V U 863/26

Sygn. akt V U 863/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 czerwca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Urszula Sipińska-Sęk

Protokolant: st. sekr. sądowy Zofia Aleksandrowicz

po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2026 r. w Piotrkowie Trybunalskim

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku J. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł.

o wysokość świadczenia

na skutek odwołania J. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł.

z dnia (...) sygn.: (...)

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje wnioskodawcy J. K. prawo do ponownego obliczenia emerytury poczynając od dnia (...) z pominięciem art. 25 ust. 1 b Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2025r. poz. 1749 ze zm.) w zakresie emerytur wypłaconych do osiągnięcia wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym;

Sygn. akt VU 863/26

Decyzją z dnia (...), znak (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. przyznał J. K. prawo do emerytury powszechnej od (...) tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Przy obliczaniu wysokości świadczenia podstawę obliczenia emerytury pomniejszono o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych wcześniej emerytur.

W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w części dotyczącej sposobu wyliczenia wysokości emerytury powszechnej. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku wnosił o ustalenie wysokości emerytury w wieku powszechnym, bez pomniejszenia jej o sumy kwot pobranych wcześniej emerytur, tj. z pominięciem przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Podnosił, że wniosek o wcześniejszą emeryturę złożył w 2007 roku, a zmiana przepisów dotyczących pomniejszenia wielkości kapitału o sumę wypłaconych kwot w ramach wcześniejszych emerytur nastąpiła 6 czerwca 2012 roku.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że wysokość emerytury skarżącego obliczona została zgodnie z obowiązującym art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ponieważ wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku w sprawie SK 140/20 nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. W związku z czym brak jest podstaw do ustalenia wysokości emerytury bez zastosowania art. 25 ust. 1b.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawca J. K.urodzony (...), złożył w dniu (...) wniosek o przyznanie prawa do emerytury. Do wniosku załączył m.in. świadectwo wykonywania pracy nauczyciela.

Decyzją z dnia (...) organ rentowy przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od dnia (...) tj. od ustania zatrudnienia.

(dowód: wniosek k.1/2, świadectwo k.35/36, decyzja k. 59 - akt ZUS).

W dniu (...) wnioskodawca złożył wniosek o emeryturę z wieku powszechnego.

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury powszechnej od dnia (...) tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

Kwota zwaloryzowanych składek zewidencjonowanych na koncie wyniosła 850 399,72zł. zł, suma zwaloryzowanego kapitału początkowego – 731 553,22 zł, suma kwot pobranych emerytur - 580 376,37zł., średnie dalsze trwanie życia – 169,10 miesięcy.

Przy obliczaniu wysokości świadczenia podstawę obliczenia emerytury pomniejszono o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych wcześniej emerytur w kwocie 580 376,37zł.

Przy ustalaniu wysokości emerytury uwzględniono zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 6 lat.

Obliczona w ten sposób emerytura wyniosła od (...) kwotę 6027,99zł., po waloryzacji od 1 marca 2026 roku - 6.347,47 zł. i okazała się być świadczeniem mniej korzystnym od dotychczas pobieranej przez ubezpieczonego emerytury nauczycielskiej.

Emerytura ustalona zaskarżoną decyzją została zawieszona, ponieważ była świadczeniem mniej korzystnym od emerytury wcześniejszej. Dalej było wypłacane świadczenie ustalone wcześniejszą decyzją w wysokości 6.690,21 zł..

(dowód: wniosek, decyzja z (...) karty bez numeracji - akt ZUS).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, gdyż Sąd uznał - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W przedmiotowej sprawie okoliczności faktyczne nie były sporne, a strony nie wniosły o przeprowadzenie rozprawy.

W przedmiotowej sprawie odwołujący zaskarżył decyzję ZUS przyznającą mu prawo do emerytury z wieku powszechnego w części dotyczącej sposobu wyliczenia jej wysokości w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20. Trybunał Konstytucyjny przyjął w nim, że regulacja zawarta w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118) z późn. zm., w stosunku do osób, które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym złożyły do dnia ogłoszenia ustawy z dnia 11 maja 2012 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw tj. do dnia 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodna z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na odwołanie wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, w związku z czym brak jest podstaw do ustalenia wysokości emerytury bez zastosowania art. 25 ust. 1b.

Zgodnie z art.190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, w myśl zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia (w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony), jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

Wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20, jak słusznie podnosi ZUS, nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, a zatem nie wszedł w życie. Okoliczność ta jest przeszkodą do wznowienia postępowania przez organ rentowy w trybie art. 145a k.p.a. Skarżący nie wnosił jednak o wznowienie postępowania, a o ustalenie wysokości przyznanego świadczenia powołując się na sprzeczność z Konstytucją RP przepisu art. 25 ust 1 b ustawy emerytalnej.

Sąd Okręgowy uznał, że w sytuacji nie wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, z uwagi na brak jego publikacji, ma uprawnienie do samodzielnego dokonania oceny zgodności przepisu art. 25 ust 1 b ustawy emerytalnej z Konstytucją RP na użytek przedmiotowej sprawy. Tym bardziej, że brak publikacji wyroku z dnia 4 czerwca 2024 roku jest konsekwencja tego, że w jego wydaniu brał udział J. P., który został wybrany na miejsce już zajęte w Trybunale Konstytucyjnym. W świetle zaś wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z dnia 7 maja 2021 roku w sprawie (...) w Polsce Spółce z o.o. przeciwko P., 4907/18, Trybunał Konstytucyjny z udziałem osoby wybranej na miejsce już zajęte w Trybunale nie jest sądem ustanowionym zgodnie z ustawą (Polska naruszyła art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka gwarantujący każdemu prawo do sprawiedliwego procesu przed sądem ustanowionym zgodnie z ustawą). Powyższe potwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 grudnia 2023 roku w sprawie I KZP 5/23, wskazując, że organ, w którego składzie zasiadają osoby powołane na miejsca wcześniej obsadzone, nie jest organem opisanym w Konstytucji jako Trybunał Konstytucyjny, a zatem wydane przez taki organ decyzje nie wywierają skutków, o jakich mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji.

Z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP wynika, że sądy powszechne rozpoznając indywidualną sprawę podlegają tylko Konstytucji i ustawom. W razie sprzeczności między przepisami tych aktów prawnych sąd powinien stosować Konstytucję. Art 8 ust. 1 Konstytucji stanowi zaś, że to Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, jej przepisy stosuje się bezpośrednio. Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Sąd ma zatem prawo odmówić zastosowania przepisów, które są niezgodne z przepisami Konstytucji RP, w szczególności jeśli uzna, że niezgodność ta jest oczywista. Podzielić też należy stanowisko, że odmowa zastosowania ustawy przez sąd nie narusza konstytucyjnych kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, albowiem przedmiotem orzekania sądu jest indywidualny stosunek poddany jego osądowi, a Trybunał orzeka o prawie ( tak np. – orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 czerwca 2011 r., I OSK 2102/10, lex 1082693; z 3 grudnia 2009r. I OSK 1957/08, legalis 225250; z 17 listopada 2010r. I OSK 107/10, legalis 32505; z 6 listopada 2014r. I OSK 251/14, legalis 1329022 oraz orzeczenia Sądu Najwyższego : z 26 maja 1998r. III SW 1/98 OSNAPiUS 1998/17/528; z 7 kwietnia 1998r. I PKN 90/98, legalis 45222; z 26 września 2000 r., III CKN 1089/00, lex 44288; z 4 lipca 2001r. III ZP 12/01, OSNPiUS 2002/2/34; z 29 sierpnia 2001r. III RN 189/00, legalis 52364; z 21 października 2003 r., SNO 59/03, lex 470255, wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2016 roku, III KRS 45/12).

Zakwestionowany przepis art. 25 ust. 1b ustawy stanowi, że jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e lub 184, a także art. 88 lub art. 88a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 roku - Karta Nauczyciela, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Przepis ten został wprowadzony do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na mocy ustawy zmieniającej z dnia 11 maja 2012 roku, obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013 roku. Pierwotne, przejściowe pozostawienie uprawnień do wcześniejszych emerytur dla urodzonych po 1948 roku, które miało na celu łagodzenie skutków reformy systemu emerytalnego, nie łączyło się z pomniejszeniem podstawy obliczenia emerytury powszechnej o wypłacone kwoty emerytury przyznanej w obniżonym wieku. Taki ubezpieczony nie musiał liczyć się z pomniejszeniem świadczenia.

W związku z tym, że ustawa z dnia 11 maja 2012 roku nie zawierała przepisów międzyczasowych, przepis art. 25 ust. 1b ustawy, zgodnie z zasadą bezpośredniego stosowania prawa ma zastosowanie do wniosków o ustalenie wysokości emerytury złożonych po jego wejściu w życie, tj. po dniu 1 stycznia 2013 roku. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego skorzystanie z przywileju przejścia i pobierania tzw. wcześniejszych emerytur uzasadnia i usprawiedliwia pomniejszenie podstawy wymiaru emerytury z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, o której mowa w przepisie art. 24 ust. 1 i następnych ustawy, o sumy poprzednio pobranych wcześniejszych emerytur przy zastosowaniu mechanizmu ustalania wysokości świadczeń emerytalnych w zależności od proporcjonalnego, prognozowanego „średniego trwania życia” osoby uprawnionej, ponieważ osobom uprawnionym do takich samych rodzajowo świadczeń powinna przysługiwać emerytura ustalana według takich samych (równych) zasad obliczania jej wysokości, bez względu na datę złożenia wniosku o emeryturę. Mechanizm ustalania wysokości świadczeń emerytalnych ma bowiem określone uwarunkowania majątkowe, które gwarantują określoną wysokość ustalanych emerytur w prognozowanych długoterminowych okresach ich pobierania przede wszystkim ze względu na zgromadzony kapitał składkowy, który pomniejszają wcześniej wypłacone kwoty pobranych długoterminowych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Taki stan rzeczy usprawiedliwia ustawowe modyfikowanie wysokości emerytur ze względu na wcześniejsze pobranie i spożytkowanie tych samych rodzajowo, choć wcześniejszych świadczeń emerytalnych, które uszczupliły zgromadzony indywidualny kapitał emerytalny oraz Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, z którego emerytury są wypłacane (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt III UZP 5/19 – OSNP rok 2020, nr 6, poz. 57 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 12 września 2017 r., sygn. akt II UK 381/16 oraz z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III UK 263/18).

Powyższe nie dotyczy jednak tych ubezpieczonych, którzy korzystając z przejścia na emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym nie mieli w dacie podejmowania decyzji – na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego – świadomości co do skutków prawnych, jakie może to wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień emerytalnych, jak również nie mogli spodziewać się, że fakt wypłacania świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej.

Należy przypomnieć, że kwestia zgodności przepisu art. 25 ust 1 b ustawy z Konstytucją RP była już przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, który odpowiadał na pytanie prawne dotyczące kobiet urodzonych w 1953 r.

W tym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1b w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 roku kobiet, które przed 1 stycznia 2013 roku nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 - z uwagi na postawione pytanie prawne dotyczące tylko kobiet urodzonych w 1953r.- nie odnosił się do całego kręgu uprawnionych do wcześniejszych emerytur, urodzonych po 1948 r. objętych art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Nie mniej mimo, że ten wyrok odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do osób, które nabyły abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym - tak jak skarżący- dopiero w 2020 r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego. Sytuacja prawna ubezpieczonego w tej sprawie była więc analogiczna, jak kobiet urodzonych w 1953 r. i powinna mieć do niego odpowiednie zastosowanie wykładnia zaprezentowana w w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Takie stanowisko podziela także Sąd Najwyższy, który wypowiadał się w kwestii zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej dla obliczenia wysokości podstawy emerytury mężczyznom urodzonym w latach 1949-1953, którzy, tak jak ubezpieczony w niniejszej sprawie, skorzystali z przywileju przejścia na emeryturę w wieku obniżonym, a powszechny wiek emerytalny osiągnęli po dniu wejścia w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. I tak, w wyroku z dnia 6 maja 2021 r., III USKP 52/21, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że mimo iż wywody prawne Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, koncentrowały się na sytuacji kobiet urodzonych w 1953 r., to wyrażone w uzasadnieniu tego wyroku zapatrywania prawne co do standardu konstytucyjnego, z którego wynikała sprzeczność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, w pełni znajdują zastosowanie także do sytuacji mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej. Sąd Najwyższy w wyroku tym przyjął, że „skoro wnioskodawca nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017 r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, to powołany przepis ustawy emerytalnej należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym”. Powyższy pogląd podzielił w całości Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 stycznia 2022 r., III USKP 98/21 (LEX nr 3352121), przyjmując, że w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę nauczycielską bez względu na wiek w ciągu dziesięciu lat od dnia 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 88 ust. 2a ustawy z 1982 r. - Karta Nauczyciela, potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej). W takiej samej sytuacji prawnej jak kobiety urodzone w 1953 r. są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 i mający prawo do emerytury nauczycielskiej (art. 32 ustawy emerytalnej).

Również wnioskodawca urodzony w (...), który prawo do wcześniejszej emerytury nabył w (...) na podstawie art. 88 ustawy Karta Nauczyciela znajduje się w analogicznej sytuacji. Tym samym w odniesieniu do sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje się wnioskodawca nie można stosować art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS bez uwzględnienia standardu konstytucyjnego doprecyzowanego w wyroku P 20/16. Skoro wnioskodawca nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w lutym 2020r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, to powołany przepis ustawy o emeryturach i rentach z FUS należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym ( tak por. Wyrok SN z 06.05.2021 r., III USKP 52/21).

Reasumując należy podnieść, że w odniesieniu do sytuacji w jakiej znajduje się wnioskodawca J. K., który skorzystał z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę od (...) w wieku (...), a abstrakcyjne prawo do emerytury powszechnej nabył od (...), zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy narusza standard konstytucyjny wynikający z art 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Ubezpieczony w momencie podejmowania decyzji o skorzystaniu z wcześniejszej emerytury nie miał bowiem na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego, świadomości co do skutków prawnych, jakie może ta decyzja wywołać w sferze jego przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. W szczególności nie mógł przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnieciem powszechnego wieku emerytalnego będzie się wiązało z pomniejszeniem podstawy wymiaru emerytury o pobrane świadczenia. Nie spodziewał się, że wypłacenie świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalenia wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Z takimi konsekwencjami mogły się liczyć tylko osoby, które decydowały się na skorzystanie z prawa do wcześniejszej emerytury po ogłoszeniu ustawy nowelizującej. Dopiero od tego momentu ubezpieczeni mogli zapoznać się z nowymi regulacjami i podjąć świadomą decyzję, dysponując wiedzą co do jej ujemnych skutków w sferze wymiaru przyszłego świadczenia emerytalnego po osiągnięciu przewidziane

Podkreślić przy tym należy, że w przedmiotowym wypadku mamy dodatkowo do czynienia z przypadkiem tzw. „wtórnej niekonstytucyjności”, która ma miejsce, gdy po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność normy prawnej z Konstytucją, następuje zmiana normatywna stanu prawnego, który jest także niekonstytucyjny. Taka sytuacja wystąpiła po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku o sygn. P 20/16. Wykonując bowiem wyrok, ustawodawca doprowadził do zróżnicowania sytuacji prawnej osób uprawnionych i wyróżnienia osób urodzonych w 1953 roku na tle pozostałych, którzy także skorzystali z prawa do wcześniejszej emerytury, a następnie zostali zaskoczeni niekorzystną dla nich zmianą przepisów.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu art. 25 ust 1 b ustawy emerytalnej wobec ubezpieczonego stanowi podstawę do ustalenia wysokości emerytury powszechnej z pominięciem tego przepisu, nie mniej tylko do osiągnięcia przez ubezpieczonego powszechnego wieku emerytalnego, co nastąpiło w(...), a nie do momentu wystąpienia z wnioskiem o emeryturę powszechną. J. K. wniosek o emeryturę powszechną złożył bowiem dopiero po upływie (...) od osiągniecia powszechnego wieku emerytalnego tj. (...)

Podzielając ugruntowane orzecznictwo Sądu Najwyższego, uznać należy, że osiągnięty przez ubezpieczonego wiek emerytalny uprawniający do nabycia prawa do emerytury w wieku powszechnym stanowi datę graniczną, od której nie można pomijać już art. 25 ust. 1b.

Wyłączenie stosowania normy art. 25 ust.1 b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przy uwzględnieniu zasady demokratycznego państwa prawa statuowanej w art. 2 Konstytucji RP, wymaga miarkowania. Wnioskodawca nabył prawo do emerytury powszechnej ex lege z dniem osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego i mógł od tej daty zrealizować z mocy art. 24 ustawy emerytalnej prawo do emerytury. Z wnioskiem o realizację swojego prawa wystąpił jednak (...) później.

Opóźnienie realizacji prawa do emerytury powszechnej przez osobę pobierająca emeryturę wcześniejszą jest niewątpliwie rozwiązaniem korzystnym dla ubezpieczonego, który pobierając emeryturę wcześniejszą, powiększał nadal swój kapitał emerytalny korzystając z ponadnormatywnych waloryzacji tak zgromadzonych składek oraz kapitału początkowego. Nadto opóźniając przejście na emeryturę w wieku powszechnym zmniejszał także okres dożycia, co również wpływało na wysokość przyznanego świadczenia. Takie działania nie są do pogodzenia z treścią art. 2 Konstytucji.

Z tych przyczyn w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2024 r., I USK 435/23 stwierdzono, że „skorzystanie z przywileju przejścia i pobrania wcześniejszych emerytur na podstawie przepisów szczególnych dotyczących emerytur dla niektórych ubezpieczonych, uzasadnia i proporcjonalnie usprawiedliwia pomniejszenie podstawy wymiaru emerytury ustalonej na podstawie art. 24 ust. 1 i następnych ustawy emerytalnej o sumy poprzednio pobranych wcześniejszych emerytur, z zastrzeżeniem ograniczenia mechanizmu pomniejszania emerytur do kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym."

Z uwagi na powyższe w stosunku do ubezpieczonego, który spełnił warunki przejścia na emeryturę wcześniejszą potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez ubezpieczonego wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.) A zatem nie podlegają potrąceniu emerytury wypłacone do osiągnięcia wieku emerytalnego (por., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2025 r., I USKP 28/25).

Reasumując, Sąd Okręgowy uznał, że organ rentowy nieprawidłowo dokonał ustalenia wysokości emerytury wnioskodawcy, bowiem nie uwzględnił, że skorzystał on z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę od 1 września 2007 roku. Wnioskodawca nie mógł wówczas przewidzieć, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego. Dlatego też zdaniem Sądu Okręgowego potrąceniu powinny podlegać tylko kwoty emerytur wypłaconych po osiągnięciu przez skarżącego wieku uprawniającego do emerytury powszechnej.

Z uwagi na powyższe, Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 ( 14) § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do ustalenia wysokości emerytury bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne do osiągnięcia wieku uprawniającego J. K. do nabycia prawa do emerytury w wieku powszechnym.