynkowe powiększone o jednostronnie kształtowany przez bank spread walutowy, mieści się w granicach dopuszczalnej swobody kontraktowej. Ewentualnie czy prowadzi do rażącego naruszenia interesów konsumenta poprzez przyznanie jednej ze stron stosunku zobowiązaniowego uprawnienia do jednostronnego kształtowania wysokości świadczenia drugiej strony.

Rozstrzygnięcie tej kwestii wymagało w pierwszej kolejności oceny, czy postanowienia dotyczące indeksacji oraz mechanizmu ustalania kursów walut były transparentne, jednoznaczne i pozwalały przeciętnemu konsumentowi na przewidzenie skutków ekonomicznych zawieranej umowy, czy też przeciwnie – kształtowały one stosunek zobowiązaniowy w sposób nieprzejrzysty, pozostawiając bankowi istotny wpływ na wysokość świadczeń kredytobiorcy.

W tym kontekście kluczowe znaczenie miało ustalenie, że mechanizm indeksacji został wprowadzony do umowy w drodze aneksu nr (...), który w istotny sposób zmienił ekonomiczny charakter zobowiązania stron, przekształcając kredyt złotowy w kredyt powiązany z walutą obcą, przy jednoczesnym pozostawieniu bankowi uprawnienia do ustalania kursów waluty stosowanych do rozliczeń w oparciu o własne tabele kursowe. Zagadnienie to wymagało oceny w świetle przepisów o ochronie konsumenta oraz zasad wynikających z art. 385 1 kc, przy uwzględnieniu, że kontrola abuzywności postanowień umownych obejmuje nie tylko ich literalne brzmienie, ale również sposób ich funkcjonowania w praktyce wykonywania umowy oraz rzeczywisty rozkład ryzyk pomiędzy stronami.

Zagadnienie interesu prawnego powódki

Oceniając żądanie pozwu obejmujące ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, Sąd w pierwszej kolejności zobligowany był zbadać, czy strona powodowa posiada interes prawny w rozumieniu art. 189 kpc. Zgodnie z tym przepisem powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego bądź prawa, jeżeli ma w tym interes prawny. Interes prawny stanowi materialnoprawną przesłankę powództwa o ustalenie i podlega badaniu w ramach merytorycznego rozpoznania sprawy. Jego brak skutkuje oddaleniem powództwa. Co istotne – zarówno w zakresie żądania głównego i obu indywidualnych, powództwo dotyczyło także ustalania.

Interes prawny w rozumieniu art. 189 kpc występuje nie tylko wówczas, gdy sytuacja prawna powoda jest bezpośrednio zagrożona, lecz także wtedy, gdy istnieje obiektywna niepewność co do stosunku prawnego, którą można usunąć wyłącznie w drodze orzeczenia sądu. Jak wskazuje się w orzecznictwie, obejmuje on również sytuacje, w których zachowanie drugiej strony rodzi stan niepewności wymagający definitywnego wyjaśnienia (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2020 roku, VII AGa 815/19, Legalis nr 2530826).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie jedynie roszczenie o ustalenie pozwala na kompleksowe usunięcie istniejącej niepewności co do łączącego strony stosunku prawnego. Dopóki strony nie mają jasności co do zakresu związania umową kredytu, w tym kształcie ustalonym aneksem nr (...), powódka nie może skutecznie domagać się pełnego rozliczenia stosunku prawnego, w tym przede wszystkim zwrotu różnicy pomiędzy świadczeniami faktycznie spełnionymi przez powódkę a świadczeniami należnymi przy założeniu kredytu złotowego. Rozstrzygnięcie kwestii ważności umowy i aneksu nr (...) determinuje bowiem zarówno aktualne, jak i przyszłe obowiązki stron, co ma szczególne znaczenie przy długoterminowym charakterze zobowiązania.

Ograniczenie żądań powódki wyłącznie do roszczeń pieniężnych prowadziłoby do sytuacji, w której kwestia ważności aneksu nr (...) pozostałaby jedynie elementem rozważań w uzasadnieniu orzeczenia, bez wiążącego rozstrzygnięcia w sentencji. W konsekwencji nie zostałby w pełni usunięty stan niepewności co do dalszego wykonywania umowy. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z art. 365 § 1 kpc moc wiążąca prawomocnego orzeczenia dotyczy jego sentencji, a nie motywów rozstrzygnięcia. Oznacza to, że jedynie treść rozstrzygnięcia, a nie jego uzasadnienie, korzysta z waloru wiążącego w innych postępowaniach. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że związanie to nie obejmuje ani ustaleń faktycznych, ani ocen prawnych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia (vide: wyroki Sądu Najwyższego: z 13 stycznia 2000 roku, II CKN 655/98, LEX nr 51062; z 23 maja 2002 roku, IV CKN 1073/00, LEX nr 55501).

Dodatkowo za istnieniem interesu prawnego przemawia okoliczność, że umowa kredytu zabezpieczona jest hipoteką ujawnioną w księdze wieczystej nieruchomości. Zgodnie z art. 94 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (tj. Dz. U. z 2025 roku, poz. 341 ze zm.) wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką pociąga za sobą wygaśnięcie hipoteki. Tym samym dopiero orzeczenie ustalające nieważność aneksu nr (...) może stanowić podstawę do usunięcia skutków jej istnienia w sferze prawa rzeczowego. Wyrok taki może stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (vide: uchwała z 14 marca 2014 roku, III CZP 121/13, OSNC 2015/2/15; wyrok z 20 października 2011 roku, IV CSK 13/11, LEX nr 1111005; postanowienie z 19 lipca 2006 roku, I CSK 151/06, LEX nr 1170208; postanowienie z 22 lutego 2007 roku, III CSK 344/06, OSNC 2008/1/12), a także w aktualnym orzecznictwie sądów apelacyjnych (np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 19 stycznia 2022 roku, V ACa 723/21, LEX nr 3316807). Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd uznał, że powódka posiada niewątpliwie interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego ze spornego aneksu nr (...) do umowy kredytu, wobec jego nieważności.

Brak interesu prawnego w ustaleniu abuzywności – oddalenie pierwszego żądania ewentualnego

Odmienna ocena dotyczyła natomiast pierwszego powództwa ewentualnego, w ramach którego powódka domagała się ustalenia, że postanowienia § 1, § 4 aneksu nr (...) z dnia 4 lutego 2008 roku do umowy kredytu budowlanego nr (...), § 1 ust. 2, § 2 ust. 3 – 6, § 3, § 4 , § 6 ust. 2 i 3 aneksu nr (...) z dnia 6 maja 2013 roku do ww. umowy kredytu, a także § 37, § 38 oraz § 39 ust. 5 i 7, § 40 ust. 1 – 2 Regulaminu kredytu hipotecznego i budowlanego stanowią niedozwolone postanowienia umowne i jej nie wiążą. W efekcie miało to prowadzić do utrzymania umowy z klauzulą waloryzacyjną opartą o stopę LIBOR. W ocenie Sądu tego rodzaju rozstrzygnięcie w postaci ustalenia abuzywności ww. postanowień, zawarte w sentencji wyroku, w żaden sposób nie spowodowałoby jednak rozwiązania czy rozstrzygnięcia sporu pomiędzy stronami istniejącymi na tle ww. stosunku prawnego. Uwzględnienie przez Sąd takich żądań oznaczałoby jedynie, iż wskazane przez powódkę postanowienia umowy i regulaminu byłyby z nich wyeliminowane z umowy na skutek abuzywności, tym niemniej w dalszym ciągu istniałby spór między stronami co do tego, na jakich zasadach przedmiotowa umowa kredytu funkcjonuje .

Do podobnego przekonania doszedł także Sąd Apelacyjny w Poznaniu (wyrok z dnia 30 maja 2019 roku, sygn. I ACa 493/18, Legalis nr 2530613) który stwierdził, że powództwo wytoczone na podstawie art. 189 kpc zmierza do likwidacji stanu niepewności sfery prawnej. Interes prawny nie będzie istniał także w takiej sytuacji, gdy cel taki wytoczonym powództwem nie zostanie osiągnięty, czyli gdy sfera prawna powoda nawet przy uwzględnieniu powództwa pozostałoby dalej zagrożoną, zagmatwaną lub niejasną. W ocenie Sądu nawet po uwzględnieniu pierwszego żądania głównego relacja prawna stron z pewnością byłaby dalej zagmatwana i niejasna, co definitywnie świadczy o braku interesu prawnego w takim rozstrzygnięciu.

Za trafnością przedstawionej argumentacji przemawia także stanowisko Sądu Apelacyjnego w Warszawie zgodnie z którym orzeczenia sądów nie mogą na ogół ograniczać się do oceny prawnej określonych zdarzeń. Ich rolą jest określenie konsekwencji tej oceny w postaci normy indywidualnej, zazwyczaj o charakterze nakazowym lub zakazowym. Od tej zasady istnieją wyjątki, bo w niektórych sytuacjach feruje się orzeczenia ograniczające się do ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, a czasami nawet zdarzeń prawnych, ale dzieje się tak tylko wówczas, gdy w ten właśnie sposób realizuje się ochronę interesów podmiotu prawa cywilnego. W żadnym razie rola takich orzeczeń nie może polegać na przesądzeniu zasady na potrzeby innych postępowań sądowych. Pamiętać trzeba, że z mocy art. 365 § 1 kpc wyrok ustalający istnienie lub nieistnienie stosunku prawnego lub prawa wiąże inne sądy ograniczając przez to ich niezawisłość gwarantowaną w art. 178 ust. 1 Konstytucji. Dlatego orzeczenie wydane w trybie art. 189 kpc nie może ograniczać się do roli prejudykatu (por. wyrok z dnia 23 lutego 2018 roku, sygn. VI ACa 510/17, Legalis nr 1805057). Trudno ustalić jaki inny cel miałoby mieć uwzględnienie takiego żądania gdyż wcale nie wynikałoby z tego, że umowa ma być w dalszym ciągu utrzymana z zastosowanie klauzuli waloryzacyjnej w oparciu o stawkę LIBOR. Ponadto nie ma żadnych podstaw prawnych do zastosowania akurat tej stawki. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku z uwagi na brak w tym zakresie interesu prawnego powódki.

Charakter prawny aneksu do umowy

Aneks do umowy kredytowej, choć w praktyce postrzegany często jako jedynie techniczna zmiana, w rzeczywistości może mieć istotne znaczenie prawne. Stanowi on bowiem porozumienie stron, którego celem jest modyfikacja istniejącego stosunku zobowiązaniowego, przy zachowaniu jego tożsamości. Podstawą jego zawarcia jest zasada swobody umów (art. 353 1 kc) oraz przepisy dotyczące zmiany umowy, w tym art. 77 § 1 kc, a w odniesieniu do kredytów również regulacje ustawy Prawo bankowe. W konsekwencji aneks nie kreuje nowego zobowiązania, lecz przekształca już istniejące, wywołując co do zasady skutki na przyszłość.

Nie oznacza to jednak, że aneks pozostaje jedynie „dodatkiem” pozbawionym samodzielnego znaczenia prawnego. Przeciwnie – w świetle prawa cywilnego stanowi on odrębną czynność prawną, która podlega pełnej ocenie pod kątem ważności. Obejmuje to zarówno kontrolę zgodności z ustawą (art. 58 kc), jak i analizę pod kątem niedozwolonych postanowień umownych. Tym samym nie obowiązuje żadna zasada automatycznego „dzielenia losu” umowy głównej przez aneks – relacja między nimi ma charakter funkcjonalny, lecz nie absolutnie zależny.

Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Analiza uzasadnienia wyroku z 9 maja 2019 roku (I CSK 242/18, Legalis nr 1966950) potwierdza, że aneks do umowy jest odrębną czynnością prawną zmieniającą stosunek zobowiązaniowy i jako taki podlega samodzielnej ocenie pod kątem ważności, co otwiera drogę do ustalenia nieważności samego aneksu niezależnie od umowy głównej. W efekcie utrwalony jest pogląd, że aneks do umowy kredytowej funkcjonuje jako pełnoprawna, autonomiczna czynność prawna, która może zostać poddana niezależnej kontroli sądowej. Oznacza to, że możliwe jest zarówno zakwestionowanie jego poszczególnych postanowień, jak i ustalenie nieważności całego aneksu, nawet przy jednoczesnym utrzymaniu w mocy umowy kredytowej. Taka konstrukcja wzmacnia ochronę uczestników obrotu, w szczególności konsumenta, oraz wyklucza traktowanie aneksu jako instrumentu automatycznie eliminującego wcześniejsze nieprawidłowości.

Kwestia nowacji w przypadku zawarcia aneksu

Należy także wskazać, że nowacja (odnowienie zobowiązania) uregulowana w art. 506 kc stanowi wyjątkowy sposób wygaśnięcia dotychczasowego zobowiązania poprzez jego zastąpienie nowym stosunkiem obligacyjnym. Zgodnie z tym przepisem, do nowacji dochodzi wówczas, gdy dłużnik – w celu umorzenia istniejącego zobowiązania – zobowiązuje się za zgodą wierzyciela spełnić inne świadczenie albo to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej. Konstrukcja ta wymaga jednak nie tylko zmiany treści zobowiązania, ale przede wszystkim jednoznacznej woli stron co do jego umorzenia i zastąpienia nowym stosunkiem prawnym (tzw. animus novandi).

Na tym tle w sposób szczególnie istotny oceniane są aneksy wprowadzające mechanizm rozliczeń w CHF w umowach kredytowych. W świetle utrwalonego stanowiska orzecznictwa, tego rodzaju aneksy co do zasady nie spełniają przesłanek nowacji, ponieważ nie prowadzą do umorzenia dotychczasowego zobowiązania kredytowego ani do jego zastąpienia nowym stosunkiem prawnym.

Zazwyczaj aneks wprowadzający CHF polega wyłącznie na zmianie elementów wykonania istniejącej umowy – w szczególności waluty przeliczeniowej oraz sposobu ustalania wysokości rat – przy jednoczesnym zachowaniu tożsamości zobowiązania, obejmującej m.in. ten sam kapitał kredytu, ten sam stosunek zabezpieczenia oraz ciągłość ekonomiczną długu. W takiej sytuacji nie dochodzi do „wygaśnięcia” kredytu i powstania nowego zobowiązania, lecz jedynie do jego modyfikacji.

Sama zmiana elementów wykonania zobowiązania, w tym waluty rozliczeniowej, nie stanowi nowacji w rozumieniu art. 506 kc, jeżeli nie towarzyszy jej jednoznaczne porozumienie stron co do umorzenia dotychczasowego zobowiązania i powstania nowego. W szczególności podkreśla się, że nowacja wymaga wyraźnej woli stron, a jej skutku nie można wywodzić z samego faktu zawarcia aneksu zmieniającego mechanizm spłaty kredytu. Analogiczne stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie, gdzie przyjmuje się, że aneks wprowadzający CHF nie stanowi nowacji i nie prowadzi do powstania nowego zobowiązania, lecz stanowi jedynie modyfikację istniejącego stosunku obligacyjnego ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2019 roku, I CSK 242/18, LEX nr 2690299; wyrok z 31 stycznia 2019 roku, I ACa 7/18, Legalis nr 1880574). W konsekwencji brak jest podstaw do przyjęcia, że dochodzi do „resetu” zobowiązania kredytowego, który mógłby wyłączyć jego ciągłość prawną i ekonomiczną.

Na tym tle istotne znaczenie ma również fakt, że brak nowacji oznacza utrzymanie tożsamości zobowiązania w sensie prawnym, co z kolei przesądza, iż wszelkie postanowienia wprowadzone aneksem – w tym mechanizm indeksacji lub denominacji do CHF – podlegają ocenie w ramach tego samego stosunku obligacyjnego, a nie jako element nowo powstałej umowy. Innymi słowy, aneks nie „zamyka” poprzedniego zobowiązania i nie otwiera nowego, lecz jedynie ingeruje w sposób jego wykonywania.

W konsekwencji, skoro nie dochodzi do nowacji w rozumieniu art. 506 kc, nie ma podstaw do przyjęcia, że aneks CHF tworzy nowy byt prawny odrywający się od dotychczasowego stosunku kredytowego. Oznacza to, że jego postanowienia nie mogą być traktowane jako autonomiczna nowa umowa, lecz jako modyfikacja istniejącego zobowiązania, które zachowuje swoją tożsamość prawną i ekonomiczną mimo zmiany waluty rozliczeń. Dlatego niezasadne było żądanie główne o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z (...) z dnia 16 października 2006 roku, o czym Sąd orzekł w pkt. I sentencji wyroku.

Posiadanie przez powódkę statusu konsumenta

Zgodnie z art. 22 1 kc za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Definicja ta ma charakter funkcjonalny i odnosi się do roli ekonomicznej, w jakiej dana osoba występuje w chwili dokonywania czynności prawnej.

Czynność taka musi zmierzać do zaspokojenia potrzeb prywatnych, w tym mieszkaniowych, oraz pozostawać poza zakresem aktywności zawodowej lub gospodarczej danej osoby. Oznacza to, że jej celem jest co do zasady realizacja interesów konsumpcyjnych, w szczególności związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego, a nie wykonywaniem działalności zawodowej lub gospodarczej.

W orzecznictwie podkreśla się, że dla uznania danej osoby za konsumenta nie mają znaczenia jej cechy osobiste, takie jak wykształcenie, wykonywany zawód, poziom wiedzy czy doświadczenie rynkowe. Ocena ta ma charakter obiektywny i odnosi się wyłącznie do funkcji, jaką czynność prawna pełni w chwili jej dokonania. Nawet profesjonalny charakter aktywności zawodowej nie wyłącza statusu konsumenta, jeżeli dana czynność pozostaje poza zakresem tej działalności (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2020 r., II CSK 623/19, LEX nr 3047027; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 kwietnia 2015 roku, I CSK 216/14, LEX nr 1710338; z dnia 13 czerwca 2013 roku, II CSK 515/11, LEX nr 1375508; z dnia 8 czerwca 2004 roku, I CK 635/03, LEX nr 137576).

Status konsumenta ustala się według stanu z chwili zawarcia umowy. Późniejsze zmiany sposobu wykorzystania przedmiotu umowy co do zasady pozostają bez znaczenia dla tej kwalifikacji (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lutego 2012 roku, V ACa 96/12, LEX nr 1133965; wyrok TSUE z dnia 22 stycznia 2018 roku, C-498/16, Z. przeciwko N., LEX nr 2428744, pkt 38).

Na gruncie dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 roku (Dz.U. UE. L. 1993/95/29) pojęcie konsumenta należy interpretować szeroko, w celu zapewnienia ochrony osobom fizycznym znajdującym się w słabszej pozycji kontraktowej względem przedsiębiorcy, w szczególności z uwagi na ograniczoną możliwość negocjowania postanowień umownych oraz brak realnego wpływu na ich treść (wyrok TSUE z dnia 21 marca 2019 roku, C-590/17, H. i P., LEX nr 2634295, pkt 25 i 28). Nawet okoliczność pozostawania w stosunku zatrudnienia z kontrahentem nie wyłącza automatycznie statusu konsumenta. Na przedsiębiorcy spoczywa natomiast obowiązek rzetelnego poinformowania konsumenta o istotnych cechach umowy oraz związanym z nią ryzyku, niezależnie od jego potencjalnej wiedzy zawodowej (wyrok TSUE z dnia 21 września 2023 roku, C-139/22, Legalis nr 2984685).

Dokonana przez pryzmat powyższych rozważań i konstatacji treść zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, iż przedmiotowa umowa została zawarta pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą (bankiem). Poza tym to na pozwanym ciążył obowiązek wykazania, czy dokonywana czynność prawna nie miała charakteru konsumenckiego. W toku sprawy nie ujawniono okoliczności, z których wynikałoby, że powódce nie przysługiwał ten status – w dacie zawierania umowy R. L. była zatrudniona w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi na stanowisku specjalisty ds. legislacji na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony (zaświadczenie o zatrudnieniu k. 149, zeznania powódki k. 392-396). Kredyt został zaciągnięty przez nią w celu zaspokojenia jej potrzeb mieszkaniowych i nie pozostawał w żadnym stopniu powiązany z jakąkolwiek działalnością gospodarczą czy zawodową. Ponadto pod adresem kredytowanej nieruchomości nie była wykonywana żadna działalność gospodarcza.

Wobec tego Sąd przyjął, że powódka przystępując do przedmiotowej umowy, działała bez wątpienia jako konsument w rozumieniu art. 22 1 kc, a postanowienia umowy, dotyczące jej praw i obowiązków, podlegają na podstawie ocenie przez pryzmat art. 385 1 -385 3 kc.

Postanowienia abuzywne w Aneksie nr (...) do umowy kredytu

Przechodząc do zasadniczej części rozważań prawnych, w pierwszej kolejności należy wskazać, że ocena postanowień umownych zawartych w aneksie nr (...) z dnia 4 lutego 2008 roku, wprowadzających mechanizm indeksacji kredytu do waluty obcej, musi być dokonana przez pryzmat przepisów o ochronie konsumenta, w szczególności art. 385 1 kc, a także standardów wynikających z prawa unijnego dotyczącego nieuczciwych warunków w umowach zawieranych z konsumentami.

Na mocy aneksu nr (...) wprowadzono do umowy postanowienia rażąco naruszające równowagę kontraktową pomiędzy stronami. Są to:

1. § 1 Aneksu nr (...) , zgodnie z którym zadłużenie figurujące w księgach banku na dzień 4 lutego 2008 roku w wysokości 288 639,42 złotych, z tytułu kredytu udzielonego na podstawie umowy kredytu budowlanego w złotych nr (...) z dnia 16 października 2006 roku, zmienionej Aneksem nr (...) z dnia 7 września 2007 roku podlega przewalutowaniu na CHF według kursu kupna w wysokości 2,1630. Kwota po przewalutowaniu wynosi 133 444,02 CHF;

2. § 4 Aneksu nr (...) , zgodnie z którym kredyt miał podlegać spłacie w złotych przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w banku w chwili spłaty, a odsetki, prowizje oraz opłaty naliczane są w walucie kredytu i podlegają spłacie w złotych przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w banku w chwili spłaty. Ryzyko wystąpienia różnic kursowych ponosił kredytobiorca, który został poinformowany o ponoszeniu ryzyka walutowego, co potwierdza poprzez złożenie oświadczenia według wzoru określonego w odrębnych przepisach.

3. § 37 ust. 1 i 2 Regulaminu, zgodnie z którym kredyty w walutach wymienialnych wypłacane są w złotych, przy zastosowaniu kursu kupna waluty obowiązującego w banku w chwili wypłaty. Natomiast kredyty w walutach wymienialnych podlegają spłacie w złotych, przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w banku w chwili spłaty;

4. § 38ust. 1 i 2 Regulaminu, zgodnie z którym odsetki, prowizje oraz opłaty naliczane są w walucie kredytu i podlegają spłacie w złotych przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w banku w chwili spłaty. W przypadku kredytu w walucie wymienialnej, w celu ustalenia całkowitego kosztu i łącznej kwoty kosztów kredytu, stosuje się kurs sprzedaży waluty kredytu, obowiązujący w banku w chwili ustalenia kosztu. W przypadku konieczności ustalenia w walucie wysokości kosztu podanego w złotych, stosuje się kurs kupna waluty kredytu, obowiązujący w banku w chwili ustalenia kosztu;

5. § 39 ust. 5Regulaminu, zgodnie z którym przy przewalutowaniu stosuje się, obowiązujący w banku w chwili podpisania przez kredytobiorcę aneksu do umowy

o przewalutowaniu, kurs: sprzedaży waluty – w przypadku przewalutowana z waluty wymienialnej na złote; kupna waluty - w przypadku przewalutowania ze złotych na walutę wymienialną; kupna/sprzedaży walut – w przypadku przewalutowania z waluty wymienialnej na inną walutę wymienialną;

6. § 39 ust. 7Regulaminu, zgodnie z którym przy przewalutowaniu stosuje się obowiązujący w banku w chwili podpisania przez kredytobiorcę aneksu, kurs kupna/sprzedaży waluty.

Analiza przywołanych wyżej postanowień dotyczących waloryzacji prowadzi do konkluzji, że nie odwołują się one do ustalanych w sposób neutralny kursów CHF czy jakichś obiektywnych, zewnętrznych wskaźników czy czynników, na które żadna ze stron nie ma wpływu. Zasady ustalania kursów zostały natomiast przekazane do wyłącznych uprawnień pozwanego, nie określając bliżej kryteriów ustalania ich wysokości. Wprowadzenie mechanizmu indeksacji na podstawie aneksu nr (...) doprowadziło do istotnej zmiany konstrukcji zobowiązania. Kredyt pierwotnie złotowy został powiązany z walutą obcą – frankiem szwajcarskim – przy czym zarówno saldo zadłużenia, jak i wysokość poszczególnych rat zostały uzależnione od kursu tej waluty. Kluczowe znaczenie miało jednak to, że kurs ten nie wynikał z obiektywnego, niezależnego od stron mechanizmu rynkowego w rozumieniu ścisłym, lecz był ustalany przez bank w oparciu

o własne tabele kursowe.

W ocenie Sądu w świetle takich postanowień umownych wprowadzonych aneksem nr (...), bank może jednostronnie i arbitralnie modyfikować wskaźniki, według których obliczana jest zarówno wysokość kapitału kredytu do spłaty, jak i świadczeń kredytobiorcy (rat kredytowych). Waloryzacja kredytu na podstawie przedmiotowej umowy w brzmieniu nadanym aneksem odbywa się w oparciu o tabele kursowe sporządzane przez pozwanego i to uprawnienie banku do określania wysokości kursów CHF na gruncie zawartej umowy nie doznaje formalnie żadnych określonych ograniczeń. Jakiekolwiek ograniczenie w tym zakresie nie wynika także z żadnych przepisów prawa.

Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko, iż określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron (vide: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 roku, I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z dnia 1 marca 2017 roku, IV CSK 285/16, LEX nr 2308321, z dnia 19 września 2018 roku, I CNP 39/17, LEX nr 2559417, z dnia 24 października 2018 roku, II CSK 632/17, LEX nr 2567917, z dnia 13 grudnia 2018 roku, V CSK 559/17, LEX nr 2618543, z dnia 27 lutego 2019 roku, II CSK 19/18, LEX nr 2626330, z dnia 4 kwietnia 2019 roku, III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z dnia 9 maja 2019 roku, I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z dnia 29 października 2019 roku, IV CSK 309/18, OSNC 2020/7-8/64). Jest niewątpliwie sprzeczne z właściwością (naturą) stosunku zobowiązaniowego, co stanowi przekroczenie zasady swobody umów określonej w art. 353 ( 1) kc. Identyczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z 28 kwietnia 2022 roku, (III CZP 40/22, Legalis nr 2686192). Postanowienia te spełniają kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne, dlatego nie są jednak nieważne, lecz nie wiążą powoda w rozumieniu art. 385 ( 1) kc.

Natura umowy w brzmieniu nadanym aneksem i generowanego przez nią stosunku sprowadza się bowiem generalnie do tego, że wyraża ona i pozwala realizować interes każdej ze stron. Z uwagi na to, że interesy te bywają przeciwstawne, istotę umowy stanowi uzgodnienie woli stron, wyrażającej ich interesy. Zgoda obydwu stron jest oczywistym wymogiem tak przy zawarciu umowy, jak i przy zmianach jej treści, stąd też nawet przy najdalej idących ułatwieniach w realizacji inicjatywy zmian pozostawiona jest drugiej stronie możliwość odmowy zgody na zmiany. W tym stanie rzeczy za sprzeczne z naturą umowy w brzmieniu nadanym aneksem należy uznać pozostawienie w ręku jednej tylko strony możliwości dowolnej zmiany jej warunków. Sprzeczność ta występuje szczególnie wyraźnie zwłaszcza przy umowach, zawieranych nie w oparciu o indywidualne pertraktacje, ale w oparciu o regulamin wydany przez profesjonalistę, skoro jest oczywiste, że zawsze jest on zainteresowany w najkorzystniejszym dla siebie ukształtowaniu regulacji masowo zawieranych umów (tak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z 22 maja 1991 roku, III CZP 15/91, OSNC 1992/1/1).

W niniejszej sprawie treść ww. klauzul wprowadzonych aneksem nr (...) nie wskazuje według jakiego, obiektywnego kursu, ma nastąpić przeliczanie rat i kapitału kredytu. Nie zawiera ona również warunków ustalania przez bank kursów wymiany walut odnoszących się do uruchomienia kredytu, jak i jego spłaty. Dlatego strona powodowa na podstawie tych postanowień nie była w stanie zweryfikować, jak pozwany kształtował kursy wymiany walut i jakimi zasadami przy tym się kierował. Nie była również w stanie określić ostatecznego kosztu kredytu oraz konsekwencji finansowych związanych ze stosowaniem klauzul waloryzacyjnych. Strona powodowa nie została poinformowana o tym, w jaki sposób tworzone są tabele kursów banku, jak przedstawiało się historyczne kształtowanie waluty CHF względem złotego, euro czy dolara amerykańskiego, a także tego, że raty kredytowe czy też saldo kredytu mogą drastycznie wzrosnąć. Nie przedstawiono jej symulacji porównawczej pokazującej kształtowanie się zarówno wysokości salda zadłużenia, jak i wysokości miesięcznej raty kredytu, w przypadku odpowiednio kredytu w PLN i CHF, w sytuacji znaczącej zmiany kursu i aprecjacji franka szwajcarskiego. Wysokość spreadów, mających poza kursem z rynku forex kluczowy wpływ na wysokość kursów walut w tabeli – określał dowolnie pozwany.

W tym miejscu należy zaakcentować, iż w świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, iż podpisując umowę kredytu denominowaną w obcej walucie, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w wypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Ponadto, przedsiębiorca musi przedstawić możliwe zmiany kursów wymiany walut i ryzyko związane z zawarciem takiej umowy (vide: wyrok z dnia 10 czerwca 2021 roku, C-776/19, Legalis nr 2581726).Nie ulega wątpliwości, iż w niniejszej sprawie pozwany nie wywiązał się z tego obowiązku.

Ponadto treść klauzuli umowy kredytu w brzmieniu nadanym aneksem zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (tak wskazał m.in. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 18 listopada 2021 roku, sygn. C 212/20). Powyższy aneks w żadnym wypadku nie dawał powódce takich możliwości.

Wysokość świadczenia kredytobiorcy została określona w ten sposób, że kwoty kredytu przeliczano najpierw ze złotych na franki szwajcarskie, po kursie wskazanym przez pozwanego, uzyskując równowartość kredytu wyrażoną w walucie obcej. Następnie – już bezpośrednio w celu określenia każdej kolejnej raty – przeliczano wskazywaną przez bank kwotę w CHF na złotówki po kursach ustalanych przez kredytodawcę w jego tabeli kursów.

Z punktu widzenia oceny abuzywności kluczowe znaczenie ma brak przejrzystości

i weryfikowalności tego mechanizmu dla konsumenta. Powódka w dacie zawarcia aneksu nr (...) nie miała możliwości ustalenia ani przewidzenia, w jaki sposób konkretne decyzje banku dotyczące wysokości spreadu przełożą się na jej przyszłe zobowiązania. Brak było również jasnych i zrozumiałych informacji pozwalających na ocenę, że zmiana kursu waluty oraz sposób jego ustalania mogą prowadzić nie tylko do wzrostu rat, ale również do wzrostu salda zadłużenia mimo regularnej spłaty kredytu.

Należy wyraźnie zaakcentować, iż aneks nr (...) nie przewidywał żadnych ograniczeń

w określaniu przez bank kursów w tabelach kursów obowiązujących w banku. Wbrew sugestiom pozwanego z aneksu nie wynikało, że kurs z tabel banku ma być rynkowy, sprawiedliwy, czy rozsądny. Przepisy prawa także nie nakładały na pozwanego jakichkolwiek ograniczeń w tym zakresie mierze. Prawo nie zakazywało pozwanemu tworzenia dowolnej ilości tabel kursów walut obcych i zamieszczania w nich kursów uznanych za właściwe przez bank. Ze spornego aneksu nie wynikało również, aby kurs waluty wpisywany do tabeli kursów obowiązującej w pozwanym banku w dniu przeliczania całej kwoty kredytu na CHF, a następnie w dniu spłaty każdej kolejnej raty, musiał przybrać wartość rynkową albo jakąkolwiek wartość możliwą do ustalenia i przewidzenia przez drugą stronę umowy. Aneks i regulamin nie przewidywały żadnych kryteriów, wedle których miałby być ustalony kurs w tabeli. W ocenie Sądu bez znaczenia dla rozstrzygnięcia był opis zawarty w treści odpowiedzi na pozew opis tego, w jaki sposób dokonywał on określania kursów wpisywanych następnie do tabeli. Żadne ograniczenia swobody kształtowania kursu nie wynikały bowiem z aneksu, zatem stosowanie jakichkolwiek praktyk w określaniu kursu waluty było swobodną decyzja pozwanego jako kredytodawcy i w każdej chwili mogło być dowolnie zmienione. Wszystkie ww. okoliczności świadczą o sprzeczności ww. postanowień z właściwością (naturą) stosunku zobowiązaniowego, a zatem nie wiążą powódki w rozumieniu art. 385 1 kc, co prowadzi do konieczności ich pominięcia przy ocenie treści stosunku prawnego łączącego strony oraz przy jego rozliczeniu.

Brak podstaw do eliminacji całej umowy

Uzupełniając dotychczasowe rozważania, należy w sposób szczególny zaakcentować, że celem art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, a w szczególności drugiego członu zdania, nie jest unieważnienie wszystkich umów zawierających nieuczciwe warunki, lecz zastąpienie formalnej równowagi między prawami i obowiązkami stron umowy, jaką ustanawia umowa, równowagą rzeczywistą, pozwalającą na przywrócenie równości między nimi. Dana umowa musi nadal obowiązywać bez zmian innych niż wynikające ze zniesienia nieuczciwych warunków (wyrok TSUE z 8 września 2022 roku, C-80/21, Legalis nr 2714917).

Wynika to wprost zarówno z treści art. 6 ust. 1 dyrektywy, jak i z jej jednolitej wykładni dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który konsekwentnie podkreśla, że unieważnienie całej umowy stanowi rozwiązanie o charakterze wyjątkowym i ostatecznym, dopuszczalne jedynie w sytuacji, gdy po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych umowa nie może dalej istnieć w sensie prawnym lub jej utrzymanie byłoby obiektywnie niemożliwe. Trybunał wskazuje przy tym, że sąd krajowy powinien w pierwszej kolejności zmierzać do utrzymania umowy w mocy po usunięciu nieuczciwych postanowień, gdyż to właśnie taki skutek najlepiej realizuje cel dyrektywy, jakim jest ochrona konsumenta przed nieuczciwymi warunkami przy jednoczesnym unikaniu skutków dla niego niekorzystnych, które mogłyby wyniknąć z całkowitego upadku umowy (vide: wyrok TSUE z dnia 3 października 2019 roku, C-260/18, Legalis nr 2230278; wyrok z dnia 14 czerwca 2012 roku, C-618/10, Legalis nr 483548).

W tym kontekście należy podkreślić, że dyrektywa 93/13 nie służy automatycznemu unicestwieniu całych stosunków zobowiązaniowych, lecz przeciwnie – zakłada ich utrzymanie w możliwie szerokim zakresie, o ile tylko możliwe jest dalsze ich funkcjonowanie po eliminacji nieuczciwych postanowień. Eliminacja całej umowy stanowi rozwiązanie ultima ratio i może być zastosowana wyłącznie wtedy, gdy brak jest jakiejkolwiek możliwości utrzymania stosunku prawnego bez postanowień abuzywnych.

Analogiczne stanowisko wynika z implementacji dyrektywy do prawa krajowego w art. 385 1 § 2 kc, który również nie przewiduje automatycznej nieważności całej umowy, lecz jedynie bezskuteczność niedozwolonych postanowień względem konsumenta, przy pozostawieniu w mocy pozostałej części umowy, o ile może ona dalej obowiązywać.

Z powyższych względów w realiach niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że po eliminacji postanowień aneksu nr (...) dotyczących mechanizmu indeksacji oraz tabel kursowych banku umowa nie może dalej funkcjonować. Usunięcie tych postanowień nie prowadzi bowiem do unicestwienia podstawowego stosunku zobowiązaniowego, jakim jest kredyt pieniężny, lecz jedynie eliminuje mechanizm jego waloryzacji do waluty obcej. W konsekwencji umowa może i powinna być utrzymana w mocy jako kredyt wyrażony w walucie polskiej (kredyt złotowy), odpowiadający konstrukcji zobowiązania, zmienionej wyłącznie aneksem nr (...), w zakresie kwoty udzielonego finansowania, tj. 289 916,10 złotych, przy jednoczesnym pominięciu wszystkich postanowień wprowadzonych aneksem nr (...) w zakresie indeksacji do CHF. Takie rozwiązanie pozostaje

w pełnej zgodności z celem dyrektywy 93/13, ponieważ zapewnia realną ochronę konsumenta poprzez eliminację nieuczciwego mechanizmu, a jednocześnie nie prowadzi do nadmiernych, nieproporcjonalnych skutków w postaci całkowitego upadku umowy, który mógłby działać na niekorzyść konsumenta.

Należy przy tym podkreślić, że brak jest w niniejszej sprawie przesłanek do przyjęcia nieważności całej umowy kredytu. Wynika to z faktu, że umowa może być wykonywana po eliminacji klauzul abuzywnych. Ponadto jej dalsze obowiązywanie odpowiada zarówno jej pierwotnemu charakterowi ekonomicznemu, jak i rzeczywistej woli stron wyrażonej w chwili jej zawarcia.

Z tych względów Sąd przyjął, że skutkiem stwierdzenia abuzywności postanowień aneksu nr (...) z dnia 4 lutego 2008 roku jest ich bezskuteczność wobec powódki, przy jednoczesnym utrzymaniu w mocy pozostałej części umowy kredytu jako kredytu złotowego, tak jakby mechanizm indeksacji do waluty CHF nie został wprowadzony. Dopiero takie ukształtowanie stosunku prawnego pozwala na dokonanie prawidłowego rozliczenia stron, które – jak wskazano wcześniej – prowadzi do stwierdzenia nadpłaty po stronie powódki w wysokości 101 011,01 złotych, stanowiącej świadczenie nienależne.

W związku z powyższym, Sąd orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku, oddalając powództwo główne o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 16 października 2006 roku oraz o zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powódki kwoty 289 941,11 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 września 2020 roku do dnia zapłaty.

Skutki nieważności aneksów przewalutowujących w kredytach złotówkowych

w świetle orzecznictwa

Rozstrzygnięcie podjęte w niniejszej sprawie pozostaje zgodne ze spójnym kierunkiem interpretacyjnym wykształconym w orzecznictwie dotyczącym kredytów, w których pierwotnie złotówkowe zobowiązania zostały następnie zmodyfikowane aneksami wprowadzającymi mechanizm indeksacji do franka szwajcarskiego. Zgodnie z nim ustalenie nieważności aneksu przewalutowującego nie prowadzi do nieważności całej umowy kredytowej, lecz skutkuje przywróceniem jej pierwotnej treści – jako kredytu w pełni złotówkowego.

Podstawą tego podejścia jest kwalifikacja aneksu jako czynności modyfikującej istniejący stosunek zobowiązaniowy, a nie jego elementu konstytutywnego. W konsekwencji wadliwość aneksu – wynikająca najczęściej z abuzywności klauzul indeksacyjnych i kursowych – nie rozciąga się automatycznie na całą umowę. Skoro aneks jest nieważny, nie wywołuje skutków prawnych, a więc stosunek stron należy oceniać tak, jakby nigdy nie został zawarty. Prowadzi to do odtworzenia pierwotnych warunków umowy.

Obszernie stanowisko to wyrażono w wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 24 czerwca 2021 roku (sygn. I ACa 35/21, Legalis nr 2607684), w którym mimo stwierdzenia nieważności aneksu – utrzymano w mocy umowę kredytu, wskazując na konieczność powrotu do jej pierwotnego kształtu. Podobnie orzekał Sąd Okręgowy w Warszawie, akcentując automatyczny powrót do stanu sprzed zawarcia aneksu (por. wyrok z 8 listopada 2022 roku, sygn. XXVIII C 2633/22, Legalis nr 2930310, wyrok z 23 lipca 2026 roku, III C 1388/24, LEX nr 4136982) oraz Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 2 marca 2026 roku (sygn. akt VI ACa 1162/23). Ponadto Sąd Apelacyjny w Katowicach potwierdził, że eliminacja wadliwej modyfikacji nie powoduje upadku całej umowy (wyrok z 13 lutego 2023 roku, I ACa 126/22, Legalis nr 3050009).

Podejście to pozostaje w zgodzie z orzecznictwem Sąd Najwyższy oraz standardem TSUE wynikającym z sprawy C-260/18 (D.), zgodnie z którym umowa może nadal obowiązywać po usunięciu klauzul abuzywnych, o ile jest to możliwe. W przypadku kredytów pierwotnie złotówkowych warunek ten jest spełniony, ponieważ mechanizm walutowy stanowi jedynie późniejszą modyfikację, a nie element konieczny dla funkcjonowania umowy.

W efekcie nieważność aneksu prowadzi do usunięcia wadliwej ingerencji w treść stosunku prawnego, bez potrzeby jego eliminowania w całości. Umowa nadal wiąże strony, lecz w swojej pierwotnej, zgodnej z prawem postaci. Takie rozwiązanie zapewnia skuteczną ochronę konsumenta, a jednocześnie respektuje stabilność stosunku zobowiązaniowego i pierwotną wolę stron. Potwierdza to jednoznacznie wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 30 kwietnia 2026 roku (Ł., C-246/25, LEX nr 4086679) zgodnie z którym art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, a także zasady skuteczności i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym stwierdzenie nieważności aneksu do umowy kredytu hipotecznego zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ze względu na obecność nieuczciwych warunków skutkuje przywróceniem pierwotnych warunków tej umowy, które ten aneks miał zastąpić tymi nieuczciwymi warunkami, pod warunkiem że należycie uwzględniono negatywne konsekwencje dla tego konsumenta i korzyści dla tego sprzedawcy wynikające z takiego przywrócenia pierwotnych warunków, w sposób gwarantujący, że przywrócenie pierwotnych warunków umożliwia osiągnięcie skutecznej równowagi między prawami i obowiązkami stron umowy, a tym samym skuteczną ochronę konsumenta, bez podważania celu odstraszającego realizowanego przez tę dyrektywę.

Rozliczenie stron

W konsekwencji stwierdzenia abuzywności postanowień aneksu nr (...) z dnia 4 lutego 2008 roku oraz ich bezskuteczności wobec powódki, konieczne było dokonanie rozliczenia stron w oparciu o przepisy o nienależnym świadczeniu (art. 410 § 2 kc w zw. z art. 405 kc), przy przyjęciu, że łączący strony stosunek prawny należy oceniać tak, jakby od początku miał charakter kredytu złotowego w kwocie obniżonej postanowieniami Aneksu nr (...) z dnia 7 września 2007 roku, tj. 289 916,10 złotych – bez mechanizmu indeksacji do waluty obcej.

Takie podejście pozostaje w pełnej zgodności zarówno z art. 385 ( 1) kc, jak i z utrwaloną wykładnią dyrektywy 93/13/EWG dokonywaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który konsekwentnie wskazuje, że sąd krajowy jest zobowiązany do całkowitego wyeliminowania nieuczciwego warunku z umowy, przy jednoczesnym zakazie jego modyfikacji lub zastępowania innym mechanizmem, jeżeli prowadziłoby to do utrzymania skutków ekonomicznych klauzuli abuzywnej ( por. wyroki TSUE z 3 października 2019 roku, C-260/18, Legalis nr 2230278; z 14 czerwca 2012 roku, C-618/10, Legalis nr 483548).

Jednocześnie zarówno Trybunał Sprawiedliwości, jak i Sąd Najwyższy, podkreślają, że celem dyrektywy 93/13 nie jest eliminacja umowy jako takiej, lecz przywrócenie równowagi kontraktowej poprzez wyeliminowanie nieuczciwych postanowień, przy czym unieważnienie całej umowy stanowi rozwiązanie ostateczne (ultima ratio), dopuszczalne jedynie w sytuacji, gdy dalsze jej wykonywanie nie jest możliwe po usunięciu klauzul abuzywnych.

W realiach niniejszej sprawy brak jest przesłanek do przyjęcia nieważności całej umowy kredytu, co znajduje potwierdzenie zarówno w orzecznictwie TSUE, jak i w judykaturze Sądu Najwyższego, który wskazuje, że eliminacja klauzul indeksacyjnych nie musi prowadzić do upadku całego stosunku prawnego, jeżeli możliwe jest jego dalsze wykonywanie jako kredytu złotowego (vide: wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18, Legalis nr 2277328; oraz z 27 listopada 2019 roku, II CSK 483/18, Legalis nr 2254284). W konsekwencji Sąd przyjął, że skutkiem abuzywności postanowień aneksu nr (...) jest ich bezskuteczność ex tunc, przy jednoczesnym utrzymaniu w mocy pozostałej części umowy jako kredytu złotowego. Tak ukształtowany stosunek prawny stanowił podstawę rozliczeń stron w niniejszej sprawie.

Z obdarzonej walorem wiarygodności opinii biegłego z zakresu finansów i rachunkowości wynikało, że w okresie od dnia 6 listopada 2006 roku do dnia 4 listopada 2020 roku powódka spełniła na rzecz pozwanego łącznie kwotę 279 283,27 złotych, przy czym w przypadku kredytu złotowego bez mechanizmu indeksacji należność banku wyniosłaby 178 272,26 złotych. Różnica w wysokości 101 011,01 złotych stanowi świadczenie nienależne, podlegające zwrotowi na rzecz powódki ( uzupełniająca opinia biegłego k. 786-791). Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd w pkt IV sentencji wyroku zasądził od pozwanego (...) Bank (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz R. L. kwotę 101 011,01 złotych. Rozstrzygnięcie to obejmuje zwrot różnicy pomiędzy wartością świadczenia otrzymaną przez pozwanego przy stosowaniu klauzul waloryzacyjnych, a kwotą jaką pozwany uzyskałby, gdyby umowa była wykonywana z pominięciem klauzul waloryzacyjnych.

W pozostałym zakresie, tj. co do dalej idącego żądania pozwu o zapłatę kwoty 157 005,60 złotych, powództwo podlegało oddaleniu, o czym orzeczono w pkt V sentencji wyroku.

Odsetki

O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 kc, zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Zgodnie z art. 455 kc, jeżeli termin spełnienia świadczenia nie został oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno zostać spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.

Sąd zasądził na rzecz powódki od pozwanego odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty wskazanej w pkt. IV sentencji wyroku, przy czym zostały one rozdzielone na odrębne części, od których bieg odsetek został ustalony od różnych dat, stosownie do momentu ich wymagalności. W odniesieniu do kwoty 88 260,08 złotych, Sąd miał na względzie datę doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, tj. dzień 21 maja 2021 roku ( epo k. 70), a zatem odsetki ustawowe za opóźnienie zostały zasądzone od tej daty do dnia zapłaty. Natomiast w odniesieniu do pozostałej części, tj. kwoty 12 750,93 złotych, Sąd wziął pod uwagę datę doręczenia pozwanemu odpisu modyfikacji powództwa z dnia 27 sierpnia 2021 roku, tj. dzień 8 września 2021 roku ( epo k. 399) , a zatem odsetki ustawowe za opóźnienie zostały zasądzone od tej daty do dnia zapłaty.

Z tych względów Sąd oddalił powództwo o zapłatę odnośnie daty początkowej naliczania odsetek w zakresie przekraczającym wyżej wskazany okres ( pkt V sentencji wyroku).

Brak podstaw do uwzględnienia zarzutu przedawnienia roszczeń powódki

Podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczeń powódki nie zasługiwał na uwzględnienie. W realiach niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, aby roszczenia dochodzone przez powódkę uległy przedawnieniu, zarówno w świetle obowiązujących przepisów prawa krajowego, jak i aktualnego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego.

W szczególności należy mieć na uwadze stanowisko wyrażone przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 10 czerwca 2021 roku (C-776/19, Legalis nr 2581726), w którym podkreślono konieczność zapewnienia konsumentowi realnej i efektywnej ochrony jego praw, w tym rzeczywistej możliwości dochodzenia roszczeń wynikających z niedozwolonych postanowień umownych. W konsekwencji mechanizmy krajowego prawa cywilnego, w tym instytucja przedawnienia, nie mogą prowadzić do ograniczenia tej ochrony w sposób, który czyniłby ją iluzoryczną.

Powyższe stanowisko pozostaje w pełni spójne z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, w szczególności wyrażoną w uchwale z dnia 7 maja 2021 roku (III CZP 6/21, Legalis nr 2563899), w której wskazano na konieczność takiej wykładni przepisów prawa krajowego, która uwzględnia standard ochrony konsumenta wynikający z prawa unijnego oraz zapewnia jego skuteczność. W tym kontekście nie sposób przyjąć, aby bieg terminu przedawnienia mógł rozpocząć się w sposób oderwany od świadomości konsumenta co do wadliwości postanowień umownych i przysługujących mu z tego tytułu roszczeń.

Niezależnie od powyższego, nawet przy założeniu odmiennej koncepcji początku biegu terminu przedawnienia, w okolicznościach niniejszej sprawy zachodziłyby podstawy do nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia na podstawie art. 117 1 § 2 pkt 3 kc. Przepis ten umożliwia odstąpienie od skutków przedawnienia w sytuacjach, w których jego podniesienie pozostawałoby w sprzeczności z zasadami słuszności. W ocenie Sądu, w świetle całokształtu okoliczności sprawy, w tym charakteru łączącego strony stosunku prawnego oraz asymetrii informacyjnej na etapie zawierania aneksu nr (...), zastosowanie tego przepisu byłoby w pełni uzasadnione. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zarzut przedawnienia podniesiony przez pozwanego nie mógł odnieść skutku i nie stanowił przeszkody do merytorycznego rozpoznania oraz uwzględnienia roszczeń powódki.

Zarzut zatrzymania zgłoszony przez pozwanego

W ocenie Sądu zarzut zatrzymania nie zasługiwał na uwzględnienie z uwagi na postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 8 maja 2024 roku (C-424/22, Legalis nr 3081638) oraz uchwałę Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2024 roku (III CZP 31/23, Legalis nr 3092813).

Rozstrzygnięcie o kosztach procesu

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 kpc, dokonując ich wzajemnego zniesienia pomiędzy stronami. Przepis ten przewiduje, że w razie częściowego uwzględnienia żądań każdej ze stron sąd może stosunkowo rozdzielić koszty albo je wzajemnie znieść, jeżeli okoliczności sprawy uzasadniają takie rozstrzygnięcie. Instytucja ta znajduje zastosowanie w szczególności w sytuacjach, w których każda ze stron jest w pewnym zakresie stroną wygrywającą i przegrywającą, a wynik procesu nie ma charakteru jednoznacznie pełnego uwzględnienia stanowiska jednej z nich.

W niniejszej sprawie zostało uwzględnione dopiero drugie powództwo ewentualne – i to jedynie częściowo. Oznacza to, że żadna ze stron nie może zostać uznana za wygrywającą proces w całości. Powódka uzyskała rozstrzygnięcie co do zasady potwierdzające jej roszczenie o zapłatę, jednak w zakresie konstrukcji prawnej i podstawy rozliczenia nie wszystkie jej twierdzenia zostały w pełni podzielone przez Sąd. Z kolei pozwany również nie odniósł pełnego sukcesu procesowego, albowiem jego stanowisko zmierzające do oddalenia powództwa w całości nie zasługiwało na uwzględnienie. W takich okolicznościach zastosowanie znajduje zasada słuszności wyrażona w art. 100 kpc, pozwalająca na wzajemne zniesienie kosztów procesu, jako rozwiązanie najbardziej adekwatne do wyniku sprawy oraz stopnia jej skomplikowania.

Sąd miał przy tym na uwadze, że spór pomiędzy stronami dotyczył zagadnień złożonych zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym, związanych z oceną skutków wprowadzenia mechanizmu indeksacji kredytu do waluty obcej oraz jego zgodności z przepisami o ochronie konsumenta. Wymagało to przeprowadzenia obszernego postępowania dowodowego, w tym dowodu z dokumentów oraz opinii biegłego, co uzasadnia przyjęcie, że obciążanie jednej ze stron całością kosztów procesu byłoby nieuzasadnione. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w pkt VI sentencji wyroku, wzajemnie znosząc koszty procesu pomiędzy stronami.

Zwrot zaliczki uiszczonej przez strony na poczet sporządzenia opinii biegłego

Postanowieniem z 25 kwietnia 2022 roku Sąd dopuścił dowód

z opinii biegłego (postanowienie k. 429), na poczet której strony wpłaciły zaliczki w wysokości po 2 500 złotych (potwierdzenie wpłaty k. 417-418).

Zgodnie z art. 80 ust. 1 w zw. z art. 84 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tj. Dz. U z 2025 roku, poz. 1228 ze zm.) Sąd z urzędu zwraca stronie wszelkie należności z tytułu wydatków, stanowiące różnicę między kosztami pobranymi od strony a kosztami należnymi. Postanowieniem z 26 stycznia 2023 roku Sąd przyznał biegłej G. S. wynagrodzenie w wysokości 2 413,37 złotych, które zostało wypłacone w ten sposób, że kwotę 1 206,68 złotych wypłacono z zaliczki uiszczonej przez powódkę i zaksięgowanej pod poz. (...), a kwotę 1 206,69 złotych wypłacono z zaliczki uiszczonej przez pozwanego i zaksięgowanej pod poz. (...) (postanowienie k. 556, polecenie wypłaty k. 620). W odpowiedzi na zarzuty podniesione przez powódkę biegła sporządziła opinię uzupełniającą ( uzupełniająca opinia biegłego k. 786-791). Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2026 roku Sąd przyznał biegłej sądowej wynagrodzenie za sporządzenie opinii uzupełniającej w wysokości 871,87 złotych, które wypłacono następnie z zaliczki uiszczonej przez powódkę i zaksięgowanej pod poz. 570007608623 (postanowienie 800). Z uwagi na niewykorzystanie pełnych kwot wpłaconych przez strony zaliczek, Sąd stosownie do pkt VII i VIII sentencji wyroku nakazał zwrócić na rzecz powódki R. L. ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 421,45 złotych oraz na rzecz pozwanego kwotę 1293,32 złotych.

Mając na uwadze powyższe okoliczności i treść przepisów prawa, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Sędzia Tomasz Niewiadomski