VIII U 947/25

Sygn. akt VIII U 947/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 lutego 2026 roku

Sąd Okręgowy w Łodzi, VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SO Monika Pawłowska-Radzimierska

Protokolant : st.sekr.sąd. Magdalena Baraniecka

po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2026 roku w Łodzi

na rozprawie

sprawy z wniosku

Z. Ł.

przeciwko

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziałowi w O.

o wysokość emerytury i rekompensatę za pracę w warunkach szczególnych bądź szczególnym charakterze

na skutek odwołania Z. Ł.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w O.

z dnia 30 stycznia 2025 roku znak (...)

z dnia 30 stycznia 2025 roku znak (...)

z dnia 18 marca 2025 roku znak (...)

z dnia 18 marca 2025 roku znak (...)

1. zmienia zaskarżone decyzje z dnia 30 stycznia 2025 roku oraz z dnia 18 marca 2025 roku i przyznaje Z. Ł. prawo do rekompensaty za pracę w szczególnym charakterze od dnia 4 stycznia 2025 roku;

2. zmienia zaskarżoną decyzję z dnia 18 marca 2025 roku w ten sposób, że zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w O. do przeliczenia emerytury Z. Ł. od dnia 1 lutego 2025 roku z uwzględnieniem prawa do rekompensaty za pracę w szczególnym charakterze;

3. umarza postępowanie w zakresie odwołania od decyzji o przyznaniu emerytury w kwocie zaliczkowej z dnia 30 stycznia 2025 roku;

4. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w O. na rzecz Z. Ł. kwotę 1080 (jeden tysiąc osiemdziesiąt) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

SSO Monika Pawłowska-Radzimierska

Sygn. akt VIII U 947/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 stycznia 2025 r. znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w O., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 13 grudnia 2024 r., przyznał N. U. zaliczkę na poczet przysługującej emerytury od 4 stycznia 2025 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego.

Do obliczenia emerytury przyjęto kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego, z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego, zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przyznano emeryturę. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, które ustalono na dzień osiągnięcia wieku emerytalnego.



kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi 785355,98 zł;



kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi (...),18 zł;



średnie dalsze trwanie życia wynosi 264,20 miesięcy;



wyliczona kwota emerytury wynosi 4816,53 zł.

Obliczenie wysokości emerytury: ((...),98 + (...),18) / 264,20 = 4816,53 zł.

Zgodnie z art. 103a ustawy emerytalnej zawieszono wypłatę emerytury, ponieważ ubezpieczona kontynuuje zatrudnienie.

(decyzja z dnia 30 stycznia 2025 r. dot. przyznania emerytury w kwocie zaliczkowej - k. 10 pliku (...) akt ZUS)

Decyzją z dnia 30 stycznia 2025 r. znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w O., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 13 grudnia 2024 r., odmówił N. U. przyznania rekompensaty. Organ odmówił przyznania rekompensaty, ponieważ w jego ocenie nie został udokumentowany 15-letni okres wykonywania zatrudnienia w szczególnym charakterze do 31 grudnia 2008 r. Jednocześnie Zakład wyjaśnił, że przedłożone przez wnioskodawczynię świadectwa pracy zawierają braki formalne i wskazał, jakie dokumenty powinna przedłożyć.

(decyzja z dnia 30 stycznia 2025 r. dot. prawa do rekompensaty - k. 12 verte - 13 pliku (...) akt ZUS)

Odwołanie od obu w/w decyzji złożyła N. U., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając je w zakresie odmowy przyznania prawa do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz ustalenia emerytury z zaniżonej wysokości, tj. jedynie w kwocie 4.813,53 zł miesięcznie.

Zaskarżonym decyzjom zarzuciła naruszenie art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych w zw. z § 4 i § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze poprzez błędne niezastosowanie i wadliwą odmowę przyznania prawa do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnym charakterze, w sytuacji gdy spełnia ku temu wszelkie przesłanki ustawowe. W konsekwencji wniosła o rozważenie uwzględniania odwołania przez organ rentowy i zmianę zaskarżonych decyzji.

(odwołanie - k. 3-9, k. 2-8 akt VIII (...))

W odpowiedzi na w/w odwołania pełnomocnik organu rentowego wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonych decyzjach. Jednocześnie Zakład wskazał, że obecnie wnioskodawczyni przedłożyła wraz z odwołaniem dokumenty, na podstawie których organ mógłby uznać okres od 1 września 1990 r. do 31 sierpnia 2001 r., jednakże staż pracy w szczególnych warunkach wynosiłby wówczas 7 lat, 7 miesięcy i 20 dni. Powyższy okres nie ma więc wpływu na prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

(odpowiedź na odwołania - k. 53-54, k. 51-52 akt VIII (...))

Zarządzeniem z dnia 16 kwietnia 2025 r. obie sprawy połączono do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (pod sygn. akt VIII (...).

(zarządzenie z dnia 16 kwietnia 2025 r. - k. 54 akt VIII (...))

Decyzją z dnia 18 marca 2025 r. znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w O., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 25 lutego 2025 r., ustalił ostateczną wysokość i podjął wypłatę emerytury N. U. od 1 lutego 2025 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia ustalone na dzień zgłoszenia wniosku o podjęcie wypłaty emerytury, tj. na dzień 25 lutego 2025 r.



kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi 787175,78 zł;



kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 487172,18 zł;



średnie dalsze trwanie życia wynosi 263,50 miesięcy;



wyliczona kwota emerytury wynosi 4836,24 zł.

Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej: ((...),7 + (...),18) / 263,50 = 4836,24 zł.

Emerytura z FUS po waloryzacji przysługuje w kwocie od 1 marca 2025 r. - 5102,23 zł

(decyzja z dnia 18 marca 2025 r. dot. ostatecznego ustalenia wysokości i podjęcia emerytury - k. 18 pliku (...) akt ZUS)

Decyzją z dnia 18 marca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w O., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 25 lutego 2025 r., na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej, odmówił N. U. przyznania rekompensaty. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją z dnia 30 stycznia 2025 r. informował, że do rozpatrzenia wniosku o rekompensatę konieczne jest przedłożenie określonych dokumentów. Ponieważ wnioskodawczyni nie przedłożyła tych dokumentów brak było podstaw do przyznania rekompensaty.

(decyzja z dnia 18 marca 2025 r. dot. prawa do rekompensaty - k. 20 verte - 21 pliku (...) akt ZUS)

Odwołanie od obu w/w decyzji złożyła N. U., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając je w zakresie odmowy przyznania prawa do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz ustalenia emerytury z zaniżonej wysokości, tj. jedynie w kwocie 5.102,23 zł miesięcznie (po waloryzacji). Zaskarżonym decyzjom zarzuciła naruszenie art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych w zw. z § 4 i § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze poprzez błędne niezastosowanie i wadliwą odmowę przyznania prawa do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnym charakterze, w sytuacji gdy spełnia ku temu wszelkie przesłanki ustawowe.

(odwołanie - k. 3-8 akt VIII U (...), k. 3-8 akt VIII U (...))

W odpowiedzi na w/w odwołania pełnomocnik organu rentowego wniósł o ich oddalenie, wywodząc jak w zaskarżonych decyzjach i odpowiedziach na odwołanie od decyzji z dnia 30 stycznia 2025 r.

(odpowiedź na odwołania - k. 11-12 akt VIII U (...), k. 10-11 akt VIII U (...))

Postanowieniami z dnia 2 czerwca 2025 r. połączono w/w sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą VIII U 947/25.

(postanowienie z dnia 2 czerwca 2025 r. - k. 14 akt VIII U (...), postanowienie z dnia 2 czerwca 2025 r. - k. 14 akt VIII U (...))

Na rozprawie z dnia 13 stycznia 2026 r. pełnomocnik ubezpieczonej oświadczył, że złożył odwołanie również od decyzji dotyczących wysokości emerytury, ponieważ wnioskodawczyni uważa, że emerytura powinna być wyższa poprzez przyznanie jej prawa do rekompensaty. W pozostałej części, co do wysokości emerytury nie zgłasza żadnych zastrzeżeń.

(stanowisko procesowe pełnomocnika ubezpieczonej e-protokół rozprawy z dnia 13 stycznia 2026 r. 00:00:48-00:04:16 - koperta k. 122)

W piśmie procesowym z dnia 20 stycznia 2026 r. (data wpływu) pełnomocnik organu rentowego oświadczył, że wskazanie w zaskarżonej decyzji daty 31 sierpnia 2008 r. zamiast 31 grudnia 2008 r. jako daty końcowej okresu spornej zatrudnienia odwołującej w Gimnazjum nr (...) stanowiło omyłkę pisarską.

(pismo procesowe - k. 122)

Na rozprawie w dniu 10 lutego 2026 r. pełnomocnik wnioskodawczyni cofnęła odwołanie od decyzji z dnia 30 stycznia 2026 r. przyznającej emeryturę w kwocie zaliczkowej od 4 stycznia 2025 r..

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

N. U. (ur. (...)) z zawodu jest nauczycielką. Ma dwójkę dzieci - F. (ur. (...)) oraz B. (ur. (...)).

(bezsporne, a nadto dokumenty w załączonych aktach osobowych wnioskodawczyni)

W dniu 13 grudnia 2024 r. ubezpieczona złożyła w organie rentowym wniosek o emeryturę wraz rekompensatą.

(wniosek z dnia 13 grudnia 2024 r. - k. 1-6 pliku (...) akt ZUS)

W konsekwencji zaskarżoną decyzją z dnia 30 stycznia 2025 r. organ rentowy przyznał N. U. zaliczkę na poczet przysługującej emerytury od 4 stycznia 2025 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Jednocześnie wypłata emerytury została zawieszona, ponieważ odwołująca kontynuowała zatrudnienie. Kolejną zaskarżoną decyzją z dnia 30 stycznia 2025 r. Zakład odmówił ubezpieczonej prawa do rekompensaty, ponieważ nie został udokumentowany 15-letni okres wykonywania zatrudnienia w szczególnym charakterze do 31 grudnia 2008 r. Organ nie uwzględnił jako pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze okresów od 12 lutego 1990 r. do 16 maja 1990 r. (SP nr (...) w O.), od 1 września 1990 r. do 31 sierpnia 2001 r. ((...) w O.) oraz od 1 września 2001 r. do 31 sierpnia 2008 r. (Gimnazjum nr (...) w O.) na stanowisku nauczyciela.

(decyzja z dnia 30 stycznia 2025 r. dot. przyznania emerytury w kwocie zaliczkowej - k. 10 pliku (...) akt ZUS, decyzja z dnia 30 stycznia 2025 r. dot. prawa do rekompensaty - k. 12 verte - 13 pliku I akt ZUS)

W dniu 25 lutego 2025 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o podjęcie wypłaty zawieszonego świadczenia wraz z rekompensatą.

(wniosek z dnia 25 lutego 2025 r. - k. 14-15 verte pliku (...) akt ZUS)

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 marca 2025 r. organ rentowy ustalił ostateczną wysokość i podjął wypłatę emerytury N. U. od 1 lutego 2025 r. Emerytura z FUS po waloryzacji przysługuje w kwocie od 1 marca 2025 r. - 5102,23 zł. Kolejną zaskarżoną decyzją z dnia 18 marca 2025 r. Zakład odmówił N. U. przyznania rekompensaty, nie uwzględniając tych samych okresów, co w decyzji z dnia 30 stycznia 2025 r.

(decyzja z dnia 18 marca 2025 r. dot. ostatecznego ustalenia wysokości i podjęcia emerytury - k. 18 pliku (...) akt ZUS, decyzja z dnia 18 marca 2025 r. dot. prawa do rekompensaty - k. 20 verte - 21 pliku I akt ZUS)

Organ rentowy w zaskarżonych decyzjach do pracy nauczycielskiej - pracy w szczególnym charakterze nie zaliczył wnioskodawczyni żadnych okresów zatrudnienia.

(bezsporne)

W okresie od 12 lutego 1990 r. do 16 maja 1990 r. wnioskodawczyni była zatrudniona na podstawie umowy o pracę jako nauczyciel w Szkole Podstawowej nr (...) im. (...) w O..

(świadectwo pracy z dnia 31 maja 1990 r. - k. 21-22, dokumenty w załączonych aktach osobowych wnioskodawczyni)

Ubezpieczona została zatrudniona Szkole Podstawowej nr (...) im. (...) w O. w pełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o pracę z dnia 24 stycznia 1990 r.

(umowa o pracę z dnia 24 stycznia 1990 r. - k. 17)

Z przedłożonego świadectwa pracy, karty wynagrodzeń oraz legitymacji ubezpieczeniowej nie wynika, aby ubezpieczona w w/w okresie korzystała z urlopu bezpłatnego, urlopu macierzyńskiego, urlopu dla poratowania zdrowia, urlopu szkoleniowego, urlopu ma dalsze kształcenia, a także, żeby przebywała w stanie nieczynnym.

(świadectwo pracy z dnia 31 maja 1990 r.- k. 21-22, legitymacja ubezpieczeniowa - k. 13-16, karta wynagrodzeń - k. 23, k. bez numeru akt osobowych wnioskodawczyni)

W okresie od 5 czerwca 1990 r. do 31 sierpnia 1990 r. odwołująca była zarejestrowana jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w T..

(zaświadczenie o pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych - k. 24)

W okresie od 1 września 1990 r. do 31 sierpnia 2001 r. skarżąca pracowała w Szkole Podstawowej nr (...) im. P. A. w O.. Została zatrudniona w pełnym wymiarze godzin zajęć dydaktyczno - wychowawczych w oparciu o umowę o pracę z dnia 31 sierpnia 1990 r.

(zaświadczenie z dnia 30 sierpnia 2019 r. - k. 31, zaświadczenie z dnia 26 maja 2025 r. - k. 73, umowa o pracę z dnia 31 sierpnia 1990 r. - k. 18-19, dokumenty w załączonych aktach osobowych wnioskodawczyni)

W w/w okresie skarżąca nie wykonywała pracy od 30 listopada do 4 grudnia 1992 r. (choroba), od 13 września do 17 września 1993 r. (opieka na dziecko), od 14 grudnia do 17 grudnia 1993 r. (opieka na dziecko), od 18 grudnia do 22 grudnia 1993 r. (opieka na dziecko), od 16 marca do 18 marca 1994 r. (opieka na dziecko), od 20 października do 28 października 1994 r. (opieka na dziecko), od 27 marca do 31 marca 1995 r. (opieka na dziecko), od 28 kwietnia do 30 kwietnia 1997 r. (opieka na dziecko), od 7 października do 10 października 1997 r. (opieka na dziecko), od 23 marca do 27 marca 1998 r. (choroba), od 28 marca do 17 grudnia 1998 r. (ciąża), od 18 grudnia 1998 r. do 21 kwietnia 1998 r. (urlop macierzyński), od 22 kwietnia do 25 czerwca 1999 r. (choroba) oraz od 1 września 1999 r. do 31 sierpnia 2001 r. (urlop wychowawczy).

(zaświadczenie z dnia 26 maja 2025 r. - k. 73)

W okresie od 1 września 2001 r. do 31 sierpnia 2019 r. skarżąca była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu na podstawie umowy o pracę w Gimnazjum nr (...). (...) w O.. Wnioskodawczyni została przeniesiona do tej szkoły na własną prośbę.

(świadectwo pracy - k. 41-42, pismo - k. 20. , dokumenty w załączonych aktach osobowych wnioskodawczyni)

W w/w okresie ubezpieczona od 5 do 6 września 2016 r. oraz od 14 do 15 lutego 2018 r. przebywała na urlopie bezpłatnym, a od 1 września 2009 r. do 12 lutego 2010 r. korzystała z urlopu zdrowotnego. Okresy nieskładkowe przypadające w okresie zatrudnienia to: od 12 maja 2008 r. do 21 maja 2008 r., od 2 lutego 2009 r. do 19 czerwca 2009 r., od 19 listopada 2010 r. do 27 listopada 2010 r., od 7 września 2017 r. do 8 września 2017 r., od 26 lutego 2018 r. do 28 lutego 2018 r. oraz od 9 stycznia 2019 r. do 16 stycznia 2019 r.

(świadectwo pracy - k. 41-42, karty wynagrodzeń- k. 43-51, dokumenty w załączonych aktach osobowych wnioskodawczyni)

Pracując w Gimnazjum nr (...) im. (...) w O. wnioskodawczyni nie przebywała w stanie nieczynnym, nie korzystała z urlopu dla poratowania zdrowia, nie urodziła dziecka, nie korzystała z urlopu macierzyńskiego ani wychowawczego, nie korzystała z urlopu na dalsze kształcenie, nie korzystała z urlopu bezpłatnego, ani długotrwałego zwolnienia lekarskiego. Ubezpieczona miała wtedy małe dziecko, syn chorował, ale mimo to ona była w szkole, nie korzystała wtedy ze zwolnień lekarskich. Skarżąca miała dobre zdrowie.

(zeznania świadka T. Ł. e-protokół rozprawy z dnia 13 stycznia 2026 r. 00:18:32-00:23:34 - koperta k. 122)

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności o dokumenty zawarte w aktach niniejszej sprawy, w załączonych do akt sprawy aktach ZUS, przedłożonej dokumentacji osobowej ubezpieczonej oraz na podstawie osobowych źródeł dowodowych w postaci zeznań świadka T. Ł..

W ocenie Sądu zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, iż wnioskodawczyni pracowała w spornych okresach, tj. od 12 lutego 1990 r. do 16 maja 1990 r. w Szkole Podstawowej nr (...) w O., od 1 września 1990 r. do 31 sierpnia 2001 r. w Szkole Podstawowej nr (...) w O., a od 1 września 2001 r. do 31 sierpnia 2008 r. w Gimnazjum nr (...) w O. jako nauczyciel oraz nie pozostawia wątpliwości, co okresów przerw w pracy w w/w szkołach. Powyższe zostało ustalone na podstawie zgromadzonej dokumentacji, a w odniesieniu do zatrudnienia w Gimnazjum nr (...) w O. również w oparciu o zeznania świadka T. Ł., korelujące z w/w dokumentacją. Należy stwierdzić, że przesłuchany świadek to osoba obca dla wnioskodawczyni. Była ona jej współpracowniczką w spornym okresie, dysponuje więc wiedzą o nieobecnościach skarżącej w pracy. Świadek wprost przyznała, że nawet kiedy przebywała na zwolnieniach lekarskich miała stały kontakt z odwołującą. Tym samym zdaniem Sądu, przeprowadzone postępowanie dowodowe umożliwiało wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, odwołania zasługują na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, iż zgodnie z treścią przepisu art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 z późn. zm., dalej: ustawa o emeryturach i rentach z FUS, ustawa emerytalna), dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne, lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy.

Stosownie do art. 174 ust. 1 tejże ustawy, kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Zgodnie z ust. 2, przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:

1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6;

2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;

3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-4 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2.

Zgodnie z ust. 3 przywołanego artykułu, podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r.

Według ust. 3b w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 2013 roku (w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 21 czerwca 2013 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) jeżeli okres wskazany do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego jedynie przez część miesięcy tego roku, do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w art. 15 ust. 3, w okresie tego roku do przeciętnego wynagrodzenia, przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu.

Natomiast w myśl ust. 7 analizowanego przepisu do obliczenia kapitału początkowego przyjmuje się kwotę bazową wynoszącą 100 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w II kwartale kalendarzowym 1998 roku. Ustęp 8 powyższego przepisu stanowi, że przy obliczaniu kapitału początkowego część kwoty bazowej wynoszącej 24 % tej kwoty mnoży się przez współczynnik proporcjonalny do wieku ubezpieczonego oraz okresu składkowego i nieskładkowego osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku.

Zgodnie natomiast z treścią ust. 8 przy obliczaniu kapitału początkowego część kwoty bazowej wynoszącej 24% tej kwoty mnoży się przez współczynnik proporcjonalny do wieku ubezpieczonego oraz okresu składkowego i nieskładkowego osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku, według wskazanego w nim wzoru.

Z kolei w myśl art. 15 ust. 1 powyższej ustawy podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z uwzględnieniem ust. 6 i art. 176. Natomiast stosownie do brzmienia ust. 2a tego samego przepisu, jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy. Z kolei na postawie ust. 6 omawianego przepisu na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu.

Jak stanowi art. 15 ust. 4 w/w ustawy w celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty:

1. oblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w ust. 3, w okresie każdego roku z wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych,

2. oblicza się stosunek każdej z tych sum kwot do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia, ogłoszonej za dany rok kalendarzowy, wyrażając go w procentach, z zaokrągleniem do setnych części procentu,

3. oblicza się średnią arytmetyczną tych procentów, która, z zastrzeżeniem ust. 5, stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty, oraz

4. mnoży się przez ten wskaźnik kwotę bazową, o której mowa w art. 19, przy czym wskaźnik wysokości podstawy wymiaru nie może być wyższy niż 250%, jednakże przy ponownym przeliczeniu wysokości emerytury należy mieć na względzie, iż zgodnie z art. 111 ust. 2 ustawy uwzględnia się kwotę bazową ostatnio przyjętą do obliczenia świadczenia.

W związku z treścią zacytowanych przepisów można stwierdzić, iż kwota kapitału początkowego zależy od długości udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych przebytych przed 1 stycznia 1999 rokiem, podstawy wymiaru oraz współczynnika proporcjonalnego do wieku ubezpieczonego, który służy do obliczenia tzw. części socjalnej.

Przytoczone zasady postępowania – w świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2003 roku w sprawie o sygn. III UZP 2/03 (OSNP 2003/14/338) - tak przy ustalaniu prawa do świadczenia, jak i jego przeliczaniu, pozwalają na ogólną uwagę, iż zamiarem ustawodawcy było umożliwienie ubezpieczonym dokonanie wyboru, w ramach prawa, najkorzystniejszego z ich punktu widzenia okresu, z którego podstawa wymiaru składek ubezpieczeniowych, będzie stanowić podstawę wymiaru świadczenia.

Z kolei ogólne zasady nabywania prawa do emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, a więc dla osób takich jak ubezpieczony, określa przepis art. 24 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184.

Stosownie natomiast do treści art. 25 ust 1 ustawy emerytalnej, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa wart 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.

Zgodnie zaś z art. 26 ust 1 ustawy emerytalnej, emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183. W ust. 2 wskazano, ze wiek ubezpieczonego w dniu przejścia na emeryturę wyraża się w ukończonych latach i miesiącach. Średnie dalsze trwanie życia ustala się wspólnie dla mężczyzn i kobiet oraz wyraża się w miesiącach (ust. 3). Przy czym w ust. 4 i 5 wskazano, że tablice trwania życia ogłasza w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej (...) corocznie w terminie do dnia 31 marca Prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Tablice, o których mowa w ust. 4, są podstawą przyznawania emerytur na wnioski zgłoszone od dnia 1 kwietnia do dnia 31 marca następnego roku kalendarzowego.

Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że zasadą obowiązującą przy ustalaniu wysokości emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. jest zasada zdefiniowanej składki, zgodnie z którą wysokość świadczenia zależy z jednej strony od sumy składek emerytalnych jakie zostały zgromadzone na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS za okres poczynając od 1 stycznia 1999 r., zaś z drugiej od wysokości kapitału początkowego, tj. od kwoty ustalonej oddzielnie dla każdego ubezpieczonego według ustalonego przez ustawodawcę wzoru, odzwierciedlającej w przybliżeniu stan jego konta ubezpieczeniowego za okres do 31 grudnia 1998 r.

Zgodnie zaś z dyspozycją art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1696 z późn. zm., dalej: ustawa o emeryturach pomostowych) ustawa określa warunki nabywania prawa do emerytur i rekompensat przez niektórych pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, zwanych "emeryturami pomostowymi", o których mowa w art. 24 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, (...) i (...) oraz z 2024 r. poz. 834, 858 i 1243).

Stosownie do treści art. 2 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata jest to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

W myśl art. 21 ust. 1 w/w ustawy, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Przesłanka negatywna została zawarta w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Jest nią nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych.

W art. 23 ust. 1 ww. ustawy postanowiono, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę.

Rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o których mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (art. 23 ust. 2 ww. ustawy). Jako dodatek do kapitału początkowego, razem z kapitałem początkowym podlega waloryzacjom.

Zgodnie z § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) nauczyciel, wychowawca lub inny pracownik pedagogiczny wykonujący pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 pkt 1-7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 1982 r. Nr 3, poz. 19, Nr 25, poz. 287, Nr 31, poz. 214 i z 1983 r. Nr 5, poz. 33), określoną w tej ustawie jako praca zaliczona do (...) kategorii zatrudnienia, nabywa prawo do emerytury na zasadach określonych w § 4 i jest uważany za wykonującego prace w szczególnym charakterze.

W przedmiotowej sprawie ostatecznie spornym było prawo wnioskodawczyni do rekompensaty wpływające na wysokość przyznanej emerytury (najpierw w decyzji zaliczkowej, a następnie ostatecznej). Jednocześnie nie było kwestionowanym, że odwołująca nie nabyła prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

W ocenie organu rentowego wnioskodawczyni nie legitymuje się jednak 15 letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zakład nie uwzględnił odwołującej okresu zatrudnienia od 12 lutego 1990 r. do 16 maja 1990 r. w Szkole Podstawowej nr (...) w O., od 1 września 1990 r. do 31 sierpnia 2001 r. w Szkole Podstawowej nr (...) w O. oraz od 1 września 2001 r. do 31 sierpnia 2008 r. w Gimnazjum nr (...) w O., wskazując na braki w dokumentacji. Z powyższym stanowiskiem nie zgodziła się ubezpieczona, która składając odwołania przedłożyła dodatkowe dokumenty z w/w szkół.

Jednocześnie należy mieć na względzie, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2020 r., III UZP 3/20 (OSNP 2021, nr 3, poz. 29) przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, warunkującego prawo do rekompensaty na podstawie art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1924), nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (art. 32 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 53 z późn. zm.).

Po zapoznaniu się z odwołaniem organ rentowy stanął na stanowisku, że mógłby uznać okres zatrudnienia w Szkole Podstawowej nr (...) w O. od 1 września 1990 r. do 31 sierpnia 2001 r., jako okres pracy w warunkach szczególnych, jednakże staż pracy w szczególnych warunkach wynosiłby wówczas 7 lat, 7 miesięcy i 20 dni. Powyższy okres nie miałby więc wpływu na prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Organ uznał zatem ten okres jako bezsporny. Jednak w ocenie Sądu Okręgowego, mając na względzie okresy, w których wnioskodawczyni nie wykonywała pracy, tj. od 30 listopada do 4 grudnia 1992 r. (5 dni) (choroba), od 13 września do 17 września 1993 r. (5 dni) (opieka na dziecko), od 14 grudnia do 17 grudnia 1993 r. (4 dni) (opieka na dziecko), od 18 grudnia do 22 grudnia 1993 r. (5 dni) (opieka na dziecko), od 16 marca do 18 marca 1994 r. (3 dni) (opieka na dziecko), od 20 października do 28 października 1994 r. (9 dni) (opieka na dziecko), od 27 marca do 31 marca 1995 r. (5 dni) (opieka na dziecko), od 28 kwietnia do 30 kwietnia 1997 r. (3 dni) (opieka na dziecko), od 7 października do 10 października 1997 r. (4 dni) (opieka na dziecko), od 23 marca do 27 marca 1998 r. (5 dni) (choroba), od 28 marca do 17 grudnia 1998 r. (8 miesięcy 20 dni) (ciąża), od 18 grudnia 1998 r. do 21 kwietnia 1998 r. (4 miesiące 4 dni) (urlop macierzyński), od 22 kwietnia do 25 czerwca 1999 r. (2 miesiące 4 dni) (choroba) oraz od 1 września 1999 r. do 31 sierpnia 2001 r. (2 lata) (urlop wychowawczy) Zakład powinien uwzględnić odwołującej do stażu pracy w szczególnych warunkach 8 lat, 0 miesięcy i 12 dni.

Ponadto w ocenie Sądu, do pracy w szczególnych warunkach, Zakład powinien zaliczyć ubezpieczonej również zatrudnienie w Szkole Podstawowej nr (...) w O., w której skarżąca świadczyła pracę od 12 lutego 1990 r. do 16 maja 1990 r. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby odwołująca w w/w okresie korzystała z urlopu bezpłatnego, urlopu macierzyńskiego (pierwsze dziecko urodziła bowiem (...)), urlopu dla poratowania zdrowia, urlopu szkoleniowego, urlopu na dalsze kształcenie, a także nie wynika, by przebywała w stanie nieczynnym. Organ rentowy zaś nie udowodnił powyższego w toku postępowania.

A zatem przyjąć należało, że pracując w Szkole Podstawowej nr (...) w O. wnioskodawczyni przez 3 miesiące i 5 dni była zatrudniona w szczególnych warunkach.

Przechodząc dalej, w ocenie Sądu okres zatrudnienia odwołującej w Gimnazjum nr (...) w O. także powinien zostać uwzględniony przy ustalaniu prawa skarżącej do rekompensaty, a więc Zakład powinien uwzględnić okres od 1 września 2001 r. do 31 grudnia 2008 r. W ocenie Sądu przedłożone świadectwo jest prawidłowe i nie zawiera żadnych braków. Uwzględnione zostały w nim zarówno urlopy bezpłatne, okres urlopu dla poratowania zdrowia, jak i okresy nieskładkowe. Nie sposób zatem zgodzić się z organem, że powyższy okres nie może zostać uwzględniony, ponieważ dokumentacja nie jest pełna. Należy mieć przy tym na względzie, że brak jest możliwości uzyskania zaświadczenia od w/w pracodawcy dotyczącego okresów nieobecności odwołującej w pracy, ponieważ gimnazja zostały zlikwidowane. Co więcej, z zeznań świadka T. Ł., która pracowała z wnioskodawczynią w spornym okresie wprost wynika, iż ubezpieczona przed 1 stycznia 2009 r. nie przebywała w stanie nieczynnym, nie korzystała z urlopu dla poratowania zdrowia, nie urodziła dziecka, nie korzystała z urlopu macierzyńskiego ani wychowawczego, nie korzystała z urlopu na dalsze kształcenie, nie korzystała z urlopu bezpłatnego, ani długotrwałego zwolnienia lekarskiego. Powyższa okoliczność wynika również z analizy pełnej dokumentacji osobowej wnioskodawczyni uzyskanej w toku trwania przedmiotowego postępowania. W konsekwencji organ powinien uwzględnić skarżącej kolejne 7 lat, 3 miesiące i 21 dni do pracy w szczególnych warunkach.

Tym samym nie ulega wątpliwości, że wnioskodawczyni pracowała w szczególnych warunkach przez ponad wymagane 15 lat takiej pracy (nawet przy przyjęciu wyliczenia organu rentowego za okres zatrudnienia w Szkole Podstawowej nr (...) w O. w wysokości 7 lat 7 miesięcy i 20 dni) oraz, że spełnione zostały wszystkie pozostałe przesłanki do nabycia przez skarżącą prawa do rekompensaty przewidzianej w art. 21 ust. 1 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

W efekcie Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżone decyzje i orzekł, jak w punkcie pierwszym i drugim.

Na rozprawie w dniu 10 lutego 2026 r. pełnomocnik wnioskodawczyni cofnęła odwołanie od decyzji z dnia 30 stycznia 2026 r. przyznającej emeryturę w kwocie zaliczkowej od 4 stycznia 2025 r..

Zgodnie z art. 355 k.p.c. sąd umorzy postępowanie, jeżeli powód ze skutkiem prawnym cofnął pozew, strony zawarły ugodę lub została zatwierdzona ugoda zawarta przed mediatorem albo z innych przyczyn wydanie wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne.

W myśl art. 203 § 1 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia - aż do wydania wyroku. § 2 powyższego artykułu stanowi natomiast, że pozew cofnięty nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. Na żądanie pozwanego powód zwraca mu koszty, jeżeli sąd już przedtem nie orzekł prawomocnie o obowiązku ich uiszczenia przez pozwanego. Natomiast zgodnie z § 3 cytowanego przepisu w razie cofnięcia pozwu poza rozprawą przewodniczący odwołuje wyznaczoną rozprawę i o cofnięciu zawiadamia pozwanego, który może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o przyznanie kosztów. Gdy skuteczność cofnięcia pozwu zależy od zgody pozwanego, niezłożenie przez niego oświadczenia w tym przedmiocie w powyższym terminie uważa się za wyrażenie zgody.

Przy czym sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa (§ 4 cyt. przepisu).

Przy tym – zgodnie z art. 469 k.p.c. – sąd uzna zawarcie ugody, cofnięcie pozwu, sprzeciwu lub środka odwoławczego oraz zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia za niedopuszczalne także wówczas, gdyby czynność ta naruszała słuszny interes pracownika lub ubezpieczonego.

Przytoczone przepisy mają zastosowanie również do postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych na podstawie art. 13 § 2 k.p.c.

Cofnięcie pozwu (analogicznie odwołania) należy do uprawnień powoda (odwołującego się) i jest wyrazem jego prawa do dysponowania przedmiotem procesu oraz przejawem odwołalności czynności procesowych.

W ocenie tutejszego Sądu cofnięcie wskazanego wyżej odwołania w niniejszej sprawie przez płatnika składek należało uznać za prawnie skuteczne. Sąd uznał, iż cofnięcie odwołania w niniejszej sprawie nie jest sprzeczne z prawem, z zasadami współżycia społecznego, nie zamierza do obejścia prawa, ani nie narusza słusznego interesu odwołującego.

Z tych też względów zgodnie z treścią art. 355 k.p.c. postępowanie w sprawie podlegało umorzeniu (punkt 3 sentencji wyroku).

W przedmiocie kosztów procesu Sąd Okręgowy orzekł w punkcie czwartym sentencji wyroku, na podstawie art. 98 k.p.c., a wysokość wynagrodzenia pełnomocnika wnioskodawczyni ustalił zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.) - przy uwzględnieniu, że każda z trzech połączonych spraw ( w których Sąd orzekał merytorycznie) zachowała swoją odrębność, albowiem decyzja o ich łącznym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu miała jedynie charakter techniczny. O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c.