WYROK

VIII U 2167/25

Sąd Okręgowy w Łodzi · VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych · 23 czerwca 2026

Pobierz PDF

Data orzeczenia: 23 czerwca 2026
Data publikacji: 7 września 2026
Sąd / organ: Sąd Okręgowy w Łodzi — VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Skład orzekający: Monika Pawłowska-Radzimierskaprzewodniczący, Magdalena Baranieckaprotokolant
Hasła tematyczne: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: art. 22 kp, art. 6, 11,12,9 ustawy z 13.X.98 o SUS (Dz. U. 2025 poz. 350 ze zm.)

Sentencja

Sygn. akt VIII U 2167/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 czerwca 2026 roku

Sąd Okręgowy w Łodzi, VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SO Monika Pawłowska-Radzimierska

Protokolant : st.sekr.sąd. Magdalena Baraniecka

po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2026 roku w Łodzi

na rozprawie

sprawy z wniosku

Ł. T. i B. T.

przeciwko

(...) w A.

o ustalenie podlegania ubezpieczeniu

na skutek odwołania Ł. T. i B. T.

od decyzji numer (...) Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w A.

z dnia 17 czerwca 2025 roku znak (...)-(...)271

1. zmienia zaskarżoną decyzję i ustala, że Ł. T. jako pracownik u płatnika składek B. T. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 17 grudnia 2024 roku;

2. zasądza od (...) w A. na rzecz Ł. T. i B. T. kwoty po 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych na rzecz każdego z nich z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

SSO Monika Pawłowska-Radzimierska

Uzasadnienie

Sygn. akt VIII U 2167/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 czerwca 2025 r. (...) w A. stwierdził, że H. G. (obecnie: J.) jako pracownik u płatnika składek Ł. J. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom/u: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od 17 grudnia 2024 r.

W ocenie organu rentowego płatnik składek Ł. J. od 17 grudnia 2024 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych jako pracownika H. G. – matkę swojego dziecka, stwarzając jej tym samym ochronę ubezpieczeniową oraz możliwość pobierania świadczeń z ubezpieczenia chorobowego – zasiłku chorobowego, a później zasiłku macierzyńskiego od wysokiej podstawy wymiaru składek. Wcześniejsza umowa, którą płatnik składek zawarł z (...) w B., o zorganizowanie stażu dla jednego bezrobotnego, H. G., miała tylko pomóc w uwiarygodnieniu późniejszego zatrudnienia. Wobec powyższego, na podstawie art. 83 § 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 300 Kodeksu pracy Zakład stwierdził, że umowa o pracę zawarta między płatnikiem Ł. J. a H. G. jako zawarta dla pozoru jest nieważna i ubezpieczona z tego tytułu nie podlega ubezpieczeniom społecznym od 17 grudnia 2024 r.

(decyzja – k. 54-58 verte akt ZUS)

Odwołania od przedmiotowej decyzji złożyli ubezpieczona oraz płatnik składek, działając przez profesjonalnych pełnomocników, zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1. naruszenie art. 83 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne ustalenie, że umowa o pracę zawarta pomiędzy ubezpieczoną a płatnikiem została zawarta dla pozoru, podczas gdy ubezpieczona podjęła pracę i ją wykonywała, a pracodawca (płatnik) tę pracę przyjmował i wypłacał wynagrodzenie;

2. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez dokonanie błędnych ustaleń, m.in. co do tego, że przedstawione przez strony twierdzenia i dowody nie potwierdzają wykonywania przez ubezpieczoną pracy na stanowisku robotnik leśny, koordynator prac leśnych, podczas gdy umowa o pracę była faktycznie wykonywana, a ustalone wynagrodzenie uzasadnione nakładem świadczonej pracy oraz kwalifikacjami ubezpieczonej.

Mając na względzie powyższe wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i ustalenie, że ubezpieczona podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od 17 grudnia 2024 r., a kwota miesięcznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu zatrudnienia ubezpieczonej na umowę o pracę w wymiarze pełnego etatu przez płatnika wynosi 7 000,00 zł brutto, jak również o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

(odwołanie ubezpieczonej – k. 3-5, odwołanie płatnika składek – k. 3-5 akt VIII U 2168/25)

W odpowiedziach na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie, przytaczając argumentację, jak w zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych w spełnieniu świadczenia pieniężnego.

(odpowiedź na odwołanie ubezpieczonej – k. 14-18, odpowiedź na odwołanie płatnika składek – k. 49-53 akt VIII U 2168/25)

Sprawy z obu w/w odwołań zostały połączone do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

(zarządzenie – k. 56 akt VIII U 2168/25)

Na rozprawie w dniu 9 czerwca 2026 r., poprzedzającej wydanie wyroku, wnioskodawczyni oświadczyła, że po ślubie zmieniła nazwisko i od 15 sierpnia 2025 r. nosi nazwisko J.. Jednocześnie strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska w sprawie.

(oświadczenie wnioskodawczyni e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:41:39-01:42:23 oraz końcowe stanowiska stron 01:44:50-01:57:19 – płyta CD k. 157)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Płatnik składek Ł. J. od 2 listopada 2007 r. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą (...) (NIP: (...)). Przeważającym przedmiotem działalności jest gospodarka leśna i pozostała działalność leśna, z wyłączeniem pozyskiwania produktów leśnych. Działalność jest prowadzona pod adresem (...)-(...) N. (...).

(wydruk z (...) – k. 96-96 verte, zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33-01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 – płyta CD k. 157)

W ramach prowadzonej działalności płatnik składek opiekuje się konkretnymi leśnictwami. W spornym okresie było to leśnictwo O., B., C. i F.. Ł. J. zajmuje się tylko sprawami hodowlanymi lasu, a nie wycinkami. Odpowiada za sadzenie, wykaszanie, pielenie, ochronę grodzenia upraw, zabezpieczenie przed zwierzyną, zgryzaniem, utrzymaniem porządku. Większość to prace ręczne. Jedno leśnictwo to jest ok. 1500-1600 hektarów.

(zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33 - 01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 – płyta CD k. 157)

Prace płatnikowi składek zlecał m.in. D. Z. – przedsiębiorca, prowadzący zakład usług leśnych od 20 lat.

(zeznania świadka D. Z. e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:09:25-00:14:23, 01:14:42-01:18:56,01:19:02-01:28:16 – płyta CD k. 157)

Ł. J. pracuje również jako leśniczy w prywatnej spółce. Jest to dodatkowa praca na podstawie umowy o pracę, którą wykonuje w pełnym wymiarze czasu pracy (od 8:00 do 16:00).

(zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33 - 01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 – płyta CD k. 157)

H. J. (poprzednio: G.) z zawodu jest technikiem architektury krajobrazu. Ukończyła (...) nr (...) w B.. Odbywała praktyki w (...) (...) w B. i(...) w B..

(świadectwo ukończenia technikum – k. 10-12, zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54 - 01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25-00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157)

Ubezpieczona pozostawała w nieformalnym związku z płatnikiem składek od czerwca 2024 r. Wtedy również z nim zamieszkała.

Od czerwca 2024 r. ubezpieczona nie posiadała tytułu do ubezpieczeń społecznych. Wcześniej była zatrudniona w Sklepie (...) w B. na stanowisku kasjer – sprzedawca (od 7 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2023 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, od 1 marca 2023 r. do 31 maja 2024 r. w wymiarze ½ etatu). Sklep został zlikwidowany.

(świadectwo pracy – k. 101-103, zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54-01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25-00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157)

Decyzją z dnia 25 lipca 2024 r. wydaną przez Prezydenta Miasta B. wnioskodawczyni została uznana za osobę bezrobotną z dniem 25 lipca 2024 r., bez prawa do zasiłku. Ubezpieczona nie zarejestrowała się w Urzędzie Pracy od razu po zakończeniu pracy w sklepie spożywczym, ponieważ miała nieważny dowód i musiała czekać na jego wyrobienie.

(decyzja z dnia 25 lipca 2024 r. – k. 99, zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54-01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25 - 00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157)

Płatnik składek często bywał w Urzędzie Pracy, ponieważ szukał tam ludzi do pracy. W 2024 r. przypadkiem spotkał tam wnioskodawczynię, którą znał już wiele lat. Potem złożył do Urzędu Pracy zapotrzebowanie na osobę do pracy i wskazał ubezpieczoną jako tę osobę. Płatnik poznał skarżącą 10 lat temu jak zbierała jagody w lesie, a potem był program sadzenia drzew u płatnika, w którym ubezpieczona brała udział z Urzędu Pracy.

(zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33 - 01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 – płyta CD k. 157)

Wcześniej (...) w B. zorganizował staż dla jednego bezrobotnego - wnioskodawczyni, który to staż odwołująca odbywała u płatnika w okresie od 16 listopada 2017 r. do 15 lutego 2018 r.

(umowa trójstronna o staż zawodowy – k. 29-33)

Zgodnie z umową o organizację stażu zawartą w dniu 2 sierpnia 2024 r. pomiędzy Prezydentem B. reprezentowanym przez Z-cę Dyrektora (...) w B. (dalej jako: (...) a (...) (...) reprezentowanym przez Ł. J. (dalej jako: Organizator stażu), Organizator stażu zobowiązał się zorganizować staż dla jednego bezrobotnego: H. G., na stanowisku robotnik leśny, skierowanego przez Urząd Pracy, bez nawiązywania stosunku pracy. Miejsce odbywania stażu: N. (...), (...)-(...) Z.. Okres odbywania stażu: od 5 sierpnia 2024 r. do 16 grudnia 2024 r.

(umowa o organizację stażu – k. 7-9, informacja z (...) w B. – k. 72, k. bez numeru załączonych akt osobowych)

Zgodnie z zaświadczeniem z dnia 18 grudnia 2024 r. wydanym przez Prezydenta Miasta B. ubezpieczona była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. jako bezrobotna w okresie od 25 lipca 2024 r. do 16 grudnia 2024 r. i pobierała stypendium w okresie od 5 sierpnia 2024 r. do 16 grudnia 2024 r.

(zaświadczenie z dnia 18 grudnia 2024 r. – k. 100)

Ubezpieczona miała już wtedy dwoje dzieci i zależało jej na tym, żeby nie zostać bez pracy.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54 - 01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25-00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157)

W dniu 17 grudnia 2024 r. płatnik składek zawarł z wnioskodawczynią pisemną umowę o pracę na czas nieokreślony, na stanowisku robotnik leśny, koordynator prac leśnych, w pełnym wymiarze czasu pracy, z wynagrodzeniem za pracę w kwocie brutto 7 000,00 zł. W umowie wskazano termin rozpoczęcia pracy 17 grudnia 2024 r. oraz miejsce wykonywania pracy - teren całego kraju.

(umowa o pracę z dnia 17 grudnia 2024 r. – k. 13 akt ZUS, k. bez numeru załączonych akt osobowych)

Płatnikowi składek zależało na zatrudnieniu zaufanego pracownika - S., z którym będzie miał kontakt na bieżąco i który zadba o pracę, gdy on nie będzie mógł jej wykonać. Ł. J. zatrudniał głównie (...). Wcześniej zdarzały się takie sytuacje, że były im przekazywane informacje, co mają zrobić, ale oni nie zrozumieli i zrobili źle.

(zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33 - 01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 – płyta CD k. 157, zeznania świadka K. F. e - protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:28:16-01:40:39 – płyta CD k. 157)

Z przedłożonego orzeczenia lekarskiego wynikało, że ubezpieczona była zdolna do podjęcia pracy u płatnika składek.

(orzeczenie lekarskie – k. 30 akt ZUS, k. bez numeru załączonych akt osobowych)

W dniach 5-6 sierpnia 2024 r. ubezpieczona odbyła szkolenie wstępne z zakresu BHP.

(zaświadczenie – k. 29-29 verte akt ZUS, k. bez numeru załączonych akt osobowych)

Płatnik składek przekazał zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego na formularzu ZUS (...) z tytułu zatrudnienia wnioskodawczyni w dniu 19 grudnia 2024 r., z datą powstania obowiązku ubezpieczeń od 17 grudnia 2024 r. W dokumencie zgłoszeniowym wykazano kod wykonywanego zawodu – pozostali pracownicy leśni i pokrewni.

(bezsporne)

W trakcie pracy ubezpieczona jechała ze swojego miejsca zamieszkania na S., brała sadzonki i jechała na daną powierzchnię. Sadziła tam dęba albo sosnę, to zależało od tego, jakie pracodawca dał jej obowiązki. Jeździła po sadzonki do Nadleśnictwa do H.. Nie kupowała ich. Miała informację od pracodawcy, że ma odebrać sadzonki i to robiła. Jeździła samochodem I. ( jest to potoczne określenie samochodu dostawczego, ciężarówki (...) marki M.). To był taki samochód, że z przodu miał trzy miejsca, a z tyłu była przyczepka. Pakowała sadzonki do przyczepki. W pęczku jest ok. 100 sztuk sadzonek. Sosny były malutkie, można było te 100 sztuk wziąć w rękę. Natomiast, jeśli chodzi o dęba, to ktoś jej pomagał. Ubezpieczona jeździła zawsze, kiedy prosił ją o to pracodawca. Musieli gdzieś trzymać te sadzonki. W związku z tym został wykopany dół, do którego ubezpieczona wkładała sosny i przesypywała korzenie. Chodziło o to, żeby one nie obsychały. Z tego miejsca co wnioskodawczyni dołowała, brała później sadzonki i jeżeli pracodawca zlecał, że ma z nimi jechać na Nadleśnictwo na O. to tam je dowoziła i sadziła. Przy sadzeniu sosny i dęba potrzebne są dwie osoby. Przed nią szedł jakiś pan, wykonywał dziury, wnioskodawczyni brała sosny z wiaderka i osadzała w tych dziurach.

W poniedziałki i piątki było sprzątanie parkingów leśnych. Firma płatnika ma dwa duże parkingi do obsługi. Jest to parking przy B., na którym non stop jest dużo ludzi i w związku z tym dużo śmieci oraz parking przy C., tam również ubezpieczona jeździła i sprzątała. Sprzątała także pobocza dróg leśnych.

W okresie jesiennym wnioskodawczyni malowała drzewka, to były już wyższe sosny. Miało to służyć ochronie przed zwierzętami. Te drzewka były w (...) w C., B. i w K.. Poza tym ubezpieczona miała wyznaczanie drzew. Zanim wyjechała maszyna, żeby ściąć drzewo to leśnicy robili punkty, zaznaczając drzewa do wycięcia. One były mało widoczne albo były tylko z jednej strony, a nie dookoła. Wnioskodawczyni brała od pracodawcy spray, był albo jasno zielony albo pomarańczowy i robiła obramówkę dookoła drzewa.

Oprócz tego wnioskodawczyni zajmowała się pieleniem, wyrywała chwasty. Placówka to był ogrodzony teren, żeby zwierzyna tego nie zjadła. Ubezpieczona pracowała w kilku takich placówkach. Zależało to od tego, gdzie pracodawca pojechał z nią na daną powierzchnie. W okresie zimowym ubezpieczona jeździła i sprawdzała jak wygląda siatka wokół tych placówek, dlatego, że zwierzęta ją niszczyły. Informowała pracodawcę o tym, gdzie była zniszczona siatka, chyba że dało się ją naciągnąć to sama to robiła. Pracodawca wyznaczał kilka drzew, wtedy trzeba było kopać dookoła takiego drzewa i zbierać wszystkie szkodniki, owady. Inni pracownicy nie pracowali z ubezpieczoną przy takich pracach.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54 - 01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25-00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157, zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33 - 01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 – płyta CD k. 157, zeznania świadka D. Z. e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:09:25-00:14:23, 01:14:42 - 01:18:56,01:19:02-01:28:16 – płyta CD k. 157, zeznania świadka K. F. e - protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:28:16-01:40:39 – płyta CD k. 157)

Wnioskodawczyni pracowała z inni osobami zatrudnionymi przez płatnika składek. Jak np. jechała z sadzonkami i oni też tam byli to rozdzielali, kto, co, gdzie robi. Poza tym, na polecenie pracodawcy, ubezpieczona miała obowiązek sprawdzić, jak zleceniobiorcy posadzili sosny, sprawdzić odległości pomiędzy nimi, które powinny mieć ok. 50 cm. Brała miarkę i to sprawdzała. Sprawdzała też, czy sadzonka jest dobrze zakorzeniona, korzeń powinien być podwinięty. Miała też mówić zleceniobiorcom, co mają robić. Praca w lesie była praktycznie non stop.

W okresie zimowym 2024 r., nie była zła zima. Ponieważ gleba nie była zmarznięta to do świąt odbywało się sadzenie. Jeżeli nie było już sadzenia to było wyznaczanie drzew, czyli ich malowanie. Sprzątanie parkingów i dróg leśnych na poboczach odbywało się również zimą.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54 - 01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25-00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157)

W umowie z (...), zawartej przez płatnika składek, znajduje się postanowienie, z którego wynika, że jeżeli chce robić usługi z zakresu pozyskania drewna czy poprawy znaków i wyznaczenia drzew, to musi mieć osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę. Wcześniej, jak płatnik składek nie zatrudniał takiej osoby, to się tym nie zajmował albo robił to samodzielnie.

(zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33 - 01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157, zeznania świadka D. Z. e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:09:25 - 00:14:23, 01:14:42-01:18:56,01:19:02-01:28:16 – płyta CD k. 157, zeznania świadka K. F. e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:28:16-01:40:39 – płyta CD k. 157)

Ubezpieczona sprawdzała pracę zleceniobiorców zatrudnionych u płatnika składek, ponieważ w przypadku nieprawidłowości płaci się wysokie kary na rzecz Lasów Państwowych.

Ubezpieczona pracowała od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 do 16:00, bądź od 7:00 do 15:00 jak była na stażu. Na stażu było ciepło, stąd wcześniejsze godziny. W weekendy nie pracowała.

Czasami wnioskodawczyni musiała przyjść wcześniej do pracy, nawet na 6:00. Pracowała 8 godzin dziennie.

(zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33 - 01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 – płyta CD k. 157)

W tych godzinach jedno z dzieci ubezpieczonej było w przedszkolu, a drugie w szkole. Poza tym ubezpieczonej pomagał ojciec, który jest już na emeryturze. On np. zawoził chłopców do przedszkola i szkoły, gdy ubezpieczona musiała być na 7:00 w pracy. Płatnik składek ma jeszcze drugą pracę i jak musiał być rano w biurze, to ojciec wnioskodawczyni im pomagał.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54 - 01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25-00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157)

Na początku miesiąca płatnik miał przygotowany harmonogram, co będzie robione w danym miesiącu. Przekazywał ubezpieczonej, co trzeba zrobić i gdzie trzeba pojechać. Ona była odpowiedzialna za te prace. Jak jeden pracownik nie miał np. prawa jazdy to go zabierała i jechali razem zbierać śmieci. Jak była naprawa grodzeń, to dzwoniła do innego pracownika i jechali razem.

(zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33 - 01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 – płyta CD k. 157)

Wynagrodzenie było wypłacane ubezpieczonej przelewem na rachunek bankowy.

(potwierdzenia przelewów – k. 35-39, zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54 - 01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25 - 00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157, zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33-01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 – płyta CD k. 157)

Samochód, którym jeździła ubezpieczona, należał do pracodawcy.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54 - 01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25-00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157)

Pracę ubezpieczonej nadzorował K. F. i płatnik składek, jak był, ale wnioskodawczyni wiedziała, co ma robić. Oni sprawdzali, czy wykonała prace poprawnie, przechodzili po powierzchni i sprawdzali, czy dobrze jest wszystko posadzone.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54 - 01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25-00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 - płyta CD k. 157, zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33 - 01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 – płyta CD k. 157)

K. F. jest leśniczym zatrudnionym w państwowej firmie w (...). Zlecał pracę płatnikowi składek, a on to koordynował. K. F. na koniec odbierał również wykonane prace, sprawdzał czy wszystko zostało zrobione poprawnie. Jeżeli nie, (...) nakładały wysokie kary pieniężne.

(zeznania świadka K. F. e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:28:16-01:40:39 – płyta CD k. 157)

Wnioskodawczyni codziennie dzwoniła do płatnika składek i informowała, jak wygląda sytuacja.

(zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33 - 01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 – płyta CD k. 157)

Podczas badania lekarskiego w dniu 2 września 2024 r. u wnioskodawczyni została stwierdzona ciąża wczesna – ok. 4 tygodnia (data ostatniej miesiączki – 4 sierpnia 2024 r.).

(karta ciąży – k. 27-28 verte, dokumentacja medyczna – k. 139, zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54 - 01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25-00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157)

Na dzień 5 sierpnia 2024 r. ubezpieczona nie wiedziała i nie mogła wiedzieć, że jest w ciąży.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54 - 01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25-00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157)

W zaawansowanej ciąży ubezpieczona dostawała do wykonania lżejsze prace.

(zeznania świadka K. F. e - protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:28:16-01:40:39 – płyta CD k. 157)

Od 1 kwietnia 2025 r. ubezpieczona stała się niezdolna do pracy z powodu choroby.

(bezsporne, a nadto zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54 - 01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25-00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157)

Obowiązki ubezpieczonej przejął płatnik składek. Jak widział, że nie jest w stanie więcej zrobić to nie brał kolejnych zleceń.

(zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33 - 01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 – płyta CD k. 157)

W dniu 29 kwietnia 2025 r. wnioskodawczyni urodziła dziecko.

(bezsporne, a nadto karta wizyty – k. 124, zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54 - 01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25 - 00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157)

W dniu 8 maja 2025 r. wpłynął do organu rentowego wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego dla ubezpieczonej od 29 kwietnia 2025 r. do 27 kwietnia 2026 r.

(bezsporne)

Wnioskodawczyni nie wróciła do pracy. Rozwiązała umowę o pracę z płatnikiem. W między czasie wzięła z nim ślub – 15.08.2025r.. W chwili obecnej jest osobą współpracującą.

Płatnik składek w spornym okresie zgłaszał do ubezpieczeń społecznych 3 inne osoby, wykonujące umowę zlecenia. Wszystkie te osoby miały ten sam adres zamieszkania, co płatnik składek. Wykonywały one pracę u płatnika składek jeszcze przed zatrudnieniem ubezpieczonej. Pracowały w znacznie mniejszej ilości godzin (mieli inne, dodatkowe zajęcia) i ze znacznie niższym wynagrodzeniem.

(wykaz osób zatrudnionych – k. 82, zeznania ubezpieczonej e- protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:43:54 - 01:44:33 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:02:25 - 00:38:14 i 01:05:22-01:07:09 – płyta CD k. 157, zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33-01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 – płyta CD k. 157)

Osoby zatrudnione na podstawie umowy zlecenia pracują u płatnika składek od kilku lat. Obecnie z nim nie mieszkają, przez długi czas jednak mieszkały, płatnik wyrabiał im karty pobytu. Po wybuchu wojny pracownicy ściągnęli swoje rodziny i już nie było takiej możliwości, żeby wszyscy mieszkali u płatnika.

(zeznania płatnika składek e-protokół rozprawy z dnia 9 czerwca 2026 r. 01:44:33 - 01:44:50 w zw. z wysłuchaniem informacyjnym 00:38:13-01:04:43 – płyta CD k. 157)

W 2024 r. płatnik składek osiągnął przychód w wysokości 859 821,60 zł, natomiast dochód w wysokości 530 075,12 zł. Natomiast w 2025 r. osiągnął przychód w wysokości 637 923,00 zł, natomiast dochód 336 593,13 zł.

(karta przychodów – k. 83-84)

Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie dowodów z dokumentów zawartych w aktach sprawy, w tym aktach organu rentowego i załączonych aktach osobowych wnioskodawczyni, a także w oparciu o zeznania wnioskodawczyni, płatnika składek i świadków, dając im wiarę w całości, albowiem korelowały ze sobą i w/w dokumentacją.

Zauważenia przy tym jednak wymaga, iż Sąd nie dał wiary przedłożonym listom obecności, mając na względzie, iż wynikały z nich inne godziny pracy ubezpieczonej, niż te, na które wskazywała ona sama, jak i płatnik składek w toku trwania przedmiotowego postępowania. Poza tym podpisy przy każdej dacie są praktycznie identyczne, dokonane długopisem z wkładem o takiej samej grubości i takim samym kolorze, tak jakby zostały przygotowane specjalnie na potrzeby niniejszej sprawy.

Poza tym w postępowaniu sądowym przedstawiono wszelkie żądane dokumenty, w oparciu o które możliwe było ustalenie ponad wszelką wątpliwość, że ubezpieczona w spornym okresie, będąc zatrudniona u płatnika składek, rzeczywiście wykonywała pracę na jego rzecz. Sąd Okręgowy uznał, iż zarówno zeznania ubezpieczonej, płatnika, jak i przesłuchanych w procesie świadków są spójne, konsekwentne i logiczne. Z zeznań tych wynika wprost, czym w spornym okresie, na podstawie zawartej umowy, faktycznie zajmowała się ubezpieczona, jakie miała obowiązki. Nie budzą również zastrzeżeń Sądu okoliczności, jakie legły u podstaw zatrudnienia wnioskodawczyni, a następnie zakończenia stosunku pracy.

W konsekwencji w ocenie Sądu Okręgowego zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołania ubezpieczonej i płatnika składek zasługują uwzględnienie.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350 z późn. zm., dalej: ustawa systemowa, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych), obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym – podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami w okresie od nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania.

Jak wynika z art. 9 ust. 4 w/w ustawy, osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 2, mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

W myśl art. 36 ust. 1 w/w ustawy, każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych. Ustęp 2 stanowi, że obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób określonych w art. 6 ust. 1 pkt 1 (pracowników), należy do płatnika składek.

W myśl ustępu 11 w/w przepisu, każda osoba, w stosunku, do której wygasł tytuł do ubezpieczeń społecznych, podlega wyrejestrowaniu z tych ubezpieczeń. Zgłoszenie wyrejestrowania płatnik składek jest zobowiązany złożyć w terminie 7 dni od daty zaistnienia tego faktu.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy systemowej, składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych, o których mowa w art. 16 ust. 1 (za pracowników), obliczają, rozliczają i przekazują co miesiąc do Zakładu w całości płatnicy składek.

Stosownie zaś do treści art. 1 ust 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 501) osobom tym, w razie choroby lub macierzyństwa, przysługują świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą.

Należy w tym miejscu przypomnieć, że organ rentowy ma prawo do badania, a także kwestionowania podstaw ubezpieczenia w tym umów o pracę, ponieważ rodzą one skutki w dziedzinie ubezpieczeń społecznych. Jednak w takiej sytuacji to na organie rentowym spoczywa obowiązek udowodnienia pozorności umowy lub jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, w myśl art. 6 k.c. Stanowisko takie zajął także Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z dnia 15 lutego 2007 r., I UK 269/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 78 oraz w wyroku z dnia 24 sierpnia 2010 r. I UK 74/10, w którym stwierdził, iż:

„1. Na organie rentowym, który przyjął zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego i nie kwestionował tytułu tego zgłoszenia oraz przyjmował składki, spoczywa ciężar dowodu, że strony umowy o pracę złożyły fikcyjne oświadczenia woli.

2. Podstawą ubezpieczenia społecznego jest rzeczywiste zatrudnienie, a nie sama umowa o pracę (art. 22 k.p., art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Umowa o pracę nie jest czynnością wyłącznie kauzalną, gdyż w zatrudnieniu pracowniczym chodzi o wykonywanie pracy. Brak pracy podważa umowę o pracę. Innymi słowy jej formalna strona, nawet połączona ze zgłoszeniem do ubezpieczenia społecznego, nie stanowi podstawy takiego ubezpieczenia” (LEX nr 653664).

W niniejszej sprawie organ rentowy podważał skuteczność umowy o pracę zawartej pomiędzy Ł. J. prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą (...) a H. G. (obecnie: J.) na czas nieokreślony, począwszy od dnia 17 grudnia 2024 r., wskazując na jej jedynie pozorny charakter.

O uznaniu stosunku łączącego strony za stosunek pracy rozstrzygają przepisy prawa pracy.

Stosownie do treści art. 22 § 1 k.p., przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Do cech pojęciowych pracy stanowiącej przedmiot zobowiązania pracownika w ramach stosunku pracy należą osobiste i odpłatne jej wykonywanie w warunkach podporządkowania. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia z dnia 17 stycznia 2006 roku, III AUa 433/2005, Wspólnota 2007/25/51).

Innymi słowy, podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2005 r. o sygn. akt II UK 43/05, OSNAPiUS rok 2006/15 – 16/251).

Zgodnie natomiast z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.

Z czynnością prawną pozorną mamy do czynienia wówczas, gdy występują, łącznie, następujące warunki: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, czyli być aktywnym uczestnikiem stanu pozorności. Pierwsza i zasadnicza cecha czynności pozornej wyraża się brakiem zamiaru wywołania skutków prawnych, jakie prawo łączy z tego typu i treścią złożonego oświadczenia. Jest to zatem z góry świadoma sprzeczność między oświadczonymi a prawdziwymi zamiarami stron, czyli upozorowanie stron na zewnątrz i wytworzenie przeświadczenia dla określonego kręgu (otoczenia), nie wyłączając organów władzy publicznej, że czynność o określonej treści została skutecznie dokonana. Jednakże zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w wyroku z 14 marca 2001 r. (sygn. akt III UKN 258/00, opubl. OSNAP 2002/21/527), nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Nie wyklucza to rozważenia, czy w konkretnym przypadku zawarcie umowy zmierzało do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

O czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie jest natomiast obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie może być kwalifikowane jako obejście prawa w sytuacji, gdy wolą stron zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa ( tak: wyrok Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 roku, II UK 334/07).

W sytuacji, gdy wolą stron, zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa (por. wyrok SN z dnia 2 lipca 2008 roku, sygn. akt II UK 334/07, opubl. T.).

Sąd Okręgowy w całości podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 24 lutego 2010 roku w sprawie o sygn. akt II UK 204/09 (LEX nr 590241), iż o tym czy strony istotnie nawiązały stosunek pracy stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. Istotne więc jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych.

Do ustalenia, że między stronami doszło do powstania stosunku pracy nie jest także wystarczające spełnienie takich formalnych warunków zatrudnienia, takich jak przygotowanie zakresu obowiązków, odbycie szkolenia BHP, czy uzyskanie zaświadczenia lekarskiego o zdolności do pracy (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z 20 września 2023 roku, I USK 53/23, LEX nr (...)).

Z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2010 roku w sprawie o sygn. akt I UK 43/10 (LEX nr 619658) wynika, że umowa o pracę jest zawarta dla pozoru, a przez to nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a podmiot wskazany jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli strony z góry zakładają, iż nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 roku, nr 205, poz. 1585 ze zm.) wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowych oraz wypadkowego i chorobowego, to podjęcie zatrudnienia w celu objęcia tymi ubezpieczeniami i ewentualnie korzystania z przewidzianych nimi świadczeń nie jest obejściem prawa.

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt I UK 74/10 (LEX nr 653664) stwierdzono zaś, że podstawą ubezpieczenia społecznego jest rzeczywiste zatrudnienie, a nie sama umowa o pracę (art. 22 k.p., art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 ww. ustawy). Umowa o pracę nie jest czynnością wyłącznie kauzalną, gdyż w zatrudnieniu pracowniczym chodzi o wykonywanie pracy. Brak pracy podważa sens istnienia umowy o pracę. Innymi słowy jej formalna strona, nawet połączona ze zgłoszeniem do ubezpieczenia społecznego, nie stanowi podstawy takiego ubezpieczenia.

Z powyższego jednoznacznie wynika, że motywacja skłaniająca do zawarcia umowy o pracę nie ma znaczenia dla jej ważności przy tym wszak założeniu, że nastąpiło rzeczywiste jej świadczenia zgodnie z warunkami określonymi w art. 22 § 1 k.p. Tym samym nie można byłoby czynić ubezpieczonej zarzutów, że zawarła umowę o pracę jedynie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczeń społecznych, pod tym wszakże warunkiem, że na podstawie kwestionowanej umowy realizowałaby zatrudnienie o cechach pracowniczych.

Jednocześnie należy mieć na względzie, że o pozorności umowy o pracę nie może jedynie świadczyć to, że została zawarta w czasie trwającej ciąży. Dążenie kobiety ciężarnej do uzyskania ochrony ubezpieczeniowej (bez ustalenia wynagrodzenia za pracę na nadmiernie rażąco wysokim poziomie) jest zachowaniem rozsądnym i uzasadnionym, zarówno z osobistego, jak i społecznego punktu widzenia. Między innymi dlatego kobietom ciężarnym przysługuje ochrona przed odmową zatrudnienia z powodu ciąży a odmowa nawiązania stosunku pracy podyktowana taką przyczyną jest traktowana jako dyskryminacja ze względu na płeć (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 2021 roku, III USKP 82/21, OSNP 2022, nr 10, poz. 102)

Reasumując, w odniesieniu do umowy o pracę pozorność polega na tym, że strony nie zamierzają osiągnąć skutków wynikających z tej umowy, a określonych w art. 22 k.p.. Znaczenie ma faktyczne niewykonywanie pracy albo jej wykonywanie jednak w realiach nie korespondujących z właściwościami pracowniczymi.

Jak zauważa się w orzecznictwie, pozorność umowy o pracę (art. 83 k.c. w zw. z art. 300 k.p.) ma miejsce nie tylko wówczas, gdy mimo jej zawarcia praca w ogóle nie jest świadczona, ale również wtedy, gdy jest faktycznie świadczona, lecz na innej podstawie niż umowa o pracę ( tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 3 listopada 2021 roku, III AUa 1713/21, LEX nr 3400641, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 29 grudnia 2022 roku, III AUa 1763/21, LEX nr 350170)

Ocena, czy praca jest wykonywana na podstawie łączącego strony stosunku pracy, zależy przy tym od okoliczności konkretnej sprawy dotyczących celu, do jakiego zmierzały strony oraz zachowania elementów konstrukcyjnych stosunku pracy, w tym w szczególności cechy stałości świadczenia pracy na rzecz pracodawcy, w jasno określonym czasie pracy, a nie jedynie świadczenia pojedynczych czynności na jego rzecz, tak jak miałoby to miejsce np. w przypadku cywilnoprawnej umowy zlecenia, łączącej zleceniodawcę ze zleceniobiorcą.

Stosunek pracy wyróżnia się koniecznością osobistego wykonywania pracy, podporządkowaniem pracownika pracodawcy, stałym wykonywaniem pracy na rzecz pracodawcy na jego ryzyko oraz odpłatnością pracy. Zasada osobistego świadczenia oznacza, że pracownik ma obowiązek wykonywać pracę samodzielnie, osobiście i nie może samowolnie, bez zgody pracodawcy powierzyć pracy innej osobie. Wymóg osobistego świadczenia pracy wiąże się z osobistymi przymiotami pracownika takimi jak kwalifikacje, wiek, doświadczenie itp. Zasada ciągłości świadczenia pracy polega na tym, że pracownik ma obowiązek wykonać określone czynności w powtarzających się odstępach czasu, w okresie istnienia trwałej więzi łączącej go z pracodawcą. Nie chodzi tutaj zatem o sytuację jednorazowego wykonania pewnej czynności lub ich zespołu składającego się na określony rezultat. Właściwym przedmiotem umowy o pracę jest świadczenie pracy w sposób ciągły, powtarzający się i polegający na oddaniu swojej zdolności do pracy do dyspozycji innego podmiotu ( tak: wyrok Sądu Najwyższego z 14 grudnia 1999 r. I PKN 451/99 OSNP 2001/10/337, M.Prawn. 2001/11/575).

Przy ocenie pozorności umowy o pracę przesłankami istotnymi dla oceny ważności tej umowy są również: racjonalność zatrudnienia i potrzeba zatrudnienia pracownika ( tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 13 września 2022 roku, III AUa 273/22, LEX nr 3507514). Celem pracodawcy nie jest bowiem zatrudnienie pracownika dla samego zatrudnienia czy objęcia go ubezpieczeniami społecznymi, a zaspokojenie istniejącej po jego stronie rzeczywistej gospodarczej potrzeby zatrudnienia go w danym wymiarze czasu pracy.

Mając na uwadze dotychczas poczynione rozważania prawne należy podkreślić, że w realiach niniejszej sprawy Sąd Okręgowy, w celu dokonania kontroli prawidłowości zaskarżonej decyzji organu rentowego, musiał zatem badać, czy ubezpieczona osobiście świadczyła pracę podporządkowaną pracodawcy (pod kierownictwem pracodawcy), w wyznaczonym miejscu i czasie, w sposób ciągły, odpłatny, na rzecz i ryzyko pracodawcy w reżimie art. 22 k.p. Dokonanie powyższego ustalenia miało bowiem znaczenie dla objęcia wnioskodawczyni obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi: emerytalnym, rentowymi, chorobowym oraz wypadkowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Przesądzenie rzeczywistego charakteru pracowniczego zatrudnienia wymaga zatem przekonującej oceny, że zostały spełnione formalne i realne warunki do podjęcia zatrudnienia, a następnie czy miało miejsce rzeczywiste wykonywanie przez osobę zainteresowaną obowiązków o cechach kreujących zobowiązanie pracownicze ( tak: postanowienie Sądu Najwyższego z 24 marca 2021 roku, III USK 117/21, LEX nr: (...)).

Przy tym bezwzględnie należy mieć na uwadze, że nawet krótkotrwałe świadczenie pracy przed skorzystaniem ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia nieważności umowy o pracę w sytuacji, gdy zamiarem stron tej umowy było nawiązanie stosunku pracy, a zgodna wola stron znalazła odzwierciedlenie w faktycznej realizacji pracowniczego zatrudnienia, czyli wówczas, gdy został wdrożony proces świadczenia pracy, a pracodawca z tejże pracy korzystał ( tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 kwietnia 2021 roku, III AUa 38/18, LEX: (...)).

W ocenie Sądu Okręgowego, w świetle dokonanych ustaleń faktycznych – na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego - nie ma podstaw do uznania, że zawarta między wnioskodawczynią i płatnikiem składek umowa o pracę od 17 grudnia 2024 r., nie byłą realizowana w opisany przez strony sposób.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że ubezpieczona miała doświadczenie zawodowe predysponujące ją do wykonywania pracy u płatnika składek na stanowisku robotnik leśny, koordynator prac leśnych, a przede wszystkim, że rzeczywiście umówioną rodzajowo pracę świadczyła od 17 grudnia 2024 r. w wyznaczonych godzinach (co do zasady 8-16), w miejscach wskazanych przez pracodawcę, w warunkach bezpośredniego podporzadkowania płatnikowi składek, za którą otrzymała od pracodawcy umówione wynagrodzenie, płacone przelewem na wskazany przez skarżącą numer rachunku bankowego.

Nie sposób przy tym uznać, że zatrudnienie wnioskodawczyni nie było oparte na rzeczywistej potrzebie pracodawcy, a zatem ekonomicznie nieuzasadnione. Sąd zważył, że to pracodawca ponosi ryzyko gospodarcze i ekonomiczne prowadzonej działalności, jednakże płatnik w złożonych zeznaniach w sposób logiczny wyjaśnił zarówno motywy, jakimi kierował się tworząc stanowisko pracy robotnik leśny, koordynator prac leśnych, jak i sposób, w jaki doszło do zatrudnienia wnioskodawczyni. Płatnikowi zależało na zatrudnieniu zaufanego pracownika - S., z którym będzie miał kontakt na bieżąco i który zadba o pracę, gdy on nie będzie mógł jej wykonywać. Ł. J. zatrudniał głównie (...). Zdarzały się wcześniej takie sytuacje, że były im przekazywane informacje, co mają zrobić, oni nie zrozumieli i zrobili źle. Za nieprawidłowo wykonane prace odwołującemu groziły kary pieniężna nakładane przez (...). Poza tym płatnikowi zależało na zatrudnieniu osoby na podstawie umowy o pracę, żeby móc podpisać stosowną umowę z (...) na wykonywanie również takich czynności, przy których taka umowa jest wymagana. Nadto płatnik nie tylko posiadał własną działalność gospodarczą, ale oprócz tego pracował w pełnym wymiarze czasu pracy, będąc zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. A zatem tym bardziej potrzebował osoby, która nadzorowałaby i wykonywała czynności w ramach jego działalności gospodarczej.

Ubezpieczona miała najwyższe wynagrodzenie w firmie, ponieważ pozostałe osoby, zatrudnione na podstawie umowy zlecenia, wykonywały swoje obowiązki w niepełnym wymiarze czasu pracy ze względu na posiadanie innych, dodatkowych zajęć. Poza tym mieli dużo mniejszy zakres obowiązków niż skarżąca. Co istotne, ubezpieczona była również odpowiedzialna, za sprawdzanie wykonywanych przez nich prac.

Z kolei wnioskodawczyni w sposób logiczny i szczegółowy wyjaśniła, w jakich okolicznościach doszło do zawarcia stosunku pracy z płatnikiem składek, a także jakie czynności wchodziły w zakres jej obowiązków, jak również okoliczności korzystania przez nią ze zwolnienia lekarskiego. Przede wszystkim wskazała, że od czerwca 2024 r. nie posiadała tytułu do ubezpieczeń społecznych. Sklep, w którym pracowała, został zlikwidowany. Już wtedy miała dwoje dzieci. Kluczowym było więc dla niej uzyskanie źródła utrzymania. Jak spotkała płatnika, to uznali, że mogą sobie wzajemnie pomóc – ona będzie wykonywała czynności, których wykonywania on potrzebuje oraz będzie nadzorowała prace zleceniobiorców, zaś on zatrudni ją i będzie jej płacił stosowne wynagrodzenie. W związku z powyższym płatnik zgłosił zapotrzebowanie do Urzędu Pracy, wskazując jako osobę , którą chce zatrudnić odwołującą i najpierw skarżąca odbyła trzy miesięczny staż u płatnika składek.

Co istotne – rozpoczynając pracę na stażu w sierpniu 2024 roku, ani wcześniej załatwiając wszystkie formalności, odwołująca nie była jeszcze w ciąży, a zatem twierdzenie organu rentowego, że staż był jedynie rodzajem „przykrywki” dla późniejszej pozornej umowy o pracę, nie może się ostać. Dopiero w trakcie trwania stażu dowiedziała się, że jest w ciąży. Należy również stanowczo podkreślić, iż odbycie przez wnioskodawczynię stażu z Urzędu Pracy, obligowało płatnika do zawarcia ze skarżącą (po zakończeniu stażu) umowy o pracę. Wobec pozostawania w ciąży również odwołującej zależało na zawarciu i realizacji umowy, która w przyszłości będzie mogła stanowić podstawę do wypłaty jej świadczeń. Podkreślenia przy tym wymaga, że płatnik składek prawidłowo dopełnił wszystkie formalności z tym związane, w tym także zgłosił ubezpieczoną do ubezpieczeń społecznych w ustawowym terminie. Nadto wynagrodzenie odwołującej było jej wypłacane na konto.

Nie można również tracić z pola widzenia, że skarżąca współpracowała z płatnikiem już wcześniej. Najpierw w ramach stażu z Urzędu Pracy na przełomie 2017/2018 roku, następnie w ramach stażu w 2024 r. Tym samym miała odpowiednie doświadczenie zawodowe do podjęcia spornego zatrudnienia. Tym bardziej, że z zawodu jest technikiem architektury krajobrazu, odbywała praktyki ze szkoły w (...) (...) w B. i w szkółce roślin ozdobnych w B..

Również negowanie przez pozwanego rzeczywistej potrzeby pracodawcy zatrudnienia ubezpieczonej nie może zyskać akceptacji. Płatnik składek poza prowadzeniem działalności gospodarczej był zatrudniony w innej spółce w oparciu o umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Potrzebował zatem, jak już wspominano, osoby do pomocy. W ocenie Sądu nie ulega bowiem wątpliwości, że wnioskodawczyni faktycznie w całym spornym okresie realizowała zawarty stosunek pracy, a świadczy o tym osobiste świadczenie pracy, pozostawanie w bezpośrednim podporządkowaniu płatnikowi składek, wykonywanie pracy w określonym czasie i w miejscu, a także uzyskiwanie wynagrodzenia.

Wskazać przy tym należy, że granice podporządkowania (kierownictwa) wyznacza treść stosunku pracy, w tym przede wszystkim rodzaj pracy, która ma być lub jest wykonywana przez danego pracownika, oraz wymiar i miejsce pracy. Tym samym rodzaj i stopień (zakres) podporządkowania będzie różny w zależności od zajmowanego przez pracownika stanowiska i od rodzaju powierzonej mu pracy. W badanej sprawie ubezpieczona była podporządkowana przede wszystkim płatnikowi składek. To on koordynował jej pracą. Mówił jej, gdzie ma pojechać i czym ma się zająć. Wydawał jej polecenia. Ubezpieczona natomiast codziennie dzwoniła do płatnika i przedstawiała mu jak wygląda sytuacja. Płatnik oczekiwał od wnioskodawczyni jako pracownika obecności i rzetelnego wykonywania pracy. Jest to istotne, jeżeli uwzględni się, że zatrudnienie pracownicze odwołuje się do staranności, a nie rezultatu. Nadto płatnik składek sprawdzał kiedy mógł wykonaną przez odwołującą pracę, zwłaszcza na początku, co było w jego żywotnym interesie, gdyż za nieprawidłowo wykonaną pracę (...) mogły nałożyć na niego kary pieniężne. Praca ta była również odbierana przez świadka – pracownika Lasów Państwowych.

Do obowiązków skarżącej należało sadzenie sadzonek, odbieranie ich z miejsc określonych przez pracodawcę, dołowanie i zasypywanie korzeni ziemią, przewożenie ich do wyznaczonego miejsca, sadzenie w określonych odległościach we wskazanych miejscach, sprzątanie parkingów i dróg leśnych, malowanie drzew, znaczenie drzew, pielenie, wyrywanie chwastów, sprawdzanie, jak wygląda zimą siatka wokół placówek, naciąganie tych siatek, zbieranie szkodników i owadów wokół wyznaczonych przez płatnika drzew oraz sprawdzanie pracy wykonywanej przez zleceniobiorców zatrudnionych u płatnika składek. Na początku miesiąca płatnik miał przygotowany harmonogram, co będzie robione w danym miesiącu. Przekazywał ubezpieczonej, co trzeba zrobić i gdzie trzeba pojechać. Ona była odpowiedzialna za te prace. Natomiast w zaawansowanej ciąży ubezpieczona miała powierzone lżejsze prace.

Płatnik składek, co prawda w okresie długotrwałej nieobecności wnioskodawczyni, nie zatrudnił na zastępstwo za nią innego pracownika, jednakże to on przejął obowiązki ubezpieczonej. Jak wiedział, że nie podoła większej ilości pracy to nie przyjmował kolejnych zleceń.

Na marginesie wskazać należy, że w spornym okresie ubezpieczona pozostawała w pozamałżeńskim związku z płatnikiem składek. Zauważenia jednak wymaga, że nie ma zakazu zatrudniania osób bliskich, a z samego faktu w/w więzi nie można wywodzić pozorności umowy o pracę, czy jej poszczególnych postanowień, bowiem przepisy prawa pracy nie zabraniają zatrudniania nawet osób spokrewnionych, lecz stosunek ten musi być faktycznie realizowany. Sąd za wiarygodne uznał przy tym wyjaśnienia odwołującej i płatnika, w których wskazywali, że ubezpieczona nie wróciła do pracy po porodzie. Rozwiązali umowę o pracę. Ponadto wzięli ślub, a odwołująca jest obecnie osobą współpracującą.

Podkreślenia przy tym raz jeszcze wymaga, że fakt nawiązania stosunku pracy przez wnioskodawczynię będącą w ciąży, ale która nie była w ciąży w momencie załatwiania stażu z Urzędu Pracy i zatrudnienia w ramach tego stażu, nie może automatycznie rzutować na ocenę ważności nawiązanego z płatnikiem stosunku pracy. Zdaniem Sądu Okręgowego, niekwestionowane jest, że strony mają prawo ustalić warunki umowy w dogodny dla siebie sposób i jeśli tylko ogólnie wyznaczone w art. 22 k.p. ramy umowy o pracę są zachowane i elementy właściwe dla umowy o pracę dominują, łącząca strony umowa nadal korzysta z przywileju uznania jej za umowę o pracę. Takie warunki spełnione zostały w niniejszym postępowaniu. Skoro realizację stosunku pracy przez obie strony spornej umowy potwierdziły obiektywne dowody z zeznań świadków, a także dokumenty, to w takiej sytuacji nie ma podstaw, by kwestionować istnienie stosunku pracy.

Tym samym – wbrew ocenie organu rentowego – istnieją dowody na potwierdzenie faktu świadczenia pracy przez ubezpieczoną na rzecz płatnika składek, co prowadzi do przyjęcia, że umowa o pracę zawarta na czas nieokreślony od 17 grudnia 2024 r. została zawarta zgodnie z przepisami prawa pracy. Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy nie potwierdzają zatem, aby celem tych umów był brak woli rzeczywistego jej świadczenia z jednej strony i brak woli korzystania z tej pracy przez drugą stronę.

Oczywistym jest, że z uzyskaniem przez ubezpieczoną statusu pracownika wiązał się skutek w postaci nabycia przez nią uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Skutek ten nie został wywołany działaniem niezgodnym z przepisami obowiązującego prawa, ale wynika z obowiązującego systemu prawnego.

Jak już wskazywano powyżej zawarcie umowy o pracę w okresie ciąży, nawet jeśli głównym powodem jest chęć uzyskania zasiłku macierzyńskiego bądź odpowiednio wysokiego zasiłku, nie jest naganne ani tym bardziej sprzeczne z prawem, jeśli umowa faktycznie jest realizowana (por. wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi - VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 października 2022 r., VIII U 1950/21, LEX nr 3431805, Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 czerwca 2022 r., III AUa 62/21, LEX nr 3397866).

Z powyższych względów Sąd Okręgowy uznał, że strony były związane umową o pracę, gdyż sporny stosunek prawny nosił wszystkie cechy umowy o pracę, wynikające z art. 22 § 1 k.p. Praca była bowiem wykonywana przez ubezpieczoną odpłatnie, stale, pod kierunkiem pracodawcy, w określonym przez niego miejscu i czasie.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję ZUS, stosownie do treści art. 477 14 § 2 k.p.c. (pkt 1. sentencji wyroku).

Konsekwencją uwzględnienia odwołania było zasądzenie na rzecz ubezpieczonej i płatnika składek kwot po 360,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zgodnie z treścią art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Należy zauważyć, że stroną przegrywającą jest strona, której stanowisko nie zostało uwzględnione, a więc w rozpatrywanej sprawie - organ rentowy. Koszty należne odwołującym, tj. koszty zastępstwa procesowego, ustalono na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118). Zgodnie zaś z art. 98 § 1 1 k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty (pkt 2. sentencji wyroku).