III Ko 976/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 marca 2026 r.

8.Sąd Okręgowy w Poznaniu III Wydział Karny w składzie:

9.Przewodnicząca: sędzia Izabela Dehmel

10.Protokolant: sekretarz sądowy Zofia Major

11.przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu Filipa Zeuchnera

12.po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 roku na rozprawie

13.sprawy z wniosku I. H.

o zadośćuczynienie za niesłuszne skazanie wyrokiem Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego na sesji wyjazdowej w Szczecinie z dnia 11 stycznia 1982r., sygn. akt So.W. 15/82 za czyn z art. 48 ust. 2 w zb. z art. 48 ust. 3 Dekretu z dnia 12 grudnia 1981r. o stanie wojennym na karę 3 lat pozbawienia wolności oraz karę dodatkową pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat, który to wyrok został zmieniony wyrokiem Sądu Najwyższego – Izba Wojskowa w Warszawie z dnia 25 października 1994r., sygn. akt WRN 201/94 poprzez uniewinnienie I. H.

***

1. Na podstawie art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego zasądza od Skarbu Państwa na rzecz I. H. kwotę 350.000 (trzysta pięćdziesiąt tysięcy złotych) zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

2. W pozostałym zakresie wniosek oddala.

3. Na podstawie § 11 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie zasądza od Skarbu Państwa na rzecz I. H. kwotę 240 (dwieście czterdzieści złotych) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

4. Na podstawie art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.

sędzia Izabela Dehmel

Sygnatura akt

III Ko 976/25

1. WNIOSKODAWCY

I. H. zd. S.

2. ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA

1.

Odszkodowanie (kwota główna)

Odsetki

2.

Zadośćuczynienie (kwota główna)

Odsetki

1.800.000 zł

ustawowe za opóźnienie od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty

3.

Inne

7.3. Ustalenie faktów

0.1.3.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Fakt

Dowód

Numer karty

1

I. H., z domu S., urodziła się w (...) w S.. Jest córką J. i W., z domu Z..

Ukończyła liceum ogólnokształcące o profilu humanistycznym, chciała podjąć studia wyższe na UAM w P. jednakże na studia się nie dostała. Była słuchaczem Podyplomowego Studium Wiedzy o Teatrze w S., miała aspiracje by zostać krytykiem teatralnym.

Od 1979 roku zatrudniona była na stanowisku inspektora do spraw kulturalno – oświatowych i sprawowała funkcję kierownika klubu w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej w S.

I. S. w sierpniu 1980 roku, za zgodą Komisji Zakładowej NSZZ (...) energetyki cieplnej, utworzyła bibliotekę zakładową wydawnictw niezależnych. Z czasem uchwałę o utworzeniu bibliotek zakładowych zaczęły wydawać inne komisje w okolicznych zakładach.

Od dnia 19 września 1981r. I. S.została zatrudniona na 1/2 etatu w Zarządzie Regionu (...) NSZZ(...) na stanowisku koordynatora bibliotek związkowych.

I. S. nie zgadzała się z wprowadzonym stanem wojennym oraz jego konsekwencjami w postaci cenzury i zakazu działalności (...).

W dniach od 13 grudnia 1981 r. do 18 grudnia 1981r. podczas strajku Stoczni im(...) w S. – wbrew zarządzeniom wydanym w związku z wprowadzeniem stanu wojennego – I. S. przebywała na terenie Stoczni, gdzie drukowano ulotki informujące o sytuacji w P., zawierające uzasadnienie dotyczące wagi protestu przeciw nieprawnym działaniom ówczesnych władz, współpracowała z Komitetem Strajkowym, przekazywała i rozpowszechniała najnowsze informacje dotyczące sytuacji w kraju, które przekazywane były przez ludzi z różnych regionów P., zaś celem tych działań było szerzenie wiedzy wśród społeczeństwa, doprowadzenie do zniesienia stanu wojennego i przywrócenie istnienia (...).

W dniu 19 grudnia 1981r., który był dniem wolnym od pracy – I. S. została wezwana przez dyrektora Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w S. w związku z czym chcąc się dowiedzieć o powód wezwania do pracy udała się do miejsca zamieszkania kierownika działu spraw pracowniczych T. K., której przekazała dwie ulotki podnoszące kwestie związane z wprowadzeniem stanu wojennego, stanowiące krytykę ówczesnej władzy, wskazujące na naruszenie Konstytucji i praw obywatelskich. Następnie udała się do miejsca pracy, gdzie została zatrzymana przez funkcjonariuszy KWMO w S. i przekazana na tamtejszą komendę, gdzie była przesłuchiwana do późnych godzin nocnych, a następnie została umieszczona w celi.

W trakcie przeszukania u I. S. ujawniono broszury zatytułowane „Dwie Ojczyzny Dwa Patriotyzmy”, ulotkę zaczynającą się od słów „Koleżanki i koledzy” z dnia 17 grudnia 1981r., której treść miała charakter przemówienia i nawoływała do uczczenia pamięci ofiar strajku w Stoczni w 1970r. oraz odwoływała się do zdarzeń związanych z prowadzeniem stanu wojennego.

W dniu 21 grudnia 1981r. wszczęto śledztwo (prowadzone w trybie doraźnym) przeciwko I. S. podejrzanej o rozpowszechnianie w dniu 19 grudnia 1981r. fałszywych wiadomości mogących wywołać niepokój publiczny.

Postanowieniem z dnia 21 grudnia 1981r. zastępca Prokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w Szczecinie zastosował wobec I. S. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania do dnia 21 marca 1982r.

W dniu 22 grudnia 1981r. I. S. przedstawiono zarzut popełnienia przestępstwa z art. 48 ust. 2 w zb. z art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym polegającym na tym, że w dniu 19 grudnia 1981r. około godziny 17.00 w S.posiadała przy sobie i rozpowszechniała dokumenty w postaci ulotek i broszury pod tytułem „Dwie Ojczyzny Dwa Patriotyzmy” zawierające wiadomości fałszywe i mogące wywołać niepokój publiczny w ten sposób, że wymienione ulotki przekazała ob. T. K., a także przesłuchano ją w charakterze podejrzanej. I. S.przyznała się do popełnienia zarzuconego jej czynu. Kolejne przesłuchania I. S. w trakcie śledztwa miały miejsce w dniach 23 grudnia 1981r., 24 grudnia 1981r., 28 grudnia 1981r. i 02 stycznia 1982r.,

Od dnia 07 stycznia 1982 r. I. S. w toku postępowania karnego był reprezentowana przez obrońcę, którego ustanowiła jej matka W. S..

W dniu 05 stycznia 1982 r. prokurator wniósł do Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy akt oskarżenia przeciwko I. S., której zarzucił popełnienie przestępstwa z art. 48 ust. 2 w zb. z art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym polegającego na tym, że w dniu 19 grudnia 1981r. około godziny 17.00 w S. posiadała przy sobie i rozpowszechniała dokumenty w postaci ulotek i broszury pod tytułem „Dwie Ojczyzny Dwa Patriotyzmy” zawierające wiadomości fałszywe i mogące wywołać niepokój publiczny w ten sposób, że wymienione ulotki przekazała Ob. T. K..

Rozprawa przed Sądem Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy na sesji wyjazdowej w Szczecinie odbyła się w dniu 11 stycznia 1982r. I. S. przyznała się do zarzucanego jej czynu i oświadczyła, że nie poczuwa się do winy.

Wyrokiem z dnia 11 stycznia 1982 r. Sąd Pomorskiego Okręgu Wojskowego na sesji wyjazdowej w Szczecinie, sygn. So. W. 15/82 uznał I. S. za winną zarzuconego jej przestępstwa z art. 48 ust. 2 w zb. z art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1981r. o stanie wojennym polegającego na tym, że w dniu 19 grudnia 1981r. w S. posiadała przy sobie co najmniej 5 ulotek zawierających wiadomości fałszywe i mogące wywołać niepokój publiczny w okresie stanu wojennego w ten sposób, że ulotki te rozpowszechniała, gdyż dwie z nich około godz. 17.00 tegoż dnia przekazała Ob. T. K. i wymierzył jej karę 3 lat pozbawienia wolności oraz karę dodatkową pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat.

Tymczasowe aresztowanie I. S. skutkowało skreśleniem jej z listy słuchaczy Podyplomowego Studium Wiedzy o Teatrze w S., a także zwolnieniem dyscyplinarnym z pracy z uwagi na „porzucenie pracy”, pomimo, że została ona zatrzymana na terenie zakładu pracy w stanie gotowości do pracy.

zeznania wnioskodawczyni

141v-144

umowa o pracę

57

ulotki

78, 79-80 akt IPN By 51/9

notatka urzędowa

8, 9 akt IPN By 51/9

protokół przeszukania

72-73 akt IPN By By 51/9

karta zatrzymania

14 akt IPN By 51/9)

postanowienie o wszczęciu śledztwa

24 akt IPN By By 51/9

postanowienie o t.a.

36-37 akt IPN By By 51/9

nakaz przyjęcia

17

meldunek o przedstawieniu zarzutów, uzasadnienie

30-31, 42 akt IPN By By 51/9

protokół przesłuchania

32-35, 49-52, 53-57, 63-66, 83-85 akt IPN By 51/9

akt oskarżenia

94097 akt IPN By 311/538

pełnomocnictwo

119, 120 akt IPN By 51/9

POSTANOWIENIE

104 akt IPN By 51/9

akt oskarżenia

94-97 akt IPN By 51/9

protokół rozprawy

70-78 akt IPN By 51/9

WYROK

132-134 akt IPN By 51/9

2

I. S. po zastosowaniu tymczasowego aresztowania została osadzona w Areszcie Śledczym KWMO w B., następnie przebywała w zakładach karnych w K. (od dnia 14 lutego 1982r.), w B.(od dnia 24 lutego 1982r.), w G. (od dnia 17 marca 1982r.), ponownie w B. (od dnia 23 kwietnia 1982r.) i w K. (od dnia 21 lipca 1982r.).

W trakcie odbywania kary pozbawienia wolności warunki panujące w kolejnych zakładach karnych różniły się od siebie, przy czym najgorsze warunki bytowe były w Zakładzie Karnym nr (...) w G.. I. S.przebywała wielokrotnie w ciasnych celach, w których było zimno (betonowe podłogi, zimną szron na ścianach) i brudno, w Zakładzie Karnym B. pomimo lepszych warunków sanitarnych (cele wyposażone były w muszle klozetowe, umywalki oraz kanalizację) zmagała się z pluskwami. W Zakładzie Karnym w G. warunki sanitarne były złe, skazane nie miały zapewnionej prywatności także w trakcie załatwiania potrzeb fizjologicznych (toalety – pojemniki znajdowały się w celach), otrzymywały dziennie jedno wiadro zimnej wody, która miała zaspokoić potrzeby czterech kobiet w celi – począwszy od higieny osobistej, do mycia naczyń i prania odzieży, nadto pozbawione były dostępu do światła dziennego, poza 30-minutowym spacerem. Wielokrotnie po spacerze I. S. poddawana była „rewizji” – kazano jej całkowicie się rozebrać i robić przysiady.

W więzieniu jedzenie było słabej jakości, brakowało w nim wartości odżywczych – na śniadania i kolacje był chleb z margaryną i czarna kawa, natomiast obiady były najczęściej bezmięsne.

W okresie pozbawienia wolności I. H. wielokrotnie odmawiała przyjmowania posiłków jako protest, w celu wywalczenia statusu więźnia politycznego, za co kierowano wobec niej wnioski o wymierzenie kary dyscyplinarnej, jednakże każdorazowo kara nie została wymierzona, a poprzestano na rozmowie.

W okresie od dnia 09 do 13 lipca 1982 r. wnioskodawczyni otrzymała 5-dniową przepustkę w celu zawarcia małżeństwa z J. H.. Po zawarciu w dniu 10 lipca 1982r. związku małżeńskiego, w dniu 13 lipca 1982r. – w rocznicę wybuchu stanu wojennego I. H. wraz z mężem i siostrą pojechała złożyć kwiaty pod tablicą upamiętniającą Grudzień 1970r., gdzie została zatrzymana za rzekomą próbę wywołania demonstracji ulicznej. Trafiła wówczas do aresztu w S., co spowodowało dobowe opóźnienie powrotu z przepustki do Zakładu Karnego. Za powyższe wymierzona została jej kara dyscyplinarna ograniczenia prawa do wszystkich widzeń, z wyjątkiem małżonka na okres 3 miesięcy.

I. H. utrzymywała stały kontakt korespondencyjny z rodziną, w szczególności z ojcem i mężem, korespondencja była sprawdzana i cenzurowana. Raz w miesiącu odbywały się widzenia, w trakcie których otrzymywała paczki żywnościowe, miała również możliwość zakupu środków spożywczych w kantynie, co regularnie czyniła.

zeznania wnioskodawczyni

141v-144

opinia dot. osadzonej

141-142 akt IPN Po 72/29

przepustka

53, 58 akt IPN Po 72/29

notatka dot. zatrzymania

54 akt IPN Po 72/29

dokumentacja osadzonej

75-80 akt IPN Po 72/29

wniosek o wymierzenie kary dyscyplinarnej

81-103, 106-107 akt IPN Po 72/29

wniosek o wymierzenie kary dyscyplinarnej

104-105 akt IPN Po 72/29

3

Ojciec I. H. J. S. – pomimo kategorycznego sprzeciwu córki – wielokrotnie występował z wnioskiem o jej ułaskawienie, jednakże dopiero w dniu 14 marca 1983r. Uchwałą Rady Państwa, skorzystano w stosunku do I. H.z prawa łaski poprzez warunkowe zwolnienie z obycia reszty kary pozbawienia wolności z wyznaczeniem okresu próby na trzy lata. W związku z tym, w dniu 26 marca 1983 r. I. H.opuściła Zakład Karny K.

postanowienie dot. ułaskawienia

181-184, 188-189, 190-194 akt IPN By 51/9

uchwała

220 akt IPN By 51/9

zawiadomienie o zwolnieniu

224, 229 akt IPN By 51/9

4

Po opuszczeniu więzienia I. H. zamierzała podjąć studia dzienne, jednakże nie zdała egzaminów pisemnych i nie dopuszczono jej do egzaminów ustnych, w związku z czym podjęła studia zaoczne na kierunku Kulturoznawstwo. Jednocześnie miała problem ze znalezieniem pracy, albowiem figurowała jako osoba karana w stanie wojennym, a nadto ze świadectwa pracy wynikało, że została zwolniona dyscyplinarnie, zaś podstawę rozwiązania stosunku pracy zmieniono dopiero po kilkukrotnych odwołaniach.

I. H. zatrudniona została w Młodzieżowym Domu Kultury (...), następnie pracowała w Szkole Podstawowej nr (...) w P., a finalnie od 1984r. zatrudniona była na stanowisku bibliotekarza w Miejskiej Bibliotece Publicznej im. (...) w P., gdzie pracowała do 2017r., kiedy przeszła na emeryturę.

W pierwszych latach po odzyskaniu wolności mąż I. H.– J. H. wzywany był do Urzędu Służby Bezpieczeństwa, gdzie próbowano nakłonić go do współpracy w zakresie informowania o działaniach swojej żony, a odmowa wiązała się dla niego z koniecznością wielokrotnego stawiennictwa w wojsku.

zeznania wnioskodawczyni

141v-144

5

Postanowieniem z dnia 25 października 1989r. Sąd Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy „przebaczył i puścił w niepamięć” skazanie I. S. za występek z art. 48 ust. 2 w zb. z art. 48 ust. 3 dekretu o stanie wojennym oraz zarządził zatarcie skazania za ten czyn.

Sąd Najwyższy, na skutek rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez prokuratora, wyrokiem z dnia 25 października 1994r., sygn. akt WRN 201/94 zmienił wyrok Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego wydany na sesji wyjazdowej w Szczecinie z dnia 11 stycznia 1982 r. i uniewinnił I. S.od popełnienia przypisanego jej przestępstwa z art. 48 ust. 2 w zb. z art. 48 ust. 3 dekretu o stanie wojennym.

postanowienie. z 25.10.1989 r.

240, 243, 244-245 akt IPN By 51/9

wyrok SN

265-266 akt IPN By 51/9

6

I. H. złożyła wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie w związku z niesłusznym skazaniem. Zażądała zasądzenia na jej rzecz łącznie kwoty 100.000 zł po denominacji.

Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 1995 r., sygn. akt ZO 17/95 Sąd Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy zasądził – na podstawie art. 487 § 1 i art. 488 § 1 i 2 d.k.p.k.) od Skarbu Państwa na rzecz I. H. zd. S.kwotę łącznie 12.088 zł, z czego kwotę 5.900,82 zł tytułem odszkodowania, kwotę 6.000 zł tytułem zadośćuczynienia i kwotę 187,20 zł tytułem nienależnie pobranych kosztów postępowania w związku z bezpodstawnym skazaniem wyrokiem Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia 11 stycznia 1982 r., sygn. So.W. 15/82 wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się postanowienia.

Na skutek zażalenia I. H. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 16 czerwca 1995r., sygn. WZ 117/95 utrzymał w mocy postanowienie Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 1995 r., sygn. akt ZO 17/95.

wniosek o odszkodowanie i zadość-uczynienie

6-10 akt IPN By 311/538

postanowienie z 25.04.1995r.

269-272

akt IPN By 51/9

postanowienie z dn. 16.06.1995r.

105-107 akt IPN By 311/538

7.

I. H. cierpi na zaburzenia motoryki jelita grubego. Nadto cierpi na nerwicę, ma koszmary nocne, które pojawiały się w całym okresie jej życia po odzyskaniu wolności, jednakże obecnie ich częstotliwość jest mniejsza. W związku z nerwicą nigdy nie podjęła leczenia u psychiatry lub psychologa, w przypadku nasilenia złego samopoczucia przyjmuje środki uspokajające.

Wnioskodawczyni wraz z mężem nie doczekała się potomstwa.

zeznania wnioskodawczyni

(...)-144

8.

Za działalność na rzecz niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej prezydent L. K., w 2009 roku przyznał I. H. „Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski” oraz za dobrą pracę na rzecz Rzeczpospolitej Polskiej, w tym samym roku przyznał Jej „Złoty Medal Zasługi”. Ponadto, I. H. została odznaczona przez Prezesa IPN „Krzyżem Wolności i Solidarności”.

78

0.1.3.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Fakt

Dowód

Numer karty

4. ocena DOWODów

2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 3.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

1-7

zeznania

I. H.

Zeznania złożone przez I. H. co do zasady zasługują na wiarę, albowiem są rzeczowe, logiczne i spójne, nadto znajdują odzwierciedlenie w uzyskanych w sprawie dokumentach dotyczących m.in. przebiegu toczącego się przeciwko niej postępowania karnego zakończonego wyrokiem Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego na sesji wyjazdowej w Szczecinie z dnia 11 stycznia 1982 r., sygn. So. W. 15/82, warunków odbywania wymierzonej tym wyrokiem kary pozbawienia wolności, jak również jej sytuacji życiowej w okresie poprzedzającym zatrzymanie w dniu 19 grudnia 1981r. oraz następującym po jej zwolnieniu z zakładu karnego w dniu 23 marca 1983r. Zgromadzonemu w sprawie materiałowi nie odpowiadają jedynie twierdzenia wnioskodawczyni, że w związku z niepowrotem w terminie z przepustki została pozbawiona widzeń z rodziną na okres 6 miesięcy oraz z mężem na okres 3 miesięcy, albowiem z wniosku o ukaranie wynika, że wymierzono jej karę dyscyplinarną ograniczenia prawa do wszystkich widzeń, z wyjątkiem małżonka na okres 3 miesięcy.

Podstawy ustaleń faktycznych nie mogły również stanowić deklaracje wnioskodawczyni dotyczące wpływu warunków osadzenia w zakładzie karnym na jej późniejszy stan zdrowia (bezpłodność, nerwica, zaburzenia motoryki jelita grubego). Stanowisko zaprezentowane w tym przedmiocie przez I. H. nie znajduje jakiegokolwiek odzwierciedlenia w pozostałym, zebranym w sprawie materiale dowodowym. W szczególności, wnioskodawczyni nie przedstawiła jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, która potwierdzałaby wystąpienie u niej w późniejszym okresie dolegliwości mogących mieć związek z wykonywaniem wobec niej w latach 1981-1983 tymczasowego aresztowania oraz kary pozbawienia wolności, jak również dokumentacji potwierdzającej podjęte leczenie.

1-7

dokumenty wskazane w części 3.1 rubryka „Dowód”

Autentyczności i wiarygodności uzyskanych w sprawie dokumentów nie kwestionowała żadna ze stron. Nie są one też sprzeczne z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym w związku z czym Sąd nie znalazł żadnych podstaw do kwestionowania ich wiarygodności i rzetelności.

0.1.4.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

0.2.(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

3. PODSTAWA PRAWNA

Odszkodowanie

Kwota główna

Odsetki

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

Zadośćuczynienie

2

Kwota główna

Odsetki

art. 8 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

art. 359 § 2 k.c.

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

Dochodzone przez I. H. żądanie zadośćuczynienia znajduje co do zasady oparcie w art. 8 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 442; zwanej dalej „ustawą lutową”). W myśl powołanych przepisów, zadośćuczynienie za doznaną krzywdę przysługuje również osobie, co do której zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia wydanego wobec niej m.in. przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości od dnia 1 stycznia 1944 r. do dnia 31 grudnia 1989 r., jeżeli czyn jej zarzucony lub przypisany był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (lub orzeczenie wydano z powodu takiej działalności), jeżeli osobę tę uniewinniono lub postępowanie wobec niej umorzono z powodów, o których mowa w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., i nie zostało prawomocnie zasądzone odszkodowanie i zadośćuczynienie, a osoba ta była zatrzymana lub tymczasowo aresztowana.

I. H. została prawomocnie skazana wyrokiem Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego na sesji wyjazdowej w Szczecinie z dnia 11 stycznia 1982 r., sygn. So. W. 15/82 za przestępstwo z art. 48 ust. 2 w zb. z art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1981r. o stanie wojennym polegające na tym, że w dniu 19 grudnia 1981r. w Szczecinie posiadała przy sobie co najmniej 5 ulotek zawierających wiadomości fałszywe i mogące wywołać niepokój publiczny w okresie stanu wojennego w ten sposób, że ulotki te rozpowszechniała, gdyż dwie z nich około godz. 17.00 tegoż dnia przekazała Ob. T. K..

W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że to przekonania polityczne I. H., spowodowały, że wstąpiła w szeregi struktur (...)”, a jej działania – mające na celu poszerzanie świadomości obywatelskiej, przedstawianie alternatywnego od kreowanej przez ówczesną władzę wizji na państwo i społeczeństwo były realizacją idei niepodległościowych. Wnioskodawczyni swój cel realizowała m. in. poprzez podejmowanie działań na rzecz utworzenia biblioteki zakładowej wydawnictw niezależnych w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej w S., co było bodźcem do tworzenia bibliotek zakładowych w kolejnych zakładach pracy, a następnie poprzez pełnienie funkcji koordynatora bibliotek związkowych. Nie wywołuje najmniejszych wątpliwości, że również czyn za który została skazana był związany z jej działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Stanowił on wyraz jej sprzeciwu wobec wprowadzonego przez komunistyczną Radę Państwa stanu wojennego oraz związanych z nim daleko idących ograniczeń w zakresie swobód obywatelskich. Działania podejmowane przez I. H.niewątpliwie były działaniami opozycyjnymi motywowanymi celem jakim była walka o odzyskanie przez P.pełnej suwerenności, niezawisłości i niezależności od wpływów zewnętrznych, a także sprzeciwem przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego. Również broszura i ulotki, które I. H. posiadała przy sobie w dniu zatrzymania, z których część przekazała T. K.były wezwaniem do uczczenia pamięci ofiar strajku w Stoczni w 1970r. oraz odwoływały się do zdarzeń związanych z prowadzeniem stanu wojennego.

Co istotne w kontekście art. 11 ust. 1 ustawy lutowej, I. H. od czynu polegającego na ty, że w dniu 19 grudnia 1981r. w Szczecinie posiadała przy sobie co najmniej 5 ulotek zawierających wiadomości fałszywe i mogące wywołać niepokój publiczny w okresie stanu wojennego w ten sposób, że ulotki te rozpowszechniała, gdyż dwie z nich około godz. 17.00 tegoż dnia przekazała Ob. T. K. została ostatecznie uniewinniona wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 25 października 1994 r., sygn. akt WRN 201/94.

W ocenie Sądu Okręgowego, zasadności dochodzonego przez wnioskodawczynię zadośćuczynienia nie podważa art. 8 ust. 4 ustawy lutowej oraz okoliczność, iż po jej uniewinnieniu wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 25 października 1994r., sygn. akt WRN 201/94 (wydanym na skutek rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez prokuratora) Sąd Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 25 kwietnia 1995 r., sygn. akt ZO 17/95 zasądził – na podstawie art. 487 § 1 i art. 488 § 1 i 2 d.k.p.k.) od Skarbu Państwa na rzecz I. H. zd. S. m. in. kwotę 6.000 zł tytułem zadośćuczynienia w związku z bezpodstawnym skazaniem wyrokiem Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia 11 stycznia 1982 r., sygn. So.W. 15/82.

W orzecznictwie przyjmuje się, że negatywna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej (art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.) zachodzi, gdy wnioskodawca uzyskał wcześniej na podstawie przepisów ustawy lutowej (np. art. 8 ust. 1) rekompensatę za represje, jakie go dotknęły z tytułu takiej działalności, a następnie wystąpił o zasądzenie uzupełniającego odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie art. 8 ust. 4 tej ustawy, przy braku nowego (innego) tytułu prawnego. Reguła res iudicata nie ma natomiast zastosowania do tych przypadków, gdy o roszczeniu z tytułu odszkodowania i zadośćuczynienia orzeczono na innej podstawie niż wynikająca z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej (a więc w sytuacjach, gdy o tych roszczeniach rozstrzygnięto prawomocnie poprzez ich zasądzenie w następstwie wcześniejszego orzeczenia rehabilitacyjnego będącego wynikiem rewizji nadzwyczajnej, kasacji lub wznowienia postępowania (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dn. 11.09.2024r., I KK 318/23; wyrok Sądu Najwyższego z dn. 21.11.2023r., III KK 143/23). Art. 8 ust. 4 ustawy lutowej odnosi się więc do sytuacji, gdy uprzednio w wyniku rewizji nadzwyczajnej, kasacji lub wznowienia postępowania, prawomocnie zasądzono już odszkodowanie i to zarówno wówczas, gdy nastąpiło to przed wejściem w życie tej ustawy, przede wszystkim w oparciu o przepisy rozdziału 50 kodeksu postępowania karnego z 1969 r. (na podstawie art. 487 d.k.p.k.), jak i wtedy, gdy o roszczeniu rozstrzygnięto na podstawie przepisów kodeksu cywilnego lub w oparciu o przepis z art. 552 k.p.k. z 1997 r. Celem powołanego unormowania jest umożliwienie osobom represjonowanym dochodzenia dodatkowego odszkodowania i zadośćuczynienia, gdy świadczenia te wprawdzie wcześniej zostały już zasądzone, lecz za takim roszczeniem uzupełniającym przemawiają względy słuszności. Powyższa możliwość odnosi się jednak wyłącznie do przyznanego uprzednio odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego bądź w postępowaniu cywilnym. W ten sposób ustawa lutowa umożliwiła osobom represjonowanym za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, dochodzenie swoich roszczeń opartych na motywie niepodległościowym, gdyż przepisy kodeksu postępowania karnego lub kodeksu cywilnego, na podstawie których uprzednio zasądzone zostały roszczenia, ten aspekt pomijały. Dopiero właśnie ta ustawa powiązała szkodę i krzywdę osoby skazanej nie tylko z samym faktem jej bezprawnego pozbawienia wolności (jak miało to miejsce w przypadku roszczeń dochodzonych na podstawie art. 487 d.k.p.k. i art. 552 k.p.k.), ale nadto uwzględnia aspekt działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (vide: postanowienia Sądu Najwyższego z dn. 13.06.2024 r., IV KK 177/24; z dn. 27.11.2024r., III KK 510/24; z dn. 14.11.2023r., I KZ 46/23; z dn.10.04.2019r., IV KK 14/18).

Wobec poczynionych uwag warto przypomnieć, że postanowieniem z dnia 25 kwietnia 1995 r., sygn. akt ZO 17/95 Sąd Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy zasądził na rzecz I. H. zd. S. odszkodowanie i zadośćuczynienie wyłącznie w oparciu o art. 487 § 1 i art. 488 § 1 i 2 d.k.p.k. Przy ustalaniu wysokości tych świadczeń pominięto zupełnie okoliczności wydania wobec wnioskodawczyni wyroku skazującego, „polityczny” charakter przypisanego jej tym wyrokiem przestępstwa (stypizowanego w dekrecie z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym), jak również towarzyszącą jej, bezsprzecznie zasługującą na uznanie i szacunek, motywację. Co więcej, w realiach sprawy niespornym pozostaje (por. stanowisko zaprezentowane przez prokuratora na terminie rozprawy w dniu 19 marca 2026r.), że także „względy słuszności” (o których mowa w art. 8 ust. 4 ustawy lutowej in fine) przemawiają za zasądzeniem na rzecz I. H.zd. S.uzupełniającego zadośćuczynienia. Należność przyznaną jej z tego tytułu postanowieniem Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 1995 r., sygn. akt ZO 17/95 ocenić należy jako niską i zupełnie nieadekwatną do cierpień doznanych przez wnioskodawczynię na skutek wykonywania przez okres od dnia 19 grudnia 1981r. do 26 marca 1983r. tymczasowego aresztowania oraz kary pozbawienia wolności w związku z popełnieniem czynu związanego z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Zadośćuczynienie w kwocie 6.000 zł odpowiadało zaledwie ok. 8,5 przeciętnym wynagrodzeniom miesięcznym w 1995r. Dysproporcja pomiędzy przyznanym wnioskodawczyni w 1995r. zadośćuczynieniem, a świadczeniem, które otrzymałaby z tego tytułu w chwili obecnej (na podstawie przepisów ustawy lutowej) jest więc rażąca. Zachodzą zarazem wyraźne podstawy do przyjęcia, że wspomniana różnica wynika z pominięcia w pierwotnym orzeczeniu zasądzającym zadośćuczynienie samego faktu, że internacja wnioskodawczyni wynikała z represji z powodu jej działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Zasadnie przyjmuje się, że czym innym jest zadośćuczynienie przyznane określonej osobie za błędy, jakie ją dotknęły ze strony organów ścigania lub wymiaru sprawiedliwości w demokratycznym państwie prawnym, a czym innym rekompensowanie przez organy takiego państwa krzywd wyrządzonych określonej osobie przez jej represjonowanie w okresie PRL, za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Niezasłużone krzywdy, które spotkały taką osobę, jako działającą ze szczytnych pobudek, uzasadniają bowiem co do zasady przyznanie jej wyższego zadośćuczynienia niż osobie, której przyznaje się je na podstawie przepisów k.p.k. (vide: wyrok SN z dn. 25.01.2023r., I KA 18/22 i powołane w jego uzasadnieniu dalsze orzecznictwo).

O ustawowych odsetkach za opóźnienie w płatności zasądzonego na rzecz wnioskodawczyni zadośćuczynienia orzeczono na podstawie art. 359 § 2 k.c. (vide: wyrok SN z dn. 22.03.2023 r., I KA 22/22).

Inne

Zwrot uzasadnionych wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika.

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

Wnioskodawczyni w niniejszej sprawie była reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Stosownie do art. 13 ustawy lutowej, w sprawach objętych tą ustawą, to Skarb Państwa ponosi koszty postępowania, w tym z tytułu ustanowienia pełnomocnika. Wysokość wydatków wyłożonych w tym zakresie przez wnioskodawczynię (podlegających zwrotowi na jej rzecz) ustalono stosownie do powołanych w pkt. 3 wyroku przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

4. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA

Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia

Odszkodowanie

Kwota główna

Odsetki

Zadośćuczynienie

2.

Kwota główna

Odsetki

350.000 zł

ustawowe odsetki za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty

Jak już wyżej wskazano, w niniejszej sprawie spełnione zostały warunki przewidziane w art. 8 ust. 1 i 4 oraz art. 11 ust. 1 ustawy lutowej uzasadniające wystąpienie przez I. H. z roszczeniem przeciwko Skarbowi Państwa o zadośćuczynienie za krzywdę wynikłą z wydania przez Sąd Pomorskiego Okręgu Wojskowego na sesji wyjazdowej w Szczecinie wyroku z dnia 11 stycznia 1982 r., sygn. So. W. 15/82, którym skazano ją za przestępstwo z art. 48 ust. 2 w zb. z art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1981r. o stanie wojennym.

Stosownie do art. 445 § 1 k.c. suma przyznana przez sąd poszkodowanemu tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę powinna być „odpowiednia”. W orzecznictwie oraz doktrynie prawa zwraca się uwagę na to, że ustalenie, jaka kwota w konkretnych okolicznościach jest „odpowiednia”, z istoty należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego. Nie oznacza to jednak dowolności, albowiem zadośćuczynienie z jednej strony nie może mieć charakteru symbolicznego, a z drugiej winno odzwierciedlać rzeczywiście doznaną krzywdę i służyć jej skompensowaniu, a nie nadmiernemu, a przez to bezpodstawnemu wzbogaceniu. Wśród okoliczności, które winny być brane pod uwagę przy ustaleniu „odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia” wskazuje się indywidualne okoliczności każdej sprawy, indywidualny stopień natężenia krzywdy, rodzaj i charakter oraz długotrwałość cierpień (fizycznych, psychicznych), ujemne skutki, jakie pozostały na przyszłość, w tym np. skutki zdrowotne, utrata perspektyw, utrata zdolności do pracy, czy możliwości realizacji zamierzonych celów życiowych. Przyjmuje się zarazem, że kwota zadośćuczynienia musi być utrzymana w rozsądnych granicach, gdyż winna odpowiadać także aktualnym warunkom życia i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Powoływanie się przy ustaleniu zadośćuczynienia na potrzebę utrzymania jego rozmiarów w rozsądnych granicach nie może naturalnie prowadzić do podważenia kompensacyjnej funkcji tego świadczenia (vide: postanowienie SN z dn. 12.08.2008r., V KK 45/08; wyrok SA w Poznaniu z dn. 17.11.2023 r., II AKa 82/23; wyrok SA w Szczecinie z dn. 01.12.2022 r., II AKa 178/22; wyrok SA we Wrocławiu z dn. 24.03.2022 r., sygn. akt II AKa 40/22). W judykaturze wprost zarazem zauważa się, że w przypadku niezasadnego pozbawienia wolności wobec osób represjonowanych przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia należy uwzględniać w szczególności czas trwania izolacji, warunki panujące w miejscu osadzenia, ewentualne skutki stosowania przemocy fizycznej przez funkcjonariuszy MO lub SB, wiek osoby represjonowanej, poczucie bezradności, nieprzydatności w społeczeństwie, obawy o utratę dobrego imienia, infamię środowiskową (vide: wyrok SN z dn. 14.04.2021r., I K 207/20; wyrok SA w Szczecinie z dn. 28.04.2022 r., II AKa 240/21).

Zdaniem Sądu Okręgowego, powyższym wymogom odpowiada przyznana I. H. zd. S. suma zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynosząca 350.000 zł. Kwota dochodzona przez wnioskodawczynię z tego tytułu (1.800.000 zł) w realiach sprawy jest zdecydowanie wygórowana. Postulowane przez prokuratora zadośćuczynienie wynoszące 250.000 zł byłoby z kolei zbyt niskie i pomijałoby specyficzną sytuację osobistą wnioskodawczyni w czasie skazania i odbywania wymierzonej jej kary, jak również okoliczności towarzyszące zastosowaniu wobec niej tymczasowego aresztowania, a następnie odbywaniu wymierzonej kary pozbawienia wolności.

Nie wywołuje wątpliwości, że zasądzone na rzecz wnioskodawczyni zadośćuczynienie winno rekompensować nie tylko krzywdę doznaną w wyniku zastosowania wobec niej tymczasowego aresztowania w toku postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego wydanym na sesji wyjazdowej w Szczecinie z dnia 11 stycznia 1982 r., sygn. So. W. 15/82, ale i cierpienia spowodowane samym jej bezzasadnym skazaniem, a także dalsze negatywne konsekwencje dla jej sytuacji życiowej wynikające tak z tymczasowego aresztowania, jak i skazania na bezwzględną karę pozbawienia wolności.

Oczywistym jest, że źródłem poważnych cierpień wnioskodawczyni był już sam fakt skazania na karę pozbawienia wolności za czyn popełniony z pobudek patriotycznych, wymierzony przeciwko panującemu wówczas w Polsce opresyjnemu i naruszającemu podstawowe prawa człowieka i obywatela systemowi polityczno-gospodarczemu oraz jego naczelnym przedstawicielom. W tej sytuacji, dotkliwe konsekwencje prowadzonego postępowania karnego mogły być postrzegane przez wnioskodawczynię jako szczególnie niesprawiedliwe, bolesne i krzywdzące. Istotne znaczenie przy ocenie wysokości należnego zadośćuczynienia ma fakt pozbawienia wnioskodawczyni wolności w toku ww. postępowania oraz po jego zakończeniu tj. w okresie od dnia 19 grudnia 1981r. do dnia 26 marca 1983r. (a więc przez ponad 15 miesięcy) w następstwie początkowo zastosowania przez prokuratora środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, a później wprowadzenia do wykonania wymierzonej jej kary pozbawienia wolności. Zatrzymanie i osadzenie w areszcie śledczym bez wątpienia było dla I. H. traumatycznym i dramatycznym doświadczeniem wywierającym doniosły, negatywny wpływ na jej ówczesny oraz późniejszy stan psychiczny oraz sposób funkcjonowania w życiu codziennym. W momencie zatrzymania wnioskodawczyni była młodą kobietą, pracowała zawodowo, dążyła do zdobycia wykształcenia zapewniającego jej trwałą życiową stabilizację. We wcześniejszym okresie nie była karana za jakiekolwiek przestępstwa ani wykroczenia, nie stosowano wobec niej tymczasowego aresztowania, jak również zatrzymania. Zatrzymanie w dniu 19 grudnia 1981r. uniemożliwiło wnioskodawczyni realizację jej planów życiowych, tak zawodowych (skreślenie z listy słuchaczy Podyplomowego Studium Wiedzy o Teatrze w S. zwolnienie dyscyplinarne z pracy), jak i osobistych. Przez okres kolejnych ponad 15 miesięcy wnioskodawczyni została odizolowana od swojego środowiska rodzinnego, od partnera, przerwaniu na ten czas uległy jej relacje towarzyskie. Lęk i niepokój wynikający z pozbawienia wolności potęgowała z pewnością troska o los członków najbliższej rodziny. W czasie osadzenia wnioskodawczyni zaręczyła się, a następnie wstąpiła w związek małżeński. Jakkolwiek udzielono jej pięciodniowej przepustki okolicznościowej, to niewątpliwie warunki, w jakich przyszło jej przeżywać tak ważną uroczystość oraz świadomość konieczności powrotu do więzienia i długotrwałej rozłąki z mężem musiała być dla niej bardzo traumatyczna. Znamienne jest przy tym, że mając pełną świadomość mogących jej grozić kolejnych represji, składając – w czasie udzielonej przepustki – w rocznicę wprowadzenia stanu wojennego – kwiaty pod bramą Stoczni po raz kolejny okazała swoją patriotyczną postawę, za co została zatrzymana, a następnie za nieterminowy powrót ukarana zakazem widzeń z najbliższą rodziną. Również przebieg postępowania karnego, zwłaszcza w fazie przygotowawczej, bezsprzecznie wywoływał u wnioskodawczyni silne przeżycia emocjonalne, zwiększał jej lęk o własne bezpieczeństwo osobiste, poczucie niepewności i rezygnacji. Śledztwo przeciwko I. H. toczyło się w trybie doraźnym (co wiązało się z poważnym ograniczeniem przysługujących na podstawie k.p.k. uprawnień procesowych oraz ryzykiem wymierzenia kary znacznie surowszej niż wynikająca z sankcji określonej w przepisie, który wnioskodawczyni miała naruszyć). Wnioskodawczyni w toku śledztwa była 5-krotnie przesłuchiwana, przesłuchania miały miejsce również w późnych godzinach, działała w tym czasie bez obrońcy, który został ustanowiony przez matkę dopiero po skierowaniu aktu oskarżenia do sądu. Jasnym jest zatem, że tak liczne przesłuchania prowadzone bez wsparcia obrońcy, w powiązaniu z wagą postawionych zarzutów oraz tymczasowym aresztowaniem były dla wnioskodawczyni szczególnie uciążliwe i obciążające pod względem psychicznym oraz emocjonalnym. Warunki późniejszego osadzenia w aresztach śledczych oraz zakładach karnych także poważnie zwiększały rozmiary doznawanych przez nią cierpień psychicznych. Brak jest wszelkich podstaw do kwestionowania twierdzeń przytoczonych przez I. H. w tym zakresie w toku niniejszego postępowania (dotyczących w szczególności warunków sanitarnych i socjalno-bytowych panujących w jednostkach penitencjarnych, w których przebywała, niezapewniania dostatecznej ilości pełnowartościowego jedzenia, umieszczania w małych, zimnych i zawilgoconych pomieszczeniach, braku dostępu do światła dziennego), a także stosowania wobec niej przez funkcjonariuszy więziennych szykan (kontrole osobiste). Wnioskodawczyni w jednostkach penitencjarnych uczestniczyła ponadto w comiesięcznych protestach głodowych domagając się przyznania statusu więźnia politycznego, co wiązało się z poważnym ryzykiem dalszych represji ze strony administracji więziennej.

Z zebranego w sprawie materiału jasno wynika, że źródłem moralnych cierpień wnioskodawczyni nie było wyłącznie tymczasowe aresztowanie, a następnie odbywanie kary pozbawienia wolności w związku ze skazaniem wyrokiem Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego wydanym na sesji wyjazdowej w Szczecinie z dnia 11 stycznia 1982r., sygn. So. W. 15/82. Po uzyskaniu warunkowego zwolnienia wnioskodawczyni również napotykała poważne trudności w sferze zawodowej, które były bezpośrednim następstwem wydania wobec niej wyroku skazującego za czyn postrzegany przez ówczesne władze oraz część opinii publicznej jako karygodny i społecznie niebezpieczny z uwagi na to, że był wymierzony przeciwko ustrojowi polityczno-społecznemu państwa. I. H. wprawdzie rozpoczęła naukę na UAM w P. ale robiła to w systemie zaocznym, przy czym niezwykle realnie brzmią przypuszczenia wnioskodawczyni, że niedostanie się przez nią na studia dzienne było konsekwencją wydanego wobec niej wyroku. Po odzyskaniu wolności, I. H. nadal budziła zainteresowanie Służby Bezpieczeństwa, która do współpracy próbowała zwerbować nawet jej męża, a odmowa wiązała się dla niego z negatywnymi konsekwencjami; przy czym takie działanie organów państwa samo w sobie należy ocenić jako wyjątkowo perfidne.

Wszystkie wymienione okoliczności bezsprzecznie istotnie zwiększały krzywdę wnioskodawczyni. W konsekwencji, winny one wpłynąć na podwyższenie kwoty przyznanego jej w niniejszej sprawie zadośćuczynienia. Ponownego podkreślenia wymaga, że poważne dolegliwości wynikłe z tymczasowego aresztowania oraz pozbawienia wolności były konsekwencją działalności podjętej przez I. H.z pobudek patriotycznych, mającej na celu udzielenie wsparcia stoczniowcom i zwykłym obywatelom, dodanie im otuchy w początkowym, szczególnie dla wszystkich trudnym okresie obowiązywania w Polsce stanu wojennego, jak również bieżące informowanie o sytuacji w kraju. Nie pozostawało to bez wpływu na rozmiary doświadczanych przez wnioskodawczynię cierpień potęgowanych poczuciem niesprawiedliwości i bezradności.

Mając na względzie wskazane wyżej okoliczności, zdaniem Sądu Okręgowego w rozpoznawanej sprawie za „odpowiednią” uznać należy przyznaną wnioskodawczymi tytułem zadośćuczynienia kwotę 350.000 zł. Suma ta jest adekwatna do rozmiarów krzywdy moralnej poniesionej przez nią w związku ze skazaniem wyrokiem Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego wydanym na sesji wyjazdowej w Szczecinie z dnia 11 stycznia 1982r., sygn. So. W. 15/82 (w tym także stosowaniem wobec niej w tym postępowaniu tymczasowego aresztowania). Zadośćuczynienie wynoszące 350.000 zł z pewnością nie ma charakteru symbolicznego oraz stanowi realną wartość ekonomiczną.

Odnosząc się do wysokości zgłoszonego przez wnioskodawczynię roszczenia należy zauważyć, że w niniejszej sprawie nie zostało wykazane, aby poniesione przez nią cierpienia i dolegliwości były „ponadprzeciętne” lub wiązały się ze szczególnie znaczącym udręczeniem, nie występującym w przypadku innych osób, które zostały niesłusznie osadzone i skazane w zbliżonym okresie czasu i za podobne czyny. Wnioskodawczyni nie udowodniła wystąpienia owych nadmiernych i przekraczających typową miarę cierpień i upokorzeń. Oczywistym jest, że osadzenie w areszcie śledczym oraz zakładzie karnym było dla wnioskodawczyni (również z uwagi na jej wiek i dotychczasową postawę życiową) doświadczeniem szczególnie bolesnym i traumatycznym, ale też brak jest podstaw do przyjęcia, że pozbawienie wolności wiązało się z jej dodatkowym, szczególnie poważnym udręczeniem przez funkcjonariuszy komunistycznego państwa lub współosadzonych. I. H. w czasie osadzenia utrzymywała kontakt bezpośredni oraz listowny z członkami najbliższej rodziny, otrzymywała od nich paczki żywnościowe, miała możliwość robienia zakupów w kantynie. Nic nie wskazuje na to, aby wykonywane z jej udziałem czynności procesowe były związane z zadawaniem fizycznego bólu lub dodatkowych, poważnych cierpień psychicznych (oczywiście poza stresem, zmęczeniem, poczuciem niepewności itp.). Analizowane w sprawie skazanie ostatecznie nie uniemożliwiło wnioskodawczyni zdobycia wyższego wykształcenia i ukończenia studiów na UAM w P., jak również podjęcia pracy zarobkowej i awansu zawodowego. W świetle zebranego w sprawie materiału, brak jest przy tym wszelkich podstaw do stwierdzenia, że jakiekolwiek negatywne konsekwencje skazania za działalność na tle politycznym dotknęły członków jej rodziny. Nie uzyskano też dowodów wskazujących na to, że warunki osadzenia w areszcie oraz zakładach karnych wywołały trwałe, poważne i negatywne następstwa w sferze zdrowia wnioskodawczyni. Jakkolwiek, Sąd w żadnym zakresie nie kwestionuje, że w okresie izolacji penitencjarnej, u wnioskodawczyni wystąpiły zaburzenia motoryki jelita grubego, co w oczywisty sposób mogło mieć podłoże nerwicowe, o tyle nie zostało w żaden sposób wykazane, że występujące na chwilę obecną dolegliwości pozostają w adekwatnym związku przyczynowym z warunkami sanitarno – bytowymi w czasie pozbawienia wnioskodawczyni wolności. Podobnie należy ocenić kwestię związaną z niemożnością posiadania przez I. H. potomstwa, przy czym niepłodność miała mieć podłoże nerwicowe. Podkreślić należy raz jeszcze, że okoliczność ta nie została poparta żadnymi dowodami, w szczególności dokumentacją medyczną wnioskodawczyni, co więcej pełnomocnik w tym zakresie nie przejawiał żadnej inicjatywy dowodowej. Znamienne jest również, że nawet we wniosku o zadośćuczynienie pełnomocnik wnioskodawczyni wskazywał jedynie na prawdopodobieństwo wystąpienia niepłodności na tle nerwicowym wywołanym pozbawieniem wolności, a co łącznie nakazywało uznać, że okoliczność ta nie została w żadnej mierze wykazana.

W rozważanym kontekście trzeba też przypomnieć, że postanowieniem Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 1995 r., sygn. akt ZO 17/95 zasądzono już na rzecz I. H.zadośćuczynienie w kwocie 6.000 zł. Świadczenie to bez wątpienia nie było adekwatne do rozmiarów doznanej przez nią krzywdy, ale jednak stanowiło realną wartość ekonomiczną (minimalne wynagrodzenie za pracę w I kwartale 1995 r. wynosiło 260 zł, a więc było 23 razy niższe od przyznanego zadośćuczynienia). W konsekwencji, dochodzone przez wnioskodawczynię w niniejszej sprawie żądanie w zakresie przekraczającym kwotę 350.000 zł nie zasługuje na uwzględnienie.

Na podstawie art. 359 § 2 k.c. zasądzono na rzecz wnioskodawczyni ustawowe odsetki za opóźnienie w płatności przyznanego świadczenia od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Inne

5. Inne ROZSTRZYGNIĘCIA Zawarte w WYROKU

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

2

Z omówionych już wyżej przyczyn oddalono wniosek o zadośćuczynienie w zakresie przekraczającym kwotę 350.000 zł.

6. KOszty procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

3

Zgodnie z art. 13 ustawy lutowej, kosztami postępowania obciążono Skarb Państwa i z tego tytułu, na podstawie przepisów powołanych w wyroku zasądzono na rzecz wnioskodawcy zwrot wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika w łącznej kwocie 240 zł.

7. PODPIS

Poznań, dnia 24 kwietnia 2026r.

sędzia Izabela Dehmel

ZARZĄDZENIE

Proszę:

1. Odnotować w kontrolce uzasadnień.,

2. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi wnioskodawczyni.

3. Za 14 dni lub z apelacją.

Poznań, dn. 24.04.2026r.

sędzia Izabela Dehmel