III AUa 1406/24

Sygn. akt III AUa 1406/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 lipca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SA Monika Rosłan- Karasińska

po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2026 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym

sprawy N. D.

przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno – Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w O.

o ustalenie prawa do emerytury od 1 lipca 2019 r.

na skutek apelacji N. D. oraz organu rentowego Dyrektora Zakładu Emerytalno – Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w O.

od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie XXI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 15 kwietnia 2024 r. sygn. akt XXI U 1805/23

1. zmienia zaskarżony wyrok w pkt 1 i 2 w ten sposób, że zmienia zaskarżoną decyzję Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w O. z dnia 3 października 2023 r. nr(...) (...)- (...) o nr ewid. (...) i ustala N. D. prawo do emerytury i jej wysokości od 1 lipca 2019 r. wraz z wyrównaniem od 1 lipca 2019 r., w pozostałym zakresie oddala odwołanie;

2. w pozostałym zakresie oddala apelację ubezpieczonego N. D.;

3. oddala w całości apelację organu rentowego Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w O..

Monika Rosłan - Karasińska

Sygn. akt III AUa 1406/24

Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 3 października 2023 r. nr (...) na podstawie oraz art. 32 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2022 r., poz. 1626) zwanej dalej ustawą zaopatrzeniową, odmówił N. D. ustalenia prawa do emerytury od 1 lipca 2019 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej świadczenia pieniężne wypłaca się od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym złożono wniosek. Organ rentowy powołał się również na art. 32 ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej według, którego postępowanie w sprawie ustalenia prawa do zaopatrzenia emerytalnego wszczyna się na wniosek zainteresowanego. W ocenie organu rentowego prawidłowo więc ustalono prawo do emerytury od 1 września 2019 r. tj. od miesiąca w którym złożony został wniosek (decyzja k. 63 akt rentowych).

Odwołanie od decyzji złożył N. D., zarzucając naruszenie art. 26 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniowej poprzez jego niezastosowanie i nieustalenie prawa do emerytury i jej wysokości od 1 lipca 2019 r. tj. miesiąca działania ustawy; oraz niewskazanie przyczyn niezastosowania powyższego przepisu. Odwołujący wniósł o zmianę decyzji poprzez ustalenie prawa do emerytury i jej wysokości od 1 lipca 2019 r. oraz wypłatę wyrównania wraz z odsetkami (odwołanie k. 3-6 akt sprawy).

Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na odwołanie, wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji (odpowiedź na odwołanie k. 15 akt sprawy).

Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XXI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z odwołania N. D. od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w O. z 3 października 2023 r. nr (...) (...)-(...) o ustalenie prawa do emerytury od 1 lipca 2019 r. w pkt 1. zmienił częściowo zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił prawo N. D. do emerytury od 1 sierpnia 2019 roku (po sprostowaniu wyroku postanowieniem); w pozostałym zakresie odwołanie oddalił (k. 25 a.s. wyrok, k. 39 a.s., k. 57 a.s. postanowienie o sprostowaniu).

Sąd Okręgowy dokonał następujących ustaleń faktycznych:

Odwołujący N. D. (ur. (...)) zakończył służbę w Służbie Celno-Skarbowej 30 kwietnia 2017 r. Łączny wymiar służby wyniósł 17 lat, 7 miesięcy i 16 dni (wysługa k. 11 akt rentowych). Odwołujący 13 września 2019 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie emerytury policyjnej (wniosek k. 2 i nast. akt rentowych). Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 1 października 2019 r., przyznał odwołującemu emeryturę od 1 września 2019 r. na podstawie art. 5, 12, 13, 15d, 41 w związku z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2019 r. poz. 288 z późń. zm.) Decyzja nie została zaskarżona.

(decyzja k. 9 akt rentowych).

Odwołujący 2 sierpnia 2022 r. złożył wniosek do organu rentowego o zmianę decyzji z 1 października 2019 r. przez ustalenie prawa do emerytury od 1 lipca 2019 r. i wypłacenie należnego wyrównania wraz z należnymi odsetkami (pismo k. 49 akt rentowych)

Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał zaskarżoną decyzję, w której odmówił odwołującemu ustalenia prawa do emerytury od 1 lipca 2019 r. i wypłaty wyrównania (decyzja k. 63 akt rentowych)

Powyższe fakty Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach rentowych oraz aktach sprawy, których prawdziwości i autentyczności nie kwestionowały strony procesu.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy dokonał następujących rozważań prawnych:

W ocenie Sądu Okręgowego odwołanie zasługiwało na uwzględnienie w części dot. ustalenia prawa do emerytury policyjnej od 1 sierpnia 2019 r. Nie zasługiwało natomiast na uwzględnienie w pozostałym zakresie.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie był w istocie niesporny, natomiast strony różniły się w ocenie prawnej zastosowanych przepisów ustawy zaopatrzeniowej. Odwołujący kwestionował decyzję w zakresie daty początkowej ustalenia świadczenia emerytalnego, wskazując, że w ocenie odwołującego emerytura powinna być m przyznana od 1 lipca 2019 r. (naruszenie 26 ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu funkcjonariuszy Policji)

W ocenie Sądu Okręgowego zarzuty odwołującego co do zasady były zasadne.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 26 ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu funkcjonariuszy Policji, wskazać należy, że zgodnie z dyspozycją art. 42 ust. 1 ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniowej, świadczenia pieniężne wypłaca się od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym złożono wniosek, o którym mowa w art. 32 ust. 3, lub w którym wydano decyzję z urzędu.

Art. 32 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy stanowi, że prawo do zaopatrzenia emerytalnego i wysokość świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia ustala w formie decyzji, w stosunku do funkcjonariuszy - organ emerytalny określony przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Ustęp 3 stanowi, że postępowanie w sprawie ustalenia prawa do zaopatrzenia emerytalnego wszczyna się na wniosek zainteresowanego.

Faktycznie, jak wskazywał organ rentowy, miała miejsce nowelizacja ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, mianowicie 19 lipca 2019 r. uchwalono ustawę o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1635 z 28.08.2019 r.). Zgodnie z art. 26 tej ustawy, weszła ona w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia, z mocą od 1 lipca 2019 r.

W przedmiotowej sprawie istotne było ustalenie z jakim dniem odwołujący powinien uzyskać prawo do emerytury.

W ocenie Sądu Okręgowego stanowisko organu rentowego, zgodnie z którym należało ustalić prawo do emerytury od 1 września 2019 r. tj. od miesiąca wpływu wniosku jest nieprawidłowe.

Przepis art. 26 ww. ustawy nowelizującej z 19 lipca 2019 r. określa, że ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia, z mocą od dnia 1 lipca 2019 r. Należy zauważyć, że powyższa ustawa nowelizująca została opublikowana 28 sierpnia 2019 r., zaś weszła w życie w dniu 12 września 2019 r.

Organ rentowy nie dostrzegł, że przepis art. 26 ww. ustawy nowelizującej z 19 lipca 2019 r. nadał temu aktowi normatywnemu wsteczną moc obowiązującą, tj. od 1 lipca 2019 r. Co do zasady zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych, akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy. Zgodnie z art. 5 ustawy z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych przepisy art. 4 nie wyłączają możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie.

I właśnie z taką z sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W przedmiotowej sprawie należało uznać, że odwołujący nabył prawo do emerytury od 1 lipca 2019 r., co wprost wynikało z przepisu art. 26 ustawy nowelizującej, który to przepis określił wsteczną moc obowiązującą ustawy właśnie z dniem 1 lipca 2019 r. W tym stanie podkreślić należy, że odwołujący został zwolniony ze służby 30 kwietnia 2017 r., a na dzień 1 lipca 2019 r. spełniał wszystkie przesłanki do nabycia prawa do emerytury policyjnej.

Dokonując oceny zasadności odwołania w zakresie dotyczącym przyznania prawa do emerytury od 1 lipca 2019 r. należy mieć także na uwadze, że „Nabycie bądź utrata prawa do świadczeń emerytalnych następuje niezależnie od działań organu rentowego, ale z mocy ustawy z 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin), czyli następuje nie z chwilą wydania przez organ rentowy decyzji o przyznaniu bądź ustaniu prawa do świadczeń, ale z chwilą gdy zostaną spełnione wszystkie wymagane ustawą warunki konieczne do uzyskania prawa, albo z chwilą gdy ustanie którykolwiek z wymaganych ustawą warunków koniecznych do uzyskania prawa do świadczenia. (…) Nie budzi natomiast wątpliwości, że decyzje dotyczące stwierdzenia nabycia prawa do emerytury policyjnej jak i stwierdzające ustanie prawa do emerytury policyjnej, mają charakter deklaratoryjny i jedynie potwierdzają spełnienie ustawowych przesłanek do nabycia lub utraty prawa na potrzeby wypłaty lub wstrzymania wypłaty świadczenia (tak wyrok SN z 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II UK 247/14, Lex).

Dodatkowo należy wskazać, że dotychczas w orzecznictwie sądowym rozważane były przypadki, gdy z uwagi na szczególną sytuację faktyczną i związane z nią wymogi prawne, osoby uprawnione nie miały prawnej możliwości skutecznego złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia. Były to sytuacje faktyczne związane z ubieganiem się o np.: prawo do renty rodzinnej w oparciu o przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (wyrok SN z 5 października 2006 r., sygn. akt I UK 117/06, OSNP 2007/23-24/357; wyrok SN z 14 maja 2006 r., I UK 320/05 , Pr. Pracy 2006/10/33; wyrok SN z 11 maja 2006 r., I UK 320/06, OSNP 2007/9-10/143; ). W sprawach tych Sąd Najwyższy podkreślał, że uwzględnienie odwołania i zmiana zaskarżonych decyzji powinny nastąpić z uwagi na brak przez długi okres czasu prawnej możliwości złożenia wniosku o wypłatę świadczeń przez osoby uprawnione, co doprowadziło do sytuacji, w której literalne zastosowanie przepisu art. 129 ustawy o emeryturach i rentach z FUS doprowadziłoby do naruszenia zasad jakie przyświecały ustawodawcy ustalającego prawo do renty rodzinnej. W uzasadnieniu wyroku z 5 października 2006 r. Sąd Najwyższy wskazał, że „generalna zasada, wyprowadzona z dosłownego brzmienia art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, że wypłatę świadczenia uruchamia dopiero wniosek o to świadczenie - bez możliwości wypłacenia świadczenia za okres wsteczny - powinna podlegać modyfikacji w sytuacjach uzasadniających tę modyfikację i przy zastosowaniu także innych reguł interpretacyjnych. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 11 maja 2006 r., I UK 320/05 (OSNP 2007 nr 9-10, poz. 143), stwierdzając, że przy dokonywaniu wykładni tego przepisu należy mieć w szczególności na uwadze cel renty rodzinnej, który zmierza do zapewnienia środków utrzymania uprawnionym. Świadczenie to jest związane z ryzykiem śmierci osoby, która łożyła na utrzymanie osób uprawnionych do renty rodzinnej. Pozbawienie prawa do tego świadczenia (jego wypłaty) na skutek obiektywnych okoliczności, na które uprawniony nie ma i nie może mieć wpływu - mimo wystąpienia tego ryzyka - sprzeciwia się założonemu przez ustawodawcę celowi przedmiotowej regulacji. (…) Prawna możliwość skutecznego wystąpienia do organu rentowego z wnioskiem o przyznanie renty rodzinnej na rzecz małoletnich uprawnionych przez wnioskodawczynię jako ich przedstawicielkę ustawową pojawiła się dopiero w chwili ustanowienia jej przez sąd opiekuńczy opiekunem prawnym.” (…) „Chociaż uprawnienie małoletnich dzieci do otrzymania renty rodzinnej istniało od chwili śmierci ich matki, nie mogło być realizowane przez samych uprawnionych z uwagi na ich wiek i związany z nim brak zdolności do czynności prawnych.” (…) „Badając cel, jaki przyświecał ustawodawcy przy formułowaniu zasady, że świadczenia wypłaca się od miesiąca, w którym zgłoszony został wniosek o świadczenie (art. 129 ust. 1 in fine oraz ust. 2 ustawy), należy stwierdzić, że decydującą rolę przypisano woli uprawnionego, który - mimo spełnienia przesłanek do otrzymania prawa do świadczenia - nie musi z tego prawa korzystać od chwili spełnienia przesłanek do otrzymania świadczenia. Konsekwencją autonomii woli uprawnionego jest to, że chwila wyrażenia przez niego na zewnątrz (w stosunku do organu rentowego) zamiaru pobierania świadczenia determinuje powstanie obowiązku jego wypłaty. W odniesieniu do sytuacji małoletnich uprawnionych, którzy nie mając zdolności do czynności prawnych nie mogą samodzielnie realizować swoich uprawnień przez ujawnienie na zewnątrz woli otrzymania świadczenia, argumenty celowościowe, które przemawiają za podjęciem wypłaty świadczeń dopiero od miesiąca zgłoszenia wniosku, nie znajdują nawet odpowiedniego zastosowania. Przyczyną (ratio legis) regulacji prawnej, zgodnie z którą świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek, jest też niewątpliwie podkreślenie znaczenia starannego działania uprawnionego (odpowiedniej dbałości o swoje sprawy). Ze względu na tę przyczynę ustawodawca nie przewidział możliwości wyrównywania wstecz świadczenia osobom, które wystąpiły z wnioskiem o świadczenie później niż nabyły do niego prawo, a zwłoka spowodowana została brakiem staranności w prowadzeniu własnych spraw. W przypadku małoletnich uprawnionych do renty rodzinnej, którym nie można przypisać braku należytej dbałości o swoje sprawy - skoro podejmowanie odpowiednich działań prawnych jest obowiązkiem ich przedstawicieli ustawowych (rodziców lub opiekunów prawnych) - także przywołana ratio legis regulacji wynikającej z art. 129 ust. 1 i 2 ustawy powinna ustąpić przed zasadą, że świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń. W rozpoznawanej sprawie o dacie zgłoszenia wniosku o rentę rodzinną zadecydowała nie wola uprawnionych ani też ich niestaranność, lecz obiektywnie istniejące okoliczności, na które sami uprawnieni nie mieli żadnego wpływu.”

Mając powyższe na względzie należy wskazać, że po stronie odwołującego zachodziła prawna przeszkoda do złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury – pomimo ustalenia przez ustawodawcę w art. 26, że ustawa nowelizująca z 19 lipca 2019 r. ma wsteczną moc obowiązującą, tj. od 1 lipca 2019 r., to złożenie wniosku o przyznanie prawa do emerytury było możliwe dopiero po 12 września 2019 r. tj. po dacie wejścia w życie ustawy nowelizującej.

Niezależnie od przedstawionej argumentacji sąd ubezpieczeń społecznych stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany decyzji i nakazania wypłacenia świadczenia emerytalnego od 1 lipca 2019 r. wraz z wyrównaniem, jak żądał tego odwołujący. Sąd Okręgowy miał bowiem na uwadze, że na podstawie art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, z zastrzeżeniem art. 107a ust. 3, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego.

Wskazany trzyletni termin nie jest terminem przedawnienia. Jest to ustawowe ograniczenie wypłaty świadczeń. Istotną tego konsekwencją jest niemożność przerwania jego biegu przez czynności procesowe, a także niemożność zrzeczenia się zarzutu przedawnienia przez organ rentowy (por. wyr. SA w Warszawie, III AUa 527/20). Termin ten uprawnia ubezpieczonego do żądania wypłaty świadczenia jedynie za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Odwołujący nie składał odwołania od decyzji przyznającej świadczenie od 1 września 2019 roku w zakresie świadczenia od 1 lipca 2019 r. Wniosek o zmianę decyzji i wypłacenie zaległego świadczenia złożył natomiast dopiero 2 sierpnia 2022 r. Obliczając tym samym świadczenie zgodnie z powołanym art. 133 za okres 3 lata wstecz począwszy od lutego 2023 r. roku (miesiąc bezpośrednio poprzedzający miesiąc, w którym zgłoszono wniosek), świadczenie to organ rentowy mógłby wypłacić od sierpnia 2019 roku. Niespornym przy tym pozostawało, że od września 2019 roku odwołujący ma przyznane prawo do emerytury i świadczenie to zostało mu wypłacone. Natomiast świadczenie od 1 do 31 lipca 2019 r. pomimo błędu organu, nie może zostać wypłacone z uwagi na upływ trzyletniego terminu. Sąd stwierdził przy tym, że samo przyznanie prawa do emerytury za okres od 1 do 31 lipca 2019 r. nie ma dla odwołującego istotnego znaczenia, gdyż istotą sporu pozostawało wypłacenie świadczenia za lipiec i sierpień 2019 roku.

Mając powyższe na uwadze podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił częściowo zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił prawo odwołującego do emerytury od 1 sierpnia 2019 r.- pkt. 1 sentencji wyroku; zaś na podstawie 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie w pozostałym zakresie – pkt. 2 sentencji wyroku.

Z powyższym rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego nie zgodził się ubezpieczony N. D. i zaskarżył wyrok apelacją w zakresie odmawiającym przyznania prawa do emerytury policyjnej od dnia 1 lipca 2019 r. oraz odmowy wypłaty ustawowych odsetek za zwłokę i wniósł o ustalenie prawa do emerytury od 1 lipca 2019r. oraz nakazanie wypłaty przez Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji emerytury za lipiec i sierpień 2019 r. wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę (k. 47 i nast. a.s. apelacja ubezpieczonego).

Z powyższym rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego nie zgodził się również organ rentowy i zaskarżył wyrok apelacją w całości, zarzucając mu (k. 70 i nast. a.s. – apelacja organu rentowego):

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby i Służby Więziennej oraz ich rodzin zwanej dalej „ustawą zaopatrzeniową'’ i uznanie, że przepis ten nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania, a w konsekwencji przyznanieodwołującemu, wbrew zasadom wynikającym z. w/w przepisu, świadczenia za okres jednego miesiąca poprzedzających dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia;

- naruszenie art. 26 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby ochrony Państwa, Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin oraz niektórych innych ustaw, zwanej dalej „ustawą zmieniającą” w zw. z art. 42 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, poprzez uznanie wbrew literalnemu brzmieniu art, 26 w/w ustawy, iż, stanowi on wyjątek od reguły wynikającej z art. 42 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, pomimo braku wyraźnego wskazania w tym zakresie w treści samego przepisu,

- naruszenie art 133 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (taj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 z późn. zm.), poprzez jego zastosowanie i konsekwencji uznanie, że przyznanie niższych świadczeń było następstwem błędu organu rentowego.

Z uwagi na powyższe pełnomocnik organu rentowego wniósł o: zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 1 i oddalenie odwołania od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA z dnia 03.10.2023r. nr świadczenia: (...) (...)-(...) o odmowie ustalenia prawa do emerytury od miesiąca lipca 2010 r. oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

ewentualnie:

- o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi decyzję w zakresie zasądzenia na rzecz pozwanego kosztów postępowania, tym kosztów zastępstwa procesowego za I i II instancję.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja ubezpieczonego N. D. okazała się zasadna w części dotyczącej daty ustalenia prawa do emerytury oraz wypłaty wyrównania świadczenia od dnia 1 lipca 2019 r., natomiast nie zasługiwała na uwzględnienie w zakresie żądania zasądzenia odsetek. Z kolei apelacja organu rentowego okazała się bezzasadna w całości.

Tytułem wstępu należy podkreślić, że Sąd Apelacyjny podziela pogląd prawny wyrażony przez Sąd Najwyższy, iż Sąd drugiej instancji jest obowiązany zamieścić w swoim uzasadnieniu takie elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy, ale nie ma zarazem obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska odnośnie wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, jeżeli nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt IV CSK 373/11, LEX nr 1169841; z dnia 29 października 1998 r., sygn. akt II UKN 282/98, LEX nr 38240). Nie jest bowiem bezwzględnym warunkiem prawidłowego rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji odniesienie się oddzielnie do każdego z zarzutów podniesionych w apelacji. Z ustanowionego w przepisie art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2017 r., sygn. akt I CSK 578/16, LEX nr 2242157).

Ze względu na powyższe, Sąd Apelacyjny odniósł się szczegółowo do istotnych z punktu widzenia niniejszej sprawy zarzutów i poprzestał na ogólnym nieuwzględnieniu podnoszonych w sprawie okoliczności drugorzędnych.

Stan faktyczny sprawy pozostawał bezsporny. Ubezpieczony N. D. zakończył służbę w Służbie Celno-Skarbowej 30 kwietnia 2017 r., legitymując się wymaganym okresem służby. W dniu 13 września 2019 r., a więc niezwłocznie po wejściu w życie ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy oraz niektórych innych ustaw, wystąpił z wnioskiem o przyznanie emerytury. Decyzją z dnia 1 października 2019 r. organ rentowy ustalił prawo do świadczenia od dnia 1 września 2019 r., uznając, że zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej świadczenie może być wypłacone nie wcześniej niż od miesiąca złożenia wniosku.

Istota sporu sprowadzała się zatem do rozstrzygnięcia, czy przepis art. 26 ustawy nowelizującej z dnia 19 lipca 2019 r., zgodnie z którym ustawa weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z mocą od dnia 1 lipca 2019 r., uzasadnia ustalenie prawa do emerytury od tej właśnie daty oraz wypłatę świadczenia za okres od 1 lipca 2019 r., mimo że wniosek został złożony dopiero po wejściu ustawy w życie.

Sąd Apelacyjny w pełni podziela zasadniczą ocenę prawną Sądu Okręgowego, iż odwołujący N. D. spełnił wszystkie ustawowe przesłanki nabycia prawa do emerytury z dniem 1 lipca 2019 r. Trafnie sąd pierwszej instancji wskazał, że ustawodawca nadał ustawie nowelizującej moc wsteczną, co stanowi dopuszczalne odstępstwo od zasady nieretroakcji przewidziane w art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych.

Nie można jednak podzielić końcowego rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego, który pomimo przyjęcia, że prawo do emerytury powstało z dniem 1 lipca 2019 r., ustalił je dopiero od dnia 1 sierpnia 2019 r. (prostując w tym zakresie wyrok postanowieniem), uznając jednocześnie, iż wypłata świadczenia za lipiec 2019 r. została wyłączona przez art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu Apelacyjnego rozstrzygnięcie to w tym zakresie pozostaje wewnętrznie sprzeczne.

Sąd Okręgowy jednoznacznie ustalił bowiem, że prawo do emerytury powstało z dniem 1 lipca 2019 r., a przeszkodą do wcześniejszego złożenia wniosku było wyłącznie to, że do dnia 12 września 2019 r. ustawa nowelizująca nie weszła jeszcze w życie. Tym samym sam Sąd pierwszej instancji przyjął, iż ubezpieczony pozostawał obiektywnie pozbawiony możliwości skutecznego dochodzenia swojego prawa wcześniej. W takiej sytuacji , zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie było podstaw do zastosowania dyspozycji przepisu art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Wskazać bowiem należy, że po pierwsze, przepis ten nie reguluje przesłanek powstania prawa do świadczeń zaopatrzeniowych funkcjonariuszy. Został on umieszczony w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i odnosi się do instytucji ponownego ustalenia prawa do świadczeń w systemie powszechnym. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania było natomiast ustalenie początku prawa do świadczenia wynikającego z ustawy zaopatrzeniowej przy uwzględnieniu szczególnej regulacji intertemporalnej zawartej w art. 26 ustawy nowelizującej. Po drugie wskazać należy, że nawet przy przyjęciu możliwości odpowiedniego stosowania art. 133 ustawy emerytalnej, nie można abstrahować od wyjątkowego charakteru niniejszej sprawy. W ocenie Sądu Apelacyjnego prowadzenie przez ustawodawcę retroaktywnego działania ustawy oznaczało świadome przyznanie uprawnienia od daty wcześniejszej niż wejście ustawy w życie. W konsekwencji do dnia 12 września 2019 r. nie istniała możliwość skutecznego zgłoszenia wniosku o świadczenie przysługujące od dnia 1 lipca 2019 r., ponieważ dopiero z chwilą wejścia ustawy w życie powstała podstawa prawna umożliwiająca dochodzenie tego uprawnienia. Stanowisko to pozostaje zgodne z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego dotyczącym sytuacji, w których obiektywna przeszkoda uniemożliwia zgłoszenie wniosku o świadczenie. W takich przypadkach rygorystyczne stosowanie zasady wypłaty świadczenia od miesiąca złożenia wniosku prowadziłoby do zaprzeczenia celu regulacji ustawowej. Trafnie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 października 2006 r., I UK 117/06, że zasada ta podlega modyfikacji, jeżeli opóźnienie zgłoszenia wniosku wynika z okoliczności niezależnych od uprawnionego. Analogiczne stanowisko wyrażono także w wyroku z dnia 11 maja 2006 r., I UK 320/05.

Sąd Apelacyjny podziela również ugruntowaną linię orzeczniczą tego Sądu wyrażoną między innymi w wyroku z dnia 11 października 2021 r., III AUa 229/21. W orzeczeniu tym jednoznacznie przyjęto, że art. 26 ustawy nowelizującej skutkuje nabyciem prawa do emerytury z dniem 1 lipca 2019 r. również przez osoby, które mogły złożyć wniosek dopiero po wejściu ustawy w życie.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie zasługuje natomiast na uwzględnienie stanowisko organu rentowego prezentowane w apelacji. Nie można bowiem zgodzić się z wywiedzionym w apelacji zarzutem naruszenia art. 42 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Przepis ten formułuje ogólną zasadę wypłaty świadczeń od miesiąca zgłoszenia wniosku, jednak nie uwzględnia wyjątkowej sytuacji stworzonej przez samego ustawodawcę poprzez nadanie ustawie nowelizującej mocy obowiązującej od dnia wcześniejszego niż dzień jej wejścia w życie. Interpretacja prezentowana przez organ rentowy prowadziłaby w istocie do pozbawienia znaczenia normatywnego zwrotu "z mocą od dnia 1 lipca 2019 r.". Gdyby bowiem świadczenia mogły być wypłacane wyłącznie od września 2019 r., przepis art. 26 ustawy nowelizującej byłby w tej części pozbawiony praktycznego znaczenia. Nie można również podzielić zarzutu, że art. 26 ustawy nowelizującej nie ustanawia wyjątku od art. 42 ustawy zaopatrzeniowej. Wykładnia systemowa i funkcjonalna prowadzi do wniosku przeciwnego. Przepis intertemporalny stanowi regulację szczególną odnoszącą się wyłącznie do skutków wejścia w życie nowelizacji i jako lex specialis modyfikuje skutki wynikające z przepisów ogólnych w zakresie początku realizacji prawa do świadczenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego chybiony pozostaje również zarzut dotyczący zastosowania art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. W rzeczywistości prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że przepis ten w ogóle nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, wobec czego argumentacja organu rentowego pozostaje bezprzedmiotowa.

Zasadna okazała się natomiast apelacja ubezpieczonego w zakresie domagania się ustalenia prawa do emerytury od dnia 1 lipca 2019 r. i wypłaty wyrównania za okres od tej daty. Skoro prawo do świadczenia powstało z tym dniem, zaś jedyną przyczyną późniejszego złożenia wniosku było wejście ustawy w życie dopiero 12 września 2019 r., brak jest podstaw do pozbawienia ubezpieczonego należnego świadczenia za lipiec i sierpień 2019 r. Nie zasługiwało natomiast na uwzględnienie żądanie zasądzenia odsetek. Postępowanie sądowe dotyczyło bowiem wyłącznie kontroli decyzji odmawiającej ustalenia prawa do emerytury od dnia 1 lipca 2019 r. Przedmiotem tej decyzji nie było rozstrzygnięcie o odsetkach. Roszczenie odsetkowe ma charakter akcesoryjny i wymaga uprzedniego ustalenia istnienia oraz wysokości zaległości przez organ rentowy. Dopiero niewykonanie prawomocnego orzeczenia lub wydanie decyzji rozliczającej świadczenie może otworzyć drogę do oceny przesłanek odpowiedzialności organu rentowego za opóźnienie w wypłacie świadczenia.

W konkluzji powyższych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 26 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin oraz niektórych innych ustaw, ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z mocą od dnia 1 lipca 2019 r. W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że zgodnie z art. 26 przedmiotowego projektu ustawy zakłada się, iż projektowane regulacje wejdą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z mocą od dnia 1 lipca 2019 r. Zaproponowany termin wejścia w życie, zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1523 oraz z 2018 r. poz. 2243), ma na uwadze ważny interes państwa, a zasady demokratycznego państwa prawa nie stoją temu na przeszkodzie. Wprowadzane zmiany przyczynią się do sprawniejszego funkcjonowania formacji mundurowych realizujących zadania z zakresu obronności i bezpieczeństwa państwa, co w sposób bezpośredni pozytywnie wpłynie na zwiększenie nie tylko poziomu, ale i poczucia bezpieczeństwa obywateli RP, a ponadto wprowadzane zmiany nie pogarszają dotychczasowej sytuacji prawnej żołnierzy i funkcjonariuszy, a wręcz są dla nich korzystne z punktu widzenia przebiegu ich służby oraz przysługujących im z tego tytułu uprawnień.

Oczywistym zatem jest dla Sądu Apelacyjnego, że prawo do emerytury odwołujący się nabył od 1 lipca 2019 r., choć wniosek o przyznanie świadczenia złożył w miesiącu wrześniu 2019 r. Taka interpretacja jest spójna z wyżej wskazanym uzasadnieniem projektu ustawy, która z założenia miała zrównać uprawnienia byłych funkcjonariuszy Służby Celnej i Celno-Skarbowej z innymi funkcjonariuszami „mundurowymi”. To między innymi uzasadniało wprowadzenie w życie przepisów ustawy z mocą wsteczną od 1 lipca 2021 r.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w związku z 477 14 § 2 k.p.c., Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję poprzez ustalenie prawa ubezpieczonego N. D. do emerytury od dnia 1 lipca 2019 r. i zobowiązanie organu rentowego do wypłaty należnego wyrównania od tej daty, oddalając odwołanie jedynie w zakresie żądania odsetek. W pozostałej części apelacja ubezpieczonego podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c., podobnie jak w całości apelacja organu rentowego.

Sędzia SA Monika Rosłan-Karasińska