VIII U 2238/25

Sygn. akt VIII U 2238/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 maja 2026 roku

Sąd Okręgowy w Łodzi VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodnicząca: Sędzia Agnieszka Olejniczak- Kosiara

Protokolant: sekretarz sądowy Aleksandra Pomorska

po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2026 roku w Łodzi na rozprawie

sprawy z wniosku O. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E.

z udziałem Ł. V.

o podleganie ubezpieczeniom społecznym

w związku z odwołaniem O. W.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E.

z dnia 8 lipca 2025 roku, numer (...)

1. zmienia zaskarżoną decyzję i ustala, że O. W. jako pracownik

u płatnika składek (...) Ł. V. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 14 marca 2025 roku;

2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w E. na rzecz O. W. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

SSO Agnieszka Olejniczak- Kosiara

Sygn. akt VIII U 2238/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 lipca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w C. stwierdził, że A. L. u płatnika składek P. Z. z/s w C.:

1/jako pracownik nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od 14 marca 2025 r., zarzucając pozorność umowy o pracę, która została zawarta jedynie celem stworzenia tytułu do skorzystania przez ubezpieczoną ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego z uwagi na stan ciąży, a następnie w związku z macierzyństwem;

2/jako osoba wykonująca umowę zlecenia podlega od 14 marca 2025 r. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.

Z danych zapisanych w systemie informatycznym Zakładu oddział potwierdził, że A. L. była zgłoszona u płatnika do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania umowy zlecenia od 1 marca do 10 grudnia 2024 roku oraz od 10 do

12 marca 2025 roku z kodem zawodu - pozostali kucharze. Umowa o pracę miałaby zostać z ubezpieczoną zawarta od razu na czas nieokreślone od 14 marca 2025 roku, a już od 17 kwietnia 2025 roku stała się niezdolna do pracy z powodu choroby przypadającej w okresie ciąży. Zaświadczenia lekarskie wystawione zostały od 17 kwietnia 2025 roku do 11 lipca 2025 roku. Wynikałoby z tego, że zmiana formy współpracy z ubezpieczoną z umowy zlecenia na umowę o pracę miałaby powstać na krótko przed wystawieniem dla niej pierwszego zaświadczenia o jej zdolności do pracy z powodu choroby przypadającej w okresie ciąży. W ocenie oddziału ubezpieczona miałaby zostać zatrudniona na umowę o pracę na stanowisku. na którym zatrudniony jest już inny pracownik H. Z. z wymiarem etatu 1/8. Pomimo długotrwałej nieobecności ubezpieczonej w pracy płatnik składek nie zgłosił do ubezpieczeń innego pracownika ani nie zwiększył również wymiaru czasu pracy H. Z.. Powyższe wskazuje, że ubezpieczona nie wykonywała pracy na podstawie umowy o pracę od 14 marca 2025 roku, a została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jedynie w celu uzyskania tytułu do ubezpieczeń społecznych i skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

/decyzja – k.159-167 akt ZUS/

Odwołanie od ww. decyzji złożyła wnioskodawczyni, zastępowana przez radcę prawnego, wnosząc o jej zmianę, negując pozorności umowy o pracę, a ponadto wniosła także o zasądzenie kosztów procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu podniesiono że wnioskodawczyni w okresie spornym wykonywała pracę sposób podporządkowany osobiście zgodnie z grafikiem ustalanym przez pracodawcę w dniach od poniedziałku do piątku w godzinach od 9.00 do 17.00. Odwołująca rozpoczynała pracę przed otwarciem baru, ponieważ do jej obowiązków należało również wykonywanie czynności mających na celu przygotowanie baru do otwarcia. Wykonując wcześniej czynności na podstawie umowy zlecenia zakres jej obowiązków był znacznie mniejszy, niż ten w ramach umowę o pracę. Ponadto wnioskodawczyni nie była związana stałymi godzinami pracy w zakładzie pracy. Podniesiono także, że w chwili podpisania umowy o pracę żadna ze stron nie posiadała wiedzy o ciąży ubezpieczonej.

/odwołanie k. 3-5/

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, podtrzymując dotychczasowe stanowisko jak w spornej decyzji.

/odpowiedź na odwołanie k. 22-23/

Płatnik składek P. X. przyłączyła się do stanowiska odwołującej.

/stanowisko płatnika – e-prot. z 19.01.2026 r.: 00:03:08/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawczyni - A. L. urodziła się (...) Z zawodu jest kucharzem i ukończyła liczne szkolenia w tym zakresie, a także posiada doświadczenie zawodowe w wyuczonym zawodzie.

/niesporne, a nadto certyfikaty, zaświadczenia i dyplomy o ukończonych kursach k. 29-43 akt ZUS, świadectwo pracy k. 51 akt ZUS, aneks do umowy zlecenia k. 123 akt ZUS/

Płatnik składek P. Z. z/s w C. prowadzi na podstawie wpisu do (...) działalność gospodarczą od 1 sierpnia 2023 r., której główny przedmiot dotyczy restauracji i innych placówek gastronomicznych. Płatniczka prowadzi jeden bar - obiady domowe S. Z. przy ul. (...) w C..

/wydruk z (...) k. 9 akt ZUS, zeznania płatnika e-prot. z 19.01.2026 r.: 00:38:14-00:55:48/

Wnioskodawczyni w ramach umowy zlecenia zawartej z P. X. wykonywała czynności w okresie od 1 marca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. jako pomoc w kuchni. Następnie zawarła kolejną umowę zlecenie z płatnikiem w dniu 10 marca 2025 r. jako pomoc kuchenna na okres od 10 marca 2025 r. do 31 grudnia 2025 r.

/niesporne, a nadto umowy zlecenia k. 45 akt ZUS, k. 186 -187a.s./

W dniu 14 marca 2025 r. płatnik składek zawarł z wnioskodawczynią umowę o pracę na czas nieokreślony od 14 marca 2025 r. na stanowisku menadżera w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem 4666 zł.

/umowa k. 101 akt ZUS/

W obiadach domowych (...) do obowiązków wnioskodawczyni na powierzonym jej przez płatnika zgodnie z badaną umową o pracę stanowisku pracy menadżera należało: kontrola jakości serwowanych potraw i estetyki ich podania, obsługa klienta - dbanie o ich satysfakcję, obsługa kasy fiskalnej, przyjmowanie oraz kontrola otrzymywanego zaopatrzenia oraz dostaw, odpowiedzialność za stronę internetową w ramach aktywnego marketingu internetowego, składanie zamówień.

/pisemny zakres obowiązków k. 131 akt ZUS/

Umówione wynagrodzenie z tytułu spornej umowy o pracę płatnik wypłacał wnioskodawczyni przelewem na konto bankowe.

/niesporne, a nadto potwierdzenie przelewów k. 89-95 akt ZUS/

Płatnik prowadził dla wnioskodawczyni w badanym okresie listy płac.

/listy płac k. 79-83 akt ZUS/

Wcześniej z umowy zlecenia wynagrodzenie było przez płatnika wypłacane na rzecz ubezpieczonej gotówką.

/niesporne/

Płatnik składek przeszkolił wstępnie w zakresie bhp wnioskodawczynię przed rozpoczęciem przez nią pracy na umowę o pracę w dniu 14 marca 2025 r.

/karta szkolenia bhp k. 105 akt ZUS/

Orzeczeniem lekarskim nr (...) z 11 kwietnia 2025 r. stwierdzono brak przeciwwskazań zdrowotnych wnioskodawczyni do wykonywania pracy na stanowisku menager u płatnika.

/niesporne/

Wnioskodawczyni podpisując sporną umowę o pracę była w ciąży. Okazało się, że jest to ciąża bliźniacza, co zostało potwierdzone badaniem 31 marca 2025 r., w którym ustalono, że ciąża trwa 9 tygodni. Lekarz ginekolog stwierdził, że ciąża nie zgadza się z terminem ostatniej miesiączki. Wnioskodawczyni otrzymała wtedy od lekarza skierowanie na badania prenatalne oraz zwolnienie lekarskie od 31 marca 2025 r. Jeśli pacjent nie chce zwolnienia, wtedy lekarz nie może wystawić zwolnienia lekarskiego. Jeśli zwolnienie jest anulowane lekarz musi to odnotować w dokumentacji. Z zapisów z wizyty 31 marca 2025 r. u ginekologa wynika, że ciąża była wysokiego ryzyka i że ubezpieczona nie powinna pracować. Wnioskodawczyni była na kolejnym badaniu ginekologicznym w związku z ciążą 17 kwietnia 2025 r. Wtedy z uwagi na stan ciąży lekarz ginekolog skierował wnioskodawczynię na badania do (...) i wystawił zwolnienie lekarskie od 17 kwietnia 2025 r. do 23 kwietnia 2025 r. ponieważ wnioskodawczyni poinformowała, że ma wizytę w (...) w dniu 23 kwietnia 2025 r. W dniu 23 kwietnia 2025 r. powiedziano ubezpieczonej w czasie wizyty w (...), że zwolnienie było wystawione niezasadnie i odmówiono jej prowadzenia ciąży, przekierowując ją do poradni ciąży mnogiej. W dniu 23 kwietnia 2025 r. wnioskodawczyni poszła do lekarza ginekologa z powodu silnych bólów brzucha, który cofnął jej zwolnienie od 23 kwietnia 2025 r. i wystawił zwolnienie za dni nieobecności w pracy oraz na przyszłość na okres 1 miesiąca. Wnioskodawczyni od 17 kwietnia 2025 r. była do dnia porodu na zwolnieniu lekarskim.

/dokumentacja medyczna k.81-99, 102, 105-114, 118, 124-132, 174-179, zeznania wnioskodawczyni e-prot. z 19.01.2026 r.: 00:05:13-00:28:24, zeznania świadka O. U. e-prot. z 20.04.2026 r.: 00:07:06-00:14:02/

Ubezpieczona o tym, że jest w ciąży dowiedziała się 20 marca 2025 r. i powiedziała o tym płatnikowi w dniu 21 marca 2025 r. Nie poinformowała jednak płatnika, że miała wystawione zwolnienie lekarskie w związku ze stanem ciąży.

/dokumentacja medyczna k.81-99, 102, 105-114, 118, 124-132, 174-179, zeznania wnioskodawczyni e-prot. z 19.01.2026 r.: 00:05:13-00:28:24, zeznania wnioskodawczyni e-prot. z 19.01.2026 r.: 00:05:13-00:28:24 w zw. z e-prot. z 20.04.2026 r.: 00:52:04-01:03:22, zeznania płatnika e-prot. z 19.01.2026 r.: 00:38:14-00:55:48 w zw. z e-prot. z 20.04.2026 r.: 01:04:18-01:11:41/

Wnioskodawczyni od dnia 14 marca 2025 r. przystąpiła do wykonywania umówionej rodzajowo pracy na stanowisku menadżera na podstawie spornej umowy o pracę i pracowała zgodnie z grafikiem ustalanym przez pracodawcę w dniach od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00- 17:00 w barze prowadzonym przez pracodawcę. Bar był czynny w godzinach 11:00-17:00 od poniedziałku do piątku, a w weekendy od 12.00 do 16.00. W barze płatnika można zjeść posiłek w środku, jak i zamówić jedzenie na wynos. Płatnik sprzedaje w tym barze obiady. Gdy wnioskodawczyni we wcześniejszym okresie wykonywała czynności w ramach umowy zlecenie- pracowała w różnych godzinach w zależności od potrzeb, zdarzało się też, że pracowała w weekendy. Gdy została zatrudniona na umowę o pracę jej czas pracy był ustalony w stałych godzinach od 9.00 do 17.00.

Praca wnioskodawczyni w spornym okresie była nadzorowana i kontrolowana na bieżąco przez właściciela zakładu.

Płatnik zdecydował się zatrudnić skarżącą jako menadżera na podstawie umowy o pracę, ponieważ wnioskodawczyni miała doświadczenie zawodowe w pracy kucharza, a także miała wiedzę, dzięki wcześniejszej pracy na umowę zlecenie u płatnika na temat funkcjonowania baru prowadzonego przez płatnika.

Oprócz wnioskodawczyni płatnik zatrudnia też na 1/8 etatu jako menadżera H. Z. z wynagrodzeniem 537,57 zł, która zajmuje się jako pełnomocnik płatnika sprawami w urzędach, bankach i innych instytucjach państwowych. H. Z. jest mamą płatniczki i pomaga jej w prowadzeniu działalności gospodarczej. W badanym okresie mama płatniczki nie mogła być przez cały czas obecna w barze w godzinach jego otwarcia, ponieważ musiała zajmować się chorym synem i jego ojcem. Dlatego płatniczka postanowiła, że zatrudni wnioskodawczynię na umowę o pracę i powierzy jej dodatkowe czynności związane z prowadzeniem baru jako menadżerowi. Wystawianiem skierowania na badania wstępne w firmie płatnika zajmowała się H. Z. – zbyt późne wystawienie skierowania na badania wstępne do lekarza medycyny pracy dla ubezpieczonej w związku z zatrudnieniem na umowę o prace u płatnika, było błędem H. Z..

A. L. rozpoczynała pracę przed otwarciem baru, ponieważ do jej obowiązków należało również wykonanie czynności mających na celu przygotowanie baru do otwarcia.

Wnioskodawczyni popisywała prowadzoną dla niej przez płatnika listę obecności, w której odnotowywała też przepracowane godziny.

Wykonując wcześniej czynności na podstawie umowy zlecenia wnioskodawczyni nie była zobowiązana do wykonywania takich samych czynności jak na umowę o pracę – m.in. nie była zobowiązana do przygotowania baru do otwarcia, a także nie zamykała baru, a jej zakres zadań na zlecenie był znacząco mniejszy w porównaniu do obowiązków wynikających z umowy o pracę, a nadto nie była na umowę zlecenie związana stałymi godzinami pracy w barze.

Po zawarciu spornej umowy o pracę - dodatkowo musiała w szczególności przyjmować dostawy, rozpakować je, sprawdzać stan magazynu, a pod koniec dnia rozliczać kasę i wysyłać do płatnika, a nadto przed otwarciem baru zajmowała się przygotowaniem reklamy baru co wykonywała systematycznie (zajmowało jej to ok. 10 minut). W karacie dań było ok. 15 pozycji, najczęściej 3 zupy i 3 surówki, które wnioskodawczyni przygotowywała na godzinę przed otwarciem baru i gotowała wtedy też ziemniaki, zaś mięso smażyła później na bieżąco, jak ktoś przychodził do baru.

W okresie zatrudnienia na umowę o pracę wnioskodawczyni pełniła funkcję menedżera, a do jej podstawowych obowiązków należały w szczególności: bezpośrednia obsługa klientów, przyjmowanie i odbiór dostaw, bieżąca kontrola stanów magazynowych i zaopatrzenia, składanie zamówień na brakujące produkty i materiały niezbędne do prawidłowego funkcjonowania lokalu, przygotowywanie baru do otwarcia, wykonywanie poleceń pracodawcy związanych z organizacją pracy lokalu, a także prowadzenie firmowego profilu baru w serwisie (...) poprzez regularne publikowanie wpisów promujących działalność.

Ubezpieczona otrzymała zwolnienie lekarskie 31 marca 2025 r. w związku ze stanem ciąży bliźniaczej, ale zaczęła korzystać z tego zwolnienia dopiero od 17 kwietnia 2025 r., zwolnienie było anulowane.

Bar prowadzony przez płatnika pozostaje obecnie nieczynny w sobotę.

Natomiast w okresie, kiedy wnioskodawczyni wykonywała pracę zanim zaczęła korzystać ze zwolnienia lekarskiego w związku ze stanem ciąży – bar płatnika był również otwarty w sobotę.

W związku z usprawiedliwioną długotrwałą nieobecnością w pracy wnioskodawczyni płatnik składek poszukuje innego pracownika na zastępstwo i umieszcza w tym przedmiocie ogłoszenia o rekrutacji. W czasie nieobecności w pracy odwołującej, część jej obowiązków przejęła H. Z. a pozostałą część płatniczka składek.

Wnioskodawczyni urodziła dzieci w dniu 16 października 2025 r.

/ listy obecności k. 12-13 a.s. i k. 107-109 akt ZUS, potwierdzenia dostaw i sceerny z W. k. 14-16, wydruk ogłoszenia o pracę k. 20, raporty kasowe k. 17-18, informacja o godz. otwarcia baru k. 19, pisemny zakres obowiązków k. 131 akt ZUS , pełnomocnictwo k. 129 akt ZUS, zeznania wnioskodawczyni e-prot. z 19.01.2026 r.: 00:05:13-00:28:24 w zw. z e-prot. z 20.04.2026 r.: 00:52:04-01:03:22, zeznania płatnika e-prot. z 19.01.2026 r.: 00:38:14-00:55:48 w zw. z e-prot. z 20.04.2026 r.: 01:04:18-01:11:41, zeznania świadka F. X. e-prot. z 19.01.2026 r.: 01:00:59-01:13:00, zeznania świadka A. Ł. e-prot. z 19.01.2026 r.: 01:13:11-01:20:17, umowa o pracę k. 188-189, zakres obowiązków k. 190, zeznania świadka U. Ł. e-prot. z 20.04.2026 r.: 00:19:23-00:27:08, zeznania świadka H. Z. e-prot. z 20.04.2026 r.: 00:27:18-00:49:49/

Z danych zapisanych w systemie informatycznym Zakładu wynika, że wnioskodawczyni była zgłoszona u płatnika do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania umowy zlecenia od 1 marca do 10 grudnia 2024 r. oraz od 10 do 12 marca 2025 r. z kodem zawodu - pozostali kucharze.

/niesporne/

Bezpośrednio przed zawarciem przez płatnika i wnioskodawczynię spornej umowy o pracę wnioskodawczyni od dnia 11 grudnia 2024 r. nie miała tytułu do ubezpieczenia chorobowego, z którego nabywa się prawo do świadczenia w zw. z niezdolnością do pracy z powodu choroby.

/niesporne/

Z danych zapisanych w systemie informatycznym Zakładu wynika, że płatnik składek P. X. (...) zgłosiła ubezpieczoną do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych od dnia 14 marca 2025 r. jako pracownika z kodem zawodu - pozostali pracownicy usług gdzie indziej niesklasyfikowani. Płatnik dokument zgłoszeniowy przekazał w obowiązującym terminie tj. 14 marca 2025 r. Płatnik składek w dokumentach rozliczeniowych wykazał pełen wymiar czasu pracy. Obliczył i rozliczył składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne od miesięcznej podstawy ich wymiaru w wysokości za marzec 2025 r. - 2666,29 zł, kwiecień 2025 r. - 2488,58 zł, maj 2025 r. - 0,00 zł. Wykazał również wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy z powodu choroby, finansowane ze środków pracodawcy od 17 kwietnia do 19 maja 2025 r. oraz zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego od 20 do 31 maja 2025 r.

/niesporne/

Do oddziału wpłynął wniosek o wypłatę dla ubezpieczonej zasiłku chorobowego od

27 kwietnia do 11 lipca 2025 r.

/niesporne/

Z dniem 27 lipca 2025 r. wnioskodawczyni została wyrejestrowana z ubezpieczeń jako pracownik płatnika, natomiast od 28 lipca 2025 r. została ponownie zarejestrowana przez płatnika z tym samym kodem zawodu z tytułu wykonywania umowy zlecenia.

/ niesporne/

W 2024 r. płatnik uzyskał przychód (...),90 zł i poniósł wydatki 49776,29 zł, zaś w okresie 01-08/2025 r. uzyskał przychód (...),19 zł i poniósł wydatki 75040,14 zł.

/podsumowania księgi przychodów i rozchodów k. 47-48/

Powyższy stan faktyczny został odtworzony na podstawie powołanych dokumentów, których autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron, a także na podstawie zeznań płatniczki, wnioskodawczyni oraz świadków, uznając, że wzajemnie ze sobą korelowały i tworzyły spójną całość. Sąd zważył, że pełnomocnik ZUS nie podważył wartości dowodowej zeznań stron spornej umowy o pracę, ani zeznań świadków, które polegały w ocenie Sądu na prawdzie, były szczere i pozwoliły razem z załączonymi do akt dokumentami ustalić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, z których wynika, że w badanym okresie od 14 marca 2025 r. płatnika i wnioskodawczynię łączył realny stosunek pracy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie jest zasadne.

Przystępując do merytorycznej oceny zasadności odwołania Sąd zważył, że zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 i art. 11 ust. 1 i art.12 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 199 ze zm.) pracownicy, to jest osoby pozostające w stosunku pracy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.

Wobec argumentacji organu rentowego przytoczonej w zaskarżonej decyzji Sąd Okręgowy orzekający w n/n sprawie pragnie podkreślić, że w pełni aprobuje stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 9 sierpnia 2005 roku, III UK 89/05 (OSNP 2006/11-12/192), zgodnie z którym samo zawarcie umowy o pracę w okresie ciąży, nawet gdyby głównym motywem było uzyskanie uprawnień do zasiłku macierzyńskiego, nie jest ani naganne, ani tym bardziej sprzeczne z prawem. Przeciwnie, jest to zachowanie rozsądne i uzasadnione zarówno z osobistego, jak i społecznego punktu widzenia. O tym czy strony istotnie nawiązały stosunek pracy stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art.22 § 1 k.p.

Trzeba w tym miejscu także wyraźnie podkreślić, że sam fakt, iż wnioskodawczyni była w ciąży nie może wpłynąć na ocenę prawdziwości badanego stosunku pracy, albowiem jakiekolwiek ograniczenia w zawieraniu umów o pracę z kobietami ciężarnymi (inne niż te wynikające z kwestii medycznych – niektórych prac kobietom w ciąży nie wolno wszak wykonywać) byłyby sprzeczne z przepisami prawa pracy, bowiem naruszałyby zasadę równego traktowania w zatrudnieniu (w zakresie nawiązywania stosunku pracy) – vide art. 18 ( 3a ) i nast. k.p. Uniemożliwianie kobietom w ciąży zawierania umów o pracę byłoby sprzeczne z prawem pracy, albowiem oznaczałoby dyskryminowanie tej grupy społecznej ze względu na stan zdrowia oraz płeć i jako takie byłoby niedopuszczalne w świetle przepisu art. 11 ( 3 ) k.p. oraz art. 18 ( 3a ) i nast. k.p.

Odmowa nawiązania przez pracodawcę stosunku pracy z kobietą tylko dlatego, że ta jest w ciąży mogłaby skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą pracodawcy (art. 18 ( 3d) k.p.). Tego typu ograniczenia byłyby zresztą sprzeczne również z zasadami współżycia społecznego, które wręcz sprzeciwiają się społecznemu „odrzuceniu”, czy też wykluczeniu zawodowemu kobiet w ciąży.

W ocenie Sądu nie można negatywnie oceniać postępowania wnioskodawczyni i płatnika polegającego na zawarciu i późniejszym wykonywaniu umowy o pracę u płatnika składek – tylko dlatego, że ubezpieczona była w ciąży, nawet jeśli w dacie zawarcia tej umowy obie strony miałyby tego świadomość. Chęć włączenia się – w drodze nawiązania stosunku pracy - do systemu ubezpieczeń społecznych nie jest wszak sprzeczna z prawem ani z zasadami współżycia społecznego, nie podlega ujemnej ocenie moralnej, nie zmierza również do obejścia prawa, jeśli tylko umowa o pracę jest faktycznie wykonywana w praktyce.

W badanej sprawie, na podstawie dostępnych dowodów ustalono, że odwołująca się przystąpiła do wykonywania umówionej rodzajowo pracy menadżera od 14 marca 2025 roku i rzeczywiście wykonywała ją do 17 kwietnia 2025 r., kiedy zaczęła korzystać ze zwolnienia lekarskiego z uwagi na niezdolność do pracy z powodu stanu ciąży bliźniaczej.

W sprawie nie ma wątpliwości, że do 17 kwietnia 2025 r. odwołująca wykonywała umówiona rodzajowo pracę. Z zeznań stron i świadków wynika też, że robiła to w reżimie podporządkowania pracowniczego, w stałych wyznaczonych godzinach, wykonywane przez nią czynności odpowiadały umówionej pracy w spornej umowie o pracę, a ubezpieczona miała zarówno wykształcenie, jak i doświadczenie pozwalające jej na wykonywanie pracy na stanowisku menadżera w barze płatnika, którego funkcjonowanie doskonale znała z racji wcześniejszego zatrudnienia na umowę zlecenie. Nie budzi też wątpliwości Sądu, że zakres jej obowiązków był szerszy niż na umowę zlecenie, a także, że wykonywanie pracy w ramach zatrudnienia pracowniczego odbywało się w reżimie charakterystycznym dla umowy o pracę.

Z zeznań świadka H. Z. i płatniczki wynika także, że istniała rzeczywista potrzeba zatrudnienia skarżącej jako menadżera baru, który na miejscu zajmowałby się czynnościami organizacyjnymi związanymi z prowadzeniem tego baru, bo tego z uwagi na problemy zdrowotne nie mogła robić H. Z.. Świadek ta szczerze także wyjaśniła w ocenie Sądu, dlaczego skierowanie na badania wstępne wystawiła dla wnioskodawczyni po zawarciu umowy o pracę, przyznając się do błędu.

Płatnik rozliczał wnioskodawczynię z czasu pracy, prowadził listy obecności dla niej, na których potwierdzała podpisem swoją obecność oraz godziny pracy.

Przesłuchani w sprawie świadkowie korzystający z usług baru jako klienci także potwierdzili, że ubezpieczona wykonywała umówioną pracę w barze płatnika w badanym okresie.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego podleganie pracowniczym ubezpieczeniom społecznym jest uwarunkowane nie tyle zawarciem umowy o pracę, wypłatą wynagrodzenia, przystąpieniem do ubezpieczenia, zgłoszeniem pracownika do tych ubezpieczeń i opłacaniem składek z tego tytułu, ile legitymowaniem się przez ubezpieczonego statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach stosunku pracy. Istotne więc jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych (zob. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 17 stycznia 2024 r. III USKP 56/22, U.).

Definicja ustawowa stosunku pracy zawarta jest w art.22 k.p. i zakłada wykonywanie pracy osobiście, odpłatnie, w ramach podporządkowania pracowniczego, w sposób powtarzalny i bez ponoszenia przez pracownika ryzyka prowadzenia podmiotu zatrudniającego (por. wyrok SA w Łodzi z 6 lutego 2013 r., III AUa 804/12, LEX 1312046).

Podstawową zasadą odróżniającą stosunek pracy od wykonywania pracy na innej podstawie jest podporządkowanie pracownika polegające na obowiązku stosowania się do poleceń przełożonego związanych z organizacją i przebiegiem pracy. Praca powinna być świadczona przez pracownika w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1999 r. (...) PKN 277/99, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 października 2014 r. III AUa 61/14, wyrok Sądu Najwyższego z 18 maja 2006 r., III UK 30/06, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2005 r. (...) UK 68/05).

Ustawodawca zastrzegł w przepisie art. 22 § 1 k.p., że pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, przy czym nie zdefiniował tej cechy zatrudnienia. W literaturze przedmiotu wyinterpretowano, że kierownictwo pracodawcy przejawia się w poleceniach, podporządkowaniu organizacyjnym oraz podporządkowaniu represywnym i dystrybutywnym. Nadto podkreślenia wymaga, iż to na pracodawcy spoczywa ryzyko ekonomiczne, gospodarcze i osobowe związane z zatrudnieniem pracownika i powierzeniem mu określonej pracy.

Zgodnie ze stanowiskiem judykatury stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne (zob. wyrok SA w Lublinie z 17.01.2006 r., III AUa 433(...), U.).

Sam fakt, że oświadczenia stron umowy o pracę zawierają określone w art.22 k.p. formalne elementy umowy o pracę nie oznacza jeszcze, że umowa taka jest ważna. Jeżeli bowiem strony umowy o pracę przy składaniu oświadczeń woli mają świadomość tego, że osoba określona w umowie o pracę jako pracownik pracy świadczyć nie będzie, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, i do podjęcia i wykonywania pracy nie doszło, a jedynym celem umowy było umożliwienie skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, to umowę taką uważa się za zawartą dla pozoru - art. 83 § 1 kc. Umowa taka nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi (por. wyrok SN z 11 marca 2008 r. II UK 148/07, niepubl.; wyrok SN z 4 sierpnia 2005 r., II UK 321/04, Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rok 2006, Nr 11-12, poz. 190, str. 503; wyrok SN z 28 lutego 2001 r., II UKN 244/00, Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rok 2002, Nr 20, poz. 496; wyrok SN z 24 lutego 2010 r., II UK 204/09, LEX nr 590241).

Zgodnie z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.

Z czynnością prawną pozorną mamy do czynienia wówczas, gdy występują, łącznie, następujące warunki: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, czyli być aktywnym uczestnikiem stanu pozorności.

Pierwsza i zasadnicza cecha czynności pozornej wyraża się brakiem zamiaru wywołania skutków prawnych, jakie prawo łączy z tego typu czynnością i treścią złożonego oświadczenia. Jest to zatem z góry świadoma sprzeczność między oświadczonymi a prawdziwymi zamiarami stron, czyli upozorowanie stron na zewnątrz i wytworzenie przeświadczenia dla określonego kręgu (otoczenia), nie wyłączając organów władzy publicznej, że czynność o określonej treści została skutecznie dokonana. Jednakże zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w wyroku z 14 marca 2001 r. (III UKN 258/00, OSNAP 2002/21/527), nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Nie wyklucza to rozważenia, czy w konkretnym przypadku zawarcie umowy zmierzało do obejścia prawa (art.58 § 1 k.c. w związku z art.300 k.p.).

Stosownie do treści art.58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.

O czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie jest natomiast obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie może być kwalifikowane jako obejście prawa.

W sytuacji, gdy wolą stron zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa (zob. wyrok SN z 2 lipca 2008 r., II UK 334/07, Legalis).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela również pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z 25 stycznia 2005 r., II UK 141/04 (OSNP 2005/15/235), w którym stwierdzono, że stronom umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy, nie można przypisać działania w celu obejścia ustawy (art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). Ocena taka nie odnosi się jednak do sytuacji, gdy podejmowane czynności w ramach zawartej umowy o pracę nie mają na celu rzeczywistej realizacji tej umowy, a jedynie uwiarygodnienie jej świadczenia – innymi słowy są czynnościami pozornymi, fikcyjnymi - pracownik udaje, że wykonuje jakieś czynności jedynie po to, aby stworzyć dowody jej świadczenia.

Istota niniejszego sporu sprowadzała się do ustalenia, czy wnioskodawczyni faktycznie wykonywała pracę na rzecz płatnika w okresie od 14 marca 2025 roku, czy też, jak twierdził organ rentowy, umowa o pracę była pozorna i została zawarta wyłącznie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczeń społecznych związanych z ciążą i macierzyństwem, a w rzeczywistości strony łączyła tak jak poprzednio umowa zlecenia.

W ocenie Sądu Okręgowego rację ma odwołująca się, bowiem postępowanie dowodowe wykazało jednoznacznie, że wnioskodawczyni faktycznie przystąpiła do świadczenia umówionej pracy i wykonywała tę pracę na rzecz płatnika w reżimie charakterystycznym dla stosunku pracy od dnia 14 marca 2025 roku.

Sąd Okręgowy zważył, że zeznania świadków, przesłuchania stron spornej umowy o pracę i analiza powołanych w sprawie dokumentów wskazuje że dowody te były ze sobą wzajemnie spójne i wynika z nich, że płatnik składek miał rzeczywistą potrzebę zatrudnienia ubezpieczonej w charakterze pracownika w barze. Po pierwsze, wnioskodawczyni miała odpowiednie kwalifikacje zawodowe i niezbędne doświadczenie, aby mogła wykonywać w barze płatnika pracę menadżera, a po drugie, niebagatelną zaletą wnioskodawczyni była jej znajomość zasad na jakich bar płatnika był prowadzony, a płatnik mógł mieć zaufanie do wnioskodawczyni, że należycie wywiąże się ze swoich obowiązków bo wiedział jak ubezpieczona wykonywała wcześniej umowę zlecenia u niego w barze. Z zeznań płatniczki i świadka H. Z. wynika, że płatniczka nie mogła w spornym czasie liczyć na pomoc swojej matki w większym zakresie, bo ta musiała zająć się chorym synem i jego ojcem. Kwestia należytej organizacji pracy w barze, który codziennie serwuje świeże obiady na miejscu i na wynos, wymagała stałej obecności osoby, która będzie sprawnie zajmowała się organizacją baru – co ubezpieczona wykonywała w spornym okresie od 14 marca 2025 r.

W rozpoznawanej sprawie ustalenia Sądu dowiodły, że wnioskodawczyni faktycznie wykonywała umówioną rodzajowo pracę, albowiem świadczyła powierzone jej przez pracodawcę obowiązki menadżera odpowiadając powierzonym jej obowiązkom, o których mowa w pisemnym zakresie obowiązków pracowniczych na tym stanowisku sporządzonym przez płatnika. Sąd stwierdził także, że w stosunku prawnym pomiędzy wnioskodawczynią i płatnikiem składek występowały cechy podporządkowania pracowniczego. Wskazać należy, że granice podporządkowania (kierownictwa) wyznacza treść stosunku pracy, w tym przede wszystkim rodzaj pracy, która ma być lub jest wykonywana przez danego pracownika, oraz wymiar i miejsce pracy. Tym samym rodzaj i stopień (zakres) podporządkowania będzie różny w zależności od zajmowanego przez pracownika stanowiska i od rodzaju powierzonej mu pracy. W badanej sprawie ze zgromadzonych dowodów wynika, że płatnik wyznaczał zarówno czas pracy dla wnioskodawczyni w zatwierdzonym przez płatnika grafiku i rozliczał ją z czasu pracy, gdyż prowadził dla ubezpieczonej listy obecności, w których odnotowywała dni i godziny pracy, jak i wyznaczał miejsce świadczenia pracy przez wnioskodawczynię w barze, gdzie sprawdzała stany towarowe, przyjmowała dostawy, przyjmowała zamówienia, przygotowywała bar do wydania posiłków, rozliczała na koniec dnia kasę, otwierała rano bar i zamykała go po zakończeniu pracy, a nadto zajmowała się systematycznie wykonaniem czynności reklamowych bar przed jego otwarciem. W sprawie ustalono więc, że wnioskodawczyni do 17 kwietnia 2025 r. świadczyła umówioną rodzajowo pracę do czasu, gdy stan ciąży nie pozwolił już jej na dalsze wykonywanie pracy dla płatniczki w barze, w stałych godzinach, pozostając podporządkowaną kierownictwu płatniczki składek. Była to praca zgodna z zakresem obowiązków wnioskodawczyni i ustaleniami stron badanej umowy. Ubezpieczona wykonywała ją osobiście, co potwierdzają nie tylko zeznania stron, ale też zeznania świadków. Pełnomocnik ZUS nie podważył wartości dowodowej zeznań stron i świadków.

Z poczynionych ustaleń wynika też, że płatnik składek przyjmował od wnioskodawczyni świadczoną pracę menadżera i że wypłacał wnioskodawczyni wynagrodzenie, co znalazło potwierdzenie w potwierdzeniach przelewów oraz listach płac.

Tym samym wszystkie wymagane prawem cechy stosunku pracy o jakich mowa w art. 22 k.p. zostały zrealizowane, przez co, zdaniem Sądu, nie ma wątpliwości, że zatrudnienie ubezpieczonej przez płatnika na podstawie spornej umowy o pracę nie nosi cech pozorności.

Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że wnioskodawczyni jako pracownik płatnika składek podlega ubezpieczeniu społecznemu: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia zawarcia umowy o pracę, tj. 14.03.2025 roku.

Stosownie do wyników postępowania, zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., Sąd Okręgowy obciążył organ rentowy kosztami zastępstwa procesowego wnioskodawczyni których wysokość ustalono zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 118 ze zm.). O odsetkach ustawowych za opóźnienie orzeczono zgodnie z art. 98 § 1[1] k.p.c.

A.P.