WYROK

VIII U 3423/25

Sąd Okręgowy w Łodzi · VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych · 13 lipca 2026

Pobierz PDF

Data orzeczenia: 13 lipca 2026
Data publikacji: 4 września 2026
Sąd / organ: Sąd Okręgowy w Łodzi — VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Skład orzekający: Agnieszka Olejniczak-Kosiaraprzewodniczący, Aleksandra Pomorskaprotokolant
Hasła tematyczne: Praca w szczególnych warunkach
Podstawa prawna: art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych

Sentencja

Sygn. akt VIII U 3423/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 lipca 2026 roku

Sąd Okręgowy w Łodzi VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodnicząca: Sędzia Agnieszka Olejniczak- Kosiara

Protokolant: sekretarz sądowy Aleksandra Pomorska

po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2026 roku w Łodzi na rozprawie

sprawy z wniosku W. R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w U.

o rekompensatę z tytułu pracy w szczególnych warunkach

w związku z odwołaniem W. R.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) I w U.

z dnia 23 października 2025 roku, znak (...)

zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje W. R. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

SSO Agnieszka Olejniczak- Kosiara

Uzasadnienie

Sygnatura akt VIII U 3423/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 października 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w E., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 16 września 2025 r. odmówił W. M. przyznania rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze.

W uzasadnieniu organ rentowy wyjaśnił, że odmówił przyznania rekompensaty, ponieważ na wymagane 15 lat pracy w warunkach szczególnych wnioskodawca udokumentował jedynie 10 lat i 2 miesiące w okresach od 1 września 1980 r. do 30 września 1981 r., od 12 kwietnia 1983 r. do 25 października 1983 r. oraz od 15 listopada 1985 r. do 31 maja 1994 r. Jednocześnie Zakład wskazał, że nadal nie uznał jako pracy w szczególnych warunkach okresu pracy od 1 czerwca 1994 r. do 30 kwietnia 1998 r. w (...) (...), ponieważ w świadectwie pracy z 1 lipca 2008 r. zakład pracy wskazał stanowisko „X.. mechanik samochodowy”, które nie odpowiada enumeratywnie nazwie stanowiska wymienionego w zarządzeniu, na które powołuje się zakład. Nazwa stanowiska wskazana w Rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. z późn. zm. Dz. Ustaw 8/83 poz. 43 Wykaz A dział XIV pkt 16.2 to „mechanik napraw pojazdów samochodów”. Dodatkowo organ zaznaczył, że uwzględnienie tego okresu pozostanie bez wpływu na prawo do rekompensaty (nie zostanie osiągnięty co najmniej 15 - letni okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze).

(decyzja z dnia 23 października 2025 r. – k. 22 akt ZUS)

Odwołanie od powyższej decyzji złożył W. M., zaskarżając ją w całości

i wnosząc o przyznanie mu rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach. Zdaniem skarżącego organ rentowy błędnie nie uwzględnił do pracy w warunkach szczególnych okresu wymienionego w zaskarżonej decyzji. Ponadto zdaniem skarżącego, Zakład niezasadnie nie zaliczył mu pracy w szczególnych warunkach, odbywając zasadniczą służbę wojskową w okresie od 26 października 1983 r. do 19 października 1985 r. Po odbyciu służby wojskowej bezpośrednio wrócił na to samo stanowisko.

(odwołanie – k. 3-3 verte)

W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie, argumentując, jak w treści zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Zakład wskazał, że przy uwzględnieniu spornego okresu od 1 czerwca 1994 r. do 30 kwietnia 1998 r. ubezpieczony hipotetycznie udowodni 13 lat, 8 miesięcy i 4 dni.

(odpowiedź na odwołanie – k. 4-5)

W piśmie procesowym złożonym w dniu 26 lutego 2026 r. pełnomocnik organu rentowego poinformował, iż okres służby wojskowej od 26 października 1983 r. do 19 października 1985 r. zostałby uwzględniony przez organ rentowy do rekompensaty, natomiast w dalszym ciągu brak jest prawa do rekompensaty, ponieważ na wymagane 15 lat pracy w szczególnych warunkach wnioskodawca udokumentował 12 lat i 5 dni. Jednocześnie organ rentowy poinformował, iż nadal spornym pozostaje okres od 1 czerwca 1994 r. do 30 kwietnia 1998 r., który nie został uwzględniony do pracy w szczególnych warunkach przez organ rentowy.

(pismo procesowe organu rentowego - k. 19)

Na rozprawie w dniu 6 lipca 2026 r. poprzedzającej wydanie wyroku strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie.

(końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z dnia 6 lipca 2026 r. 00:22:24 - 00:22:35 – płyta CD k. 133)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W. M. urodził się (...)

(bezsporne)

W dniu 16 września 2025 r. ubezpieczony złożył w organie rentowym ponowny wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty.

(wniosek – k. 20-21 akt ZUS)

Zaskarżoną decyzją z dnia 23 października 2025 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonemu przyznania prawa do rekompensaty, ponieważ na wymagane 15 lat pracy w warunkach szczególnych wnioskodawca udokumentował jedynie 10 lat i 2 miesiące w okresach od 1 września 1980 r. do 30 września 1981 r., od 12 kwietnia 1983 r. do 25 października 1983 r. oraz od 15 listopada 1985 r. do 31 maja 1994 r.

(decyzja – k. 22 akt ZUS)

Ubezpieczony nie nabył prawa do emerytury pomostowej ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

(bezsporne)

W okresie od 1 września 1980 r. do 30 września 1981 r. wnioskodawca był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Zespole (...) w E. na stanowisku stażysty-mechanika samochodowego, a ostatnio na stanowisku mechanika samochodowego.

(świadectwo pracy - k. 4-4 verte akt kapitałowych ZUS)

W okresie od 12 kwietnia 1983 r. do 30 kwietnia 1994 r. ubezpieczony był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku st. mechanika samochodowego w (...) S.A. W trakcie tego zatrudnienia, w okresie od 26 października 1983 r. do 19 października 1985 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową, a następnie 19 października 1985 r. został przeniesiony do rezerwy. Po odbyciu zasadniczej służby wojskowej wnioskodawca podjął pracę w dniu 15 listopada 1985 r.

(świadectwo pracy - k. 6 akt kapitałowych ZUS, wyciąg z książeczki wojskowej - k. 5 akt kapitałowych ZUS, zaświadczenie wydane przez Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w E. z dnia 13 lutego 2026 r. – k. 16)

W okresie od 1 maja 1994 r. do 31 maja 1994 r. ubezpieczony był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku st. mechanika samochodowego w Zespole (...) w (...) S.A.

(świadectwo pracy - k. 7-7 verte akt kapitałowych ZUS)

W okresie od 1 czerwca 1994 r. do 30 czerwca 2008 r. skarżący był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu w (...) (...) Sp. z o.o. w E.. U tego pracodawcy wnioskodawca był zatrudniony na stanowisku st. mechanika samochodowego (od 1 czerwca 1994 r. do 30 kwietnia 1998 r.) oraz diagnosty (od 1 maja 1998 r. do 30 czerwca 2008 r.). Z wystawionego świadectwa pracy wynika, że ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracę mechanika samochodowego – prace w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych, jako podstawę prawną wskazując rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. z późn. zm. Dz. Ustaw nr 8/83 poz. 43. Wykaz A dział XIV pkt 16.2.

(świadectwo pracy - k. 14-15 akt ZUS, k. 47-48)

Pracodawca Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o.

w E. wystawił ubezpieczonemu świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, w którym wskazano, że W. M. w okresie od dnia 1 czerwca 1994 r. do 30 kwietnia 1998 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych na stanowisku mechanika napraw pojazdów samochodowych wymienionym w wykazie A, dziale XIV poz. 16 pkt 2 wykazu stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 64 Ministra Komunikacji z dnia 29 czerwca 1983 r. w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej (Dz. Urz. MK nr 10 poz. 77).

(świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach - k. 9 akt ZUS, k. 49)

Wnioskodawca od 1980 r. do 1994 r. był zatrudniony w tym samym zakładzie pracy – Zespole (...) w E..

Początkowo wnioskodawca pracował w hali przy ul. (...) w E., na terenie EC2, a następnie zakład został przeniesiony na ul. (...). Ciepłownia kupiła bazę od J.. Tam już była typowa baza do napraw samochodów.

(zeznania świadka Ł. V. e - protokół rozprawy z dnia 11 maja 2026 r. 00:05:07-00:14:33 – płyta CD k. 32)

Firma (...) powstała na skutek wydzielenia wydziału transportu z elektrociepłowni. Spółka świadczyła usługi na rzecz elektrociepłowni.

(zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z dnia 6 lipca 2026 r. 00:18:01 - 00:22:24 – płyta CD k. 133 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym e-protokół rozprawy z dnia 16 lutego 2026 r. 00:05:08-00:10:48 – płyta CD k. 18, zeznania świadka Ł. V. e - protokół rozprawy z dnia 11 maja 2026 r. 00:05:07-00:14:33 – płyta CD k. 32)

Spółka zajmowała się naprawą samochodów i ciągników. Przedsiębiorstwo było właścicielem samochodów.

(zeznania świadka R. D. e-protokół rozprawy z dnia 6 lipca 2026 r. 00:03:44-00:13:24 – płyta CD k. 133)

W spornym okresie wnioskodawca wykonywał pracę mechanika samochodowego w warsztacie. Do jego obowiązków należała naprawa samochodów.

Na hali były stanowiska kanałowe. Odwołujący pracował w kanale.

Gdy coś się wymontowało z samochodu, to trzeba było to naprawić i z powrotem włożyć. Po wyjęciu części czasem była ona wysyłana do firmy zewnętrznej albo czasami było to naprawiane przez pracowników gdzieś obok. Trzeba było rozebrać części i złożyć. Długość naprawy zależała od tego co się naprawiało albo od dostępności części. Jak nie było części, to się naprawiało inny samochód. Te czynności wnioskodawca wykonywał w kanale.

Odwołujący naprawiał podwozia, nadwozia. To były prace wykonywane tylko w kanale. Poza kanałem można było tylko wykonać naprawę silnika, ale trzeba było być wtedy starszym mechanikiem, żeby taką pracę wykonywać.

(zeznania świadka R. D. e-protokół rozprawy z 6 lipca 2026 r. 00:03:44-00:13:24 – płyta CD k. 133)

Na początku skarżący pracował na jednej zmianie, a później było więcej pracy, więc pracował na dwie zmiany.

(zeznania świadka R. D. e-protokół rozprawy z 6 lipca 2026 r. 00:03:44-00:13:24 – płyta CD k. 133)

Wnioskodawca sporadycznie pracował w godzinach nadliczbowych. Zdarzało mu się kończyć pracę w godzinach nocnych, gdy trzeba było skończyć naprawę.

W spornym okresie ubezpieczony nie pracował jako kierowca.

(zeznania świadka Ł. V. e - protokół rozprawy z dnia 11 maja 2026 r. 00:05:07-00:14:33 – płyta CD k. 32)

Do obowiązków mechanika należały wszelkie czynności związane z naprawą pojazdu. Nie było mechaników, którzy nie pracowali w kanale. Do jednej pracy zawsze musiało być dwóch mechaników. W dwójkę byli w kanale, gdy wykonywali te czynności.

(zeznania świadka R. D. e-protokół rozprawy z 6 lipca 2026 r. 00:03:44-00:13:24 – płyta CD k. 133)

W zakładzie (...) znajdowały się dwa stanowiska bezkanałowe, na których serwisowane były samochody osobowe, ale pracowała tam inna załoga, gdyż wnioskodawca naprawiał duże samochody.

(zeznania świadka Ł. V. e - protokół rozprawy z dnia 11 maja 2026 r. 00:05:07-00:14:33 – płyta CD k. 32)

W zakładzie zatrudnieni byli też elektrycy i to oni wykonywali wszelkie naprawy elektryczne w pojazdach.

(zeznania świadka R. D. e-protokół rozprawy z 6 lipca 2026 r. 00:03:44-00:13:24 – płyta CD k. 133)

W spornym okresie ubezpieczony wykonywał dokładnie te same czynności, które wykonywał wcześniej, gdy był zatrudniony jako pracownik elektrociepłowni.

(zeznania świadka Ł. V. e - protokół rozprawy z dnia 11 maja 2026 r. 00:05:07-00:14:33 – płyta CD k. 32)

Skarżący nie pełnił żadnych funkcji kierowniczych.

Pracownicy nie otrzymywali dodatków za pracę w warunkach szczególnych. Nie było żadnych przestoi w pracy.

(zeznania świadka Ł. V. e - protokół rozprawy z dnia 11 maja 2026 r. 00:05:07-00:14:33 – płyta CD k. 32)

Od 1 maja 1998 r. ubezpieczonemu powierzono funkcję diagnosty.

(zaświadczenie – k. 21 akt ZUS, zeznania świadka Ł. V. e - protokół rozprawy z dnia 11 maja 2026 r. 00:05:07-00:14:33 – płyta CD k. 32 )

Okresy od 21 do 31 marca 1992 r., od 14 do 18 kwietnia 1992 r., od 20 do 26 lutego 1993 r., od 9 do 25 czerwca 1993 r., od 11 do 18 kwietnia 1994 r., od 20 do 31 grudnia 1994 r., od 2 do 6 stycznia 1995 r., od 24 do 29 czerwca 1996 r., od 20 sierpnia do 10 września 1997 r. oraz od 6 października do 30 listopada 1997 r. były dla ubezpieczonego okresami nieskładkowymi.

(zaświadczenia - k. 69, k. 120, świadectwo pracy – k. 14-15 akt ZUS, k. 47-48)

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych dowodów w postaci dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy, w tym w aktach ZUS oraz uzyskanych aktach osobowych wnioskodawcy z okresu zatrudnienia w (...) (...) Sp. z o.o. Sąd uwzględnił też osobowe źródła dowodowe w postaci wiarygodnych zeznań wnioskodawcy oraz świadków Ł. V. oraz R. D..

Należy stwierdzić, że przesłuchani świadkowie, to osoby obce dla wnioskodawcy. Byli jego współpracownikami w spornym okresie zatrudnienia i mieli bezpośredni wgląd i styczność z wykonywanymi przez niego czynności. Świadkowie dysponowali, więc niezbędnymi wiadomościami w zakresie charakteru czynności wykonywanych przez wnioskodawcę, jego obowiązków, warunków zatrudnienia i zasad organizacji pracy. Zeznania świadków są logiczne i spójne, a także korelują z zeznaniami skarżącego i uzyskaną dokumentacją. Podkreślić należy także, że zeznania świadków oraz wnioskodawcy nie zostały zasadnie podważone przez organ rentowy w toku procesu, który nie zgłaszał wniosków dowodowych mających na celu wykazanie okoliczności przeciwnych.

Tym samym, zdaniem Sądu, przeprowadzone postępowanie dowodowe umożliwiało wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie i skutkuje zmianą zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 21 ust.1 ustawy o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych.

W myśl art. 23 ust.1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (zob. np. M. Zieleniecki, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX/el. 2017; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31.03.2016 r., III AUa 1899/15, LEX 2044406).

Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:

1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej,

2) osiągnięcie do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 31.12.2008 r. okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat.

Przesłanką negatywną zawartą w art. 21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowych jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Skoro zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust.1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołujący się nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

Z kolei przepis art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust.2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 z późn. zm.).

Z §1 cytowanego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.

Przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

W niniejszym postępowaniu ubezpieczony domagał się uznania, że udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych, a tym samym przysługuje mu prawo do rekompensaty. Spór ostatecznie sprowadzał się zaś do ustalenia, czy wnioskodawca będąc zatrudnionym w (...) (...) Spółka z o.o. na stanowisku starszego mechanika samochodowego od 1 czerwca 1994 r. do 30 kwietnia 1998 r. pracował w takim charakterze.

Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43) w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji.

Natomiast rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. 2011 poz. 237 nr.1412) określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia.

W myśl § 21-23 powołanego rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.

Tym samym brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia, jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. Strony mają też prawo podważać moc dowodową dokumentów, w tym także świadectwa pracy, które jest dokumentem prywatnym i podlega ocenie przez sąd zgodnie z zasadami art. 233 § 1 k.p.c. W postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji, gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne (tak SA w Szczecinie w wyroku z dnia 20 lipca 2016 r, III AUa 690/15, LEX nr 2121869).

W sprawie o świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych, gdzie przedmiotem ustaleń sądu ma być charakter zatrudnienia, dokonywanie ustaleń stanu faktycznego odbywa się z reguły poprzez przeprowadzenie dowodów osobowych oraz - o ile to jest możliwe - dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych. Osobowe źródła dowodowe (w tym zarówno zeznania świadków, jak i strony procesowej) muszą być skonfrontowane z istniejącą dokumentacją i dopiero uzyskanie przekonania graniczącego z pewnością co do przebiegu zatrudnienia, może pozwolić na pozytywne rozstrzygnięcie o prawie do świadczeń. Ocena osobowych źródeł dowodowych musi być przy tym wolna od jakiejkolwiek dowolności, uwzględniając reguły logiki oraz zasady doświadczenia zawodowego (tak SA w X. w wyroku z dnia 27 października 2016 r III AUa 41/16 LEX nr (...)).

Dla rozstrzygnięcia spornej kwestii zasadnym stało się zatem ustalenie, czy praca wykonywana przez wnioskodawcę w spornym okresie zatrudnienia była pracą wykonywaną w warunkach szczególnych, o jakich mowa w cytowanych wyżej przepisach.

Przy czym należy pamiętać, iż o określonych skutkach prawnych wykonywania pracy w warunkach szczególnych stanowi ustawa oraz utrzymane jej przepisami (art. 32 ust. 4 ustawy o e. i r. z FUS) rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r. Zarządzenia resortowe traktowane są tylko jako wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach i mają one znaczenie, o ile są dostosowane do treści załącznika do rozporządzenia i stanowią jego uszczegółowienie, poprzez bardziej ścisłe ustalenie stanowisk pracy (por, wyroki SN: z dnia 20 października 2005 r., I UK 41/05, OSNP 2006/19-20/306, z dnia 9 maja 2006 r., II UK 183/05, LEX nr 1001301). W orzecznictwie podkreśla się, że wykazy resortowe określające stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach mają charakter informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający i ułatwiający identyfikację określonego stanowiska pracy jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach w sytuacji, gdy w wykazie stanowiącym załącznik do powołanego rozporządzenia operuje się pojęciem ogólnym. Zarządzenia resortowe nie mają decydującego charakteru, lecz znaczenie jedynie w sferze dowodowej w tym sensie, że z faktu, iż właściwy minister ustalił, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach może wynikać domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie jest wykonywana w takich warunkach i przeciwnie, że brak konkretnego stanowiska w wykazie może stanowić negatywną przesłankę dowodową ocenianą jednak w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych.

Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 r. I UK 393/10). Pełne zatrudnienie w warunkach szczególnych pojmowane jest jako bezwzględna cecha tego zatrudnienia jako uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego. Możliwe jest przy tym łączenie w przebiegu dniówki prac o różnym charakterze polegające na wykonywaniu nie jednego, lecz kilku rodzajów prac w szczególnych warunkach, wymienionych w wykazie. W takim wypadku do czasu pracy w warunkach szczególnych zlicza się czas równolegle wykonywanych czynności tylko wtedy, gdy różne prace wszystkie łącznie lub każda z osobna odpowiadają pracom w szczególnych warunkach i wszystkie razem wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (tak SA w Łodzi w wyroku z dnia z dnia 2 czerwca 2016 r., III AUa (...)/15, LEX nr 2062050). Przy ustalaniu okresów pracy w szczególnych warunkach, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, nie jest natomiast dopuszczalne zaliczanie innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika w stopniu powodującym wcześniejszą utratę zdolności do zatrudnienia i nie zostały wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 10 kwietnia 2014 r., II UK 395/13, Lex nr 1455235). Tylko okresy zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy kreują i wypełniają weryfikowalne kryterium uznania pracy o cechach znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznego stopnia uciążliwości, lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Taki sam warunek odnosi się do wymagania stałego wykonywania takich prac, co oznacza, że krótsze dobowo (nie w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy na danym stanowisku), i nie stałe świadczenie pracy wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wskutek niespełnienia warunku stałej znacznej szkodliwości dla zdrowia lub stałego znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia (por. wyrok SA w Gdańsku z 11.05.2016 r., III AUa 101/16, LEX nr 2107442).

Na gruncie rozpoznawanej sprawy spornym jest, czy faktycznie wykonywane przez wnioskodawcę czynności w okresie zatrudnienia od 1 czerwca 1994 r. do 30 kwietnia 1998 r. w (...) (...) Sp. z o.o. były pracą w warunkach szczególnych. Podnieść przy tym należy, iż odwołujący legitymuje się świadectwem wykonywania pracy w warunkach szczególnych, w którym pracodawca stwierdził, że wnioskodawca był w w/w okresie zatrudniony w takim charakterze. Okres ten nie został jednak uwzględniony przez organ rentowy przy ustalaniu prawa wnioskodawcy do rekompensaty, ponieważ zdaniem Zakładu, w świadectwie wskazano stanowisko, które nie odpowiada enumeratywnie nazwie stanowiska wymienionego w zarządzeniu.

W świetle treści rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43) pracą w szczególnych warunkach są wymienione w dziale XIV Prace różne pod poz. 16 wykazu A prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych. Ponadto pracą w szczególnych warunkach jest praca na stanowisku mechanika napraw pojazdów samochodowych wymieniona w dziale XIV Prace różne pod poz. 16 Prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych w punkcie 2 wykazu A stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 64 Ministra Komunikacji z dnia 29 czerwca 1983 r. w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej (Dz. Urz. MK nr 10 poz. 77).

W ocenie Sądu Okręgowego zgromadzony materiał dowodowy w postaci przesłuchania wnioskodawcy, a także zeznań świadków i zgromadzonej dokumentacji, potwierdza, iż w spornym okresie ubezpieczony wykonywał pracę w warunkach szczególnych, o jakich mowa w cytowanych wyżej przepisach.

Zauważenia bowiem wymaga, że w spornym okresie od dnia 1 czerwca 1994 r. do 30 kwietnia 1998 r. ubezpieczony wykonywał pracę mechanika samochodowego w hali, na której były stanowiska kanałowe. Odwołujący pracował w kanale. Do jego obowiązków należała naprawa dużych samochodów. Gdy coś się wymontowało z samochodu, to trzeba było to naprawić i z powrotem włożyć. Po wyjęciu części czasem była ona wysyłana do firmy zewnętrznej albo czasami było naprawiane przez pracowników gdzieś obok. Trzeba było rozebrać i złożyć. Długość naprawy zależała od tego, co się naprawiało albo od dostępności części. Jak nie było części, to skarżący naprawiał inny samochód. Te czynności wykonywał w kanale. Naprawiał podwozia i nadwozia. Co przy tym istotne, nie pracował jako kierowca.

Na początku skarżący pracował na jednej zmianie, a później było więcej pracy, więc pracował na dwie zmiany. Wnioskodawca sporadycznie pracował w godzinach nadliczbowych. Zdarzało mu się kończyć pracę w godzinach nocnych, gdy trzeba było skończyć naprawę.

Znamiennym dla przedmiotowej sprawy jest, że w spornym okresie ubezpieczony wykonywał dokładnie te same czynności, które wykonywał wcześniej, gdy był zatrudniony jako pracownik elektrociepłowni. Ponadto skarżący nie pełnił żadnych funkcji kierowniczych.

W ocenie Sądu Okręgowego brak jest podstaw do kwestionowania charakteru tak wykonywanych czynności.

Jednocześnie należy mieć na względzie, iż okres zasadniczej służby wojskowej od 26 października 1983 r. do 19 października 1985 r. również powinien zostać uwzględniony wnioskodawcy do pracy w warunkach szczególnych, co zresztą organ rentowy wprost przyznał w piśmie procesowym z dnia 26 lutego 2026 r.

Jedynie dla porządku przypomnienia zatem wymaga, iż okres zasadniczej służby wojskowej odbytej w czasie trwania stosunku pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zalicza się do stażu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym (art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), jeżeli pracownik w ustawowym terminie 30 dni zgłosił swój powrót do tego zatrudnienia. (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2006 r., III UK 5/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 108), a tak było właśnie w przedmiotowej sprawie.

Z informacji z Zakładu wynika, że przy uwzględnieniu okresu służby wojskowej wnioskodawca udokumentowałby 12 lat i 5 dni. A zatem po wzięciu pod uwagę przy ustalaniu prawa wnioskodawcy do rekompensaty okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach od 1 czerwca 1994 r. do 30 kwietnia 1998 r. w (...) (...) (z wyłączeniem okresów nieskładkowych) wnioskodawca niewątpliwie spełnia wymóg posiadania 15 - letniego okresu pracy w takim charakterze.

W związku z powyższym Sąd Okręgowy w oparciu o treść art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał W. M. prawo do rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.