VIII U 3049/24

Sygn. akt VIII U 3049/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 maja 2026 roku

Sąd Okręgowy w Łodzi VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodnicząca: Sędzia Agnieszka Olejniczak- Kosiara

Protokolant: sekretarz sądowy Aleksandra Pomorska

po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2026 roku w C. na rozprawie

sprawy z wniosku W. A.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w C.

o wysokość kapitału początkowego i emerytury

w związku z odwołaniem W. A.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w C.

z dnia 19 listopada 2024 roku, znak (...);

z dnia 20 listopada 2024 roku, znak (...)

1. zmienia zaskarżone decyzje i przelicza emeryturę W. A. od dnia

1 października 2024 roku przy zastosowaniu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wynoszącego 87,76% (osiemdziesiąt siedem i 76/100);

2. oddala odwołania w pozostałym zakresie.

SSO Agnieszka Olejniczak- Kosiara

Sygn. akt VIII U 3049/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19.11.2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w X. ponownie ustalił dla O. A. wartość kapitału początkowego na dzień 1.01.1999 r przyjmując: podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 889,98 zł ustaloną decyzją z 18.11.2024 r. o ustaleniu kapitału początkowego, okresy składkowe łącznie 15 lat, 5 miesięcy, 26 dni, tj. 185 miesięcy, współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do 31.12.1998 r. wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego 57,18%, średnie dalsze trwanie życia ustalone zgodnie z komunikatem Prezesa GUS z 25.03.1999 r. w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn - dla osób w wieku 62 lat wynosi 209 miesięcy. Obliczenie wartości kapitału początkowego:

293,01 zł x 57,18% (współczynnik proporcjonalny) = 167,54 zł

(185 miesięcy składkowych x 1,3%) : 12 x 889,98 zł = 177,75 zł

Razem 345,29 zł

345,29 zł x 209 miesięcy średniego dalszego trwania życia = 72165,61 zł

Kapitał początkowy na dzień 1.01.1999 r. wniósł 72165,61 zł

Do ustalenia wartości kapitału początkowego ZUS nie uwzględnił okresów przebywania na urlopie bezpłatnym: 1.08.1982 r. – 31.08.1982 r., 1.02.1990 r. – 11.02.1990 r., 1.03.1990 r. -3.03.1990 r., 1.09.1990 r. – 15.09.1990 r., 1.12.1990 r. -2.02.1990 r.

/decyzja w aktach kapitałowych/

Decyzją z dnia 20.11.2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w X., po rozpoznaniu wniosku z 28.10.2024 r., przyznał O. A. emeryturę od 1.10.2024 r. tj. od miesiąca w którym zgłoszono wniosek. Podstawę obliczenia emerytury stanowiła kwota składek na ubezpieczenie emerytalne i kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę.

- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi 95800,40 zł

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 547363,86 zł,

- średnie dalsze trwanie życia wynosi 263,50 miesięcy,

- obliczona kwota emerytury wynosi 2440,85 zł

Emerytura została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej w następujący sposób: (95800,40 + (...),86) : 263,50 = 2440,85 zł.

Okresowa emerytura kapitałowa wyniosła 157,05 zł.

Łączna emerytura z FUS i okresowa emerytura kapitałowa brutto wynosi 2597,90 zł.

Wysokość świadczenia do wypłaty miesięcznie 2352,09 zł.

/decyzja w aktach emerytalnych k. 81/

Odwołania od obu ww. decyzji złożyła wnioskodawczyni wnosząc o ich zmianę poprzez ponowne ustalenie wysokości kapitału początkowego oraz wysokości emerytury, a także o zasądzenie od organu rentowego na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniosła, że kwestia sporna dotyczy wynagrodzenia za okres zatrudnienia, które przy obliczaniu wwpw kapitału początkowego zostało przyjęte wynagrodzenie minimalne oraz ustalenia lat składkowych i nieskładkowych.

/odwołania k. 3, k. 3 załączonych akt (...)

W odpowiedziach na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie. Zakład podał, że do kapitału początkowego przyjęto 15 lat, 5 miesięcy, 26 dni okresów składkowych, (okresów nieskładkowych brak), tj.

1. okres zatrudnienia w (...) sp. z o.o. 01.09.1980 r. - 31.03.1993 r. z wyłączeniem okresów urlopów bezpłatnych

2. okresy pobierania zasiłku dla bezrobotnych 27.04.1993 r. - 30.06.1994 r. i 01.01.1997 r.-31.12.1997 r.

3. okres opłacania składki przez MOPS za osobę pobierającą gwarantowany zasiłek okresowy 29.01.1998 r. - 31.12.1998 r.

Do stażu nie uwzględniono okresów:

-01.08.1982 r. - 31.08.1992 r. - w karcie zarobkowej wykazano urlop bezpłatny

-01.02.1990 r. - 11.02.1990 r.- w karcie zarobkowej za 02/1990 wykazano 11 dni urlopu bezpłatnego

-01.03.1990 r. - 03.03.1990 r. - w karcie zarobkowej za (...)/1990 wykazano 3 dni urlopu bezpłatnego

-01.09.1990 r. - 15.09.1990 r. - w karcie zarobkowej za 09/1990 wykazano 15 dni urlopu bezpłatnego

-01.12.1990 r. - 02.12.1990 r. - - w karcie zarobkowej za 12/1990 wykazano 2 dni urlopu bezpłatnego.

Do podstawy wymiaru kapitału początkowego za okres zatrudnienia w zakładach (...) przyjęto kwoty wynikające z przedłożonych przez wnioskodawczynię kart zarobkowych, uzyskanych z archiwum.

Za następujące miesiące przyjęto wynagrodzenie minimalne tj.:

-01.02.1982 r. - 31.03.1982 r. - na kopii z archiwum jest ucięta data - nie wiadomo, którego roku karta dotyczy

-01.10.1982 r. - 31.12.1982 r. - daty na kopiach są nieczytelne - nie wiadomo, którego roku i miesiąca karta dotyczy

-01.05.1991 r. - 31.08.1991 r. - karty nie wypełnione do końca - brak sumy zarobków

-01.05.1992 r. - 31.12.1992 r. - brak kart

-01.02.1993 r. - 31.03.1993 r. - błędne nazwisko na kartach ((...)).

Wskaźnik wysokość podstawy wymiaru kapitału początkowego został ustalony z faktycznego okresu ubezpieczenia tj. z lat 1983 - 1992 i wyniósł 72,65 %.

W konkluzji ZUS stwierdził, że decyzje są prawidłowe, wobec czego wniosek o oddalenie odwołania jest uzasadniony.

/odpowiedzi na odwołania k. 5, 5 akt (...)

Obie sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

/postanowienie k. 7 akt (...)

Na rozprawie z 14.07.2025 r. wnioskodawczyni poparła odwołania i wniosła o sprawdzenie przyjętych do wyliczenia jej kapitału początkowego zarobków z okresu zatrudnienia w Zakładzie (...), natomiast pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołań.

/e-prot. z 14.07.2025 r.: 00:00:44, 00:09:32/

Na rozprawie z 8.10.2025 r. wnioskodawczyni poparła odwołania i wniosła o uwzględnienie zamiast minimalnego wynagrodzenia przyjętego przez ZUS wyższego wynagrodzenia z okresu zatrudnienia w Zakładach (...), dodając, że nie zna się na tym co zostało nieprawidłowo przyjęte w dokumentach i że to ZUS powinien sprawdzić, natomiast ZUS wniósł o oddalenie odwołań.

/e-prot. z 8.10.2025 r.: 00:01:17, 00:05:39/

Na ostatnim terminie rozprawy z dnia 27.04.2026 r. wnioskodawczyni prawidłowo zawiadomiona nie stawiła się i do dnia rozprawy nie złożyła żadnych zastrzeżeń do wyliczenia jej hipotetycznego kapitału początkowego i hipotetycznej emerytury jak w piśmie ZUS z 6.03.2026 r., zaś pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołań, podtrzymując stanowisko jak w piśmie procesowym z 6.03.2026 r.

/e-prot. z 27.04.2026 r.: 00:00:27-00:01:18/

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Wnioskodawczyni - O. A. urodziła się (...)

/niesporne/

Ubezpieczona złożyła 28.10.2024 r. wniosek o emeryturę.

/niesporne/

Pierwszą zaskarżoną decyzją z dnia 19.11.2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w X. ponownie ustalił dla O. A. wartość kapitału początkowego na dzień 1.01.1999 r przyjmując: podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 889,98 zł ustaloną decyzją z 18.11.2024 r. o ustaleniu kapitału początkowego (w której wwpw kapitału początkowego wyliczony z lat 01.01.1983 r. do 31.12.1992 r. wyniósł 72,65%), okresy składkowe łącznie 15 lat, 5 miesięcy, 26 dni, tj. 185 miesięcy, współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do 31.12.1998 r. wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego 57,18%, średnie dalsze trwanie życia ustalone zgodnie z komunikatem Prezesa GUS z 25.03.1999 r. w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn - dla osób w wieku 62 lat wynosi 209 miesięcy. Obliczenie wartości kapitału początkowego:

293,01 zł x 57,18% (współczynnik proporcjonalny) = 167,54 zł

(185 miesięcy składkowych x 1,3%) : 12 x 889,98 zł = 177,75 zł

Razem 345,29 zł

345,29 zł x 209 miesięcy średniego dalszego trwania życia = 72165,61 zł

Kapitał początkowy na dzień 1.01.1999 r. wniósł 72165,61 zł

Do ustalenia wartości kapitału początkowego ZUS nie uwzględnił okresów przebywania na urlopie bezpłatnym: 1.08.1982 r. – 31.08.1982 r., 1.02.1990 r. – 11.02.1990 r., 1.03.1990 r. -3.03.1990 r., 1.09.1990 r. – 15.09.1990 r., 1.12.1990 r. -2.02.1990 r.

/decyzje kapitałowe z 18.11.2024 r. i z 19.11.2024 r. w aktach kapitałowych k. 1-2, 6v. -7, obliczenie wwpw kapitału początkowego k. 3 akt kapitałowych/

I. zaskarżoną decyzją z dnia 20.11.2024 r. ZUS (...) Oddział w X. przyznał O. A. emeryturę od 1.10.2024 r. tj. od miesiąca w którym zgłoszono wniosek. Podstawę obliczenia emerytury stanowiła kwota składek na ubezpieczenie emerytalne i kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę.

- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi 95800,40 zł

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 547363,86 zł,

- średnie dalsze trwanie życia wynosi 263,50 miesięcy,

- obliczona kwota emerytury wynosi 2440,85 zł

Emerytura została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej w następujący sposób: (95800,40 + (...),86) : 263,50 = 2440,85 zł.

Okresowa emerytura kapitałowa wyniosła 157,05 zł.

Łączna emerytura z FUS i okresowa emerytura kapitałowa brutto wynosi 2597,90 zł.

Wysokość świadczenia do wypłaty miesięcznie 2352,09 zł.

/decyzja w aktach emerytalnych k. 81/

Ubezpieczona była zatrudniona w Zakładach (...) sp. z o.o. w okresie od 01.09.1980 r. - 31.03.1993 r.

/niesporne, a nadto świadectwo pracy k. 21, kopia oryginalnej dokumentacji osobowo-płacowej k. 21-185/

Przy uwzględnieniu oryginalnej dokumentacji płacowo – zasiłkowej pochodzącej z okresu jej zatrudnienia skarżącej w Zakładach (...) sp. z o.o. od 01.09.1980 r. do 31.03.1993 r., a w tym angaży, kart zasiłkowych, kart wynagrodzeń -ubezpieczona miała:

1/ zasiłki w wysokości: 1982 r. 702 zł, 1983 r. 9153 zł, 1984 r. 71434 zł, 1985 r. (...),88 zł (bez zasiłku porodowego, gdyż nie stanowił podstawy wymiaru składek), 1986 r. 64816,64 zł, 1987 r. 16258 zł, 1989 r. 703968 zł, 1990 r. 1989836 zł, 1991 r. 8806470 zł

2/ wynagrodzenia: 02/1982 r. 801 zł, 03/1983 r. 1175,60 zł (bez zasiłku rodzinnego), 10/1982 r. 4232 zł (bez zasiłku rodzinnego), 11/1982 r. 6939 zł (bez zasiłku rodzinnego), 12/1982 r. 10592 zł (bez zasiłku rodzinnego), od 05 do 08 1991 r. po 60000 zł miesięcznie, 05/1992 r. 911400 zł, 06/1992 r. 680700 zł, 07/1992 r. 239600 zł, 08/1992 r. 1330100 zł, 09/1992 r. 156000 zł, 10/1992 r/ 692000 zł, 11/1992 r. 2224300 zł, 12/1732000 zł, 02-03/1993 r. po 84000 zł.

/kopia oryginalnej dokumentacji osobowo-płacowej k. 21-185, oryginalna dokumentacja płacowa k. 195, opinia biegłego ds. rachunkowości Ł. J. k. 231-243, pismo ZUS k. 257/

Przyjmują powyższe kwoty zasiłków oraz kwoty wynagrodzeń z okresu zatrudnienie skarżącej w Zakładach (...) sp. z o.o. wyliczona hipotetyczna wartość kapitału początkowego na dzień 1.01.1999 r. dla powódki wyniosła 79892,34 zł przy przyjęciu do jego wyliczenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego 87,76% obliczonego z lat 01.01.1983 r.- 31.12.1992 r. (jako wariantu najkorzystniejszego), do którego przyjęto:

w 1983 r.– zarobki roczne wnioskodawczyni (...) zł, stosunek do podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok w %- 75,51

w 1984 r.– zarobki roczne wnioskodawczyni (...) zł, stosunek do podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok w %- 84,87

w 1985 r.– zarobki roczne wnioskodawczyni (...), stosunek do podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok w %- 104,65

w 1986 r.– zarobki roczne wnioskodawczyni (...) zł, stosunek do podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok w %- 135,48

w 1987 r.– zarobki roczne wnioskodawczyni (...) zł, stosunek do podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok w %- 98,08

w 1988 r.– zarobki roczne wnioskodawczyni (...), stosunek do podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok w %- 78,75

w 1989 r.– zarobki roczne wnioskodawczyni (...), stosunek do podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok w %- 103,99

w 1990 r.– zarobki roczne wnioskodawczyni (...) zł, stosunek do podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok w %- 74,29

w 1991 r.– zarobki roczne wnioskodawczyni (...), stosunek do podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok w %- 76,34

w 1992 r.– zarobki roczne wnioskodawczyni (...) zł, stosunek do podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia za rok w %- 45,59

Wyliczony hipotetyczny kapitał początkowy powoduje hipotetyczny wzrost emerytury na dzień jej przyznania powódce, tj. 1.10.2024 r. z kwoty 2440,85 zł na kwotę 2663,26 zł, następnie po waloryzacji na dzień 1.03.2025 r. w kwocie 2809,74 zł, a po waloryzacji a na dzień 1.03.2026 r. w kwocie 2.958,66 zł.

/pismo ZUS wraz z hipotetycznymi wyliczeniami kapitału k. 257-263/

Powyższy stan faktyczny został ustalony przy uwzględnieniu powołanych dokumentów pochodzących z okresu zatrudnienia powódki w Zakładach (...), których autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron, a Sąd nie znalazł powodów by czynić to z urzędu. Sąd uznał, że z dokumentacji płacowej powódki z badanego okresu zatrudnienia w Zakładach (...) za okresy 05-08/1991 r. i 02-03/1993 r. należy przyjąć wynagrodzenie minimalne ponieważ nie ma angaży za te okresy w oryginalnej dokumentacji płacowo - osobowej, a przyjęcie ostatniej znanej stawki godzinowej 28 zł/godz. z 1983 r. z angażu z 1.02.1983 r. oznaczałoby, że wyliczone przy jej zastosowaniu wynagrodzenie byłoby zaniżone – byłoby bowiem niższe niż obowiązujące w tym czasie wynagrodzenie minimalne, wobec czego należało przyjąć wynagrodzenie minimalne obowiązujące w tych okresach. Sąd uznał, że wpisy w kartach wynagrodzeń za okres 05-08/1991 r. i 02-03/1993 r. są nieczytelne, niejasne, nieprecyzyjne, bo nie zostały opisane poszczególne składniki wynagrodzenia i zostały wpisane w nieprawidłowe rubryki, przez co nie można jednoznacznie ustalić poszczególnych składników wynagrodzenia, które były podstawą opłacania składek. Dodatkowo do kwot minimalnego wynagrodzenia za okresy 05-08/1991 i 02-03/1993 r. należało dodać kwoty zasiłków chorobowych z kart zasiłkowych i takie kwoty za ww. okresy zostały ostatecznie przyjęte przy ostatecznych hipotetycznych wyliczeniach ZUS z ustalaniem zarobków rocznych za lata 1991r. i 1993 r. z uwzględnieniem okresu zatrudnienia w zakładach (...) /k. 259 verte/. Dla sprawy istotne były zarobki ubezpieczonej z lat 1983-1992, bo z nich był wyliczony najkorzystniejszy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego. Sąd oparł się na wyliczeniach biegłego co do kwot zasiłków wynikających z kart zasiłkowych z tym zastrzeżeniem, że w 1985 r. Sąd pominął błędnie uwzględniony zasiłek porodowy, gdyż nie był on podstawą wymiaru składek, a w 1986 r. Sąd przyjął, że biegły pomylił się rachunkowo co do zasiłku obliczonego za 6 dni bo zasiłek dzienny wynosił 585,44 zł zatem pomnożenie przez 6 dni dało kwotę 3512,64 zł - tym samym Sąd uznał, że pozwany te wadliwe wartości prawidłowo wskazał w piśmie procesowym z 6.03.2026 r. i zastrzeżenia te należało podzielić jako zasadne. W pozostałym zakresie opinia biegłego nie była kwestionowana przez ZUS, a Sąd nie znalazł innych uchybień po przeprowadzeniu analizy tej opinii w konfrontacji z dokumentacją płacowo – zasiłkową ubezpieczonej z zakładów (...). Nadto należy wskazać, że pozwany przyznał, iż za 1991 r. popełnił błąd pisarski i stąd różnica w obliczeniach zasiłku za 1991 r. przez biegłego i przez Zakład, który zamiast prawidłowo -tak jak biegły - przyjąć kwotę 646190 zł, błędne przyjął 346190 zł. Powódka nie zgłaszała żadnych zastrzeżeń do opinii biegłego ds. rachunkowości, wobec czego Sąd uznał, że po uwzględnieniu ww. uchybień, o których mowa w piśmie ZUS z 6.03.2026 r. – opinia jest w pozostałym zakresie rzetelna i może stanowić podstawę do czynienia ustaleń w sprawie. Przy uwzględnieniu w taki sposób opinii biegłego ds. rachunkowości Sąd uznał, że wyliczenie hipotetyczne ZUS złożone wraz z pismem z 6.03.2026 r. jest prawidłowe. Powódka do niego składała żadnych zastrzeżeń do wyliczenia hipotetycznego pozwanego załączonego do akt sprawy za kartą 257-263.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Odwołania są zasadne częściowo, a w pozostałej części podlegają oddaleniu jako nieudowodnione.

Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U z 2025 r. poz. 1749 z późn. zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.

Na mocy art. 26 ust 1 ustawy emerytalnej emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183. Ponadto stosownie do ust. 2 i 3 w/w przepisu wiek ubezpieczonego w dniu przejścia na emeryturę wyraża się w ukończonych latach i miesiącach, a średnie dalsze trwanie życia ustala się wspólnie dla mężczyzn i kobiet oraz wyraża się w miesiącach.

Zgodnie z treścią art.173 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art.174 pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia ustalone zgodnie z art.26 ust.3 dla osób w wieku 62 lat (art.173 ust.2 ww. ustawy). Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy (art.173 ust.3 ww. ustawy).

Zgodnie z treścią art.174 ust.1 i 2 ww. ustawy kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art.53, z uwzględnieniem ust.2-12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:

1/okresy składkowe, o których mowa w art.6,

2/ okresy nieskładkowe, o których mowa w art.7 punkt 5,

3/ okresy nieskładkowe, o których mowa w art.7 punkt 1-4 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2.

Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art.15, 16, 17 ust.1 i 3 oraz 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r. (ust.3)

Z kolei w myśl art.15 ustawy podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego. Na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu (ust. 6 cytowanego artykułu).

Zgodnie natomiast z treścią art. 15 ust. 2a cytowanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy. (por. też uchwałę SN z 7 maja 2003 r., III UZP 2/03, OSNAPiUS z 2003/ 14 /338).

Zgodnie z treścią §21 ust.1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 roku sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. nr 237, poz.1412) środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia.

Wskazana regulacja §21 ust.1 powołanego rozporządzenia stanowiąca odpowiednik obowiązującego do dnia 23 listopada 2011 roku §20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. nr 10, poz.49) wyznacza kierunek postępowania dowodowego, nie oznacza to jednak aby wysokość uzyskiwanego uposażenia nie mogła być wskazana i w inny sposób, tak przy pomocy pisemnych środków dowodowych pochodzących od pracodawcy, czy też nawet dowodów pośrednich, nie wyłączając zeznań świadków - aczkolwiek wskazujących wprost na wysokość wynagrodzenia danego zainteresowanego (tak stanowi m. in. teza wyroku SN z 25.07.1997 r., II UKN 186/97, OSNAP 1998/11/324, a także wyroki: Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 4.03.1997 r., III AUa 105/97, Apel. W-wa 1997/2/7, Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 27.06.1995 r., III AUr 177/95, OSA 1996/10/32, czy Sądu Apelacyjnego Białymstoku III AUr 294/93, PS - wkład. 1994/3/6).

Przepisy rozporządzenia regulującego postępowanie o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym, zawierające ograniczenia dowodowe, nie mają zastosowania w postępowaniu sądowym, opartym na zasadzie swobodnej oceny dowodów. Dopuszczalnym jest, więc ustalenie wysokości wynagrodzenia ubezpieczonego w oparciu o dowody zastępcze /tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 7.04.2016r., III AUa 1530/15, LEX nr 2062016/. Przyjąć zatem trzeba, iż w postępowaniu przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (sporne czy też niemożliwe do udowodnienia przy pomocy dowodu z dokumentu) mogą być dowodzone wszelkimi dostępnymi środkami, które Sąd uzna za pożądane i celowe, co wynika także z treści przepisu art. 473 k.p.c.

Wskazać należy, że do ustalenia podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych może być uwzględnione tylko wynagrodzenie faktycznie uzyskane przez ubezpieczonego w danym okresie, a nie wynagrodzenie ustalone na podstawie przypuszczeń czy też uśrednień. Jedynie wynagrodzenie ubezpieczonego ustalone w sposób niewątpliwy, wobec którego nie istnieje wątpliwość, iż zostało ono zawyżone, może być podstawą do ustalenia współczynnika wysokości podstawy wymiaru. W postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, ani wyłącznie na twierdzeniach ubezpieczonego, w sytuacji, gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne /tak SA w Szczecinie w wyroku z 20.07.2016 r, III AUa 690/15, LEX nr 2121869/.

Mając powyższe na uwadze Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe obejmujące analizę dostępnej dokumentacji dotyczącej zarobków i zasiłków ubezpieczonej w okresie zatrudnienia w Zakładach (...), a nadto oparł się częściowo na opinii biegłego ds. rachunkowości (w omówionym wyżej zakresie w ramach oceny materiału dowodowego, której to oceny ponownie przytaczać w tym miejscu nie ma potrzeby) oraz przy uwzględnieniu hipotetycznego wyliczenia ZUS kapitału początkowego i emerytury, które załączono do akt sprawy za kartą 257-262. Przy uwzględnieniu oryginalnej dokumentacji płacowo – zasiłkowej z zatrudnienia skarżącej w Zakładach (...) sp. z o.o. w okresie od 01.09.1980 r. do 31.03.1993 r., wyliczeń biegłego w zakresie uwzględnionym przez Sąd, ubezpieczona miała: 1/ zasiłki w wysokości: 1982 r. 702 zł, 1983 r. 9153 zł, 1984 r. (...) zł, 1985 r. (...),88 zł (bez zasiłku porodowego), 1986 r. 64816,64 zł, 1987 r. 16258 zł, 1989 r. 703968 zł, 1990 r. 1989836 zł, 1991 r. 8806470 zł, 2/ wynagrodzenia: 02/1982 r. 801 zł, 03/1983 r. 1175,60 zł (bez zasiłku rodzinnego), 10/1982 r. 4232 zł (bez zasiłku rodzinnego), 11/1982 r. 6939 zł (bez zasiłku rodzinnego), 12/1982 r. 10592 zł (bez zasiłku rodzinnego), od 05 do 08 1991 r. po 60000 zł miesięcznie, 05/1992 r. 911400 zł, 06/1992 r. 680700 zł, 07/1992 r. 239600 zł, 08/1992 r. 1330100 zł, 09/1992 r. 156000 zł, 10/1992 r/ 692000 zł, 11/1992 r. 2224300 zł, 12/1732000 zł, 02-03/1993 r. po 84000 zł.

Sąd zważył, że w 1985 r. wartość zasiłku obliczonego na podstawie kart zasiłkowych wyniosła 41931,88 zł, bo nie można było uwzględnić zasiłku porodowego (jak to wadliwie przyjął do wyliczeń biegły ds. rachunkowości), gdyż zasiłek ten nie stanowił podstawy wymiaru składek. W 1986 r., co do zasiłku chorobowego wynikającego z karty zasiłkowej obliczonego za 6 dni Sąd przyjął, że zasiłek dzienny wynosił 585,44 zł, zatem pomnożenie przez 6 dni dało kwotę 3512,64 zł – w tym zakresie biegły popełnił niewielki błąd rachunkowy. Natomiast w okresach 05-08/1991 r. przyjęto w kwotach po 60000 zł miesięcznie zarobki wnioskodawczyni, a w 02-03/1993 r. po 84000 zł miesięczne zarobki odwołującej, czyli w wysokości minimalnej jaka wtedy obowiązywała, bo w oryginalnej dokumentacji osobowej wnioskodawczyni nie ma angaży za te okresy, a w kartach wynagrodzeń za 05-08/1991 r. nie ma sumy zarobków, natomiast w kartach wynagrodzeń 02-03/1993 r. jest inne nazwisko niż odwołującej i błędny rok -1983 r. Wpisy w tych w kartach są nieczytelne, niejasne, nieprecyzyjne, bo nie zostały opisane poszczególne składniki wynagrodzenia, zostały wpisane w nieprawidłowe rubryki -zatem nie można jednoznacznie ustalić poszczególnych składników wynagrodzenia, które były podstawą opłacania składek. W okresach 05-08/1991 r. 02-03/1993 r. nie można było przyjąć wynagrodzenia wyliczonego wg ostatniej znanej stawki godzinowej dotyczącej 1983 r. z angażu z 1.02.1983 r. w wysokości 28 zł/h, bo byłoby tak wyliczone wynagrodzenie zaniżone – byłoby bowiem niższe niż obowiązujące wynagrodzenie minimalne w tym czasie. Wobec powyższego niemożliwe było zastąpienie wynagrodzenia minimalnego w okresach 05-08/1991 r. 02-03/1993 r. na podstawie dokumentacji osobowo – płacowej – w tej części odwołanie jest niezasadne. W złożonej do akt dokumentacji z okresu zatrudnienia wnioskodawczyni w Zakładach (...) nie ma innych okresów składkowych czy nieskładkowych, których ZUS do wyliczenia kapitału początkowego by nie uwzględnił (ad casu u wnioskodawczyni są tylko w okresie zatrudnienia w Zakładach (...) okresy składkowe i te były już uwzględnione w zaskarżonej decyzji kapitałowej prawidłowo).

Mając uwadze powyższe, hipotetyczna wysokość kapitału początkowego wyliczona przez ZUS /k. 257-263/ na 1.01.1999 r. dla odwołującej wyniosła w najkorzystniejszym wariancie 79892,34 zł, do którego wyliczenia przyjęto wwpw 87,76% z najkorzystniejszych lat 1983-1992. Wskaźnik ten jest korzystniejszy niż przyjęty w zaskarżonej decyzji kapitałowej z 19.11.2024 r., w której przyjęto podstawę wymiaru kapitału początkowego ustaloną w decyzji z 18.11.2024 r. 886,98 zł, do której wyliczenia był przyjęty wwpw 72,65%. Korzystniejszy hipotetyczny wwpw kapitału początkowego i korzystniejsza hipotetyczna wartość kapitału początkowego będzie miała wpływ na wyliczenie emerytury wnioskodawczyni, która wg hipotetycznych wyliczeń ZUS na dzień przyznania emerytury wynosiłaby 2663,26 zł, a w drugiej zaskarżonej decyzji z 20.11.2024 r. emerytura wyniosła mniej, bo 2440,85 zł na dzień jej przyznania.

Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c., zmienił zaskarżone decyzję, o czym orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku nakazując przeliczenie emerytury powódki od 1.10.2024 r. przy zastosowaniu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wynoszącego 87,76%, a w pozostałym zakresie odwołania oddalił, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c., o czym orzeczono, jak w punkcie 2 sentencji wyroku.