VIII U 1389/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 czerwca 2026 roku

Sąd Okręgowy w Łodzi – VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym:

Przewodniczący – sędzia Anna Przybylska

Protokolant –st. sekr.sąd. Wiktoria Furmaniak

po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 roku w R.

na rozprawie

sprawy z odwołania L. A.

przeciwko (...) Ubezpieczeń (...) Oddziałowi w M.

o wysokość kapitału początkowego

na skutek odwołania od decyzji z dnia 7.09.2023 roku znak (...)

1. zmienia zaskarżoną decyzję i ustala wysokość kapitału początkowego L. A. przy przyjęciu do obliczenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego dodatkowo nagród rocznych:

a) za 1985 rok w kwocie 20.888 zł (dwadzieścia tysięcy osiemset osiemdziesiąt osiem złotych),

b) za 1986 rok w kwocie 26.750 zł (dwadzieścia sześć tysięcy siedemset pięćdziesiąt złotych),

c) za 1988 rok w kwocie 58.032 zł (pięćdziesiąt osiem tysięcy trzydzieści dwa złote)

d) za 1989 rok w kwocie 168.465 zł (sto sześćdziesiąt osiem tysięcy czterysta sześćdziesiąt pięć złotych),

e) za 1990 rok w kwocie 1.288.063 zł (jeden milion dwieście osiemdziesiąt osiem złotych sześćdziesiąt trzy złote,

f) za 1991 rok w kwocie 173.000 zł (sto siedemdziesiąt trzy tysiące);

2. oddala odwołanie w pozostałym zakresie;

3. zasądza od (...) Ubezpieczeń Społecznych Oddział w M. na rzecz L. A. kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych )z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt VIII U 1389/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 07.09.2023 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w F. ponownie ustalił wartość kapitału początkowego Ż. R. na dzień 01.01.1999 r.

Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy przyjął podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 1562,01 zł. Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy organ rentowy przyjął przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych tj. od 01.01.1982 r. do 31.12.1991 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 127,94%. Podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 1562,01 zł ZUS ustalił w wyniku pomnożenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru wynoszącego 127,94% przez kwotę 1220,89 zł, tj. kwotę bazową określoną w w/w ustawie o emeryturach i rentach z FUS (127,94% x 1 220,89 zł = 1562,01 zł).

Przyjęto łącznie 16 lat, 7 miesięcy, 21 dni, tj. 199 miesięcy okresów składkowych oraz 3 miesiące, 0 dni, tj. 3 miesiące okresów nieskładkowych.

Współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego wyniósł 56,42%. Średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach dla osób w wieku 62 lat przyjęto w ilości 209 miesięcy. W związku z powyższym wysokość kapitału początkowego ustalona na dzień 1 stycznia 1999 roku wyniosła 105 524,10 złotych.

Do ustalenia wartości kapitału początkowego ZUS nie uwzględnił okresów:

- od 15.08.1992 r. do 30.04.1996 r. gdyż ubezpieczony nie podlegał ubezpieczeniu społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

(decyzja – k. 42-42 verte plik I załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Odwołanie od w/w decyzji złożył Ż. R. zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 173 i 174 ustawy emerytalnej poprzez ich błędną wykładnię co do sposobu i wartości kapitału początkowego ustalonego na dzień 01.01.1999 r. dla osoby urodzonej po 31.12.1948 r., a ubiegającej się o emeryturę na podstawie złożonego w dniu 10.07.2023 r. wniosku oraz naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 107 § 3 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i braku dążenia do wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy będącej przedmiotem rozpoznania organu.

W opinii wnioskodawcy rzeczona decyzja nie zawiera wyszczególnienia, które składniki wynagrodzenia (kwoty uposażenia) organ rentowy uwzględnił do wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego. W szczególności brak jest odniesienia do kwestii wypłaty wnioskodawcy tzw. dodatku za służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia w okresie od 01.10.1984 r. Wnioskodawca zakwestionował również prawidłowość zastosowania w stosunku do niego tablic trwania życia, na podstawie których ustala się średnie dalsze trwanie życia wskazując, że przyjęcie w decyzji przez ZUS owego wskaźnika nie stanowi w pełni obiektywnego kryterium wyliczenia należności emerytalnych.

(odwołanie – k. 3-6)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie precyzując i ponownie akcentując, że do wyliczenia kapitału początkowego nie zaliczono wskazanego we wniosku emerytalnym okresu 15.08.1992 r. - 30.04.1996 r. prowadzenia działalności gospodarczej ponieważ wnioskodawca nie podlegał w tym okresie ubezpieczeniom społecznym.

Wobec powyższego zaskarżoną decyzją z dnia 06.07.2023 r., wydaną na podstawie stosowanych wprost przepisów art. 173-174 i art. 15 ust. 1-7 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Zakład przyjął za udowodnione uposażenie uzyskane przez wnioskodawcę w lach 1981-1991 r. oraz podstawę wymiaru składek z lat 1996 - 1998 (odpowiednio 4 096,42 zł, 6 733,28 zł, 8 540,62 zł - w tym 3 miesiące nieskładkowe) i ustalił ponownie kapitał początkowy na dzień 01.01.1991 r. w kwocie 105 524,10 zł.

(odpowiedź na odwołanie – k. 7-8)

Na rozprawie w dniu 16.02.2024 r. wnioskodawca wniósł ustalenie kapitału początkowego przy uwzględnieniu okresu tj. 06.12.1991 r. do 15.08.1992 r. precyzując, że ZUS w żaden sposób nie określił czy należy on do okresów składkowych czy nieskładkowych. Na tej samej rozprawie ubezpieczony wyjaśnił, że do obliczenia kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił uzyskiwanego przez niego dochodu w postaci nagród rocznych w latach 1985-1991.

(rozprawa z dnia 16.02.2024 r. e-protokół 00:01:37-00:16:08- płyta CD – k. 24)

W piśmie procesowym z dnia 22.04.2024 r. wnioskodawca wniósł o zaliczenie do kapitału początkowego jako okresu składkowego nieuwzględnionego w zaskarżonej decyzji okresu od 15.08.1992 r. do 30.04.1996 r. podnosząc, że w tym czasie od 15.08.1992 r. prowadził własną działalność gospodarczą, a ponadto pobierał rentę wojskową. W zakresie nagród rocznych wnioskodawca doprecyzował, że w 1985 r. otrzymał je w wysokości: 20 888 zł, w 1986 r. – 26 750 zł, a w 1988 r. – 58 032 zł.

Wnioskodawca w piśmie tym przedstawił także własne wyliczenie – tabelę z rozbiciem na poszczególne lata tj. 1982-1991 i wyszczególnieniem kwot należnego mu uposażenia.

Okres

stanowisko ZUS

Kwoty obliczone przez wnioskodawcę

Nagrody

roczne

Po korekcie z uwzględnieniem nagr. rocznych

UWAGI

1982

133.793,00

133.793,00

brak

nagr.roczn.

1983

190.269,00

191.302,00

brak

nagr.roczn.

1984

248.067,00

266.562,00

brak

nagr.roczn.

1985

345.528,00

345.728,00

20.888

366.616,00

1986

389.405,00

406.305,00

26.750

433.055,00

1987

432.102,00

467.482,00

brak

nagr.roczn.

1988

764.609,00

838.909,00

58.032

896.941,00

1989

3.091.790,00

3.155.801,00

brak

nagr.roczn.

1990

19.246.340,00

19.246.340,00

brak

nagr.roczn.

1991

31.614.600,00

31.614.600,00

brak

nagr.roczn.

RAZEM

(pismo – k. 111-111 verte)

Na rozprawie w dniu organ rentowy podniósł, że organ rentowy nie uwzględnił dodatków rodzinnych, gdyż nie były podstawą wymiaru składek, za 1985 rok kwota nie została odliczona omyłkowo, za 1984 rok nie została zaliczona rekompensata na członka rodziny, natomiast nagrody roczne zostały uwzględnione w ten sposób, że ZUS przyjął wszystkie elementy wynagrodzeń wynikające z nadesłanych przez archiwum tabel.

(e – prot. z dnia 14.05.24 00:09:40)

W piśmie z dnia 17.06.2024 r organ rentowy wskazał, że nagrody roczne wynikające z zaświadczeń w 1985 – 20888 zł, w 1986 – 26750 oraz w 1988 r – 53032 zł nie zostały uwzględnione przy ustalaniu wartości kapitału początkowego – nie jest określone co to są za nagrody, nie można stwierdzić czy stanowiły one podstawę wymiaru składek; nie uwzględniono dodatku za służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia w kwocie 600 zł z wyrównaniem od 1.10.1984 r – nie wiadomo, czy jest to kwota miesięczna czy roczna i do kiedy przysługiwał; dodatki rodzinne nie zostały uwzględnione , ponieważ nie stanowią podstawy wymiaru składek; okres pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy nie mieści się w kategorii okresów nieskładkowych zgodnie z art. 7 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

(pismo – k. 135)

W piśmie z dnia 05.07.2024 r. skarżący wniósł ewentualnie o uwzględnienie do wyliczenia kapitału początkowego okresu pobierania przez niego renty wojskowej ewentualnie jako okresu nieskładkowego.

(pismo – k. 139-139 verte)

Wyrokiem z dnia 15.10.2024 roku Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanie ubezpieczonego.

(wyrok – k. 170)

Wyrokiem z dnia 18.04.2025 r Sąd Apelacyjny w Łodzi uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał SO w Łodzi do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu SA wskazał, że Sąd rozpoznając sprawę ponownie w oparciu o stosowne akty prawne związane ze służbą wojskową poczyni ustalenia co do tego, jaki charakter miały poszczególne składniki wynagrodzenia w spornym okresie, ustali też, czy winny być uwzględnione przy obliczaniu kapitału początkowego, ustali w jakiej kwotowo wysokości otrzymał ubezpieczony należności, które w zebranym materiale określono procentowo. Po dokonaniu ustaleń w razie potrzeby zobowiąże organ rentowy do przeprowadzenia hipotetycznej symulacji kapitału początkowego ze wskazanymi podstawami wymiaru składek, rozważy czy zachodzi potrzeba ponownego przesłuchania ubezpieczonego. Wskazał także, nie negując wywodów co do pojęcia renty z tytułu niezdolności do pracy, renty chorobowej i zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym, dla prawidłowej oceny okresów po zwolnieniu ze służby wojskowej, konieczne jest jednoznaczne ustalenie statusu odwołującego się po zwolnieniu w aspekcie regulacji dotyczącej żołnierzy, w oparciu o zgromadzoną dokumentację.

(wyrok z uzasadnieniem – k. 223 -233)

Na rozprawie w dniu 7.10.2025 r wnioskodawca wniósł o zaliczenie nagród rocznych za lata 1985,1986,1988,1990,1991 oraz zaliczenie okresu wypłacania renty bez sprecyzowania czy jest to okres składkowy i nieskładkowy.

(e - prot, z dnia 7.10.2025 r 00:01:00)

W piśmie z dnia 14.11.2025 r wnioskodawca wniósł o zaliczenie do okresu nieskładkowego okresu pobierania wojskowej renty inwalidzkiej,

(pismo – k. 272)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ż. R. urodził się w dniu (...).

(okoliczność bezsporna)

Z zaświadczenia z dnia 03.03.2023 r. wynika, że wnioskodawca pełnił czynną służbę wojskową w (...) w okresie:

- od 16.09.1977 r. do 30.08.1981 r. – podchorąży w (...) (...);

- od 31.08.1981 r. do 6.12.1991 r. – zawodowa służba wojskowa i z tego tytułu osiągał uposażenie.

Orzeczeniem z dnia 31.07.1991 roku wnioskodawca został:

- uznany za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej i trwale niezdolnego do służby wojskowej,

-zaliczony do trzeciej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia oraz do żadnej grupy inwalidów w związku ze służbą wojskową, nadto ustalono, że:

-inwalidztwo istnieje od daty orzeczenia,

- może wykonywać pracę w niepełnym wymiarze godzin,

- termin badania kontrolnego wyznaczono na dzień lipiec 1992.

Wnioskodawca został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony w stan spoczynku z powodu niezdolności na podstawie art. 50 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30.06.1970 r o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych rozkazem personalnym z dnia 6.11.1991 r.

Zgodnie z zestawieniem należności pieniężnych zwolnionego z zawodowej służby wojskowej rozkazem z dnia 6.11.1991 r , na podstawie art. 50 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30.06.1970 r o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ubezpieczony był uprawniony do otrzymania:

- pełnej odprawy (art. 17 ust. 1 i 2 ustawy)

- ekwiwalentu pieniężnego (art. 18 ust.1 pkt. 2 ustawy) za 30 dni urlopu wypoczynkowego za 1991 nie wykorzystanego z powodu zwolnienia lekarskiego

- zryczałtowanego ekwiwalentu pieniężnego (art. 18 ust. 1 pkt. 3 ustawy) za nie wykorzystany w roku zwolnienia ze służby zawodowej przejazd na koszt wojska – przez następujące osoby – wykorzystany

- uposażenia miesięcznego przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby zawodowej /bez określenia kwoty/.

Orzeczeniem z dnia 2.10.1992 r wnioskodawca jako kapitan w stanie spoczynku został uznany:

- za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej oraz za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny,

- zaliczony do trzeciej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia oraz w związku ze służbą wojskową,

Nadto ustalono, że:

- badany może pracować poza służbą wojskową,

- termin badania kontrolnego wyznaczono na październik 1995.

Akta osobowe zamknięto 5.02.1992 roku.

(zaświadczenie – k. 13 plik I załączonych do sprawy akt organu rentowego, karta ewidencyjna, orzeczenia w sprawie zdolności do służby wojskowej, rozkaz personalny, zestawienie w aktach osobowych załączonych do akt)

Według wyciągu z list uposażeń ubezpieczony otrzymywał:

I. w 1981 roku:

- należności i wyrównania – według stopnia i stanowiska – łącznie 22.200 zł (kwota niekwestionowana przez ZUS);

II. w 1982 roku:

- uposażenie wg. stopnia i stanowiska, dod. J.., dod.z., rek – 1 – łącznie 133.793 zł (kwota niekwestionowana przez ZUS);

III. w 1983 roku:

- należności i wyrównania: wg. stop., wg. stan., W.. J.., dod. D.., rek -1, rek - 2 /rekompensata wypłacana za styczeń i luty po 160 zł, za okres od marca do grudnia po 1160 zł miesięcznie/, razem: 174911 zł

- RZ w kwocie 6987 zł oraz

- dod. Specjalny w kwocie 9404 zł

(organ rentowy uwzględnił z tego kwotę 190.269 zł - pominięto wypłatę z tytułu dodatku rodzinnego oraz potrącenie – 200 zł w marcu)

IV. w 1984 roku:

- należności i wyrównania: wg. stop. i Wg. stanow., dod.uposaż., dod. D.., r.z., rek. -1 (po 855 zł za okres styczeń – wrzesień), rek. - 2 (po 1160 zł za okres styczeń – kwiecień) – razem 252.972 zł

- dodatek specjalny 13.590 zł

(organ uwzględnił kwotę 248.067 zł – pominięto rekom. 1 w kwocie 7695 zł oraz dodatek rodzinny w kwocie 10.800 zł)

V. w 1985 roku:

- należności i wyrównania: wg. stop, wg. stan., dod. J.,. W.. D.., r.z, razem: 316.320 zł

- dodatek specjalny 29.208 zł

(organ rentowy uwzględnił powyższe kwoty w całości czyli 345.528 zł)

VI. w 1986 roku:

- należności i wyrównania: wg. stop., wg. stan., dod. upos., dod.rodz., r.z. – razem 373.205 zł

- dodatek specjalny 34.400 zł

(organ rentowy uwzględnił 389.405 zł, pominięto kwotę 18.200 zł dodatku rodzinnego)

VII. w 1987 roku:

- należności i wyrównania: wg. stop., wg. stan. , dod. D.., r.z, - razem 417.702 zł

- dodatek specjalny 30.000 zł

(organ rentowy uwzględnił kwotę 432.102 zł – pominięto kwotę 15.600 zł z tytułu dodatku rodzinnego)

VIII. w 1988 roku:

- należności i wyrównania: wg. stop., w stan. W..rodz. – razem 643.533 zł

- równ. X.. 104.876 zł

- dod. B.. 75.500 zł

(organ rentowy uwzględnił 764.609 zł – została pominięta kwota 59.300 zł z tytułu dodatku rodzinnego)

IX. w 1989 roku:

- wg. stopnia i stanowiska 2.155.900 zł

- równ. X.. 397.674 zł

- dod. B.. 203.327 zł

- wyrównanie 334. 889 zł

- dodat. D.. 110.000 zł

(organ rentowy uwzględnił kwotę 3.091.790 zł, pominięto dodatek rodzinny)

X. w 1990 roku:

- wg. stopnia i stanowiska 11. 153.000 zł

- dodat. B.. 1.399.300 zł

- wyrównanie 3. 533.200 zł

- rów. X.. 3160840 zł

(organ rentowy uwzględnił pełną kwotę 19.246.340 zł)

XI. w 1991 roku:

- wg. stopnia i stan. 28. 542.000 zł

- dod. B.. 1.970.000 zł

- wyrównanie 1.102.600 zł

(organ rentowy uwzględnił pełną kwotę 31.614.600 zł)

(listy uposażeń w aktach rentowych, zestawienie – k. 136 -137, pismo – k. 256, k.292)

Z dokumentu w postaci Rozkazu Dziennego Dowódcy Jednostki Wojskowej nr (...) w T. (...) wynika, że wnioskodawcy wypłacono przysługujący zgodnie z przepisami dodatek w wysokości 600 zł z jednoczesnym wyrównaniem tego dodatku od dnia objęcia obowiązków służbowych od 01.10.1984 r.

(rozkaz dzienny – k. 21 plik I załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Wnioskodawcy przyznano:

-nagrodę roczną za 1985 rok – 20.888 zł

- nagrodę roczną za 1986 rok – 26.750 zł

- nagrodę roczną za 1988 rok – 58.032 zł

- nagrodę roczną za 1989 r. w wysokości 100 % - rozkaz dzienny nr 202 z dnia 11.10.1989 r.;

- nagrodę pieniężną za duże zaangażowanie w zabezpieczeniu procesu szkolenia (…) w wysokości 20 000 zł – rozkaz dzienny nr 246 z dnia 13.12.1989 r.;

- nagrodę pieniężną za bardzo duże zaangażowanie w adaptacji bazy szkoleniowej (…) w wysokości 30 000 zł- rozkaz dzienny nr 251 z dnia 21.12.1989 r.;

- nagrodę pieniężną za wzorowe wykonywanie obowiązków służbowych (…) w wysokości 30 000 zł – rozkaz dzienny nr 90 z dnia 09.05.1990 r.;

- nagrodę roczną w wysokości 100 % - rozkaz dzienny nr 100 z dnia 24.05.1990 r./bez wskazania roku/;

- nagrodę roczną w wysokości 80 % - rozkaz dzienny nr 82 z dnia 25.04.1991 r./bez wskazania roku/

(rozkazy dzienne – k. 149-158, zaświadczenie – k. 100)

Hipotetyczna wysokość nagrody za 1989 rok w wysokości 100 procent wynosi 168.465 zł a za 1990 rok 1.288.063 zł. Obliczenia zostały ustalone według algorytmu roku 1986, przy uwzględnieniu wynagrodzenia za kwiecień i wrzesień danego roku wraz z dodatkiem specjalnym i z pominięciem dodatku rodzinnego oraz nieperiodycznych nagród.

(opinia biegłego z zakresu księgowości – k. 330 – 332)

Zgodnie z zaświadczeniem z dnia 6.12.1991 roku o wysokości uposażenia i innych należności dla celów zaopatrzenia emerytalnego wskazano, że na ostatnim zajmowanym stanowisku służbowym przysługiwało uposażenie:

- wg. stopnia wojskowego (14 lat wysługi) 1.310.000 zł

- wg. stanowiska służbowego ( w grupie 21 szczeblu 2 ) – 1.166.000 zł

- dodatek specjalny 217.550 zł (rubryka „dodatki do uposażenia /bez dodatku rodzinnego”/

- nagroda roczna wypłacona za 1991 rok – 173.000 zł

Zaświadczenie zawierało rubrykę „premia produkcyjna – nagroda o charakterze premii (miesięczna, kwartalna, roczna)” – nie wskazano żadnej kwoty.

(zaświadczenie – k. 11 akt osobowych)

Od dnia 15.08.1992 r. wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą: (...) (...) Ż. R. i z tego tytułu opłacił składki na ubezpieczenie społeczne w okresie od 01.05.1996 r. do 31.12.1998 r., w tym pobierał zasiłek chorobowy w okresach: od 01.03.1997 r. do 30.04.1997 r.; od 01.07.1997 r. do 31.07.1997 r.

(wypis z (...) – k. 20-21, zaświadczenie – k. 8 verte – 10, dokument – potwierdzenie ubezpieczenia – k. 10 verte-12 plik I załączonych do sprawy akt organu rentowego)

W okresie od 1992 do 30.04.1996 r. wnioskodawca nie płacił składek na dobrowolne ubezpieczenie społeczne, pobierał wojskową rentę inwalidzką (zwolnienie z zawodowej służby wojskowej z dniem 06.12.1991 r.). Legitymację rencisty wojskowego wydano na okres 21.05.1993 – 30.04.1996 r. Dysponował wkładką do książki zdrowia wystawioną od dnia 5.01.1993, z której wynikało, że jest uprawniony do dnia 30.04.1996 r do wojskowej pomocy leczniczej na podstawie przepisów o zaopatrzeniu żołnierzy i ich rodzin.

(zeznania wnioskodawcy na rozprawie w dniu 8.10.2024 r. e-protokół 00:02:47-00:14:15 – płyta CD – k. 166, akta emerytalne wnioskodawcy załączone do sprawy, kserokopia legitymacji – k. 104, dokument okazywany na rozprawie w dniu 23.07.2024 r 00:04:36)

Decyzją z dnia 02.08.2023 r. ZUS ustalił wnioskodawcy kapitał początkowy i określił jego wartość na dzień 1 stycznia 1999 r. na kwotę 91 757,27 zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął : podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 1562,50 zł ( pomnożono wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wynoszący 127,98 % przez kwotę bazową tj. 1 220,89 zł); okresy składkowe (14 lat , 2 miesiące i 21 dni tj. 170 miesięcy); współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do 31 grudnia 1998 r. wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego w wysokości 51,61 % ; średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach dla osób w wieku 62 lat tj. 209 miesięcy ( komunikat Prezesa GUS z dnia 25 marca 1999 r. w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn).

(decyzja – k. 4-5 plik I załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Zaskarżoną decyzją z dnia 07.09.2023 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w F. ponownie obliczył wysokość kapitału początkowego wnioskodawcy i ustalił jego wartość na dzień 1 stycznia 1999 r. w kwocie 105 524,10 zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął: podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 1562,01 zł (pomnożono wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wynoszący 127,94% - wyliczony z przeciętnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 lat kalendarzowych tj. 1982-1991 przez kwotę bazową tj. 1 220,89 zł); okresy składkowe (tj. 16 lat, 7 miesięcy i 21 dni – 199 miesięcy); współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do 31 grudnia 1998 r. wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego w wysokości 56,42 %; średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach dla osób w wieku 62 lat tj. 209 miesięcy (komunikat Prezesa GUS z dnia 25 marca 1999 r. w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn).

Do ustalenia kapitału początkowego ZUS przyjął na podstawie wyciągów z list uposażeń miesięcznych sporządzonych przez Archiwum Wojskowe (pismo z dnia 26.04.2023 r.) - kwoty będące sumą wszystkich składników uposażenia wymienionych na tych listach, w tym kwoty rekompensaty pracowniczej:

- w 1981 r. - 22 200,00 zł (należności razem z wyrównaniem)

- w 1982 r. – 133 793,00 zł (uposażenie razem z rekompensatą 1 o dod. Z.)

- w 1983 r.- 190 269,00 zł (należności razem z wyrównaniem i z dpdatkiem specjalnym)

- w 1984 r. - 248 067,00 zł(należności z wyrównaniem pomniejszone o dodatek rodzinny i rekompensatę 1, przyjęto rekompensatę 2 oraz dodatek specjalny

- w 1985 r. - 345 528,00 zł (należności razem z wyrównaniami i dodatkiem specjalnym)

- w 1986 r. - 389 405,00 zł (należności razem z wyrównaniami pomniejszone o dodatek rodzinny i specjalny)

- w 1987 r. - 432 102,00 zł (należności razem z wyrównaniami pomniejszone o dodatek rodzinny i specjalny)

- w 1988 r.-764 609,00 zł (należności razem z wyrównaniami pomniejszone o dodatek rodzinny, specjalny oraz równ. H..)

- w 1989 r.- 3 091 790,00 zł (wszystkie kwoty orócz dodatków rodzinnych

- w 1990 r.- 19 246 340,00 zł (wszystkie kwoty)

- w 1991 r. -31 614 600,00 zł.(wszystkie kwoty)

W liście uposażeń za 1986 rok została wykazana rubryka „dod. J..”, w której wykazano:

- za 01/1986 600 zł i 6600 zł

- za 02/1986 600 zł

- za 03/1986 600 zł.

Kwoty te zostały uwzględnione przez ZUS w podstawie wymiaru za 1986 rok.

W kolejnych pozycjach i listach uposażeń brak tego składnika wynagrodzenia.

Nie uwzględniono okresu 15.08.1992 – 30.04.1996 z uwagi na niepodleganie ubezpieczeniom społecznym.

Uwzględniono okresy:

- 16.09.1977 – 6.12.1991

- 1.05.1996 – 31.12.1998

-1.03.1997 – 30.04.1997

-1.07.1997 – 31.07.1997

(kopie list uposażeń – k. 38-89, pismo ZUS plus tabela – k. 135-137, pismo i zaświadczenie z dnia 26.04.2023 r. – k. 14-15, k. 20, decyzja – k. 42-42 verte plik I załączonych do sprawy akt organu rentowego, wykaz okresów – k. 39 akt ZUS, listy – k. 15-18 akt ZUS)

W dniu 01.07.2023 r. wnioskodawca złożył do ZUS wniosek o emeryturę.

W kwestionariuszu o przebytych okresach składkowych i nieskładkowych wnioskodawca nie wymienił okresu tj. od 06.12.1991 r. do 15.08.1992 r. o którego uwzględnienie do kapitału początkowego wnosił w niniejszej sprawie.

(wniosek – k. 1-6 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Decyzją z dnia 10.11.2023 r. ZUS przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od 9.07.2023 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego.

(decyzja – k. 19-21 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Wnioskodawca nie zaskarżył decyzji o przyznaniu emerytury.

(okoliczność bezsporna)

F. nieczynnych akt emerytalno – rentowych ubezpieczonego w ramach (...) została przekazana do zniszczenia,

(pismo – k. 122)

Sąd Okręgowy dokonał następującej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i zważył, co następuje:

Odwołanie zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

W niniejszym postępowaniu pod rozwagę Sądu poddana została ocena prawidłowości decyzji ZUS z dnia 07.09.2023 roku.

Stosownie do art. 173 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2025.1749 tj) dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy na dzień wejścia w życie ustawy.

Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia ustalone zgodnie z art. 26 ust. 3 dla osób w wieku 62 lat (ust. 2).

Zgodnie z art. 174 ust. 1 ustawy kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12.

Przepis ust. 2 art. 174 stanowi, że przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:

1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6;

2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;

3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-3 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2, to jest w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych.

W myśl ust. 3 w/w przepisu podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się przed dniem przed dniem 1 stycznia 1999 roku.

Według ust. 3b w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 2013 roku (w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 21 czerwca 2013 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) jeżeli okres wskazany do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego jedynie przez część miesięcy tego roku, do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w art. 15 ust. 3, w okresie tego roku do przeciętnego wynagrodzenia, przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu.

Natomiast w myśl ust. 7 analizowanego przepisu do obliczenia kapitału początkowego przyjmuje się kwotę bazową wynoszącą 100 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w II kwartale kalendarzowym 1998 roku. Ustęp 8 powyższego przepisu stanowi, że przy obliczaniu kapitału początkowego część kwoty bazowej wynoszącej 24 % tej kwoty mnoży się przez współczynnik proporcjonalny do wieku ubezpieczonego oraz okresu składkowego i nieskładkowego osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku.

Zgodnie natomiast z treścią ust. 8 przy obliczaniu kapitału początkowego część kwoty bazowej wynoszącej 24% tej kwoty mnoży się przez współczynnik proporcjonalny do wieku ubezpieczonego oraz okresu składkowego i nieskładkowego osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku, według wskazanego w nim wzoru.

W tym miejscu należy wskazać, iż zgodnie z § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postepowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. z 2011 r., Nr 237, poz. 1412) środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia.

Niemniej jednak przepisy w/w rozporządzenia regulującego postępowanie o świadczenia emerytalno - rentowe przed organem rentowym, zawierające ograniczenia dowodowe, nie mają zastosowania w postępowaniu sądowym, opartym na zasadzie swobodnej oceny dowodów (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r. w sprawie I UK (...)).

W trakcie postępowania dowodowego w sprawach z ubezpieczenia społecznego, mogą być przeprowadzane wszelkie dowody przewidziane przepisami kodeksu postępowania cywilnego, w tym także dowód z zeznań świadków, w celu udowodnienia wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia (odmiennie niż w trakcie postępowania przed organem rentowym), ale wiarygodność i moc wszystkich dowodów jest oceniana przez Sąd według jego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2007 r., III AUa 482/07).

Nie budzi jednocześnie wątpliwości sądu, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza zawsze zaskarżona decyzja. Zgodnie bowiem z art. 476 § 2 k.p.c., sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych jest sprawa, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego. Zakres kognicji sądu i przedmiot rozpoznania sądowego wyznacza zatem treść decyzji organu rentowego. Decyzja zapada po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, a w późniejszym postępowaniu, wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, zgodnie z systemem orzekania w sprawach z tego zakresu, sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji. W sprawie, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego, przedmiot sporu nie może więc wykraczać poza treść tej decyzji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. akt III UK 44/09, postanowienie z dnia 13 października 2009 r., sygn. akt II UK 234/(...)).

Wnioskodawca zaskarżył w niniejszym postępowaniu wyłącznie decyzję o ponownym ustaleniu wartości kapitału początkowego, a nie decyzję o przyznaniu emerytury. Tymczasem podniesiony przez niego zarzut dotyczący skontrolowania przez sąd prawidłowości zastosowania względem niego tablic trwania życia, na podstawie których ustala się wskaźnik - średnie dalsze trwanie życia mógłby mieć wpływ na ustalenie wysokości należnej mu emerytury. Emerytura wnioskodawcy została ustalona decyzją z dnia 10.11.2023 r. Wnioskodawca nie odwołał się od tej decyzji. Powyższe oznacza, że przy rozpatrywaniu odwołania od decyzji z dnia 07.09.2023 roku, a dotyczącej ponownego ustalenia wartości kapitału początkowego Sąd jest związany ostateczną decyzją o przyznaniu emerytury z 10.11.2023 r. Wyklucza to zatem możliwość ustalenia prawidłowości obliczenia emerytury w ramach odwołania od decyzji o wysokość kapitału początkowego z art. 173-174 ustawy, w tym wskaźnika średniego dalszego trwania życia .

Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy. Przy ustalaniu wysokości kapitału organ rentowy przyjmuje identyczny dla wszystkich ubezpieczonych (kobiet i mężczyzn) wiek emerytalny 62 lat, wskazany w art. 173 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS.

Przepisy prawa z zakresu ubezpieczeń społecznych są przepisami bezwzględnie obowiązującymi, a zatem przy ich stosowaniu ani organ rentowy ani sąd nie mogą mieć na uwadze zasad współżycia społecznego; przepisy te muszą być bezwzględnie przestrzegane w stosunku do wszystkich nawet, jeśli jawią się one osobie zainteresowanej jako subiektywnie niesprawiedliwe (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 20 lutego 2013 r., III AUa (...)/12, Ł. nr (...)).

W przypadku skarżącego średnie dalsze trwanie życia 209 miesięcy zostało ustalone prawidłowo zgodnie z Tablicą średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn, stanowiącą załącznik do Komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 25 marca 1999 r. w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn (M. P. z 1999 r. Nr 12, poz. 173), tj. 209 miesięcy. Średnie dalsze trwanie życia to wielkość statystyczna, która określa przeciętny okres, jaki zazwyczaj, statystycznie upływa od ustalenia prawa do emerytury do dnia śmierci ubezpieczonego. Wyrażane jest w miesiącach i ustalane wspólnie dla kobiet i mężczyzn. Okres ten wynika z komunikatu prezesa GUS w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn, ogłaszanego corocznie w terminie do 31 marca w Monitorze Polskim. Ogłoszone w ten sposób tablice średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn mają zastosowanie do emerytur na przyszłość (przyznawanych od 1 kwietnia do 31 marca następnego roku).

W toku postępowania wnioskodawca kwestionował także pominięcie przez ZUS przy ustalaniu wartości kapitału początkowego okresu tj. 06.12.1991 r. do 15.08.1992 r. Zaznaczyć należy, że w kwestionariuszu dotyczącym okresów składkowych i nieskładkowych dołączonym do wniosku o emeryturę z 10.07.2023 r. ubezpieczony nie ujawnił tegoż okresu pracy, nie dołączył też żadnych dowodów na wykazanie tego okresu. Dopiero w niniejszym postępowaniu wnioskodawca domagał się jego uwzględnienia podnosząc, że organ rentowy w żaden sposób nie określił czy należy on do okresów składkowych czy nieskładkowych. Przy czym skoro wnioskodawca żąda uwzględnienia tego okresu, to na nim spoczywa ciężar wykazania, czym zajmował się w tym okresie i czy można ten okres zakwalifikować jako okres składkowy czy nieskładkowy.

W myśl przepisu art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. to strony mają obowiązek dawać wyjaśnienia, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i przedstawiać dowody. Ewentualne ujemne skutki nie przedstawienia dowodu obciążają stronę, która nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku – por. wyrok SN z 18.12.1997 r. II UKN 418/97 OSNAP 1998/22/661.

Adresatem normy zawartej w art. 3 nie jest więc sąd, lecz strony, nie można zatem zarzucić, że sąd ją naruszył (wyrok SN z dnia 15 lipca 1999 r., I CKN 415/99, LEX nr 83805, oraz wyrok SN z dnia 11 grudnia 1998 r., II CKN 104/98, LEX nr 50663). Ponadto przy uwzględnieniu ogólnej zasady procesowej, że strony obowiązane są zaofiarować sądowi dowody potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy, a przy tym dawać wyjaśnienia zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek - nieuzasadniona odmowa strony, stwarzająca przeszkodę stawianą przez nią w przeprowadzeniu dopuszczalnego dowodu - może być przez sąd oceniona bardzo negatywnie dla strony odmawiającej przy analizowaniu w sprawie ostatecznego wyniku postępowania dowodowego (wyrok SN z dnia 14 lutego 1996 r., II CRN 197/95, Prok. i Pr.-wkł. 1996, nr 7-8, poz. 43).

Ubezpieczony dla wykazania tego okresu nie zaoferował żadnych środków dowodowych poza swoimi gołosłownymi twierdzeniami, zresztą w żaden sposób nie sprecyzowanymi, które jednak nie mogą zostać uznane za wystarczające dla uznania, że okres ten winien podlegać uwzględnieniu do kapitału początkowego. W tym okresie nie prowadził jeszcze działalności gospodarczej, brak też dowodu, aby w tym czasie pobierał już rentę inwalidzką wojskową. Z ustaleń wynika, że legitymację rencisty wojskowego wydano ubezpieczonemu na okres 21.05.1993 – 30.04.1996 r, dysponował wkładką do książki zdrowia wystawioną od dnia 5.01.1993, z której wynikało, że jest uprawniony do dnia 30.04.1996 r do wojskowej pomocy leczniczej na podstawie przepisów o zaopatrzeniu żołnierzy i ich rodzin. Brak jest możliwości ustalenia daty pewnej rozpoczęcia pobierania renty, wobec zniszczenia dokumentacji rentowej w związku z upływem czasu.

Biorąc pod uwagę regulacje prawne związane z tym, że wnioskodawca był żołnierzem zawodowym oraz został zwolniony ze służby w związku z utratą zdolności do jej wykonywania, to zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 17.12.1974 r o uposażeniu żołnierzy /Dz.U. z 1974 poz. 282 ze zm. w kształcie obowiązującym w dacie zwolnienia ze służby/, ust. 1 pkt. 1,żołnierzom zwolnionym z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy, przysługiwało co miesiąc przez okres roku po zwolnieniu ze służby uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Uposażenie określone w ust. 1 pkt 1 podlega zmniejszeniu według zasad ustalonych dla zmniejszania emerytur w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, jeżeli żołnierz po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej uzyskuje wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia lub dochód z innych źródeł (ust.4).

W ocenie Sądu wypłata tego rodzaju uposażenia wynika z zestawienia należności pieniężnych, zgodnie z którym ubezpieczony był uprawniony do otrzymania:

- pełnej odprawy

- ekwiwalentu pieniężnego za 30 dni urlopu wypoczynkowego za 1991 nie wykorzystanego z powodu zwolnienia lekarskiego

- uposażenia miesięcznego przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby zawodowej /bez określenia kwoty/.

Przy przyjęciu, iż takie uposażenia pobierał, to podnieść należy, że roczny okres pobierania przez żołnierza zwolnionego z zawodowej służby wojskowej uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym przewidzianego w art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, nie stanowi okresu składkowego w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ani okresu nieskładkowego wymienionego w art. 7 tej ustawy, a tym samym nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do emerytury. Jeżeli prawodawca w przypadku żołnierzy zaliczył jak okres składkowy (art. 6 ust. 1 pkt 4 u.e.r.f.u.s.) okres czynnej służby wojskowej w (...) lub okresy jej równorzędne albo okresy zastępczych form tej służby to tylko takie okresy mogą kwalifikowane jako okres składkowe w przypadku żołnierzy. Gdyby jego wolą byłoby poszerzanie tych okresów również o okres pobierania przedmiotowego uposażenia, to zawarłby stosowną regulację w ustawie emerytalnej, jak to uczynił właśnie w przypadku pracowników. Istnienie tej regulacji w przypadku pracowników nie jest zatem argumentem przemawiającym za rozciąganiem tej regulacji na żołnierzy pobierających uposażenia na odstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy w z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, lecz jest argumentem przemawiającym przeciwko zaliczeniu do okresów składkowych okresu pobierania uposażenia. W chwili wejścia w życie ustawy emerytalnej (1 stycznia 1999 r.) art. 18 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy już obowiązywał, a zatem ustawodawca miał tego świadomość, mimo tego nie zdecydował się na zaliczenie tego okresu do okresów składkowych bądź nieskładkowych./por. w tym zakresie wyrok SA w Katowicach z dnia 28.07.2017 r, III AUa 2023/16, wyrok SA w Białymstoku z dnia 23.09.2020 r, III Aua 364/20/.

Co do zaś nieuwzględnionego w zaskarżonej decyzji okresu od 15.08.1992 r. do 30.04.1996 r. Sąd pragnie wskazać, że co do zasady rację ma odwołujący twierdząc, że okresy prowadzenia działalności gospodarczej mogą zostać zaliczone do okresów składkowych. Faktem jest również i co wynika z ustaleń sądu - wnioskodawca od 15.08.1992 r. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą: (...) (...) Ż. R.. Problem polega jednak na tym i co sam przyznał ubezpieczony w swych zeznaniach, że we wskazanym okresie z tego tytułu nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne, ponadto w tym czasie był uprawniony do wojskowej renty inwalidzkiej.

Okres prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej może być zaliczony jako okres składkowy jedynie wówczas, gdy opłacono za ten okres składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Brak opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, skutkuje tym, że okres ten nie może zostać uwzględniony do stażu pracy.

Sąd dał wiarę zeznaniom odwołującego co do tego, że w spornym okresie prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą oraz że nie odprowadzał za siebie składek. Skoro był uprawniony – według własnych twierdzeń - wówczas do renty, to był zwolniony z obowiązku odprowadzania za siebie składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Zgodnie z art. 2 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 18.12.1976 r o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin /Dz.U.1989.46.250 t.j./ubezpieczeniu nie podlegają osoby prowadzące działalność określoną w art. 1, które:

1)są równocześnie pracownikami zatrudnionymi w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa wymiaru obowiązującego w danym zawodzie albo są objęte odrębnymi przepisami w zakresie zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego,

2)mają ustalone prawo do emerytury lub renty, chyba że zgłoszą wniosek o objęcie ubezpieczeniem.

Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, mógł się zatem zgłosić do objęcia ubezpieczeniem o charakterze dobrowolnym, czego nie wykazał.

Zatem z faktu prowadzenia działalności gospodarczej bez uiszczania za siebie składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe nie wynika możliwość zaliczenia tego okresu do kapitału początkowego.

Podstawą zaliczenia okresu prowadzenia działalności gospodarczej do ogólnego stażu pracy jest art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z nim okresem składkowym jest okres ubezpieczenia. Definicja okresu ubezpieczenia zawarta jest w art. 4 pkt 5 ww. ustawy i oznacza okres opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz okres nieopłacania składek z powodu przekroczenia w trakcie roku kalendarzowego kwoty rocznej podstawy wymiaru składek, o którym mowa w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Okres prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej może być zaliczony jako okres składkowy jedynie wówczas, gdy opłacono za ten okres składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Jeżeli składka nie została odprowadzona, to w konsekwencji brak jest podstaw do zaliczenia tego okresu niezależnie od tego, czy ta działalność była prowadzona i niezależnie od tego, że odwołujący był ustawowo zwolniony z obowiązku jej uiszczenia. Wynika to z faktu wzajemności składki i świadczenia w ubezpieczeniach emerytalnym i rentowym, na co zwracał uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 7 września 2004 r. (SK 30/03, OTK-A rok 2004, Nr 8, poz. 82) wskazując, że świadczenia emerytalno-rentowe stanowią przedmiot praw podmiotowych nabywanych przez ubezpieczonego na zasadzie wzajemności, tj. w związku z jego własnym udziałem w tworzeniu funduszu ubezpieczeniowego. Z kolei w wyroku z 24 czerwca 2008 r. (SK 16/06, OTK-A rok 2008, Nr 5, poz. 85) TK wskazał, że zasadniczą cechą ubezpieczenia społecznego jest ochrona zdolności produkcyjnych człowieka przed skutkami zdarzeń losowych oraz zasada wzajemności świadczeń pracownika odprowadzającego składki i państwa wypłacającego zasiłek w razie niemożności świadczenia pracy.

Nie jest też możliwym również uwzględnienie do kapitału początkowego tak jakby chciał tego odwołujący okresu pobierania wojskowej renty inwalidzkiej jako okresu nieskładkowego.

Wnioskodawca błędnie utożsamił prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy (wcześniej: renty inwalidzkiej) z wymienioną w przepisie art. 7 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS rentą chorobową. Zgodnie z jego treścią, okresami nieskładkowymi są okresy pobierania renty chorobowej po ustaniu zatrudnienia w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa obowiązującego w danym zawodzie lub po ustaniu obowiązku ubezpieczenia społecznego z innego tytułu.

Renta z tytułu niezdolności do pracy często popularnie nazywana jest przez osoby uprawnione do tego świadczenia "rentą chorobową", jednakże w ujęciu prawnym zestawienie tych dwóch pojęć jako tożsamych jest nieuprawnione.

Renta chorobowa wymieniona w art. 7 pkt 2 powołanej wyżej ustawy dotyczy świadczenia, które wprowadzono do systemu świadczeń ubezpieczeniowych od dnia 1 stycznia 1975 r. na mocy dodania art. 29a i art. 29b do ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 3, poz. 6 ze zm.).

Renta inwalidzka nie była rentą chorobową. Już tylko z regulacji obecnej ustawy emerytalnej o okresach składkowych i nieskładkowych jasno wynika, że renta inwalidzka a później renta z tytułu niezdolności do pracy, nie była i nie jest okresem składkowym ani okresem nieskładkowym. Również na gruncie poprzednich ustaw czy to choćby z 1968 r. czy z 1982 r. renta inwalidzka nie była takim okresem.

Tym samym, pobieranie wojskowej renty inwalidzkiej jak w przypadku wnioskodawcy nie jest okresem składkowym ani nieskładkowym o jakich mowa w art. 6 i art. 7 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie zostało bowiem w tych przepisach wymienione. Świadczenie przyznane wnioskodawcy w ocenie sądu nie jest tożsame z wymienioną w art. 7 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS „rentą chorobową” (zob. wyrok SA w Białymstoku z 28.06.2018 r., III AUa 236/18, LEX nr 2549815, Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2007 r. II SA/Sz 256/07, Ł., wyrok SA w Gdańsku z dnia 19.11.1998 roku, III AUa 1009/98, wyrok SN z dnia 21.03.2018 r, II UK 1/17)

Renta inwalidzka nie była także zaliczana do wysługi emerytalnej żołnierzy zawodowych, zgodnie bowiem z art. 8 ustawy z dnia 16.12.1972 r o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin /Dz. U. z 1983 poz. 139 tj ze zm./:

Żołnierzowi, który spełnia warunki określone w art. 7, zalicza się do wysługi emerytalnej posiadane w dniu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej okresy:

1)czynnej służby wojskowej pełnionej:

a) w (...),

b)w Armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich,

c)w innych armiach sojuszniczych w czasie wojny 1939-1945 r.,

2)służby w oddziałach, które prowadziły walkę z hitlerowskim okupantem, działających na obszarze Polski lub innych państw,

3)służby w wojskowych oddziałach ludowych w czasie wojny domowej w Hiszpanii oraz internowania w następstwie tej służby,

4)zatrudnienia,

5)równorzędne z okresami zatrudnienia,

6)zaliczalne do okresów zatrudnienia.

Okresy wymienione w ust. 1 pkt 2-6 zalicza się do wysługi emerytalnej według przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz według innych przepisów szczególnych.

Sąd zważył też, że nie było podstaw do uwzględnienia w wyliczeniu kapitału początkowego dodatku za pracę w warunkach szkodliwych, określonej w złożonym przez odwołującego dokumencie w postaci Rozkazu Dziennego Dowódcy Jednostki Wojskowej nr (...) w T. (...) w zakresie wyższym niż uwzględnionym przez ZUS. Z listy uposażeń za 1986 rok wynika, że dodatek został wypłacony w styczniu, lutym i marcu 1986 r (w styczniu wypłacono 600 zł – 6600 zł) i kwoty te zostały zaliczone wnioskodawcy do podstawy wymiaru, co wynika z zestawienia z k. 136 – rubryka razem. Nie ma dowodów wskazujących na to, że dodatek ten był wypłacany w kolejnych okresach. Określenie, że składnik ten przysługiwał wnioskodawcy od 01.10.1984 r. uniemożliwia w sposób pewny ustalenie daty końcowej jego wypłaty, tym bardziej, że listy uposażeń takiego składnika nie zawierają.

W odniesieniu z kolei do dodatkowych składników wynagrodzenia tzw. nagród rocznych osiąganych przez wnioskodawcę, wskazać należy, że były regulowane odrębnymi przepisami.

Do ustalania podstawy wymiaru kapitału początkowego i świadczeń emerytalno-rentowych przyjmuje się te składniki wynagrodzenia z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, od których istniał obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Przy ustalaniu obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się przepisy obowiązujące w okresie, z którego wynagrodzenie jest uwzględniane w podstawie wymiaru.

Należy podkreślić, że dotychczas Sąd rozpoznając sprawę – po raz pierwszy przed sądem I instancji, dokonywał oceny poszczególnych składników wynagrodzenia, biorąc pod uwagę przepisy dotyczące pracowników, skoro ubezpieczony domagał się ustalenia kapitału początkowego w związku z prawem do emerytury o charakterze powszechnym. Przy przyjęciu obowiązujących w tym zakresie przepisów odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie, o czym była mowa w uzasadnieniu sporządzonym po raz pierwszy przez Sąd Okręgowy. Mając na uwadze wytyczne Sądu Apelacyjnego Sąd dokonał oceny tych składników także pod kątem przepisów dotyczącym uposażenia żołnierzy zawodowych i ich zaopatrzenia emerytalnego.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 16.12.1972 r o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, podstawę wymiaru emerytury lub renty stanowi miesięczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami i premią oraz nagrodą roczną, należne żołnierzowi stosownie do przepisów o uposażeniu żołnierzy na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym i równowartość świadczeń w naturze.

Zgodnie zaś z cytowaną wyżej ustawą z dnia 17.12.1974 r o uposażeniu żołnierzy/ w brzmieniu w okresie otrzymywania przez wnioskodawcę spornych nagród/:

- art. 1 - Żołnierze w czynnej służbie wojskowej otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne według zasad określonych w ustawie.

- art. 2 1. Uposażenie żołnierzy składa się z uposażenia zasadniczego i dodatków. W skład uposażenia mogą również wchodzić premie.

2. Inne należności pieniężne obejmują:

1)zasiłek na zagospodarowanie w związku z powołaniem do zawodowej służby wojskowej,

2)zasiłki na utrzymanie rodziny żołnierzy niezawodowych,

3) nagrody i zapomogi,

4)należności za podróże i przeniesienia służbowe,

5)należności w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej,

6)należności pośmiertne.

- art. 3.

1. Z tytułu pełnienia służby wojskowej żołnierz otrzymuje tylko jedno uposażenie określone w ustawie.

2. Za wykonywanie czynności zleconych, wykraczających poza zwykłe obowiązki służbowe, żołnierz może otrzymywać odrębne wynagrodzenie według zasad ustalonych przez Ministra Obrony Narodowej.

- art. 4.

1. Żołnierzom mogą być przyznawane nagrody i zapomogi.

2. Zasady tworzenia i wysokość funduszów na nagrody i zapomogi określa Rada Ministrów

- art. 15.

1. Żołnierze zawodowi otrzymują dodatki do uposażenia: kwalifikacyjny, specjalny, rodzinny oraz dodatki uzasadnione szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej albo miejscem pełnienia służby.

2. Żołnierze zawodowi pełniący służbę w przedsiębiorstwach państwowych, zjednoczeniach (jednostkach równorzędnych) i zakładach produkcyjnych mogą otrzymywać premie.

Mając powyższe na uwadze, nagrody roczne stanowiły podstawę wymiaru emerytury żołnierza zawodowego, obok uposażenia zasadniczego z dodatkami i premią, w konsekwencji zatem mogły być podstawą do ustalenia kapitału początkowego.

Z ustaleń wynika, że ubezpieczony otrzymał nagrody za lata 1985,1986, 1988, 1989, 1990, 1991.

Wnioskodawcy przyznano:

-nagrodę roczną za 1985 rok – 20.888 zł /kwota wynikająca wprost z rozkazu/

- nagrodę roczną za 1986 rok – 26.750 zł /kwota wynikająca wprost z rozkazu/

- nagrodę roczną za 1988 rok – 58.032 zł /kwota wynikająca wprost z rozkazu/

- nagrodę roczną za 1989 r. w wysokości 100 % - rozkaz dzienny nr 202 z dnia 11.10.1989 r.;

- nagrodę roczną w wysokości 100 % - rozkaz dzienny nr 100 z dnia 24.05.1990 r.

Zgodnie z wytycznymi Sądu Apelacyjnego, Sąd ustalił hipotetyczną wysokość nagrody za 1989 rok w wysokości 100 procent na kwotę 168.465 zł a za 1990 rok na kwotę 1.288.063 zł.

Powyższe kwoty zostały ustalone na podstawie opinii biegłego z zakresu rachunkowości, która była pełna, logiczna i odpowiadała zakreślonej tezie dowodowej. Obliczenia zostały ustalone według algorytmu roku 1986, przy uwzględnieniu wynagrodzenia za kwiecień i wrzesień danego roku wraz z dodatkiem specjalnym i z pominięciem dodatku rodzinnego oraz nieperiodycznych nagród przy uwzględnieniu obowiązującego z tym zakresie, wskazanego w uzasadnieniu przez Sąd Apelacyjny zarządzenia MON nr 38 z dnia 1.07.1982 w sprawie nagród i zapomóg dla żołnierzy i pracowników cywilnych /Dz.urz. MON nr 46/. Strony nie zakwestionowały opinii biegłego, nie zgłaszając żadnych uwag do sposobu wyliczenia wskazanych nagród rocznych.

Natomiast wysokość nagrody za 1991 rok wynika wprost z z zaświadczenia z dnia 6.12.1991 roku o wysokości uposażenia i innych należności dla celów zaopatrzenia emerytalnego, gdzie wskazano, że nagroda roczna wypłacona za 1991 rok wyniosła 173.000 zł.

Mając powyższe na uwadze kwoty wypłaconych nagród rocznych należało uwzględnić przy obliczeniu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego. Wszystkie te nagrody były wypłacane w okresie, za który organ rentowy ustalał ten wskaźnik, zatem doliczenie dodatkowych wypłat wpłynie na jego wysokość.

Co do pozostałych nagród „za szczególne zaangażowanie” (nagroda pieniężna za duże zaangażowanie w zabezpieczeniu procesu szkolenia (…) w wysokości 20 000 zł – rozkaz dzienny nr 246 z dnia 13.12.1989 r.; nagroda pieniężna za bardzo duże zaangażowanie w adaptacji bazy szkoleniowej (…) w wysokości 30 000 zł- rozkaz dzienny nr 251 z dnia 21.12.1989 r.; nagroda pieniężna za wzorowe wykonywanie obowiązków służbowych (…) w wysokości 30 000 zł – rozkaz dzienny nr 90 z dnia 09.05.1990 r.), to biorąc pod uwagę wymienione powyżej regulacje prawne, nie stanowiły one podstawy wymiaru emerytury.

Jak wynika z wyżej cytowanych przepisów taką podstawę stanowiło:

- miesięczne uposażenie zasadnicze

- dodatki do uposażenia

- premia

- nagroda roczna.

Żołnierze zaś byli uprawnieni obok uposażenia także do innych należności pieniężnych, które nie były uwzględniane w podstawie wymiaru emerytury, bo nie są wymienione w treści art. 4 ustawy zaopatrzeniowej. Wśród innych należności pieniężnych były wymienione, m.in., nagrody. Wypłacone ubezpieczonemu świadczenia z tego tytułu nie miały charakteru stałego, brak dowodu, aby były to nagrody o charakterze premii/premii produkcyjnej (miesięcznej, kwartalnej, rocznej – taką rubrykę zawierało zaświadczenie o wysokości uposażenia i innych należności dla celów zaopatrzenia emerytalnego, z którego wynika, jakie składniki były uwzględniane w podstawie wymiaru emerytury). Ubezpieczony w żaden sposób nie wykazał, aby wypłacone nagrody miały charakter premii. A z treści rozkazów nie wynika taka okoliczność.

Choć nie było w tym zakresie ostatecznie sporu, na marginesie podnieść należy, że słusznie organ rentowy nie zaliczył także wypłacanych dodatków rodzinnych (z wyj. 1985 r, gdzie organ rentowy wskazał na swój błąd), z uwagi na to, iż także ten element nie podlegał uwzględnieniu w podstawie wymiaru emerytury (z zaświadczenia z dnia 6.12.1991 roku o wysokości uposażenia i innych należności dla celów zaopatrzenia emerytalnego wymieniono m.in., dodatek specjalny - w rubryce „dodatki do uposażenia /bez dodatku rodzinnego”, a także por. w tym zakresie uzasadnienie do wyroku SA w Białymstoku z dnia 23.09.2020 r, III AUa 364/20/

Podobnie prawidłowo uwzględniono jedynie rekompensatę wypłacaną na rzecz pracownika, a nie na innych członków rodziny, bowiem rekompensaty na członków rodziny nie były związane z indywidulanym wynagrodzeniem pracownika, którego „pochodną” jest świadczenie emerytalne. W tym zakresie również nie było sporu pomiędzy stronami. Na marginesie podnieść jedynie należy, że prawo do rekompensaty wynikało z: uchwały nr 187 Rady Ministrów z dnia 26 sierpnia 1981 r. w sprawie podwyższenia cen detalicznych niektórych artykułów żywnościowych (M.P. 1981 r. nr 22, poz. 200) i wydanego na jej podstawie Zarządzenia Ministrów Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Finansów z dnia 28 sierpnia 1981 r. w sprawie szczegółowych zasad wypłacania rekompensaty z tytułu podwyżek cen detalicznych chleba i przetworów zbożowo-mącznych oraz zasad odpłatności z tytułu korekty stawek żywnościowych (M.P. z 1981 r. nr 22, poz. 201) – została wprowadzona od 1 września 1981 r. rekompensata wzrostu kosztów utrzymania z tytułu podwyżek cen artykułów żywnościowych. Wymieniona rekompensata przysługiwała między innymi pracownikom zatrudnionym w jednostkach gospodarki uspołecznionej. Zgodnie z § 3 ust. 3 uchwały nr 187 rekompensatę tę wypłacano w wysokości 160 zł miesięcznie na osobę. Rekompensata przysługiwała za każdy miesiąc kalendarzowy

i była wypacana z góry, w terminach przewidzianych dla wypłaty wynagrodzeń. Natomiast na mocy § 8 ust. 1 pkt 2 uchwały nr 24 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1982 r. w sprawie rekompensat pieniężnych z tytułu wprowadzenia z dniem 1 lutego 1982 r. nowych cen detalicznych podstawowych artykułów żywnościowych, opału i energii (M.P. z 1982 r. nr 4, poz. 18), rekompensata dla pracownika z tytułu nowych cen detalicznych podstawowych artykułów żywnościowych objętych przydziałem kartkowym dla pracowników, którym przysługiwały zwiększone przydziały kartkowe na mięso z tytułu charakteru wykonywanej pracy lub stanu zdrowia wynosiła miesięcznie 900 zł. Oprócz tego, na mocy § 8 ust. 1 pkt 2 uchwały nr 24 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1982 r. w sprawie rekompensat pieniężnych z tytułu wprowadzenia z dniem 1 lutego 1982 r. nowych cen detalicznych podstawowych artykułów żywnościowych, opału i energii (M.P. z 1982 r. nr 4, poz. 18) pracownikom przysługiwała rekompensata z tytułu nowych cen energii, opału oraz artykułów żywnościowych nieobjętych przydziałem kartkowym. Rekompensata ta przysługiwała w zależności od podstawy wymiaru.

Pozostałe uposażenia i dodatki wynikające z list uposażeń zostały w całości uwzględnione przez organ rentowy.

Z tych wszystkich względów Sąd zmienił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. i ustalił wysokość kapitału początkowego wnioskodawcy przy przyjęciu do obliczenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego dodatkowo nagród rocznych za lata 1985, 1986, 1988, 1989, 1990, 1991 w kwotach ustalonych powyższej. Sąd nie zobowiązywał do hipotetycznego wyliczenia kapitału początkowego w najkorzystniejszej wersji, mając na względzie to, że sporne nagrody były wypłacane w okresie, za który organ rentowy dokonał wyliczenia wskaźnika, zatem dodatkowe kwoty wpłyną na jego podwyższenie, natomiast wydając decyzję w wykonaniu wyroku, organ rentowy dokona wyliczenia kapitału początkowego na nowo, a ubezpieczonemu będzie przysługiwała nowa droga odwoławcza.

W pozostałym zakresie decyzja ZUS była prawidłowa i dlatego Sąd Okręgowy na zasadzie art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie w pozostałym zakresie.

O kosztach postępowania apelacyjnego – kosztach zastępstwa procesowego wnioskodawcy, który przed Sądem Apelacyjnym korzystał z profesjonalnego zastępstwa prawnego, Sąd orzekł na podstawie art. 100 zd. 2 kpc w zw. z art. 98 § 1(1) kpc w zw. z § 9 ust. 2 w zw. z § 10 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia MS z dnia 22.10.2015 r w sprawie opłat za czynności adwokackie, przyjmując stawkę 100 %, bowiem pełnomocnik nie prowadził danej sprawy we wcześniejszym stadium postępowania, nadto uznając, że przed Sądem Apelacyjnym ubezpieczony wygrał co do zasady, a ostatecznie jego roszczenie zostało uwzględnione w znacznej części.