IV P 174/24

Sygn. akt. IV P 174/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 września 2025r.

Sąd Rejonowy w Sanoku – IV Wydział Pracy w składzie:

Przewodniczący : Sędzia Aldona Helińska-Hanus

Ławnicy: Krystyna Sobolewska, Bronisława Wilk

Protokolant : Anna Stabryła

po rozpoznaniu w dniu 23 września 2025r. w Sanoku

sprawy z powództwa: R. M. (1) i D. J.

przeciwko: Urzędowi Miejskiemu w A.

o przywrócenie do pracy oraz o zapłatę wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy powódki R. M. (1)

I. p r z y w r a c a powódkę R. M. (1) do pracy w pozwanym Urzędzie Miejskim w A. na dotychczasowych warunkach pracy i płacy,

II. n a k ł a d a na pozwanego Urząd Miejski w A. obowiązek dalszego zatrudnienia powódki R. M. (1) na dotychczasowych warunkach pracy i płacy do czasu prawomocnego zakończenia postępowania,

III. z a są d z a od pozwanego Urzędu Miejskiego w A. na rzecz powódki R. M. (1) wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy za okres jednego miesiąca w wysokości 6.376,50 zł (sześć tysięcy trzysta siedemdziesiąt sześć złotych 50/100) brutto pod warunkiem podjęcia pracy,

IV. o d d a l a powództwo R. M. (1) w pozostałym zakresie o zapłatę wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy,

V. p r z y w r a c a powódkę D. J. do pracy w pozwanym Urzędzie Miejskim w A. na dotychczasowych warunkach pracy i płacy,

VI. z a s ą d z a od pozwanego Urzędu Miejskiego w A. tytułem kosztów postępowania na rzecz powódek :

- R. M. (1) kwotę 5.357,00 zł (pięć tysięcy trzysta pięćdziesiąt siedem złotych 00/100),

- D. J. kwotę 3.960,00 zł (trzy tysiące dziewięćset sześćdziesiąt złotych 00/100),

VII. o d s t ę p u j e od obciążania powódki R. M. (1) w części oddalającej powództwo kosztami postępowania na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Sanoku,

VIII. o d s t ę p u j e od obciążania powódki R. M. (1) w części oddalającej powództwo kosztami postępowania na rzecz pozwanego Urzędu Miejskiego w A..

Krystyna Sobolewska Bronisława Wilk

Sędzia Aldona Helińska-Hanus

Sygn. akt IV P 174/24

wyroku z dnia 30 września 2025 r.

Pozwami z dnia 20 sierpnia 2024 r., skierowanymi przeciwko Urzędowi Miejskiemu w A., powódki R. M. (1) i D. J. (której sprawę połączono ze sprawą z powództwa R. M. (1)) wniosły o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia stosunku pracy dokonanego w dniu 31 lipca 2024 r., a w przypadku, gdyby stosunek pracy uległ już rozwiązaniu o przywrócenie do pracy na dotychczasowych warunkach pracy i płacy. Powódka R. M. (1) dodatkowo wniosła

o nałożenie w wyroku na pozwanego obowiązku dalszego jej zatrudnienia do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, ewentualnie w przypadku nie uwzględnienia tego wniosku o zasądzenie na jej rzecz wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy. Na rozprawie w dniu

23 września 2025 r. pełnomocnik powódki precyzując wniósł o zasądzenie na jej rzecz wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy za okres od dnia upływu okresu wypowiedzenia do dnia wydania zabezpieczenia lub wydania prawomocnego wyroku (k. 493v).

Powódki wniosły także o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm taryfowych.

Powódki były reprezentowane prze tego samego pełnomocnika – radcę prawnego z wyboru.

W uzasadnieniu pozwu strona powodowa podniosła w szczególności, że R. M. (1) pracuje u pozwanego od dnia 5 lutego 2007 r., początkowo na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony, a od dnia 1 czerwca 2009 r. na podstawie umowy na czas nieokreślony. Zatrudniona była na stanowisku inspektora w Wydziale Administracji i Spraw Obywatelskich. Do jej obowiązków należało prowadzenie wszystkich spraw z zakresu ewidencji ludności i kodeksu wyborczego, a nadto zastępowała D. J., która zatrudniona jest u strony pozwanej od dnia 24 maja 2011 r., początkowo na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony, a od dnia 24 sierpnia 2012 r. na podstawie umowy na czas nieokreślony. D. J. również pracowała na stanowisku inspektora w Wydziale Administracji i Spraw Obywatelskich, a do jej obowiązków należało prowadzenie wszystkich spraw z dowodów osobistych, dopisywanie wyborców do spisu wyborców, wydawanie zaświadczeń o prawie do głosowania, prowadzenie spraw związanych ze zgromadzeniami i imprezami masowymi, w tym wydawanie decyzji, a także sprawy dotyczące repatriantów. Nadto pełniła zastępstwo w razie nieobecności R. M. (1).

W dalszej części uzasadnienia żądania powódki podały, że w dniu

31 lipca 2024 r. pozwany wypowiedział im umowę o pracę wskazując jako przyczynę zmiany organizacyjne, dokonane na mocy Zarządzenia nr (...) Burmistrza A. z dnia 16 lipca 2024 r. w sprawie reorganizacji Urzędu Miejskiego w A., spowodowane potrzebą efektywnego wykonywania zadań i oszczędnego gospodarowania środkami publicznymi, polegające na likwidacji między innymi stanowisk Inspektora w Wydziale Administracji

i Spraw Obywatelskich w Urzędzie Miejskim w A. (czynności

z zakresu ewidencji ludności, czynności z zakresu dowodów osobistych)

i brak organizacyjnej możliwości zatrudniania każdej z powódek na stanowisku równorzędnym lub innym odpowiadającym jej kwalifikacjom zawodowym. W wypowiedzeniu pozwany wskazał, że prowadzenie spraw

z zakresu ewidencji ludności (którymi zajmowała się R. M. (1))

i spraw z zakresu dowodów osobistych, w tym rejestrów dowodów osobistych (którymi zajmowała się D. J.) przekazał do realizacji

w Wydziale Spraw Społecznych, (...) i (...) przez pracowników, którzy obejmą nowo utworzone dwa stanowiska, których zakres obowiązków będzie obejmował między innymi prowadzenie ewidencji ludności, dowody osobiste. W ocenie powódek dokonane wypowiedzenie jest wadliwe, gdyż doszło do pozornej likwidacji stanowiska pracy. Pozwany niejako „zabrał” cały zakres czynności każdej powódki i „przekazał go” innemu pracownikowi do nowo utworzonego Wydziału Spraw Społecznych, (...) i (...). Nadto w oświadczeniu o wypowiedzeniu stosunku pracy podał kryteria, które zdecydowały o zwolnieniu, natomiast zarówno R. M. (1), jak

i D. J. nie wie jakich to trzech pracowników pozwany oceniał zgodnie z przyjętymi kryteriami, jaką otrzymała łączną ocenę wskazaną

w wypowiedzeniu, a jaką otrzymali pozostali pracownicy, przez co przyczyna zwolnienia w wypowiedzeniu nie została wskazana w sposób skonkretyzowany. W uzasadnieniu odwołania strona powodowa podniosła także, iż w oświadczeniu wypowiadającym stosunek pracy pozwany wskazał jako powód likwidacji stanowiska pracy potrzebę efektywnego wykonywania zadań i oszczędnego gospodarowania środkami publicznymi. Czynności, które wykonywały powódki są zadaniami zleconymi z zakresu administracji rządowej, na które gmina otrzymuje z budżetu państwa dotacje celowe

w wysokości zapewniającej realizacje tych zadań. Liczbę etatów dla wykonania tych zadań ustala się w zależności od ilości osób zamieszkujących daną gminę. Dla Urzędu Miejskiego w A. mogą to być trzy etaty, natomiast obecnie wykorzystywane są dwa. Pozostaje więc „zapas” jednego etatu i tym samym etaty nie obciążą finansowo Urzędu Miejskiego w A.. Oznacza to, że powody likwidacji stanowiska pracy z przyczyn ekonomicznych również są fikcyjne.

Powódka D. J. podniosła również, że jako członek zarządu Związku Zawodowego (...) w A. korzysta ze szczególnej ochrony przewidzianej w art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Okres ochronny został wskazany w uchwale Zarządu organizacji związkowej z dnia 26 marca 2024 r. i trwa on od dnia 18 grudnia 2023 r. do dnia 17 grudnia 2028 r.. W piśmie z dnia

24 lipca 2024 r. związek zawodowy nie wyraził zgody na rozwiązanie z nią umowy o pracę. W dniu 19 lipca 2024 r. pracodawca otrzymał od związku zawodowego uchwałę ponownie informującą, że podlega ona szczególnej ochronie, która obowiązuje od chwili zawiadomienia pracodawcy o podjętej przez zarząd uchwale (pozew – k. 3 – 7, 64, 177- 183; końcowe stanowiska procesowe – k. 493v;).

W odpowiedzi na powyższe pozwany wniósł o oddalenie powództw

i zasądzenie od powódek na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Uzasadniając swoje stanowisko pozwany zaprzeczył by przyczyna wskazana w treści oświadczeń wypowiadających umowy o pracę była pozorna. Stanowska pracy, które zajmowały powódki uległy faktycznej likwidacji począwszy od dnia 1 listopada 2024 r., tj. po upływie trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Powódki błędnie oceniają działania pracodawcy. Rozdysponowanie obowiązków służbowych powódek na innych pracowników na skutek przeprowadzonej reorganizacji i likwidacji stanowisk pracy nie świadczy o pozornej przyczynie wypowiedzenia. Zadania powódek będą wykonywane przez dotychczas zatrudnionych pracowników. Decyzję co do przydatności i celowości utrzymania danego stanowiska mieszczą się

w uprawnieniach pracodawcy i zarówno sąd, jak i zwalniany pracownik nie są uprawnieni do oceny czy zmiany struktury organizacyjnej były celowe

i zasadne. Pracodawca ma pełne prawo do rzeczywistej likwidacji stanowiska pracy, także w sytuacji gdy potrzeby organizacyjne zakładu pracy jej nie wymagają. Wykonywanie przez powódki czynności będących zadaniami zleconymi z zakresu administracji rządowej jest irrelewantne dla niniejszego postępowania, podobnie jak fakt otrzymywania środków finansowych koniecznych do wykonywania tych zadań.

Pozwany podniósł, że dokonał niezbędnej i zgodnej z prawem procedury doboru pracowników do zwolnienia, mając na względzie kompetencje i obowiązki innych pracowników, stosując obiektywne

i sprawiedliwe kryteria doboru pracowników do zwolnienia. Nie miał obowiązku przekazywania powódkom treści ocen cząstkowych przyznanych w procesie doboru do zwolnienia. W chwili wręczenia powódce D. J. wypowiedzenia nie była ona objęta ochroną z art. 32 ust. 1 ustawy

o związkach zawodowych. Związek zawodowy celowo objął powódkę ochroną przed wypowiedzeniem, a uchwała z dnia 26 marca 2024 r., przekazana pracodawcy w dniu 19 sierpnia 2024 r. budzi wątpliwości. Przekazanie jej pracodawcy nastąpiło po skutecznym i prawidłowym wręczeniu powódce wypowiedzenia.

Pozwany wyjaśnił, że po analizie struktury organizacyjnej i sposobu realizacji zadań dostrzegł możliwość wprowadzenia optymalizacji mającej na celu zwiększenie efektywności operacyjnej i racjonalizację gospodarowana środkami publicznymi. Początkowa faza reorganizacji została skoncentrowana wokół Wydziału Administracji i (...) z uwagi na konieczność zapewnienia niezakłóconego i sprawnego funkcjonowania urzędu, niemniej planowane zmiany będą obejmować całość struktury urzędu. W ramach reorganizacji wydziału pozwany pracodawca między innymi zlikwidował stanowiska pracy powódek i zadania przez nie wykonywane od dnia 1 listopada 2024 r. rozdzielił między innych pracowników zatrudnionych w urzędzie. W Wydziale Spraw Społecznych, (...) i (...) utworzył stanowisko Inspektora – Pełnomocnika ds. ochrony informacji niejawnych

z czynnościami z zakresu dowodów osobistych, ewidencji ludności i ochroną informacji niejawnych, a także stanowisko Inspektora z czynnościami

z zakresu czynności organizacyjno – administracyjnych oraz dowodów osobistych i ewidencji ludności. Pracodawca uwzględnił fakt, iż zadania na likwidowanych stanowiskach pracy nie były wykonywane wyłącznie przez powódki i inni pracownicy urzędu posiadają odpowiednie kompetencje do ich realizacji. Przeprowadzona weryfikacja pracowników wykazała, że umiejętności i doświadczenie zawodowe powódek R. M. (1)

i D. J. zostały ocenione niżej w stosunku do pracowników C. G. (dotychczasowego Naczelnika Wydziału Administracji i(...)) i I. E. (pracującej w Wydziale Administracji

i (...)). Dodatkowo staż pracy powódki R. M. (1) został uznany za krótszy lub porównywalny, a D. J. za krótszy

w stosunku do C. G. i I. E., które będą odpowiedzialne za dotychczasowe obowiązki powódek. C. G. i I. E. posiadały bardziej rozbudowane umiejętności i doświadczenie praktyczne,

co czyni je bardziej przydatnymi do realizacji obowiązków w nowej strukturze organizacyjnej. Istotnym czynnikiem uwzględnionym w procesie oceny była również okoliczność, że powódka D. J., w przeciwieństwie do C. G. i I. E., posiada dodatkowe źródło dochodów

w postaci prowadzonej działalności gospodarczej. Proces wyboru pracownika do zwolnienia został przeprowadzony w oparciu o obiektywne i sprawiedliwe kryteria, w sposób staranny, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa

i zasadami współżycia społecznego. Wręczając wypowiedzenia jasno uzasadnił dlaczego powódki otrzymały wypowiedzenie, zwracając uwagę na wyniki przeprowadzonych ocen cząstkowych (odpowiedź na pozew z załącznikami – k. 73 – 87, 315 – 333).

Wraz z pozwem powódka D. J. wniosła o zabezpieczenie powództwa na czas trwania postępowania na podstawie art. 755 5 k.p.c. poprzez nakazanie dalszego jej zatrudnienia do czasu prawomocnego zakończenia postępowania (k. 177v).

Postanowieniem z dnia 13 września 2024 r. Sąd udzielił zabezpieczenia powództwa D. J. zgodnie z jej wnioskiem (k. 307), które nie zostało zaskarżone i uprawomocniło się.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powódka R. M. (1) od dnia 5 lutego 2007 r. do dnia

31 października 2024 r. zatrudniona była w Urzędzie Miejskim w A., początkowo na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony, a od dnia 1 czerwca 2009 r. na podstawie umowy na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatrudniona na podstawie umowy na czas nieokreślony początkowo pracowała na stanowisku młodszego referenta

ds. dowodów osobistych, a następnie awansowała na starszego referenta

ds. dowodów osobistych, podinspektora i inspektora. W 2015 r. urodziła dziecko, a po powrocie do pracy z dniem 4 stycznia 2018 r. została delegowana do pracy w Urzędzie Stanu Cywilnego na stanowisko inspektora, na czas nieobecności pracownicy H. Z.. Następnie z dniem 1 czerwca 2018 r. rozpoczęła pracę na stanowisku inspektora w Wydziale Spraw Obywatelskich (później Wydziale Administracji i (...))

z zakresem obowiązków wynikającym z ustawy o ewidencji ludności i ustawy kodeks wyborczy. Ponadto zastępowała pracującą w tym samym wydziale D. J..

Powódka D. J. rozpoczęła pracę w Urzędzie Miejskim

w A. w dniu 24 maja 2011 r., początkowo na podstawie umowy

o pracę zawartej na czas określony, a od dnia 24 sierpnia 2012 r. na podstawie umowy na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy. Początkowo pracowała w charakterze pomocy administracyjnej, a z dniem 1 lipca 2013 r. awansowała na stanowisko podinspektora w Wydziale Finansowo – Budżetowym. Następnie z dniem 1 września 2014 r. otrzymała awans na inspektora. Po objęciu stanowiska inspektora ds. dowodów osobistych w dniu 1 października 2014 r. otrzymała szczegółowy zakres czynności polegający na obsłudze systemu wydawania dowodów osobistych, a nadto pełniła zastępstwo w razie nieobecności R. M. (1).

W trakcie zatrudnienia u strony pozwanej, w tym w Wydziale Spraw Obywatelskich, a późnej Wydziale Administracji i (...), powódki były poddawane ocenom okresowym. W ocenie bezpośrednich przełożonych, w tym ostatniego Naczelnika Wydziału C. G. powódki były bardzo dobrymi pracownikami. W uzasadnieniu ocen wskazywano, że zadania realizują one prawidłowo. Posiadają zasób wiedzy

i umiejętności stosowania przepisów prawa w zakresie realizacji zadań na zajmowanym stanowisku. Na bieżąco realizują zadania, mają pozytywne podejście do obywatela, ich bezstronność, sumienność i postawa etyczna w pracy pozostają bez zastrzeżeń. Nigdy nie było uwag co do efektywności pracy powódek, skarg ze strony mieszkańców. Powódki pracowały w jednym pokoju, nawzajem uzupełniały się. Na prośbę przełożonych wykonywały dodatkowe czynności związane z pracą w wydziale i poza urzędem. Otrzymywały dodatki finansowe, nagrody. Podnosiły kwalifikacje uczestnicząc w licznych szkoleniach.

Powódka D. J. po wybuchu wojny na Ukrainie jeździła

z naczelniczką wydziału pomagać przy wydawaniu ciepłych posiłków.

W czasie pandemii bezinteresownie szyły maseczki i rozdawały je na ulicach (...). D. J. nieraz była angażowana do przygotowywania na potrzeby pozwanego dekoracji, wykorzystując do tego swoje umiejętności

i często własne materiały. Niejednokrotnie powódki zostawały w pracy po godzinach 10 – 15 minut żeby obsłużyć petenta.

(dowody: dokumenty w aktach osobowych powódek przy aktach sprawy; zeznania świadków: C. G. – k. 451 – 452, protokół elektroniczny 00:21:53 – 00:59:52, G. B. – k. 453 – 454, protokół elektroniczny 01:25:31 – 02:15:55; przesłuchanie powódek – k. 462 – 464, 01:14:17 – 02:34:33; k. 468 – 469, 00:02:27 – 00:48:29;)

W dniu 16 lipca 2024 r. burmistrz M. M. wydał zarządzeniem Nr (...) w przedmiocie dokonania reorganizacji

i optymalizacji zatrudnienia w Wydziale Administracji i Spraw Obywatelskich w Urzędzie Miejskim w A., między innymi poprzez powierzenie nadzoru nad wydziałem bezpośrednio Sekretarzowi, likwidację stanowiska Naczelnika Wydziału, likwidacje stanowiska Inspektora z zakresem czynności organizacyjno – administracyjnych, likwidację stanowiska Inspektora

z zakresem czynności wydawania dowodów osobistych, likwidację stanowiska Inspektora z zakresem czynności ewidencji ludności. Aneksem nr (...) do zarządzenia z dnia 16 lipca 2024 r. burmistrz zmienił § 2 zarządzenia poprzez utworzenie w Wydziale Spraw Społecznych, (...) i (...) stanowiska Inspektora z zakresem czynności: ewidencja działalności gospodarczej, zarządzania kryzysowego, spraw obronnych, obsługi OSP; stanowiska Inspektora – Pełnomocnika ds. ochrony informacji niejawnych

z zakresem czynności: czynności z zakresu dowodów osobistych i ewidencji ludności, ochrony informacji niejawnych oraz stanowisko Inspektora

z zakresem czynności: czynności organizacyjno – administracyjne, z zakresu dowodów osobistych i ewidencji ludności.

Zarządzenie zostało opublikowane w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w A. w dniu (...)

W związku z reorganizacją Urzędu Miejskiego w A. i redukcją zatrudnienia burmistrz wydał zarządzenie Nr (...) z dnia 17 lipca 2024 r.

w sprawie przyjęcia kryteriów doboru pracowników do zwolnienia. Zgodnie

z paragrafem 2 i 3 zarządzenia jako kryteria pomocne przy zwalnianiu pracowników przyjął:

1) Kwalifikacje i umiejętności zawodowe pracownika,

2) Staż pracy i przebieg dotychczasowej pracy pracownika,

3) Doświadczenie zawodowe,

4) Przydatność pracownika do pracy.

Procedurę typowania do zwolnienia pracowników przeprowadził Sekretarz G. B.. Wytypował pracowników do zwolnienia zestawiając powódki z pracownikami C. G., która była Naczelnikiem Wydziału i bezpośrednią przełożoną powódek (której stanowisko pracy było likwidowane) i I. E., która pracowała

w tym samym wydziale co powódki. Zajmowała ona stanowiska Inspektora

z zakresem czynności organizacyjno – administracyjnych takich jak: prowadzenie ewidencji korespondencji przychodzącej i wychodzącej z urzędu, zaopatrywanie urzędu w meble i sprzęt biurowy, powadzenie gospodarki formularzami i drukami, prowadzenie spraw związanych z opłatami telefonicznymi, prowadzenie prenumeraty pism i czasopism oraz zaopatrywanie pracowników w fachowe wydawnictwa, obsługa organizacyjna związków międzygminnych, stowarzyszeń i porozumień z udziałem gminy, prowadzenie spraw socjalno – bytowych pracowników, współpraca w zakresie organizacji sesji Rady Miejskiej, posiedzeń Komisji Rady oraz organizowanych przez gminę wydarzeń, prowadzenie teczek spraw zgodnie z przydzielonym zakresem czynności, inne czynności zlecone przez Burmistrza, Sekretarza Gminy i Naczelnika Wydziału, zastępstwo podczas nieobecności w pracy J. A. i I. X.. I. E. pracowała u pozwanego od 2007 r., początkowo jako pomoc administracyjna. Po powrocie

z urlopu macierzyńskiego w 2023 r. rozpoczęła pracę w Wydziale Administracji (...) na stanowisku, które zajmowała poprzednio, tj. inspektora z zakresem czynności organizacyjno – administracyjnych. Będąc zatrudniona u pozwanego nie zajmowała się sprawami związanymi z ewidencją ludności i dowodami osobistymi.

Wyłaniając pracowników do zwolnienia Sekretarz G. B. przeanalizował dokumenty zebrane w aktach osobowych oraz zasięgnął informacji u pracownika kadr C. R. i D. O., która w przeszłości była Naczelnikiem Wydziału, w którym pracowały powódki. G. B. nie zasięgnął opinii przełożonej powódek C. G.. Zarówno przed, jak i po sporządzeniu oceny powódek, nie zapoznał ich z kryteriami oceny i z wynikami ocen.

O sposobie i zasadach przeprowadzenia zwolnień Burmistrz nie zawiadomił działającej w urzędzie zakładowej organizacji związkowej – Związku Zawodowego (...) w A..

W dniu 17 lipca 2024 r. pozwany zawiadomił zakładowy związek zawodowy - którego członkiem w tej dacie były obie powódki, a powódka D. J. dodatkowo korzystała ze szczególnej ochrony stosunku pracy przewidzianej w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych - o zamiarze rozwiązania z nimi umowy o pracę za wypowiedzeniem, informując

o przyczynach wypowiedzenia stosunku pracy.

W odpowiedzi na powyższe, w dniu 24 lipca 2024 r. pozwany otrzymał dwa pisma związku zawodowego opiniujące negatywnie zamiar rozwiązania stosunku pracy z powódkami i wskazujące, że pracownica D. J. korzysta ze szczególnej ochrony. W uzasadnieniu swojego stanowiska organizacja związkowa wskazała w szczególności, że zadania w zakresie ewidencji ludności i dowodów osobistych są zadaniami zleconymi przez administrację rządową i na zadania te gmina otrzymuje dofinasowanie. Liczbę etatów dla wykonania tych zadań ustala się w zależności od ilości osób zamieszkujących daną gminę. Dla Urzędu Miejskiego w A. mogą to być trzy etaty, natomiast obecnie wykorzystywane są dwa. Kondycja finansowa urzędu jest dobra i nie wymaga likwidacji stanowisk pracy.

W zakresie kryteriów doboru pracowników pominięte zostało kryterium osobistej sytuacji pracownika, co jest niezgodne z linią orzeczniczą Sądu Najwyższego. Likwidacja stanowisk pacy powódek wydaje się pozorna

i wymierzona w pracowników będących członkami związku zawodowego

i sam związek zawodowy, co może zostać uznane za przejaw dyskryminacji

z uwagi na przynależność związkową. W uzasadnieniu wskazano także, iż pracodawca nie czekając na opinie związku zawodowego podjął decyzję co do wypowiedzenia umowy o pracę pracownikom, albowiem już w dniu 16 lipca 2024 r. wydał i opublikował zarządzenie w sprawie reorganizacji Urzędu Miejskiego w A., gdzie zlikwidowano konsultowane etaty.

(dowody: zarządzenia Burmistrza A. – k.19 – 21, 22 – 33, pisma zarządu organizacji związkowej – k. 34 – 35, 211 – 212; zeznania świadków: C. G. – k. 451 – 452, protokół elektroniczny 00:21:53 – 00:59:52, G. B. – k. 453 – 454, protokół elektroniczny 01:25:31 – 02:15:55; R. S. – k. 452 – 453, 01:00:59 – 01:25:31; I. E. –

k. 461 – 46, 00:05:45 - 00:52:50; przesłuchanie powódek – k. 462 – 464, 01:14:17 – 02:34:33; k. 468 – 469, 00:02:27 – 00:48:29; )

Po opublikowaniu zarządzenia w Biuletynie Informacji Publicznej,

z którego wynikało, że stanowiska pracy powódek będą likwidowane powódki chciały porozmawiać o zaistniałe sytuacji z burmistrzem M. M., który za pośrednictwem sekretarki odmówił spotkania

i rozmowy. Powódki dwukrotnie bezskutecznie próbowały porozmawiać

z burmistrzem.

W dniu 29 lipca 2024 r. burmistrz M. M. zaproponował I. E. stanowisko w Wydziale Spraw (...), (...)

(...) z zakresem czynności dowody osobiste i ewidencja ludności począwszy od dnia 1 listopada 2024 r. wręczając jej wypowiedzenie zmieniające warunki pracy i płacy. I. E. miała przejąć wszystkie obowiązki po D. J. i nowe warunki zatrudnienia przyjęła.

W dniu 31 lipca 2024 r. pozwany wręczył powódkom R. M. (1) i D. J. (każdej z nich osobno i w obecności radcy prawnego) oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenie, który upływał z dniem

31 października 2024 r. W wypowiedzeniu wskazał, iż przyczyną rozwiązania umowy są zmiany organizacyjne dokonane na mocy Zarządzenia nr (...) Burmistrza A. z dnia 16 lipca 2024 r. w sprawie reorganizacji Urzędu Miejskiego w A., spowodowane potrzebą efektywnego wykonywania zadań i oszczędnego gospodarowania środkami publicznymi, polegające na likwidacji między innymi stanowiska Inspektora w Wydziale Administracji

i (...) w Urzędzie Miejskim w A. - czynności

z zakresu ewidencji ludności, czynności z zakresu dowodów osobistych

i brak organizacyjnej możliwości zatrudniania każdej z powódek na stanowisku równorzędnym lub innym odpowiadającym jej kwalifikacjom zawodowym. W wypowiedzeniu pozwany wskazał, że prowadzenie spraw

z zakresu ewidencji ludności (którymi zajmowała się powódka R. M. (1)) i spraw z zakresu dowodów osobistych, w tym rejestrów dowodów osobistych (którymi zajmowała się powódka D. J.) przekazał do realizacji w Wydziale Spraw Społecznych, (...) i (...) przez pracowników, którzy obejmą nowo utworzone stanowiska, których zakres obowiązków będzie obejmował między innymi prowadzenie ewidencji ludności, dowodów osobistych, w tym rejestru dowodów osobistych.

Ze względu na to, że w urzędzie zatrudnionych jest trzech pracowników posiadających odpowiednie kompetencje i kwalifikacje do objęcia nowo utworzonych dwóch stanowisk została podjęta decyzja o zakwalifikowaniu każdej z powódek do zwolnienia w oparciu o kryteria tj. kwalifikacje

i umiejętności zawodowe pracownika, staż pracy i przebieg dotychczasowej pracy pracownika, doświadczenie zawodowe i przydatność pracownika do pracy. W oświadczeniu wręczonym R. M. (1) pracodawca wskazał, że po analizie obowiązków pracowniczych dokonał wyboru powódki do zwolnienia, gdyż otrzymała ona niższą łączną ocenę, na którą składają się cząstkowe oceny w zakresie kryteriów kwalifikacje i umiejętności zawodowe pracownika oraz doświadczenie zawodowe. Otrzymała ona najniższą ocenę

w zakresie ocen cząstkowych z uwagi na niżej ocenione kwalifikacje wynikające z odbytych kursów i szkoleń, umiejętności oraz doświadczenie zawodowe w stosunku do pracownic, które będą wykonywać obowiązki

i czynności przypisane do dotychczasowego stanowiska powódki, krótszy lub porównywalny staż pracy w porównaniu do pracownic, które będą wykonywać dotychczasowe obowiązki powódki, niżej ocenioną przydatność do pracy. W oświadczeniu wręczonym D. J. pracodawca wskazał, że po analizie obowiązków pracowniczych dokonał wyboru powódki do zwolnienia, gdyż otrzymała ona niższą łączną ocenę, na którą składają się cząstkowe oceny w zakresie kryteriów kwalifikacje i umiejętności zawodowe pracownika oraz staż pracy i przebieg dotychczasowej pracy, doświadczenie zawodowe i przydatność do pracy. Otrzymała ona najniższą ocenę w zakresie ocen cząstkowych z uwagi na niżej ocenione kwalifikacje wynikające

z odbytych kursów i szkoleń, umiejętności oraz doświadczenie zawodowe

w stosunku do pracownic, które będą wykonywać obowiązki i czynności przypisane do dotychczasowego stanowiska powódki, krótszy staż pracy

w porównaniu do pracownic, które będą wykonywać dotychczasowe obowiązki powódki, najniżej ocenioną przydatność do pracy, a także fakt, iż posiada dodatkowe źródło dochodów w postaci prowadzonej działalności gospodarczej.

Wręczając wypowiedzenie burmistrz nie wyjaśnił powódkom przyczyn zwolnienia z pracy pomimo, że każda z nich dopytywała o te przyczyny,

o liczbę porównywanych pracowników, ich dobór do zwolnienia. Burmistrz nie chciał z nimi rozmawiać na ten temat wypowiedzenia stosunku pracy twierdząc, że wszystko jest napisane w piśmie. Ani on ani radca prawny nie wyjaśnił dlaczego właśnie powódki zostały wytypowane do rozwiązania stosunku pracy i nie omówił z powódkami kryteriów i ocen.

Powódki potwierdziły przyjęcie oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku pracy własnoręcznym podpisem wraz z datą.

Oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku pracy zawierały pouczenie

o możliwości odwołania się od tej decyzji pracodawcy w terminie 21 dni od dnia doręczenia wypowiedzenia do Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w Sanoku.

Ostatnie miesięczne wynagrodzenie powódki R. M. (1) obliczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy wynosiło na dzień

30 września 2024 r. 6376,50 zł, natomiast powódki D. J. 6300 zł.

Uchwałą zarządu związku zawodowego z dnia 26 marca 2024 r. D. J. (sekretarz organizacji) została objęta ochroną prawną na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych jako osoba reprezentująca związek zawodowy wobec pracodawcy.

Stosunek pracy powódki R. M. (1) rozwiązał się, natomiast powódka D. J. na mocy postanowienia zabezpieczającego pracuje na tym samym stanowisku i z zakresem obowiązków sprzed wręczenia wypowiedzenia. W razie nieobecności zastępuje ją C. G.. W dniu

29 lipca 2024 r. burmistrz M. M. zaproponował C. G. stanowisko w Wydziale Spraw Społecznych, (...) i (...) z zakresem czynności obejmującym między innymi dowody osobiste i ewidencję ludności od dnia 1 listopada 2024 r., wręczając jej wypowiedzenie zmieniające warunki pracy i płacy. C. G. miała przejąć wszystkie obowiązki po R. M. (1) i nowe warunki zatrudnienia przyjęła.

I. E. nie została przeszkolona przez innego pracownika do wykonywania czynności z zakresu dowodów osobistych i ewidencji ludności, jak zeznała przed Sądem miała tylko dwa szkolenia przez internet. Od dnia

1 listopada 2024 r. pracuje na tym samym stanowisku co wcześniej (inspektora ds. organizacyjno – administracyjnych w Wydziale Administracji

i Spraw Obywatelskich).

(dowody: oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku pracy – k.10, 187; dokumenty zebrane w aktach osobowych powódek oraz I. E. i C. G. przy aktach sprawy; pisma zarządu organizacji związkowej – k. 34 – 35, 211 – 212; uchwała zarządu związku zawodowego – k. 215 – 216; zaświadczenia wystawione przez pozwanego dot. wysokości wynagrodzenia – k. 71, 313; zeznania świadków: C. G. – k. 451 – 452, protokół elektroniczny 00:21:53 – 00:59:52, G. B. – k. 453 – 454, protokół elektroniczny 01:25:31 – 02:15:55; R. S. – k. 452 – 453, 01:00:59 – 01:25:31; I. E. – k. 461 – 46, 00:05:45 - 00:52:50; przesłuchanie powódek – k. 462 – 464, 01:14:17 – 02:34:33; k. 468 – 469, 00:02:27 – 00:48:29; przesłuchanie za pozwanego M. M. –

k. 491 – 493, 00:13:41 – 01:19:42,)

Dokonane ustalenia faktyczne Sąd oparł o wskazany wyżej materiał dowodowy, uznając go za wystarczający do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

Przede wszystkim Sąd dał wiarę dokumentom zebranym w aktach osobowych powódek oraz C. G. i I. E., a także pozostałym przedłożonym przez strony dokumentom, albowiem nie budzą one żadnych wątpliwości zarówno co do ich formy, jak i treści, znalazły potwierdzenie w zeznaniach przesłuchanych w sprawie osób, w tym

w zeznaniach powódek. Na zeznaniach przesłuchanych świadków C. G., R. S. i I. E. Sąd oparł się jako jasnych, konkretnych i znajdujących w zasadniczych elementach oparcie w pozostałym materiale dowodowym. Ustalenia faktyczne Sąd oparł także na zeznaniach świadka G. B. i przesłuchanego za pozwanego M. M., którzy odnieśli się do przyczyn reorganizacji, ograniczenia zatrudnienia oraz kryteriów jakimi kierowano się wybierając pracowników do zwolnienia, a także wyjaśnili dlaczego ich zdaniem powódki nie mają kwalifikacji do pozostania w zatrudnieniu. W niniejszej sprawie Sąd przesłuchał również świadka P. P., którego zeznania w zasadzie nic istotnego nie wniosły do sprawy poza tym, że świadek podał, że u strony pozwanej zajmował się sprawami informatycznymi, jego stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron i w tej chwili łączy go z urzędem umowa zlecenia, gdyż prowadzi działalność gospodarczą jako dostawca Internetu, a jego zakres obowiązków jest podobny do wcześniejszego. Na zeznaniach powódek Sąd oparł się jako jasnych, rzeczowych i niebudzących wątpliwości co wiarygodności w świetle całokształtu zebranych w sprawie dowodów.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwa R. M. (1) i D. J. w ocenie Sądu zasługiwały na uwzględnienie.

Bezsporne w sprawie jest, że powódki były zatrudnione u pozwanego na podstawie umów zawartych na czas nieokreślony, które pozwany wypowiedział z zachowaniem trzymiesięcznego okresu, który upłynął

z dniem 31 października 2024 r.. Oświadczenia wypowiadające stosunek pracy pozwany wręczył powódkom w dniu 31 lipca 2024 r., a powódki od tej decyzji odwołały się do Sądu pracy w przewidzianym przepisami prawa terminie, co również jest okolicznością bezsporną.

Swoje żądania powódki oparły na treści art. 45 k.p., zgodnie z którym

w razie ustalenia, że wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nie określony jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów

o pracę, sąd pracy - stosownie do żądania pracownika - orzeka

o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu -

o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach albo

o odszkodowaniu.

Z regulacją art. 45 § 1 k.p. koresponduje art. 30 § 4 k.p., w myśl którego w oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nie określony powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie umowy, która musi być konkretna i prawdziwa. Przyczyna jest „konkretna” wówczas, gdy została przez pracodawcę wskazana w sposób zrozumiały i komunikatywny dla pracownika, umożliwiający sądową kontrolę poprawności formalnej i zasadności wypowiedzenia w granicach stwierdzeń podanych w wypowiedzeniu. Przyczyna wypowiedzenia powinna być tak sformułowana, aby pracownik wiedział i rozumiał, z jakiego powodu pracodawca dokonuje wypowiedzenia i mógł zadecydować o ewentualnym wniesieniu lub zaniechaniu wniesienia odwołania do sądu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że pracodawca w celu wypełnienia wynikającego z art. 30 § 4 k.p. obowiązku wskazania przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie stosunku pracy powinien wskazać nie tylko podstawową przyczynę wypowiedzenia, jaką jest reorganizacja zatrudnienia i redukcja etatu, lecz także przyczynę wyboru danego pracownika do zwolnienia z pracy, chyba, że jest ona oczywista lub znana pracownikowi. W sytuacji, gdy rozwiązanie umowy o pracę dotyczy pracownika wybranego przez pracodawcę z większej liczby osób zatrudnionych na takich samych lub podobnych stanowiskach pracy, przyczyną tego wypowiedzenia są nie tylko zmiany organizacyjne wymuszające redukcję etatów, ale także określona kryteriami doboru do zwolnienia sytuacja danego pracownika. W takiej sytuacji pracodawca musi podając przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę wyjaśnić dlaczego wytypował do zwolnienia określonego pracownika.

Wskazanie w wypowiedzeniu kryteriów doboru pracowników do zwolnienia prowadzi do oczywistego wniosku, że pracodawca stanął przed koniecznością wyboru pracownika do zwolnienia, co z kolei oznacza ograniczenie stanowisk w grupie stanowisk o analogicznym charakterze.

W konsekwencji zasadność wypowiedzenia należy oceniać przez pryzmat zastosowanych kryteriów typowania do zwolnienia odnoszonych do ogółu pracowników zatrudnionych na analogicznych stanowiskach.

Na pracodawcy spoczywa ciężar dowodu, że zastosował kryteria doboru oraz, że były one właściwe, w tym w szczególności, że odpowiadały wymaganiu zastosowania obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów oceny pracowników i wyników ich pracy (wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 23.06.2016 r. II PK 152/15, 25 lutego 2016 r. IIPK 357/14, 2 marca 2016 r. III PK 76/15, 11 marca 2015 r. III PK 115/14, 10 września 2013 r.

I PK 61/13;)

Analizując zebrane w sprawie dowody stwierdzić trzeba, że wypowiadając powódkom umowę o pracę pozwany nie dochował wszystkich wymogów formalnych jakie prawo przewiduje dla tego typu sytuacji.

Wprawdzie oświadczenia pracodawcy zostały złożone na piśmie, zawierały prawidłowe pouczenia i decyzja pracodawcy została poprzedzona pisemnym powiadomieniem zakładowej organizacji związkowej o zamiarze wypowiedzenia umowy, ale pozwany nie dopełnił wymogu formalnego

z art. 30 § 4 k.p., gdyż w oświadczeniach nie wyjaśnił w sposób „konkretny” dlaczego wytypował do zwolnienia właśnie powódki, a w przypadku powódki D. J. także naruszył zakaz wypowiedzenia stosunku pracy.

Złożone powódkom wypowiedzenia były niezgodne z prawem, gdyż pozwany podał w pismach zawierających oświadczenie przyczynę w sposób niepełny i co więcej nie wykazał, aby w momencie składania (wręczania) R. M. (1) i D. J. wypowiedzenia burmistrz M. M. bądź obecny przy tej czynności radca prawny wyjaśnił dlaczego to właśnie z powódką, a nie z innym pracownikiem rozwiązuje stosunek pracy. Zarówno R. M. (1), jak i D. J. nie zapoznano z kartami ocen, nie omówiono kryteriów ocen oraz przyczyn przyznania takich, a nie innych ocen punktowych. Powódki nie były w stanie ustalić, czy rzeczywiście pozwany dokonał obiektywnej oceny pracowników.

Oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę powódce D. J. zostało złożone także z naruszeniem art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, przewidującego zakaz wypowiadania bez zgody zarządu organizacji związkowej stosunku pracy pracownikowi, który reprezentuje związek wobec pracodawcy i korzysta z ochrony związkowej.

Ochrona stosunku pracy działacza związkowego uzależniona jest od powiadomienia pracodawcy o osobach podlegających ochronie, imiennie wskazanych w uchwale zarządu zakładowej organizacji związkowej. Powódka D. J. została objęta ochroną uchwałą Zarządu Związku Zawodowego (...) Miejskiego w A. z dnia 26 marca 2024 r. przez okres od dnia 18 grudnia 2023 r. do dnia 17 grudnia 2028 r.,

a po jego upływie dodatkowo przez czas odpowiadający połowie okresu określonego uchwałą, nie dłużej jednak niż rok po jego upływie. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że pozwany powziął informację

o przysługującej powódce ochronie najpóźniej z pisma związku zawodowego z dnia 24 lipca 2024 r., czyli przed wręczeniem wypowiedzenia stosunku pracy. Skoro informacji tej nie weryfikował to należy przyjąć, że uznał ją za pewną. Pomimo tego wręczył powódce wypowiedzenie, którego nie cofnął po otrzymaniu w dniu 19 sierpnia 2024 r. przedmiotowej uchwały (k. 211 – 212, 215 – 216). Postanowieniem zabezpieczającym z dnia 13 września 2024 r. Sąd nakazał stronie pozwanej dalsze zatrudnienie powódki do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, a fakt niezaskarżenia tej decyzji przez pozwanego dodatkowo przemawia za słusznością stanowiska powódki.

Reorganizacja struktury organizacyjnej pracodawcy połączona

z likwidacją stanowiska pracy stanowi przyczynę uzasadniającą rozwiązanie stosunku pracy pod warunkiem, że likwidacja ta jest realna.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa kwestia potrzeby dokonania przez pracodawcę zmian organizacyjnych, w tym likwidacji stanowiska pracy należy do autonomii zarządczej pracodawcy i nie podlega ocenie Sądu. Organ rozpatrujący spory pracownicze nie jest powołany do badania zasadności

i celowości zmniejszenia stanu zatrudnienia, a jedynie czy zmiana ta została faktycznie dokonana.

Zdaniem Sądu z całokształtu materiału dowodowego sprawy wynika, że faktycznie stanowiska pracy powódek nie zostały zlikwidowane. Pozwany nie zaprzestał wykonywania zadań związanych ze stanowiskami pracy powódek

i w dalszym ciągu miał zapotrzebowanie na pracę na tych stanowiskach.

W rzeczywistości zlikwidował stanowisko Naczelnika Wydziału Administracji i (...), które zajmowała C. G.

i którą pozostawił w zatrudnieniu, przydzielając zadania wykonywane przez R. M. (1). Pozwany nie wykazał, by stanowisko, które powierzył C. G. różniło się w istotnych elementach od stanowiska R. M. (1). Ponadto w ramach reorganizacji pozwany zlikwidował stanowisko Inspektora w Wydziale Administracji i (...)

z zakresem czynności organizacyjno – administracyjnych, które zajmowała I. E. i którą pozostawił w zatrudnieniu, powierzając z dniem

1 listopada 2024 r. zadania z zakresu spraw dotyczących dowodów osobistych i ewidencji ludności na stanowisku Inspektora w Wydziale Spraw Społecznych, (...) i (...). I. E. miała zastąpić powódkę D. J., natomiast nie miała odpowiednich kompetencji, aby zajmować stanowisko z zakresem obowiązków powódki.

Podsumowując zatem, wobec ustalenia, że wypowiedzenia naruszały przepisy prawa Sąd, zgodnie z żądaniem powódek R. M. (1)

i D. J. orzekł o przywróceniu ich do pracy u pozwanego na dotychczasowych warunkach pracy i płacy (pkt I i V wyroku). Sąd przywrócił powódki do pracy, albowiem okoliczności faktyczne nie uprawniają stwierdzenia, że przywrócenie to byłoby niecelowe lub niemożliwe.

W pkt II wyroku Sąd nałożył na pozwanego obowiązek dalszego zatrudnienia powódki R. M. (1) na dotychczasowych warunkach pracy i płacy do czasu prawomocnego zakończenia postępowania na podstawie art. 477 2 § 2 k.p.c..

Ponadto w wyroku Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki R. M. (1) kwotę 6.376,50 zł brutto za czas pozostawania bez pracy

w razie podjęcia pracy u strony pozwanej, zaś w pozostałym zakresie powództwo o zapłatę wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy oddalił (pkt III i IV wyroku). O powyższym Sąd orzekł po myśli art. 47 k.p., zgodnie z którym pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy,

nie więcej jednak niż za 2 miesiące, a gdy okres wypowiedzenia wynosił

3 miesiące – tak jak w przypadku powódki – nie więcej niż za miesiąc. Wynagrodzenie to oblicza się jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy

i zgodnie z wyliczeniem przedłożonym przez pozwanego wynosi ono 6.376,50 zł (k. 71 akt).

W pkt VI wyroku Sąd zasądził od pozwanego Miejskiego Urzędu

w A. tytułem kosztów postępowania na rzecz powódki R. M. (1) kwotę 5.357,00 zł, na którą złożyła się kwota 3.827,00 zł opłaty sądowej od pozwu i wynagrodzenie pełnomocnika w łącznej wysokości 1.530,00 zł i na rzecz powódki D. J. kwotę 3.960,00 zł, na którą złożyła się kwota 3.780,00 zł opłaty sądowej od pozwu i kwota 180,00 zł wynagrodzenia pełnomocnika. Wysokość wynagrodzeń pełnomocników Sąd ustalił na podstawie § 9 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).

W punkcie VII i VIII wyroku Sąd odstąpił od obciążania powódki R. M. (1) kosztami należnymi Skarbowi Państwa – Sądowi Rejonowemu

w Sanoku i pozwanemu w części oddalającej powództwo o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c., art. 98 k.p.c. i 102 k.p.c..

Sędzia Aldona Helińska – Hanus