VIII U 752/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 czerwca 2026 roku

Sąd Okręgowy w Łodzi – VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym:

Przewodniczący – sędzia Anna Przybylska

Protokolant –starszy sekr.sąd. Wiktoria Furmaniak

po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 roku w J.

na rozprawie

sprawy z odwołania M. H.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w H.

z udziałem N. H.

o podleganie ubezpieczeniom

na skutek odwołania M. H. od decyzji z dnia 16.01.2026 roku numer (...)

oddala odwołanie.

Sygn. akt VIII U 752/26

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16.01.2026 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. stwierdził, że U. V. (2) u płatnika składek C. V.:

- podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność od 25.10.2018 r. do 11.08.2020 r.;

- nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu jako pracownik od 25.10.2018 r.

W ocenie Zakładu, przeprowadzone postępowanie dowodowe przed organem potwierdziło, że U. V. (2) w spornym okresie powinna podlegać ubezpieczeniom społecznym jako osoba współpracująca ze C. V. – mężem prowadzącym działalność gospodarczą, a nie jako pracownik. Razem prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, a czynności wykonywane przez U. V. (1) na rzecz płatnika – C. V. miały bezpośrednie i realne przełożenie na stan majątkowy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.

(decyzja – k. 62-67 verte załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła ubezpieczona U. V. (2) wnosząc o jej zmianę i stwierdzenie, że od 25.10.2018 r. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek C. V.; ewentualnie w razie nieuwzględniania powyższego wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ rentowy.

Zaskarżonej decyzji ubezpieczona zarzuciła:

1. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, polegające na automatycznym zakwalifikowaniu mnie jako osoby współpracującej wyłącznie z uwagi na fakt zawarcia małżeństwa, przy jednoczesnym pominięciu rzeczywistego charakteru wykonywanej przeze nią pracy;

2. naruszenie art. 22 § 1 Kodeksu pracy, poprzez błędne przyjęcie, że brak bieżącego nadzoru pracodawcy wyklucza istnienie stosunku pracy, mimo że zakres obowiązków miał charakter wyodrębniony, stały i realizowany na rzecz działalności gospodarczej płatnika;

3. błędne ustalenia faktyczne, polegające na przyjęciu, że działalność gospodarcza płatnika składek była faktycznie zaprzestana z dniem 11.08.2020 r., wyłącznie na podstawie faktu administracyjnego wymeldowania, bez uwzględnienia rzeczywistego sposobu korzystania z lokalu i kontynuowania działalności;

4. naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez pominięcie znaczenia dokumentów potwierdzających samodzielne i zorganizowane wykonywanie przeze nią pracy (pełnomocnictwa, umowy, faktury, współpraca z księgowym);

5. wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia decyzji, polegającą na jednoczesnym stwierdzeniu, że wykonywałam samodzielnie, bez nadzoru i w sposób niezbędny kluczowy obszar działalności gospodarczej, przy jednoczesnym odmówieniu uznania tej pracy za pracę w ramach stosunku pracy.

(odwołanie – k. 3-5, k. 18-20, wezwanie do uzupełnienia braków – k. 15)

Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

(odpowiedź na odwołanie – k. 8-13)

Na rozprawie w dniu 28.05.2026 r. wnioskodawczyni poparła odwołanie, a pełnomocnik ZUS wniósł o jego oddalenie.

(końcowe stanowiska stron – rozprawa z dnia 28.05.2026 r. e-protokół 00:51:01 – płyta CD – k. 57)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

C. V. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą (...) C. V. od 10.06.2011 r. do 10.12.2021 r. Stałym miejscem prowadzenia działalności gospodarczej, a także adresem do doręczeń był lokal pod adresem tj.: ul. (...) w V..

Przedmiotem przeważającej działalności gospodarczej według kodu (...) była pozostała sprzedaż detaliczna prowadzona poza siecią sklepową, straganami i targowiskami. Jedną natomiast z innych działalności wykonywanych przez płatnika składek był wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi.

(wypis z (...) – k. 2-3, k. 76-77 załączonych do sprawy akt organu rentowego)

W akcie notarialnym z dnia 10.03.2015 r. U. V. (2) i C. V. (w akcie notarialnym widnieje nazwisko: U.) oświadczyli, że zamierzają zawrzeć związek małżeński w dniu 28.03.2015 r. i ustanawiają rozdzielność majątkową, która będzie obowiązywać z chwilą zawarcia przez nich związku małżeńskiego .

(akt notarialny – k. 36-36 verte)

C. V. udzielił w 2015 r. U. V. (1) pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego m.in. do dokonywania wszelkich czynności związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą w tym do nabywania i zbywania przedmiotów zaliczanych do środków trwałych przedsiębiorstwa, do zawierania, w zakresie przedmiotu działalności, wszelkich umów - w tym umów z kontrahentami, do których forma niniejszego pełnomocnictwa jest wystarczająca, do zawierania i rozwiązywania umów o pracę, do zakupu, sprzedaży oraz dostaw towarów, do wystawiania i podpisywania faktur i rachunków, dokonania wszelkich czynności związanych ze sprzedażą towarów oraz do podpisywania wszelkich dokumentów.

(akt notarialny – k. 37-38 verte)

W (...) wskazano ubezpieczoną jako pełnomocnika płatnika składek w zakresie: zmiany wpisu, wpisu informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, wpisu informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej, wniosku o wykreślenie wpisu z (...) oraz prowadzenia spraw za pośrednictwem punktu kontaktowego.

(wypis z (...) – k. 2-3, k. 76-77, załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Ubezpieczona została zgłoszona przez płatnika składek C. V. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych od 25.10.2018 r. z kodem tytułu ubezpieczenia - pracownik. Z tego tytułu płatnik składek przekazał za U. V. (1) imienne raporty miesięczne od 10/2018 r. do 12/2020 r. Płatnik składek nie przekazał za U. V. (1) dokumentów rozliczeniowych od 1/2021 r. lub w przypadku ustania tytułu do ubezpieczeń, wyrejestrowania z ubezpieczeń społecznych.

(okoliczności bezsporne)

Za 2018 r., 2019 r. i za 2020 r. ubezpieczona złożyła dokumenty kopie PIT, w których wykazała należności ze stosunku pracy.

(zeznania podatkowe – k. 5-7 verte, k. 27- 31 verte, upo – k. 32 załączonych do sprawy akt organu rentowego)

W spornym okresie były zawierane umowy i dokonywane przelewy: umowa z portalem L..com z dnia 26.07.2018 r., wydruk przelewu z dnia 10.01.2019 r., wydruki przelewów za czynsz z dnia 10.11.2020 r., 7.04.2023 r., 9.02.2024 r., kopia faktury z L..com z dnia 3.09.2019 r., 3.08.2020 r., kopie faktur VAT wystawionych przez płatnika składek z dnia: 24.01.2019 r., 23.01.2019 r., 9.07.2019 r., 23.07.2019 r., 17.12.2018 r., 19.06.2020 r., 22.06.2020 r. oraz zrzuty z ekranu korespondencji z biurem księgowym z lat 2018-2020, umowę najmu lokalu mieszkaniowego datowaną na 20.09.2022 r., zrzuty z ekranu korespondencji e-mail prowadzonej z gośćmi wynajmowanych mieszkań z 2019 r.Wnioskodawczyni była wskazywana jako osoba do kontaktu. Przelewy były wykonywane na konto wnioskodawczyni, albo z jej konta.

(umowy z portalem L..com – k. 33-38, wydruki przelewów – k. 39-42, kopia faktury z L..com – k. 43, kopie faktur VAT – k. 44, k. 49-53 verte, zrzuty z ekranu- k. 45-48 załączonych do sprawy akt organu rentowego, kopia faktury z L..com – k. 39, umowa najmu – k. 40-41, zrzuty z ekranu – k. 42-45 verte)

Na umowie najmu lokalu mieszkaniowego z dnia 20.09.2022 r. w miejscu przeznaczonym na podpis wynajmującego, widnieją podpisy: C. V. oraz wnioskodawczyni.

(umowę najmu – k. 40-41)

Wnioskodawczyni nie kojarzyła czy przed przystąpieniem do pracy odbyła wstępne badania lekarskie. Ubezpieczoną nie obowiązywały stałe godziny pracy u płatnika. Nie wykonywała obowiązków codziennie. Wnioskodawczyni nie była rozliczana przez płatnika z czasu pracy. Liczył się efekt pracy. Nie miała stałego miejsca pracy – biura. W sezonie czyli od maja do października wnioskodawczyni zajmowała się obsługą najmu krótkoterminowego mieszkań, w tym: wystawiała mieszkania z ofertą, przygotowywała lokale, sprzątała, kontaktowała się z najemcami, przekazywała im klucze. Ustalała warunki najmu. Na platformie L. widnieje numer konta ubezpieczonej. Wnioskodawczyni zajmowała się listami rezerwacji. Wnioskodawczyni współpracowała też z biurem księgowym. Były trzy lokale do wynajęcia. Wszystkie wpłaty w związku z najmem wpływały na jej konto. Po sezonie ubezpieczona zajmowała się obsługą najmu mieszkań długoterminowego. Raz w miesiącu L. przesyłał zestawienie. Jej współpraca zwiększała ogólne przychody. Płatnik składek nie nadzorował wykonywanej przez wnioskodawczynię pracy. Małżonkowie posiadają jedno wspólne dziecko urodzone w (...) r. Małżonkowie nie mieszkają wspólnie. Dziecko małżonków oraz ubezpieczona są zameldowani w B.. C. V. zameldowany jest natomiast w V., ale od października 2018 r. faktycznie mieszka za granicą. Koszty utrzymania mieszkania to 300 zł miesięcznie. Okazjonalnie zdarzało się, że wnioskodawczyni zamieszkiwała z mężem za granicą pod jednym adresem. Małżonkowie nie mają wspólnego konta bankowego. Płatnik w spornym okresie nie zatrudniał żadnych innych osób. W spornym okresie płatnik nie prowadził listy płac dla ubezpieczonej. Nie było list obecności. Wnioskodawczyni korzystała ze środków, które wpływały na jej konto – udział w przychodach z działalności firmy stanowił jej wynagrodzenie.

(zeznania wnioskodawczyni na rozprawie w dniu 28.05.2026 r. e-protokół 00:47:36 w związku z 00:01:20- płyta CD – k. 57, zeznania pisemne – k. 24 akt ZUS)

Od 21.07.2020 r. wnioskodawczyni przebywała na zwolnieniu lekarskim w związku z zagrożoną ciążą. W okresie od 11.03.2021 r. do 9.03.2022 r. ubezpieczona u płatnika składek C. V. pobierała zasiłek macierzyński. Do 15.05.2022 r. wnioskodawczyni przebywała na urlopie wychowawczym.

(oświadczenia – k. 8-11 załączonych do sprawy akt organu rentowego, zeznania wnioskodawczyni na rozprawie w dniu 28.05.2026 r. e-protokół 00:47:36 w związku z 00:01:20- płyta CD – k. 57)

C. V. w dniu 11.08.2020 r. dokonał wymeldowania spod adresu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej tj. (...)-(...) V., ul. (...). Działalność gospodarcza C. V. została w dniu 10.12.2021 r. wykreślona z urzędu z uwagi na niezgodność danych we wpisie w (...) ze stanem faktycznym.

(okoliczności bezsporne)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach ubezpieczeniowych oraz w aktach sprawy, których prawdziwość nie była przez żadną ze stron kwestionowana. Sąd również nie znalazł podstaw do kwestionowania ich wiarygodności z urzędu. Ustalenia faktyczne Sąd poczynił w oparciu o w/w dokumentację. Dowód z dokumentów zgromadzonych w sprawie w zakresie w jakim posłużyły do ustalenia stanu faktycznego Sąd uznał za w pełni wiarygodny, gdyż dokumenty te nie budziły żadnych wątpliwości i nie były przez strony kwestionowane. Powyższe dowody układają się zdaniem Sądu w spójną całość, wzajemnie się potwierdzając lub uzupełniając. Nie były też kwestionowane przez strony i Sąd dał im wiarę w całej rozciągłości.

Stan faktyczny Sąd ustalił również na podstawie zeznań ubezpieczonej. W ocenie Sądu zeznania te zasługują na walor wiarygodności jedynie jednak w zakresie, w jakim posłużyły do stwierdzenia powyższego stanu faktycznego. Wskazać przy tym należy, iż zainteresowany płatnik składek nie zajął żadnego stanowiska w sprawie. Strony nie wnosiły o uzupełnienie materiału dowodowego, który został uznany przez sąd za wystarczający do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Jednocześnie wskazać należy, że ani Sąd, ani ZUS, nie negują tego, że wnioskodawczyni w spornym okresie wykonywała u płatnika czynności obsługi najmu mieszkań krótkoterminowego i długoterminowego rzecz jednak w tym, że spór dotyczył tego czy odbywa się to w ramach stosunku pracy czy też współpracy.

W procesie nie wykazano zaś, że czynności ubezpieczonej były świadczone w reżimie podporządkowania pracowniczego, albowiem nie ma żadnych wiarygodnych dowodów potwierdzających taką wersję. Nie ma żadnych dowodów na to, że ubezpieczona pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy, czy była rozliczana z godzin pracy przez płatnika, albowiem nie ma żadnej ewidencji czasu pracy, ani list obecności. Nie została nawet załączona dokumentacja pracownicza.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 6 ust 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 199) obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym - podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.

Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Ponadto jak stanowi art. 11 ust. 2 dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-5a, 7b, 8 i 10.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 2a. Stosownie do art. 8 ust. 2 ustawy, jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o których mowa w ust. 11 - dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca.

Istnienie formalnie zawartej umowy o pracę między osobą prowadzącą działalność pozarolniczą a małżonkiem tej osoby, wykonującą czynności pracownicze w faktycznych warunkach współpracy przy prowadzeniu działalności pozarolniczą, określonych w art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych powoduje objęcie małżonka ubezpieczeniami społecznymi z tytułu współpracy przy prowadzeniu działalności pozarolniczej. /Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 grudnia 2025 r., III AUa (...)24/

Natomiast w myśl art. 8 ust. 11 ustawy za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność, zleceniobiorcami oraz z osobami fizycznymi, wskazanymi w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4-5a, uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.

W zakresie wyliczania podstawy wymiaru składek należy wskazać, iż jak stanowi art. 18 ust. 8 w/w ustawy podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 i 5a, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku.

Zgodnie zaś z art. 20 ust. 1 ustawy, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 3 tj. przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe nie stosuje się ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1., a podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe osób, które ubezpieczeniu chorobowemu podlegają dobrowolnie, nie może przekraczać miesięcznie 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. 10.

W myśl zaś art. 36 ust. 1 ustawy systemowej każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych.

Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do ustalenia, czy względem ubezpieczonej zostały spełnione przesłanki uznania ją za pracownika, czy osobę współpracującą z osobą prowadzącą działalność gospodarczą w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Według strony odwołującej nie ma takiej możliwości z uwagi na to, że małżonkowie V. nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym.

Sąd Okręgowy zważył, że Sąd Najwyższy w wyrokach z 15 lutego 2007 r., I UK 269/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 78, www.sn.pl (http://www.sn.pl) oraz z 24 sierpnia 2010 r., I UK 74/10, postanowieniu z 5 lutego 2013 r., II UK 277/12, N. Nr (...), wyroku z 21 listopada 2011 r., II UK 69/11, wyroku z 10 stycznia 2017 r., III UK 53/16, www.sn.pl (http://www.sn.pl), wyraźnie podkreślił, że art. 6 k.c. wyznacza reguły przeprowadzania dowodów na gruncie materialnoprawnym. Sąd Najwyższy w wyroku z 17 czerwca 2009 r. (IV CSK 71/09, www.sn.pl (http://www.sn.pl)) trafnie wskazał, że kwestia ciężaru dowodu może być rozpatrywana w aspekcie procesowym i materialno- prawnym. Aspekt procesowy (formalny) dotyczy obowiązków stron procesu cywilnego w zakresie przedstawiania dowodów potrzebnych do rozstrzygnięcia sprawy. Wynika z brzmienia art. 3 i 232 k.p.c., które stanowią, że strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Aspekt materialnoprawny dotyczy natomiast negatywnych skutków, jakie wiążą się - w myśl przepisów prawa cywilnego - z nieudowodnieniem przez stronę faktów, z których wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.). Sąd Najwyższy wskazał, że przedstawienie przez stronę dowodu w celu wykazania określonych twierdzeń o faktach, z których wywodzi dla siebie korzystne skutki, nie jest jej prawem, lecz ciężarem procesowym, wynikającym z przepisów prawa, przede wszystkim w jej własnym interesie. To interes strony, jakim jest wygranie procesu, nakazuje podjąć wszelkie możliwe czynności procesowe w celu udowodnienia faktów, z których wywodzi korzystne skutki prawne. Sąd Najwyższy podkreślił, że sąd rozstrzyga sprawę według właściwego prawa materialnego na podstawie koniecznych ustaleń uzyskanych dzięki zebranym środkom dowodowym. Na te ustalenia składają się dowody, które przedstawiają w pierwszej kolejności same strony, zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 232 k.p.c. W odniesieniu do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, należy zauważyć, że postępowanie sądowe toczy się na skutek odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która jest podejmowana na podstawie przepisów procedury administracyjnej, w określonym stanie faktycznym stwierdzonym przez Zakład. Z chwilą, gdy sprawa zawiśnie przed sądem, toczy się już w trybie procesu cywilnego, chociaż z uwzględnieniem proceduralnych odrębności przewidzianych dla rozstrzygania tej kategorii spraw. Organ i osoba odwołująca się od decyzji są równorzędnymi stronami, a sąd zobligowany jest w czasie prowadzonego postępowania uwzględniać reguły dowodowe przewidziane w procedurze cywilnej. W takiej sprawie odwołanie zastępuje pozew, a zatem to na odwołującym spoczywa ciężar wykazania, że zaskarżona decyzja jest z pewnych względów wadliwa. Powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie, że postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie toczy się od nowa, lecz stanowi kontynuację uprzedniego postępowania przed organem rentowym (np. wyrok Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2008 r., I UK (...)/(...), OSNP 2010 nr 11-12, poz. 146). Z tej przyczyny obowiązkiem strony wnoszącej odwołanie jest ustosunkowanie się do twierdzeń organu rentowego ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z art. 232 k.p.c. W tym zatem celu to na odwołującej spoczywał ciężar przedstawienia dowodów, które uzasadniałyby zarzut wadliwości decyzji. Oczywiście wadliwość decyzji może też wynikać z błędnej wykładni prawa materialnego, co nie będzie wymagało postępowania dowodowego. Niemniej w każdym przypadku, gdy adresat decyzji nie zgadza się z faktami stanowiącymi podstawę zastosowania konkretnej normy prawa musi przedstawić dowody okoliczności przeciwnych. Wymaga podkreślenia, że na gruncie procedury cywilnej obowiązuje zasada prawdy materialnej wynikająca z przywołanego wyżej art. 3 k.p.c. Należy więc pamiętać, że sąd - a więc także sąd pracy i ubezpieczeń społecznych - nie ma obowiązku dążenia do wszechstronnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistej treści stosunków faktycznych i prawnych. Stąd ustawodawca do minimum ograniczył uprawnienia sądu do działania z urzędu, zatem szczególnego znaczenia nabiera aktywność stron w prezentowaniu dowodów oraz przytaczaniu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli organ oparł decyzję na faktach miarodajnych, kwestionujący decyzję musi przedstawić dowody podważające te fakty.

Należy także podkreślić, że przepisy procedury cywilnej nie ustanawiają zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony odwołującej się od decyzji. Przyjęcie takiej zasady przeczyłoby treści art. 3 k.p.c., który na stronę postępowania nakłada obowiązek dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy oraz przestawiania dowodów; jak też treści art. 6 § 2 k.p.c., który stanowi, że strony obowiązane są przytaczać wszelki okoliczności faktyczne i dowody bez zbędnej zwłoki, oraz treści art. 232 k.p.c. Obowiązkiem strony i w jej interesie procesowym jest przedstawienie dowodów, które pozostawione są osądowi sędziowskiemu dokonywanemu w granicach zakreślonych treścią normy zawartej w art. 233 § 1 k.p.c. To sąd, po rozważeniu całego zgromadzonego w sprawie materiału, a więc także wszystkich innych okoliczności, w tym niespornych, ocenia wiarygodność przedstawionych dowodów i ich moc, kierując się wyłącznie własnym przekonaniem. Tak zakreślona sędziowska swoboda nie jest ograniczona żadnymi zasadami procesowymi wyznaczającymi kierunek oceny przedstawionych dowodów. W tym miejscu wymaga uwagi wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2012 r., II UK 266/11, w którym stwierdzono, że nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 6 k.c, jeżeli ustalony w wyroku stan faktyczny jest wynikiem oceny przeprowadzonych dowodów, a nie opiera się wyłącznie na stwierdzeniu, że strona, nieobciążona ciężarem dowodu nie zaoferowała stosownych dowodów (tak trafnie SN w wyroku z 18.05.2017 r., I UK 215/16, N. nr (...)).

Zgodnie z treścią art. 8 ust. 11 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, uważa się m.in. małżonka, jeżeli pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracuje przy prowadzeniu tej działalności.

Oceniając zasadność odwołania Sąd zważył, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie zawiera legalnej definicji pojęcia współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej, dlatego w tym zakresie należy odwołać się do bogatego orzecznictwa sądowego, w którym wyłoniono określone kryteria kwalifikujące.

Sąd Najwyższy w wyroku z 20 maja 2008 r., II UK 286/07, przyjął, że za współpracę przy prowadzeniu działalności gospodarczej, powodującą obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, uznać należy taką pomoc udzieloną przedsiębiorcy przez jego małżonka, która ma charakter stały i bez której stanowiące majątek wspólny dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia ich współdziałanie w tym przedsięwzięciu (OSNP 2009 nr 5-6, poz. 241). Tym samym, rodzinna i zwyczajowa pomoc małżonka pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym, jaką świadczy on osobie prowadzącej działalność gospodarczą, nie wypełnia pojęcia współpracy w rozumieniu art. 8 ust. 11 w/w ustawy, gdyż stanowi to w istocie realizację obowiązków uregulowanych w art. 23 i 27 k.r.io. Ponadto, skoro ustawa wiąże przymus ubezpieczenia z uzyskiwaniem dochodów i chroni swym zakresem osoby utrzymujące się z własnej pracy, to właściwe jest uznanie, że współpracą przy prowadzeniu działalności jest takie współdziałanie małżonka, które generuje stałe dochody z tej działalności - wyższe, niż gdyby działalność tę małżonek prowadził samodzielnie (por. wyrok SN z 24 lipca 2009 r., I UK 51/09, OSNP 2011 nr 5-6, poz. 84).

Należy pamiętać, że z chwilą zawarcia małżeństwa, niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego powstaje obowiązek: przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny (art. 27 k.r.o.), uprawnienie do reprezentacji małżonka (art. 29 k.r.o.) oraz uprawnienie do zaciągania zobowiązań służących zaspokajaniu potrzeb rodziny (art. 28 k.r.o.) oraz obowiązek ponoszenia odpowiedzialności z tego tytułu.

Małżonkowie mają obowiązek wspólnego pożycia oraz przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny, którą założyli (por. art. 680 1 k.c., art. 28 1 k.r.o.). Zgodnie bowiem z art. 27 k.r.o. małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji (również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego), a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (por. postanowienie NSA w Warszawie z 28 września 2011 r., I FZ 196/11, LEX nr 948873).

Warto też dodać, że nawet osobne zamieszkiwanie małżonków nie wyklucza, w określonej sytuacji, przyjęcia wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego.

Odnosząc się do argumentacji skarżącej Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Apelacyjnego w Szczecinie wyrażone w wyroku z dnia 21 grudnia 2021 r. , sygn. akt III AUa 503/21 , że „ pojęcie wspólnego gospodarstwa domowego nie zostało doprecyzowane w ustawie systemowej. Odwołując się w tym zakresie do dorobku doktryny i orzecznictwa prawa rodzinnego, można powiedzieć, że ze wspólnym gospodarstwem domowym mamy do czynienia wtedy, gdy osoby nie tylko razem zamieszkują, ale także wspólnymi siłami zaspokajają swoje potrzeby życiowe. Prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego są zatem zarówno sytuacje, w których np. małżonkowie zarobkują i wspólnie łożą na utrzymanie rodziny, jak również te, gdy jeden z małżonków uzyskuje dochody z działalności zarobkowej, a drugi zajmuje się prowadzeniem domu. Mówiąc o zaspokajaniu wspólnych potrzeb, nie mówimy bowiem tylko o aspekcie finansowym, ale także o osobistych staraniach o wspólny byt. Należy pamiętać, że zaspokajanie potrzeb założonej przez małżonków rodziny jest jednym z ich podstawowych obowiązków. W konsekwencji obowiązek ten istnieje niezależnie od ustroju majątkowego istniejącego między małżonkami. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy istnieje między nimi ustrój rozdzielności majątkowej, to nie jest to równoznaczne z uznaniem, że nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego. Jeśli chce się zatem uniknąć objęcia ubezpieczeniem społecznym jako osoby współpracującej osoby bliskiej, przedstawienie umowy małżeńskiej ustanawiającej (przed lub w trakcie) rozdzielność majątkową nie jest wystarczające. Decydujące znaczenie mają faktyczne relacje między zainteresowanymi osobami. Rozdzielność majątkowa sama z siebie nie stanowi zatem podstawy do tego, by współpracującego małżonka uznać za osobę niepodlegającą ubezpieczeniom społecznym. Innymi słowy, jeśli małżonek przedsiębiorcy może zostać uznany za osobę współpracującą w działalności gospodarczej, to nie ma żadnego znaczenia, jaki ustrój majątkowy panuje w danym związku. Podstawowe znaczenie przy nakładaniu obowiązku obejmowania ubezpieczeniem społecznym osób współpracujących w działalności gospodarczej ma faktyczna relacja pomiędzy przedsiębiorcą a takim współpracownikiem. Ustawodawca wskazuje, że prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego jest wystarczające do tego, aby uznać, że bliska osoba współpracująca musi zostać objęta ubezpieczeniem społecznym, tj. muszą być za nią odprowadzane odpowiednie składki. Obowiązek objęcia ubezpieczeniem społecznym bliskiego współpracownika nie będzie istniał tylko w sytuacji, gdy przedsiębiorca wykaże brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z taką osobą, a nie fakt istnienia rozdzielności majątkowej. Sąd Apelacyjny nadto trafnie wskazał w cytowanym orzeczeniu, że bez znaczenia pozostawało również i to, że jak wskazywali odwołujący (…) zamieszkali osobno. Wspólne zamieszkiwanie obu małżonków nie jest konieczne dla uznania, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, szczególnie jeśli utrzymują oni ze sobą stałe relacje gospodarcze.

Również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 lipca 2017 r. o sygn. akt III UK 181/16, stwierdził, że ocena, czy osoba pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym zależy od okoliczności konkretnego przypadku, przy czym sam fakt wspólnego zamieszkiwania nie może tu mieć decydującego znaczenia. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują (LEX nr 2375932).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanego przypadku Sąd Okręgowy uznał, że bez znaczenia pozostawało to jak wskazywała odwołująca, że w spornym okresie zamieszkiwała osobno z mężem, który wówczas długotrwale przebywał za granicą. Wspólne zamieszkiwanie obu małżonków nie jest konieczne dla uznania, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, szczególnie jeśli utrzymują oni ze sobą stałe relacje gospodarcze, a tak było w rozpoznawanej sprawie. Podnieść należy, że C. V. udzielił w 2015 r. U. V. (1) pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego do dokonywania wszelkich czynności związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, które nie zostało odwołane. Z ustaleń wynika, że wnioskodawczyni zajmowała się wszystkimi czynnościami związanymi z przedmiotem działalności gospodarczej męża, związanej z wynajmem mieszkań, przepływ gotówki związanej z tą działalnością odbywał się poprzez konto ubezpieczonej, która jak sama zeznała, pobierała samodzielnie wpływające środki jako udział w działalności.

Wskazać też należy, że Sąd zważył również, iż więzy rodzinne nie stanowią samoistnego warunku określającego podstawę prawną ubezpieczeń społecznych – art. 8 ust. 11 ustawy systemowej odwołuje się bowiem do dwóch przesłanek, a mianowicie pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym oraz współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej. Oba warunki muszą być spełnione łącznie. Współpraca przy prowadzeniu działalności jest najszerzej rozumianą podstawą "zatrudnienia", obejmującą swym zakresem wykonywanie pracy na podstawie umowy o pracę, na podstawie umów cywilnoprawnych, a także wszelką pomoc członkowi rodziny w prowadzeniu działalności gospodarczej lub świadczeniu usług bez podstawy prawnej (tak: Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz pod red. B. Gudowskiej, J. Strusińskiej-Żukowskiej, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 230).

Sąd Najwyższy w wyroku z 6.03.2019 r. w sprawie II UK (...), słusznie stwierdził, że udzielana przez małżonka pomoc w prowadzonej przez drugiego małżonka działalności gospodarczej, w zasadzie nie stanowi o współpracy i jako taka nie powoduje obowiązku ubezpieczenia społecznego. Współpracą przy prowadzeniu działalności gospodarczej -art. 8 ust. 11 ustawy systemowej, powodującą powstanie obowiązku ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, jest poza stwierdzeniem powiązania więzami rodzinnymi z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność i pozostawanie z nią we wspólnym gospodarstwie domowym - ciężar gatunkowy działań współpracownika, ich bezpośredni związek z przedmiotem działalności gospodarczej, a także stabilność i zorganizowanie oraz częstotliwość podejmowanych prac. Współpracą przy prowadzeniu działalności gospodarczej powodującą obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, jest takie współdziałanie małżonka przedsiębiorcy, które generuje stałe, dodatkowe dochody z tej działalności. Inaczej rzecz ujmując, współpracą jest stała pomoc przy prowadzeniu działalności, bez której stanowiące majątek wspólny małżonków dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia ich współdziałanie przy tym przedsięwzięciu.

Podkreślić należy, że aby możliwym było uznanie podjętych i wykonanych czynności za współpracę przy prowadzeniu działalności gospodarczej, musiałyby one swoim zakresem wypełnić konstytutywne cechy tego pojęcia. Nie każda bowiem aktywność realizowana na rzecz prowadzonej przez osobę pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym pozarolniczej działalności gospodarczej uprawnia do zakwalifikowania jej jako "współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej" w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy systemowej.

Sąd Okręgowy podzielił w całości pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 6.01.2009 r., II UK 134/08, (OSNP 2010 nr 13-14, poz. 170), że cechami konstytutywnymi pojęcia "współpraca przy działalności gospodarczej", o której mowa w art. 8 ust. 11 ustawy, są występujące łącznie:

a) istotny ciężar gatunkowy działań współpracownika, które nie mogą mieć charakteru wtórnego,

b) bezpośredni związek z przedmiotem działalności gospodarczej,

c) stabilność i zorganizowanie oraz

d) znaczący czas i częstotliwość podejmowanych robót.

Takie rozumienie współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej odpowiada bowiem celom ustawy systemowej wyrażającym się przymusem ubezpieczenia, na zasadzie równości, wszystkich zarobkujących własną pracą (niezależnie od podstawy jej świadczenia).

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu tego wyroku wyraził pogląd, że okazjonalna pomoc jaką świadczy osobie prowadzącej działalność gospodarczą w tej działalności jego małżonek, prowadzący z nim wspólne gospodarstwo domowe stanowi konsekwencję obowiązku małżonków do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23 i 27 k.r.o.). Udzielana przez małżonka pomoc w prowadzonej przez drugiego małżonka działalności gospodarczej, w ramach ustawowego obowiązku wzajemnej pomocy jest normalną konsekwencją współdziałania małżonków na rzecz założonej przez nich rodziny i nie podlega zasadzie odpłatności.

W powołanym wyżej wyroku z 6.01.2009 r., Sąd Najwyższy zaznaczył, że zgodnie ze słownikiem języka polskiego współpraca oznacza pracę wykonywaną wspólnie z kimś innym; działalność prowadzoną wspólnie; działanie wraz z innymi w ramach jednego przedsięwzięcia; branie udziału w zbiorowej pracy. Z wykładni literalnej wynika zatem, iż termin współpraca przy prowadzeniu działalności, którym operuje art. 8 ust. 11 ustawy systemowej zakłada, że współpracujący ma istotny wpływ na tę działalność. Wartość działania w ramach współpracy musi być także znacząca.

Również w wyroku Sądu Najwyższego z 23.04.2010 r., II UK 315/09 Sąd Najwyższy uznał, że cechami konstytutywnymi pojęcia „współpraca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności” w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy systemowej są występujące łącznie :

1) istotny dla działalności gospodarczej ciężar gatunkowy działań współpracownika, które to działania nie mogą mieć charakteru wtórnego, muszą pozostawać w bezpośrednim związku z przedmiotem podjętej działalności oraz muszą charakteryzować się pewną systematycznością, stabilnością i zorganizowaniem;

2) znaczący czas i częstotliwość podejmowanych robót.

Sąd Najwyższy stwierdził wówczas, że za współpracującego przy prowadzeniu działalności pozarolniczej można uznać tylko taką osobę, która na rzecz tej działalności wykonuje prace takiego rodzaju, rozmiaru i częstotliwości, że mają one wymiar ekonomiczny i organizacyjny na tyle istotny, że mogą być postrzegane jako współpraca przy prowadzeniu tej działalności.

Ocena, czy w konkretnej sytuacji pomoc świadczona przez małżonka może być uznawana za współpracę w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy systemowej i stanowiącą w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy podstawę do objęcia tej osoby obowiązkowymi ubezpieczeniami: emerytalnym i rentowymi, wymaga uprzednich ustaleń faktycznych co do charakteru i rodzaju tych czynności.

Dla wyczerpania przesłanek definicji osoby współpracującej wymagane jest zaangażowanie w prowadzenie działalności gospodarczej w stopniu porównywalnym z zatrudnieniem pracowniczym. Praca w ramach współpracy musi być stała i systematyczna, połączona z poświęceniem znaczącego wymiaru godzin, musi stanowić istotną sferę aktywności życiowej i powinna prowadzić do wymiernych korzyści materialnych.

W rozpoznawanym przypadku powyższe wymogi zostały spełnione. Ubezpieczona zajmowała się istotnym obszarem funkcjonowania firmy należącej do jej męża C. V. tj. obsługą najmu mieszkań. Do obowiązków wnioskodawczyni jak wynika z jej zeznań należała m.in.: obsługa najmu mieszkań, wystawianie mieszkania z ofertą, przygotowywanie lokali – sprzątanie, kontaktowanie się z najemcami i prowadzenie z nimi korespondencji, przekazywanie im kluczy, współpraca z biurem rachunkowym. Ubezpieczona była upoważniona do zawierania umów najmu jako pełnomocnik na podstawie aktu notarialnego z 2015 r. oraz wystawiania faktur. Ponadto ubezpieczona była upoważniona przez męża w (...) do wykonywania podstawowych czynności dotyczących prowadzonej przez niego działalności: zmiany wpisu, wpisu informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, wpisu informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej, wniosku o wykreślenie wpisu z CEIDG oraz prowadzenia spraw za pośrednictwem punktu kontaktowego. Z analizy powyższego wynika zatem, że wnioskodawczyni wykonywała cały szereg czynności, mających istotne znaczenie dla prowadzonej przez męża działalności. Nadto podejmowane przez nią czynności miały realne i bezpośrednie przełożenie na stan majątkowy prowadzonej przez C. V. działalności gospodarczej (wartość jej działania była znacząca). Jednocześnie wnioskodawczyni miała dużą swobodę odnośnie prowadzenia najmu nieruchomości, przy czym jak sama zeznawała płatnik składek nie nadzorował jej pracy. W ocenie sądu, waga i charakter wykonywanych czynności przez ubezpieczoną prowadzi do jedynego możliwego wniosku, a mianowicie, że bez jej stałego zaangażowania w wykonywanie tychże czynności firma płatnika nie mogłaby działać w takim zakresie w jakim faktycznie funkcjonowała. Wobec ustalonych faktów Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie świadczyła krótkotrwałej i doraźnej pomocy w firmie małżonka, ale realizowane przez nią w sposób ciągły i systematyczny czynności noszą znamiona współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej.

Jednocześnie Sąd ocenił, że twierdzenia odwołującej, że jest zatrudniona w ramach stosunku pracy u płatnika nie zasługują na uwzględnienie, bo brak na to jakichkolwiek przekonujących dowodów. Wersja wnioskodawczyni pozostała w tym zakresie gołosłowna.

Zgodnie z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.

Przepis art. 83 k.c. charakteryzuje czynność prawną pozorną przez wskazanie trzech jej elementów, które muszą wystąpić łącznie: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru. Złożenie oświadczenia woli dla pozoru oznacza, że osoba oświadczająca wolę w każdym wypadku nie chce, aby powstały skutki prawne, jakie zwykle prawo łączy ze składanym przez nią oświadczeniem. Brak zamiaru wywołania skutków prawnych oznacza, że osoba składająca oświadczenie woli, albo nie chce w ogóle wywołać żadnych skutków prawnych, albo też chce wywołać inne, niż wynikałoby ze złożonego przez nią oświadczenia woli /por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 r., II UK 186/05, LEX nr 957397/.

Zdaniem Sądu Okręgowego, strony, jedynie na potrzeby postępowania przed organem, usiłowały stworzyć pozory wykonywania przez ubezpieczoną pracy w ramach umowy o pracę.

O uznaniu stosunku łączącego strony za stosunek pracy rozstrzygają przepisy prawa pracy.

Według art. 22 § 1 k.p., przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Skutku przystąpienia do ubezpieczenia nie wywołuje zawarcie umowy o pracę, której strony stwarzają pozór realizacji przez ubezpieczonego czynności odpowiadających treści art. 22 k.p., czyli wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, za wynagrodzeniem, odpowiadającym ilości i jakości świadczonej pracy (art. 78 k.p.). Do cech pojęciowych pracy, stanowiącej przedmiot zobowiązania pracownika w ramach stosunku pracy należą osobiste (nie może on wyręczyć się w pracy inną osobą) i odpłatne jej wykonywanie w warunkach podporządkowania pracodawcy. Dla stwierdzenia cechy podporządkowania pracowniczego z reguły wskazuje się na takie elementy jak: określony czas pracy i określone miejsce wykonywania czynności, podpisywanie list obecności, podporządkowanie pracownika regulaminowi pracy oraz poleceniom kierownictwa co do miejsca czasu i sposobu wykonywania pracy, obowiązek wykonywania poleceń przełożonych itp.

Zgodnie ze stanowiskiem judykatury stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 17 stycznia 2006 r. III AUa 433/(...), Wspólnota 2007/25/51).

Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2005 r., II UK 43/05, OSNAPiUS rok 2006/15 – 16/251).

Z czynnością prawną pozorną mamy do czynienia wówczas, gdy występują, łącznie następujące warunki: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, czyli być aktywnym uczestnikiem stanu pozorności. Pierwsza i zasadnicza cecha czynności pozornej wyraża się brakiem zamiaru wywołania skutków prawnych, jakie prawo łączy z tego typu i treścią złożonego oświadczenia. Jest to zatem z góry świadoma sprzeczność między oświadczonymi a prawdziwymi zamiarami stron, czyli upozorowanie stron na zewnątrz i wytworzenie przeświadczenia dla określonego kręgu (otoczenia), nie wyłączając organów władzy publicznej, że czynność o określonej treści została skutecznie dokonana. Jednakże zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w wyroku z 14 marca 2001 roku (III UKN 258/00, OSNAP 2002/21/527), nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Nie wyklucza to rozważenia, czy w konkretnym przypadku zawarcie umowy zmierzało do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

O czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających

z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie jest natomiast obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego

i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie może być kwalifikowane jako obejście prawa.

W sytuacji, gdy wolą stron zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa (wyrok SN z 2 lipca 2008 r., II UK 334/07, N.).

Sąd Okręgowy w całości podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone

w wyroku z 24 lutego 2010 r. w sprawie II UK 204(...) (Lex nr (...)), że o tym czy strony istotnie nawiązały stosunek pracy stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. Istotne więc jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych.

Warto także wskazać, że w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 21 maja 2010 r. w sprawie I UK 43/10 (Lex nr (...)) trafnie stwierdzono, że umowa o pracę jest zawarta dla pozoru, a przez to nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a podmiot wskazany jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli strony z góry zakładają, iż nie będą realizowały swoich praw

i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowych oraz wypadkowego i chorobowego, to podjęcie zatrudnienia w celu objęcia tymi ubezpieczeniami i ewentualnie korzystania z przewidzianych nimi świadczeń nie jest obejściem prawa.

W wyroku Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2010 r. w sprawie I UK 74/10 (Lex numer (...)) stwierdzono zaś, że podstawą ubezpieczenia społecznego jest rzeczywiste zatrudnienie, a nie sama umowa o pracę (art. 22 k.p., art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 w/w ustawy). Umowa o pracę nie jest czynnością wyłącznie kauzalną, gdyż

w zatrudnieniu pracowniczym chodzi o wykonywanie pracy. Brak pracy podważa sens istnienia umowy o pracę. Innymi słowy jej formalna strona, nawet połączona ze zgłoszeniem do ubezpieczenia społecznego, nie stanowi podstawy takiego ubezpieczenia.

Z powyższego jednoznacznie wynika, że motywacja skłaniająca do zawarcia umowy o pracę nie ma znaczenia dla jej ważności jednakże przy takim wyłącznie założeniu, że nastąpiło rzeczywiste jej świadczenia zgodnie z warunkami określonymi w art. 22 §1 k.p.

Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z 6 sierpnia 2013 roku, II UK 11/13 (LEX Nr 1375189) jeżeli strony umowy o pracę nie zamierzają wywołać skutku prawnego w postaci nawiązania stosunku pracy, a ich oświadczenia uzewnętrznione umową o pracę zmierzają wyłącznie do wywołania skutku w sferze ubezpieczenia społecznego, to taka umowa jako pozorna jest nieważna (art. 83 § 1 k.c.).

Głównym celem zawarcia umowy o pracę winno być nawiązanie stosunku pracy,

a jedynie rezultatem i pośrednim celem zatrudnienia jest uzyskanie wskazanych korzyści ubezpieczeniowych.

Podkreślić także należy, że zarówno przepisy prawa pracy, prawa ubezpieczeń społecznych, jak i przepisy ustrojowe pozwalają kształtować elementy stosunku pracy zgodnie z wolą stron.

Pozorność umowy o pracę ma miejsce nie tylko wówczas, gdy mimo jej zawarcia praca w ogóle nie jest świadczona, ale również wtedy, gdy jest faktycznie świadczona, lecz na innej podstawie niż umowa o pracę. W każdym przypadku decydujące znaczenie ma treść umowy i okoliczności faktyczne jej wykonywania. Podporządkowanie jest jedną z najistotniejszych cech stosunku pracy. Jej brak jest wystarczający do uznania, że wykonywana praca nie jest świadczona w ramach stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I UK 43/09, LEX nr (...)).

Mając na uwadze dotychczasowe rozważania prawne należy podkreślić,

że w realiach niniejszej sprawy Sąd Okręgowy w celu dokonania kontroli prawidłowości zaskarżonej decyzji organu rentowego musiał badać, czy pomiędzy odwołującą się a płatnikiem istotnie doszło do nawiązania i realizacji stosunku pracy w warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p.

W tej sytuacji do Sądu należało przeprowadzenie oceny, czy analizowany stosunek prawny nosił konstytutywne cechy stosunku pracy.

W tym celu Sąd zbadał, czy ubezpieczona osobiście świadczyła pracę podporządkowaną pracodawcy (tj. pod kierownictwem pracodawcy), w sposób ciągły, odpłatny, na rzecz i ryzyko pracodawcy. Dokonanie powyższego ustalenia miało bowiem znaczenie dla objęcia wnioskodawczyni obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi: emerytalnym, rentowymi, chorobowym oraz wypadkowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Z treści zgromadzonego materiału dowodowego nie sposób wywieść, aby w spornym okresie wnioskodawczyni wykonywała pracę w ramach podporządkowania pracowniczego, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, w wyznaczonym miejscu i czasie.

Na tę okoliczność nie przedłożono żadnych obiektywnie wiarygodnych dowodów. Nie ma list obecności, ewidencji czasu pracy, ani list płac. Nie ma dowodów na to, że płatnik rozliczał czas pracy ubezpieczonej, czy też, że udzielał jej urlopów wypoczynkowych, kierował na szkolenia bhp, okresowe badania lekarskie i wypełniał inne obowiązki spoczywające na nim jako pracodawcy. Ubezpieczoną nie obowiązywały stałe godziny pracy u płatnika. Nie ma dowodów na to, że płatnik kierował na bieżąco i nadzorował pracę wnioskodawczyni jako jej pracodawca. Wszystkie te okoliczności przyznała wnioskodawczyni w trakcie przesłuchania, która dodatkowo zeznała, że nie wykonywała pracy stale, w sposób zorganizowany, w określonym miejscu i czasie, nadto chodziło o osiągnięcie określonego rezultatu, a więc nie o staranne działanie, które charakterystyczne jest dla stosunku pracy. Samo zaś zgłoszenie wnioskodawczyni do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, wprawdzie czyniło zadość wymogom formalnym, ale nie mogło zostać uznane za skuteczne. W tym miejscu Sąd pragnie wskazać, że podleganie pracowniczym ubezpieczeniom społecznym jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ale legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy. Stosunek pracy jest bowiem stosunkiem zobowiązaniowym uzewnętrzniającym wolę umawiających się stron. W sytuacji, gdy strony nie pozostają faktycznie związane stosunkiem pracy, nie można mówić o fakcie podlegania pracowniczym ubezpieczeniom społecznym.

W realiach niniejszej sprawy C. V. dokonał rejestracji działalności gospodarczej w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej w dniu 10.06.2011 r. Działalność ta została wykreślona z rejestru w dniu 10.12.2021 r. Jednocześnie z ustaleń sądu wynika, że w dniu 11.08.2020 r. C. V. dokonał wymeldowania spod adresu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej tj. (...)-(...) V., (...). Lokal ten stanowił jedyne wskazane przez płatnika w (...) miejsce prowadzenia przez niego działalności gospodarczej.

Zasada domniemania prawdziwości danych wpisanych do Rejestru stanowi przejaw realizacji zasady jego jawności i oznacza, że dane wpisane do (...) są prawdziwe, czyli odpowiadają stanowi faktycznemu. Powołując się na utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym wyrok z dnia 22 lutego 2010 roku, sygn. akt I UK 240/09, wskazać należy, że istnienie wpisu do ewidencji prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana, jako prowadząca taką działalność, a w konsekwencji domniemywa się, że skoro nie nastąpiło wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji, to działalność ta była faktycznie prowadzona i w związku z tym istniał obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne.

Skoro C. V. wymeldował się z lokalu przy ul. (...) w V. to prowadzona przez niego działalność w tym lokalu nie mogła być dalej prowadzona. Utrata przez płatnika jedynej siedziby prowadzenia działalności gospodarczej wskazuje, co słusznie podnosił organ rentowy na trwałe i faktyczne zaprzestanie wykonywania przez niego działalności gospodarczej z dniem 11.08.2020 r.

Rację ma zatem organ rentowy, który wskazywał, że ubezpieczona realizowała czynności jako osoba współpracująca ze C. V. przy prowadzeniu działalności gospodarczej w okresie faktycznego wykonywania przez niego działalności czyli do 11.08.2020 r. Brak jest jakichkolwiek dowodów na wykonywanie przez wnioskodawczynię czynności po tej dacie.

W świetle wskazanych okoliczności przyjąć należy, że decyzja organu rentowego była prawidłowa.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c.