III AUa 1474/24

Sygn. akt III AUa 1474/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 lipca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SA Monika Rosłan - Karasińska

po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2026 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym

sprawy T. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w V.

o podleganie ubezpieczeniom społecznym

na skutek apelacji T. P.

od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie XXI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 15 kwietnia 2024 r. sygn. akt XXI U 2059/21

1. zmienia zaskarżony wyrok w pkt 1. i poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) w V. z dnia 17 sierpnia 2021 r. nr (...) w ten sposób, że stwierdza, że T. P. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność będąca wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością od dnia 13 października 2020 r.;

2. oddala odwołanie w pozostałym zakresie;

3. oddala apelację w pozostałej części;

4. zmienia zaskarżony wyrok w pkt 2. w ten sposób, że znosi wzajemnie między stronami koszty procesu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji;

5. znosi wzajemnie między stronami koszty procesu w postępowaniu apelacyjnym.

Monika Rosłan - Karasińska

Sygn. akt III AUa 1474/24

Decyzją z 17 sierpnia 2021 r., nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w V. stwierdził, że T. P.:

1. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, będąca wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o. w okresach od 1 lipca 2009 r. do 31 października 2009 r. i od 13 października 2020 r.

2. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 listopada 2009 r. do 12 października 2020 r.

Uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że T. P. od 1 listopada 2009 r. prowadził działalność usługową związaną z administracyjną obsługą biura, nie zgłosił zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej, zgłosił zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej 13 października 2020 r. Organ wskazał również, że T. P. od 14 października 2009 r. jest wspólnikiem spółki (...) sp. z o.o. i początkowo posiadał całość jej udziałów, od 19 listopada 2015 r. posiada 99 udziałów spółki. W ocenie organu, T. P. należy zatem traktować jako wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.

Ponadto wskazano, że T. P. posiadał udziały w następujących spółkach:

– (...) sp. z o.o. od 25 lipca 2001 r. do 17 sierpnia 2019 r. – całość udziałów,

(...) sp. z o.o. od 18 stycznia 2011 r. do 13 marca 2012 r. – całość udziałów,

(...) sp. o.o. od 23 marca 2011 r. do 20 kwietnia 2020 r. – całość udziałów, od kwietnia 2020 r. – 51 z 52 udziałów.

(bezsporne; wydruki z Centralnej informacji KRS k.20-40 a.r.)\

T. P. od 1 listopada 2009 r. do 12 października 2020 r. prowadził działalność gospodarczą po firmą (...) - działalność usługową związaną z administracyjną obsługą biura. (wydruk z (...) k.16 a.r.)

Odwołanie od powyższej decyzji złożył T. P., wnosząc o jej zmianę poprzez ustalenie, że nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu w okresach wskazanych w decyzji. (odwołanie k. 3-8 a.s.) . W uzasadnieniu wskazał, że tylko w sytuacji, gdy spółka posiada jednego wspólnika istnieje konieczność uiszczania składek społecznych, a każda inna sytuacja, w której występuje co najmniej dwóch wspólników, nie rodzi obowiązku zapłaty składek społecznych. Co więcej odwołujący się wskazał że, w spółce (...) sp. z o.o. jakikolwiek wpływ na kierowanie spółką posiadał jedynie prezes spółki B. J..

Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie od odwołującego na rzecz organu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Organ podtrzymał argumentację przedstawioną w decyzji. (odpowiedz na odwołanie k.11-12 a.s.).

Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XXI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu na rozprawie sprawy T. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w V. na skutek odwołania T. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) w V. z dnia 17 sierpnia 2021 r., nr (...) o podleganie ubezpieczeniom społecznym w pkt 1 oddalił odwołanie; w pkt 2 zasądził od T. P. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) w V. koszty procesu w kwocie 180 (sto osiemdziesiąt) złotych z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty .

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

T. P. od 1 listopada 2009 r. do 12 października 2020 r. prowadził działalność gospodarczą po firmą (...) - działalność usługową związaną z administracyjną obsługą biura. (wydruk z (...) k.16 a.r.).

T. P. posiadał/posiada udziały w następujących spółkach:

- (...) sp. z o.o. od 14 października 2009 r. - całość udziałów, od 19 listopada 2015 r. - 99 udziałów spółki,

– (...) sp. z o.o. od 25 lipca 2001 r. do 17 sierpnia 2019 r. – całość udziałów,

(...) sp. z o.o. od 18 stycznia 2011 r. do 13 marca 2012 r. – całość udziałów,

(...) sp. o.o. od 23 marca 2011 r. do 20 kwietnia 2020 r. – całość udziałów, od kwietnia 2020 r. – 51 z 52 udziałów. (bezsporne; wydruki z Centralnej informacji KRS k.20-40 a.r.)

Prezesem (...) sp. z o.o. od 25 lipca 2001 r. do 17 sierpnia 2019 r. był B. J. i to on zajmował się sprawami spółki. (zeznania świadka I. P. (1) k.48 a.s., zeznania świadka B. J. k.71, 93v a.s.)

Jeden udział w (...) sp. z o.o. i jeden udział w (...) sp. o.o. posiada I. P. (1) – syn odwołującego się. (zeznania świadka I. P. (1) k.48 a.s., przesłuchanie odwołującego się k.119v a.s. )

Powyższy stan faktyczny sąd okręgowy ustalił na podstawie wyżej wskazanych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz załączonych w aktach organu rentowego. Za niewiarygodne sąd uznał zeznania I. P. (1) i odwołującego się, w zakresie w jakim wskazywali, że to I. P. (1), a nie odwołujący się, zarządzał spółkami (...), (...)sp. z o.o., pomimo tego, że posiadał w nich jedynie po 1 udziale. Zaznaczyć trzeba, że świadek jest spokrewniony z odwołującym się, a więc miał interes w tym ,żeby zeznawać korzystnie dla odwołującego się. Odwołujący się nie przedstawił natomiast żadnego innego dowodu na okoliczność tego, że nie zajmował się sprawami spółki samodzielnie.

Sąd Okręgowy dokonał następujących rozważań prawnych:

Stosownie do art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy między innymi realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych. Natomiast art. 83 ust. 1 pkt 1-3 ww. ustawy stanowi, że zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, a także przebiegu ubezpieczeń oraz ustalania wymiaru składek i ich poboru.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są: osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.

W świetle art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się między innymi: osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych (w brzmieniu obowiązującym od 1. 01. 1999 r. do 29.04.2018 r.), osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r – prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust 6a, od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (w brzmieniu obowiązującym od 20.09. 2008r do 29.04.2018r.

W świetle art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się ponadto: wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej.

Zgodnie z art. 13 ust. 4a ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością - od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia udziałów w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia wszystkich udziałów w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców.

W judykaturze wskazuje się (wyr. SN 3.02.2011 r., II UK 271/10), że przepis art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej przewiduje obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe osób prowadzących działalność pozarolniczą definiując te podmioty przez wymienienie w art. 8 ust. 6 ustawy osób o różnym statusie prawnym, ale nie wprowadzając definicji pojęcia działalności pozarolniczej. Osobami takimi są jednocześnie osoby prowadzące działalność pozarolniczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, twórcy i artyści, osoby prowadzące działalność w zakresie wolnego zawodu, wspólnicy spółek osobowych, wspólnicy jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a także osoby prowadzące niepubliczne szkoły, placówki lub ich zespoły, na podstawie przepisów o systemie oświaty.

Pojęcie „prowadzenie działalności pozarolniczej" jest pojęciem szerszym od działalności gospodarczej określonej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.). Do pojęcia działalności gospodarczej w powyższym (wąskim) rozumieniu ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych odwołuje się tylko w art. 8 ust. 6 pkt 1, a w pozostałych punktach tego przepisu wymienia osoby nieprowadzące działalności gospodarczej w ścisłym znaczeniu tego pojęcia. Właśnie w kręgu tych osób znajduje się w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, który jest objęty obowiązkiem ubezpieczenia bez względu na fakt prowadzenia działalności gospodarczej.

Sąd Najwyższy podkreślił (post. z 6.05.2021 r., III UZ 5/21, Legalis), że z treści art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy wynika, że samo posiadanie statusu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością decyduje o podleganiu przez niego ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej (art. 6 ust. 1 pkt 4a ustawy sus).

Należy podkreślić, że w sytuacji posiadania przez jednego wspólnika większości udziałów, a przez drugiego jedynie niewielkiej liczby udziałów (wspólnik iluzoryczny), z perspektywy norm prawa ubezpieczeń społecznych tego rodzaju spółkę należy traktować jak spółkę jednoosobową (wyr. SN z 03.08.2011 r., I UK 8/11 oraz z 07.04.2010 r., II UK 177/09).

Podleganie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność będącej wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej odnosi się do okresu posiadania statusu wspólnika w spółce wykonującej działalność gospodarczą, niezależnie od rzeczywistego uczestnictwa w działalności takiej spółki oraz faktycznego włączania się w prowadzenie jej spraw (wyr. SA w Krakowie z 10.07.2013 r., III AUa 1796/12).

Mając na uwadze powyższe rozważania, w ocenie sądu okręgowego argumentacja organu rentowego przedstawiona w zaskarżonej decyzji była w prawidłowa. Po pierwsze, w okresie od 1 listopada 2009 r. do 12 października 2020 r. T. P. prowadził działalność gospodarczą po firmą (...) - działalność usługową związaną z administracyjną obsługą biura. Z uwagi na to podlegał on, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Po drugie, w okresie przed podjęciem ww. działalności T. P. był wspólnikiem (...) sp. z o.o. (od 25 lipca 2001 r. do 17 sierpnia 2019 r.) posiadając całość udziałów. Zatem w okresie przed podleganiem obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, T. P. podlegał, na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w zw. art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, będąca wspólnikiem jednoosobowej (...) sp. z o.o. w okresie od 1 lipca 2009 r. do 31 października 2009 r. Ponieważ T. P. posiadał w spółce (...) sp. z o.o. całość udziałów, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy było to, kto faktycznie zarządzał spółką. Po trzecie, w okresie po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, tytułem do objęcia T. P. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu był status wspólnika w jednoosobowej spółce z o.o.

Przypomnieć należy, że od 14 października 2009 r. T. P. posiadał w (...) sp. z o.o. całość udziałów. 19 listopada 2015 r. jeden udział (ze 100) w spółce przejął syn odwołującego się– I. P. (1). W spółce (...) sp. o.o. odwołujący się posiadał natomiast całość udziałów od 23 marca 2011 r. do 20 kwietnia 2020 r. W kwietniu 2020 r. jeden z 52 udziałów przejął syn odwołującego się.

W ocenie sądu okręgowego podział udziałów w spółkach (...) sp. z o.o. i (...) sp. o.o., w których I. P. (2) miał po 1 udziale, oznacza, że z perspektywy norm prawa ubezpieczeń społecznych, spółki należy traktować jak spółki jednoosobowe. Odwołujący się nie wykazał w toku postępowania, że zakres wykonywanych przez wspólników czynności był taki, że w rzeczywistości nie były to spółki jednoosobowe. W ocenie Sądu przekazanie synowi po jednym udziale w spółkach miało na celu uniknięcie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym.

Z uwagi na to, tytułem podlegania ubezpieczeniom społecznym od 13 października 2020 r., jest posiadanie przez T. P. statusu wspólnika spółki de facto jednoosobowej w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 3.07.2019 r., II UK 24/18 oraz z 8.10.2019 r., II UK 114/18).

Mając na uwadze powyższe sąd okręgowy, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c., oddalił odwołanie. O kosztach procesu sąd okręgowy orzekł zgodnie z dyspozycją art. 98 § 1 k.p.c., na podstawie którego strona przegrywająca sprawę zobowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Zgodnie z regulacją art. 98 § 3 k.p.c. do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego/adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Na koszty celowego dochodzenia swoich praw przez organ rentowy składało się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego będącego radcą prawnym, ustalone zgodnie regulacją § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Z powyższym rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego nie zgodził się odwołujący się T. P. i zaskarżył wyrok apelacją w całości zarzucając naruszenie (k. 140 i nast. a.s. – apelacja ubezpieczonego):

1. art. 6 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 1 i 4 w zw. z art. 13 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną wykładnię i tym samym uznanie, że T. P. podlega ubezpieczeniom/u emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu jako osoba prowadząca działalność pozarolniczą będącą wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o. oraz jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podczas gdy zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że T. P. we wskazanych w decyzji nr (...) okresach nie zajmował się prowadzeniem spraw w spółkach.

2. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę dowodu z zeznań świadka - I. (...) oraz Odwołującego się wobec uznania w/w zeznań za niewiarygodne w całości wyłącznie ze względu na stopień pokrewieństwa Świadka z oraz Odwołującego się mającą być źródłem (bliżej nieokreślonego i niesprecyzowanego przez Sąd) interesu Świadka w przedmiotowej sprawie przy jednoczesnym niedokonaniu analizy zeznań w kontekście działalności zawodowej spółek Odwołującego się, częstych długoterminowych pobytów Odwołującego się w USA, pod kątem ich wewnętrznej spójności oraz zgodności z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym (zeznaniami innych świadków, dowodami nieosobowymi) skutkiem czego Sąd I Instancji nietrafnie przyjął, że zeznania w/w Świadka oraz Odwołującego się nie mogą stanowić wiarygodnego dowodu w sprawie nie uczynił ich podstawą własnych ustaleń faktycznych w sprawie, podczas gdy sam fakt pokrewieństwa Świadka z Odwołującym się nie przesądza o posiadaniu przez Świadka interesu w niniejszej sprawie oraz nie stanowi wystarczającego argumentu dla podważenia wiarygodności Jego pozycji, które powinny być oceniane całościowo, przede wszystkim przez pryzmat wewnętrznej spójności oraz zgodności z pozostałym materiałem dowodowym, skutkiem czego zeznania w/w Świadka i Odwołującego się, jako konsekwentne, logiczne, pozbawione sprzeczności i znajdujące odzwierciedlenie w dowodach nieosobowych, powinny zostać uznane za wiarygodne i stanowić podstawę własnych ustaleń faktycznych Sądu I Instancji w zakresie dotyczącym działalności faktycznego prowadzenia spraw spółek, w których to Odwołujący się tylko formalnie był większościowym udziałowcem.

W związku ze sformułowanymi wyżej zarzutami pełnomocnik ubezpieczonego wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołania w całości poprzez zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uznanie, że Odwołujący się nie ubezpieczeniom wskazanym w zaskarżonej decyzji, a także zasądzenie od Organu na rzecz Odwołującego się zwrotu kosztów postępowania za Il instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z normami przepisanymi oraz o ponowne rozstrzygnięcie o kosztach procesu za I instancję; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającą go decyzję organu rentowego oraz o zasądzenie od Organu rentowego na rzecz Odwołującego się kosztów postępowania przez Sądem I i II instancji, w tym kosztów według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie apelacji wraz z zasądzeniem kosztów postępowania apelacyjnego (k. 157 i nast. – odpowiedź na apelację).

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja ubezpieczonego T. P. okazała się zasadna w części.

Tytułem wstępu należy podkreślić, że Sąd Apelacyjny podziela pogląd prawny wyrażony przez Sąd Najwyższy, iż Sąd drugiej instancji jest obowiązany zamieścić w swoim uzasadnieniu takie elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy, ale nie ma zarazem obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska odnośnie wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, jeżeli nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt IV CSK 373/11, LEX nr 1169841; z dnia 29 października 1998 r., sygn. akt II UKN 282/98, LEX nr 38240). Nie jest bowiem bezwzględnym warunkiem prawidłowego rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji odniesienie się oddzielnie do każdego z zarzutów podniesionych w apelacji. Z ustanowionego w przepisie art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2017 r., sygn. akt I CSK 578/16, LEX nr 2242157).

Ze względu na powyższe, Sąd Apelacyjny odniósł się szczegółowo do istotnych z punktu widzenia niniejszej sprawy zarzutów i poprzestał na ogólnym nieuwzględnieniu podnoszonych w sprawie okoliczności drugorzędnych.

Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił stan faktyczny dotyczący prowadzenia przez odwołującego działalności gospodarczej oraz struktury udziałowej poszczególnych spółek, jednak częściowo wadliwie zastosował prawo materialne. Sąd Apelacyjny przyjmuje ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego za własne z wyjątkiem tych ocen, które sprowadzają się do kwalifikacji prawnej spółek (...) sp. z o.o. i (...) sp. z o.o. jako spółek jednoosobowych w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego wywiedziony w apelacji ubezpieczonego zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy wprawdzie zbyt lakonicznie uzasadnił odmowę wiarygodności zeznań I. P. (2) i odwołującego T. P., jednak uchybienie to nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. Okoliczności podnoszone w apelacji dotyczą bowiem wyłącznie tego, kto faktycznie prowadził sprawy spółek oraz kto podejmował decyzje gospodarcze. Nie są to natomiast okoliczności decydujące o powstaniu obowiązku ubezpieczenia wynikającego z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej. Przepis ten wiąże obowiązek ubezpieczenia ze statusem wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a nie z faktycznym prowadzeniem jej spraw. Nawet pełne podzielenie twierdzeń apelującego nie prowadziłoby zatem do odmiennych ustaleń prawnych w zakresie okresów, w których posiadał wszystkie udziały.

Odnośnie spornego okresu od 1 lipca 2009 r. do 31 października 2009 r., w tej części wywiedziona apelacja nie zasługuje, w ocenie Sądu Apelacyjnego, na uwzględnienie. Bezsporne pozostaje, że w tym okresie odwołujący był jedynym wspólnikiem spółki (...) sp. z o.o. Zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność. Powstanie obowiązku ubezpieczenia nie jest uzależnione od:

* osobistego prowadzenia spraw spółki, * pełnienia funkcji członka zarządu, * podejmowania bieżących decyzji gospodarczych. Okoliczność, że czynności zarządcze wykonywał prezes zarządu, pozostaje zatem bez znaczenia dla istnienia tytułu ubezpieczenia.

Odnośnie spornego okresu od 1 listopada 2009 r. do 12 października 2020 r., zdaniem Sądu Apelacyjnego, także w tej części apelacja nie jest zasadna. Bezsporne jest bowiem, że odwołujący T. P. prowadził działalność gospodarczą wpisaną do (...) i nie zgłosił jej zawieszenia. Zaprzestanie wykonywania działalności zostało zgłoszone dopiero 13 października 2020 r. Na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 oraz art. 13 pkt 4 ustawy systemowej istniał zatem samodzielny tytuł obowiązkowego ubezpieczenia społecznego. Argumentacja apelacji koncentruje się na sposobie funkcjonowania spółek kapitałowych. Nie podważa natomiast ustaleń dotyczących wykonywania działalności gospodarczej. Nie wykazano również, aby działalność została zakończona przed 13 października 2020 r. albo pozostawała zawieszona. W konsekwencji, zdaniem Sądu Apelacyjnego, decyzja organu rentowego w tej części odpowiada prawu.

Odnośnie spornego okresu od 13 października 2020 r., zdaniem Sądu Apelacyjnego, w tym zakresie zarzuty wywiedzione w apelacji ubezpieczonego T. P. są zasadne. Bezsporne pozostaje, że od dnia 19 listopada 2015 r. odwołujący posiadał 99 spośród 100 udziałów spółki (...) sp. z o.o., natomiast jeden udział należał do jego syna. Analogicznie od kwietnia 2020 r. posiadał 51 z 52 udziałów w spółce (...) sp. z o.o. Sąd Okręgowy przyjął, że z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych obie spółki należy traktować jako jednoosobowe.

Stanowisko to odpowiadało części wcześniejszego orzecznictwa Sądu Najwyższego. Należy mieć jednak na uwadze zapadłą uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2024 r., III UZP 8/23, mającą moc zasady prawnej. W uchwale tej przyjęto, że wspólnik posiadający 99% udziałów dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej wyłącznie z tej przyczyny, iż drugi wspólnik posiada jedynie 1% udziałów. Sąd Apelacyjny podziela tę wykładnię.

Art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej posługuje się pojęciem wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Jest to pojęcie prawa handlowego. Jeżeli spółka posiada więcej niż jednego wspólnika, nie jest spółką jednoosobową. Rozszerzająca wykładnia prowadząca do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia także wspólników większościowych nie znajduje dostatecznej podstawy normatywnej. Nie oznacza to, że każda czynność zbycia jednego udziału automatycznie eliminuje możliwość stosowania art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej. Jeżeli organ rentowy twierdzi, że drugi wspólnik jest jedynie podmiotem fikcyjnym, a czynność zbycia udziału ma charakter pozorny albo nieważny, okoliczności te powinny zostać wykazane zgodnie z regułami dowodowymi. W niniejszej sprawie organ rentowy takich okoliczności nie wykazał. Sam fakt bliskiego pokrewieństwa wspólników (ojciec- syn) nie pozwala przyjąć pozorności zbycia udziału.

Również ustalenie Sądu Okręgowego, iż przekazanie jednego udziału miało na celu uniknięcie obowiązku ubezpieczenia, ma charakter wyłącznie przypuszczenia i nie zostało oparte na konkretnych dowodach. Brak było zatem podstaw do uznania, że od dnia 13 października 2020 r. odwołujący T. P. podlegał ubezpieczeniom społecznym jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymagało odniesienia się do występujących w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozbieżności dotyczących wykładni art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie budzi wątpliwości, że przed podjęciem uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2024 r., III UZP 8/23, w judykaturze występowały dwa konkurencyjne kierunki wykładni. Pierwszy z nich, reprezentowany między innymi w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2019 r., II UK 24/18, z dnia 8 października 2019 r., II UK 114/18, z dnia 3 sierpnia 2011 r., I UK 8/11, a następnie aprobowany również w części późniejszych orzeczeń, zakładał możliwość uznania za wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością także wspólnika posiadającego niemal wszystkie udziały, jeżeli udział drugiego wspólnika miał charakter wyłącznie formalny lub iluzoryczny. Koncepcja ta odwoływała się przede wszystkim do ekonomicznej dominacji wspólnika większościowego oraz do założenia, że niewielki udział kapitałowy drugiego wspólnika nie zapewnia mu realnego wpływu na funkcjonowanie spółki. Równolegle wykształcił się jednak drugi kierunek orzeczniczy, którego wyrazem były między innymi wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2020 r., I UK 225/19, oraz z dnia 15 września 2021 r., I USKP 44/21. W orzeczeniach tych wskazano, że art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej posługuje się pojęciem wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które zostało ukształtowane przez przepisy prawa handlowego i nie może być rozszerzane w drodze wykładni funkcjonalnej. Podkreślono, że ustawodawca świadomie odróżnia wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością od wspólnika większościowego, a sąd nie jest uprawniony do tworzenia nowej kategorii podmiotów podlegających obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Rozbieżności te zostały rozstrzygnięte uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2024 r., III UZP 8/23, mającą moc zasady prawnej. W uchwale tej przyjęto, że wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością posiadający 99% udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej wyłącznie z tej przyczyny, że drugi wspólnik posiada jedynie 1% udziałów. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko wyrażone w powołanej uchwale. Po pierwsze, przemawia za tym wykładnia językowa art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej. Przepis ten nie posługuje się zwrotem „wspólnik dominujący”, „wspólnik większościowy” ani „wspólnik posiadający niemal wszystkie udziały”, lecz jednoznacznie odwołuje się do wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Jest to pojęcie normatywne zaczerpnięte z prawa spółek handlowych i nie może być interpretowane w oderwaniu od jego znaczenia systemowego. Po drugie, przepisy określające krąg podmiotów objętych obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi mają charakter przepisów prawa publicznego. Oznacza to, że nie podlegają wykładni rozszerzającej. Obowiązek publicznoprawny może wynikać wyłącznie z wyraźnej normy ustawowej. Niedopuszczalne jest obejmowanie obowiązkiem ubezpieczeniowym podmiotów, których ustawodawca wprost nie wymienił. Po trzecie, nie można utożsamiać dominującej pozycji korporacyjnej wspólnika z istnieniem tytułu ubezpieczeniowego. Kodeks spółek handlowych przewiduje funkcjonowanie spółek wieloosobowych, w których jeden wspólnik posiada zdecydowaną większość udziałów. Samo istnienie przewagi głosów nie powoduje przekształcenia spółki wieloosobowej w jednoosobową. Po czwarte, nie można abstrahować od tego, że ustawodawca zna konstrukcję wspólnika większościowego i w różnych aktach prawnych posługuje się kryterium dominacji kapitałowej, jeżeli zamierza z nią wiązać określone skutki prawne. Skoro w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej takiego kryterium nie wprowadzono, nie jest dopuszczalne jego konstruowanie wyłącznie na podstawie wykładni funkcjonalnej. Nie oznacza to jednak, że każda czynność polegająca na zbyciu jednego udziału automatycznie wyłącza możliwość stosowania art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej. Jeżeli organ rentowy twierdzi, że drugi wspólnik jest wyłącznie wspólnikiem pozornym, nie wykonuje praw udziałowych, a czynność przeniesienia udziału stanowi czynność pozorną lub nieważną, okoliczności te podlegają wykazaniu według ogólnych reguł dowodowych. W takim przypadku przedmiotem oceny pozostaje ważność oraz rzeczywisty charakter stosunku prawnego, a nie sama wielkość udziału kapitałowego.

W ocenie Sądu Apelacyjnego w rozpoznawanej sprawie organ rentowy nie wykazał jednak, aby umowy zbycia udziałów były nieważne albo pozorne. Nie ustalono również, aby drugi wspólnik był jedynie fikcyjnym podmiotem nieistniejącym w obrocie prawnym. Ustalenie Sądu Okręgowego, że przekazanie jednego udziału synowi odwołującego – I. P. (2) miało na celu uniknięcie obowiązku ubezpieczeniowego, ma charakter ocenny i nie zostało oparte na konkretnych dowodach pozwalających na zastosowanie konstrukcji pozorności czynności prawnej albo obejścia prawa. W konsekwencji brak było podstaw do przyjęcia, że spółki, w których odwołujący posiadał odpowiednio 99/100 oraz 51/52 udziałów, były jednoosobowymi spółkami z ograniczoną odpowiedzialnością w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej.

W konkluzji powyższych rozważań Sąd Apelacyjny stwierdził, że decyzja ZUS była prawidłowa w części dotyczącej okresu od 1 lipca 2009 r. do 31 października 2009 r., gdy odwołujący był jedynym wspólnikiem spółki (...) sp. z o.o.; decyzja była również prawidłowa w zakresie objęcia odwołującego ubezpieczeniami z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od 1 listopada 2009 r. do 12 października 2020 r.; nie było natomiast podstaw do objęcia go od dnia 13 października 2020 r. ubezpieczeniami jako wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję należało zmienić w zakresie wskazanym w punkcie 1 sentencji wyroku , zaś w pozostałym zakresie oddalić odwołanie (pkt 2 wyroku) oraz oddalić apelację w pozostałym zakresie na podstawie art. 385 k.p.c. (pkt 3 wyroku), znieść koszty wzajemnie pomiędzy stronami (pkt 4 i 5 wyroku).

Sędzia SA Monika Rosłan-Karasińska