VIII U 620/26

Sygn. akt VIII U 620/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 czerwca 2026 roku

Sąd Okręgowy w Łodzi VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodnicząca: Sędzia Agnieszka Olejniczak- Kosiara

Protokolant: sekretarz sądowy Aleksandra Pomorska

po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2026 roku w J. na rozprawie

sprawy z wniosku S. X.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń (...) w J.

o rekompensatę za pracę w szczególnych warunkach

w związku z odwołaniem S. X.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J.

z dnia 9 stycznia 2026 roku, znak (...)

1. zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje S. X. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach;

2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J. na rzecz S. X. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

SSO Agnieszka Olejniczak- Kosiara

Sygn. akt VIII U 620/26

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 09.01.2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w P. w rozpoznaniu wniosku z dnia 2.12.2025 r. odmówił W. M. prawa do rekompensaty wobec nieudowodnienia 15 lat zatrudnienia w szczególnych warunkach.

Zakład odmówił ustalenia uprawnień do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, ponieważ w świadectwie potwierdzającym wykonywanie tych prac z 30.10.2003r. z Z.P.J Pierwsza, wymienione stanowisko nie jest zgodne z wykazem pozycją i punktem zarządzenia Ministra (...) i (...) nr 7 z dnia 7 lipca 1987 (maszynista urządzeń ciepłowniczych wymieniony został w Dziale (...) poz. 1 pkt 26 wspomnianego zarządzenia a w świadectwie Dział (...) poz. 5 pkt 34).

/ decyzja w aktach ZUS k. nienumerowane/

Odwołanie od ww. decyzji w całości wniósł W. M., domagając się jej zmiany i przyznania prawa do świadczenia oraz zasądzenia od organu na rzecz ubezpieczonego zwrotu kosztów procesu wg norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19.12.2008 o emeryturach pomostowych w zw. z art. 3 ust. 3 i ust. 7 wskazanej w zw. z załącznikiem nr 1 (wykaz A Dział (...) pkt 1 ppkt 26 do zarządzenia nr 7 ministra (...) i (...) z dnia 7 lipca 1987r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy przemysłu chemicznego i lekkiego).

W uzasadnieniu swego stanowiska wskazał, iż w spornym okresie zatrudnienia w Zakładach (...) stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w warunkach szczególnych tj. na stanowisku maszynisty urządzeń ciepłowniczych, zaś wyłącznie formalne błędy w zakresie wystawionego mu przez pracodawcę świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych, nie mogą mieć wpływu na prawo do świadczenia.

/odwołanie k. 3-4/

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

/odpowiedź na odwołanie k. 8/

Na rozprawie w dniu 10.06.2026 r. bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku ustanowiony w toku procesu pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie, pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania.

/ końcowe stanowiska procesowe stron protokół z rozprawy z dnia 10.06.2026r. 01:06:16-01:1:27/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawca W. M. ur. (...), w dniu 2.12.2025r. złożył wniosek o emeryturę z rekompensatą.

/bezsporne, nadto wniosek k. 1-6 akt ZUS/

Decyzja z 10.02.2026r. ZUS przyznał wnioskodawcy emeryturę od 20.12.2025r. tj. od osiągnięcia wieku 65 lat.

/decyzja w aktach ZUS k. nienumerowane/

Natomiast zaskarżoną decyzją z 9.01.2026 r. odmówiono wnioskodawcy prawa do rekompensaty.

/bezsporne, nadto zaskarżona decyzja w aktach ZUS/

W okresie od 14.09.1981r. do 31.10.2003r. wnioskodawca był zatrudniony stale i w pełnym wymiarze czasu w Zakładach (...) w P. na stanowisku maszynista urządzeń cieplnych. W okresie od 19.04.1982r. do 10.04.1984r. odbywał służbę wojskową. W dniu 2.05.1984r. powrócił do zakładu pracy po zakończeniu służby wojskowej. W tym okresie od 15.11.1991r. przypadały następujące okresy nieskładkowe: 4-12.12.1992r., 2-5.03.1993r., 28.01-4.02.1994r., 9.03-10.04.1994r., 14-20.12.1994r., 24.02.-6.04.2003 r.

/bezsporne, nadto świadectwo pracy k. 5,32 oraz dokumentacja osobowa za wskazany okres zatrudnienia k. 31-86/

W świadectwie pracy za powyższy okres zatrudnienia z dnia 27.10.2003 r. wskazano, iż w okresie 14.09.1981r. -16.04.1982r. oraz od 2.05.1984r. do 31.10.2003r. wnioskodawca wykonywał pracę w szczególnych warunkach w charakterze maszynista urządzeń cieplnych.

/świadectwo pracy z dnia 27.10.2023r. k. 5, 32 oraz dokumentacja osobowa za wskazany okres zatrudnienia k. 31-86/

Następnie wnioskodawca był zatrudniony w tym samym zakładzie w okresie od 1.11.2003r. do 31.03.2004r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku portier - obsługa węzła cieplnego.

/świadectwo pracy k. 31/

Za sporny okres zatrudnienia od 14.09.1981r. do 31.10.2003r. wnioskodawca legitymuje się też świadectwem wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 30.10.2003r., w którym wskazano, iż w okresie zatrudnienia w okresie od 14.09.1981r. -16.04.1982r. oraz 2.05.1984r. do 31.10.2003r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace maszynisty urządzeń ciepłowniczych Dział (...) poz 5 pkt 34 na stanowisku maszynisty urządzeń ciepłowniczych, wymienionym w wykazie A dziale (...) poz 5 pkt 34 wykazu stanowiącego załącznik nr 4 do zarządzenia Ministra Chemicznego i Lekkiego nr 7 z dnia 7 lipca 1987r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnie trudnych lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego. Ponadto we wskazanym świadectwie wskazano na okresy nieskładkowe jak w świadectwie pracy.

/ świadectwo wykonywanie pracy w warunkach szczególnych z dnia 30.10.2003 r. k. 6/

W spornym okresie zatrudnienia wnioskodawca zgodnie z przyjętym w zakładzie nazewnictwem, pierwotnie pracował na stanowisku elektromechanik stażysta w charakterze pomocnika maszynisty kotła, żeby poznać swoje obowiązki. Wówczas robił wszystko, to co operator/ maszynista kotła z tym, że na zmianie był ktoś bardziej doświadczony. Następnie już po zdaniu wymaganego egzaminu po ok. miesiącu zatrudnienia, sam był operatorem kotła wysokoprężnego. Uprawnienia musiał odnawiać co 5 lat - co wpisywano w książeczce energetyka. Cały czas pracował wówczas w dziale głównego energetyka. Angaże za ten okres wskazywały na zatrudnienie na stanowisku maszynisty kotła. Zakłady zajmowały się produkcją tkanin i jedwabiu. Ten dział zajmował się polityką energetyczną. Wnioskodawca wówczas cały czas osobiście pracował przy obsłudze kotła. Kocioł wysokoprężny to potężna maszyna wielkości niewielkiego bloku, zajmująca się produkcją pary na potrzeby zakładu i miasta. Jeśli były nadwyżki pary to była sprzedawana do miasta. Była też produkowana energia elektryczna. Pracowała też turbina, która następnie została wyłączona. W zakładzie były trzy takie kotły wysokoprężne, 2 pojedyncze i jeden zespolony o mocy dwóch pojedynczych. Wnioskodawca był operatorem wszystkich tych kotłów. Rzadko kiedy, wszystkie trzy kotły pracowały jednocześnie, zazwyczaj był to jeden kocioł mniejszy i kocioł zespolony. Wnioskodawca pracował w systemie zmianowym po 8 godzin. Na zmianie było 2 operatorów kotła i pomocnik albo jeden operator i pomocnik. Do obowiązków wnioskodawcy należało uruchomienie kotła, zaopatrzenie kotła w paliwo i nadzorowanie parametrów kotła. Kocioł w dużej mierze był zautomatyzowany. Był wyposażony w ruszt ruchomy. Do zadań wnioskodawcy należało niedopuszczenie do wzrostu lub spadku ciśnienia, do przekroczenia temperatury pary. Kontrolował poziom dostarczenia wody do kotła. Urządzenia, którymi sterował znajdowały się na kotle lub przy kotle. Używanie węgla wpływało w sposób znaczący na jakość powietrza. Kotły były opalane miałem węglowym, same też wytwarzały pył. Było gorąco, praca odbywała się w hałasie. Były elementy rurociągu, które nie były izolowane i trzeba było uważać, żeby się nie poparzyć. Zdarzały się też nieszczelności. Wnioskodawca pracował w ubraniu roboczym i w odpowiednich rękawicach, aby się nie poparzyć. Niedopilnowanie parametrów kotła wysokoprężnego wiązało się z wybuchem. Drobne awarie zdarzały się dość często - operatorzy kotła byli zobligowani do ich usuwania. Duże awarie mogła usuwać firma zewnętrzna- te zdarzały się sporadycznie. Po odbytej służbie wojskowej wnioskodawca powrócił na to samo stanowisko pracy. Wnioskodawca nie pełnił funkcji kierowniczych - przez około 2 miesiące, na zastępstwo bez zmiany angażu był brygadzistą zmianowym i odpowiadał za całą zmianę. Pracując na niezmienionych warunkach na węźle cieplnym wnioskodawca dodatkowo sprawdzał czy wszystko jest w porządku.

W latach 90 zakład zrezygnował z eksploatacji kotłów i zostały one wyłączone. Zakład zaczął korzystać z pary miejskiej. Wówczas w listopadzie 1990 r. wnioskodawca został operatorem węzła cieplnego i przeniesiono go w inną lokalizację. L. miejska miała inne parametry niż te potrzebne w zakładzie i trzeba było zajmować się redukcją tych parametrów. Trzeba było pilnować temperatury i ilości pary. Powyższe odbywało się zasadniczo w sposób ręczny - trzeba było operować zaworami. Na węźle pracowały 4 osoby, bo był to ruch ciągły, praca była zmianowa w pełnym wymiarze.

/dokumentacja osobowa za wskazany okres zatrudnienia k. 31-86, zeznania wnioskodawcy protokół z rozprawy z dnia 10.06.2026r. 01:04:10-01:06:14 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:01:58-00:38:01, zeznania świadka F. R. protokół z rozprawy z dnia 10.06.2026r. 00:40:35-00:54:30, zeznania świadka B. Z. protokół z rozprawy z dnia 10.06.2026r. 00:54:46-01:03:02 /

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności o dokumenty zawarte w załączonych do akt sprawy aktach ZUS, jak i złożone w toku procesu dokumenty osobowe za sporny okres zatrudnienia. Zeznania wnioskodawcy i świadków przesłuchanych w procesie Sąd ocenił jako wiarygodne, nie znajdując żadnych podstaw by kwestionować ich szczerość i zgodność z rzeczywistym stanem rzeczy. Ponadto powyższe korespondowały z dostępną dokumentacją osobową. Jednocześnie organ rentowy nie zgłosił wniosków dowodowych mających na celu wykazanie okoliczności przeciwnych. Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, co do charakteru pracy skarżącego w spornym okresie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie jest zasadne.

Co do meritum zgodnie z art. 21 ust.1 ustawy o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W myśl art. 23 ust.1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (zob. np. M. Zieleniecki, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX/el. 2017; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31.03.2016 r., III AUa 1899/15, LEX 2044406).

Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:

1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej,

2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 31.12.2008 r. w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat.

Przesłanką negatywną zawartą w art.21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowych jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Skoro zgodnie z art.23 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust.1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołujący się nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

Z kolei przepis art. 32 ust.4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust.2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 z późn. zm.).

Z §1 cytowanego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w §4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.

Przepis § 2 ust.1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

W niniejszym postępowaniu wnioskodawca domagał się ustalenia, że w okresie zatrudnienia w Zakładach (...) w P. od 14.09.1981r. do 31.10.2003r. pomimo formalnych mankamentów wystawionego mu przez ten zakład świadectwa pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracował w takim charakterze.

Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43) w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji.

Natomiast rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. 2011.237.1412) określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia.

W myśl § 21-23 powołanego rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.

Tym samym brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia, jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. W sprawie o świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych, gdzie przedmiotem ustaleń sądu ma być charakter zatrudnienia, dokonywanie ustaleń stanu faktycznego odbywa się z reguły poprzez przeprowadzenie dowodów osobowych oraz - o ile to jest możliwe - dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych. Osobowe źródła dowodowe (w tym zarówno zeznania świadków, jak i strony procesowej) muszą być skonfrontowane z istniejącą dokumentacją i dopiero uzyskanie przekonania graniczącego z pewnością co do przebiegu zatrudnienia, może pozwolić na pozytywne rozstrzygnięcie o prawie do świadczeń. Ocena osobowych źródeł dowodowych musi być przy tym wolna od jakiejkolwiek dowolności, uwzględniając reguły logiki oraz zasady doświadczenia zawodowego./tak SA w M. w wyroku z dnia 27 października 2016 r III AUa 41/16 LEX nr (...)

Dla rozstrzygnięcia spornej kwestii zasadnym stało się zatem ustalenie, czy praca wykonywana przez wnioskodawcę w spornym okresie była pracą wykonywaną w warunkach szczególnych, o jakich mowa w cytowanych wyżej przepisach.

Wynikające z wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ust. 1 u.e.r.f.u.s. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 czerwca 2013 r. III AUa 1370/12 LEX nr (...)).

Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 r. I UK 393/10, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2010 (...) UK 21/10).

Pełne zatrudnienie w warunkach szczególnych pojmowane jest jako bezwzględna cecha tego zatrudnienia jako uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego. Możliwe jest przy tym łączenie w przebiegu dniówki prac o różnym charakterze polegające na wykonywaniu nie jednego, lecz kilku rodzajów prac w szczególnych warunkach, wymienionych w wykazie. W takim wypadku do czasu pracy w warunkach szczególnych zlicza się czas równolegle wykonywanych czynności tylko wtedy, gdy różne prace wszystkie łącznie lub każda z osobna odpowiadają pracom w szczególnych warunkach i wszystkie razem wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy./tak SA w P. w wyroku z dnia z dnia 2 czerwca 2016 r., III AUa (...)15, LEX nr 2062050/ Przy ustalaniu okresów pracy w szczególnych warunkach, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, nie jest natomiast dopuszczalne zaliczanie innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika w stopniu powodującym wcześniejszą utratę zdolności do zatrudnienia i nie zostały wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 10 kwietnia 2014 r., (...) UK 395/13, Lex Nr (...)).

W świetle treści Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43) pracą w szczególnych warunkach są wymienione w Wykazie A Dział (...) w energetyce, poz. 1. Prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych

Nadto wskazane prace i stanowiska: pkt. 23) maszynista kotła oraz pkt 26) maszynista urządzeń ciepłowniczych wymienia: w wykazie A dziale (...) poz 1 załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 7 Ministra (...) i (...) w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r. (Dz.Urz.MG Nr 4, poz. 7).

Przedkładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że zgromadzony i niepodważony przez organ rentowy materiał dowodowy w postaci zeznań wnioskodawcy, zeznań świadków i zgromadzonej dokumentacji osobowej za sporny okres zatrudnienia jednoznacznie potwierdza, że w okresie pracy w Zakładach (...) w P. od 14.09.1981r. do 31.10.2003r. wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracował, najpierw jako pomocnik maszynisty kotła, potem jako maszynista kotła. Przy czym jako pomocnik, de facto wykonywał te same czynności co maszynista kotła, zdobywając stosowną praktykę i umiejętności do samodzielnej obsługi kotła wysokoprężnego po zdaniu stosownych egzaminów. Do jego obowiązków na tych stanowiskach należało uruchomienie kotła, zaopatrzenie kotła w paliwo i nadzorowanie parametrów kotła. Do zadań wnioskodawcy należało niedopuszczenie do wzrostu lub spadku ciśnienia, do przekroczenia temperatury pary. Wnioskodawca kontrolował też poziom dostarczenia wody do kotła. Wnioskodawca pracował w pełnym wymiarze czasu pracy w systemie 3 zmianowym bez przestojów. Należało dojść zatem do przekonania, iż wnioskodawca wykonywał pracę wymienioną w wykazie.

Następnie od listopada 1990r., po tym jak zakład zrezygnował z eksploatacji kotłów, wnioskodawca pracował jako maszynista urządzeń cieplno - mechanicznych. Wówczas wnioskodawca został operatorem węzła cieplnego. Zajmował się ustawianiem parametrów pary dostarczanej do zakładu - temperatury i ilości pary w sposób ręczny odpowiednio operując zaworami. Na węźle pracowały 4 osoby, bo był to ruch ciągły, praca była zmianowa w pełnym wymiarze. Wnioskodawca niewątpliwie pracował w warunkach szczególnych przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii cieplnej, de facto jako maszynista urządzeń ciepłowniczych, czyli na stanowisku wymienionym w ww. aktach prawnych.

Tym samym w ocenie Sądu wnioskodawca wykazał, iż w spornym okresie wykonywał pracę w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze.

Sąd przy tym nie traci z pola widzenia, że w okresie od 19.04.1982r. do 10.04.1984r. wnioskodawca odbywał służbę wojskową.

W tym zakresie podkreślić jednak należy, że czas zasadniczej służby wojskowej zalicza się do okresu uprawniającego do wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Takie doliczenie jest możliwe tylko wówczas, gdy zainteresowany podjął prace w szkodliwych warunkach w ciągu 30 dni od opuszczenia wojska. /(...) UK 188/18 - postanowienie SN - Izba Pracy z dnia 29-05-2019/

Okres służby wojskowej dla żołnierza zatrudnionego przed powołaniem do czynnej służby wojskowej w warunkach szczególnych, który po zakończeniu tej służby podjął zatrudnienie w tych samych warunkach, jest nie tylko okresem służby w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale także okresem pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu § 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (t.j.Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zalicza się go więc nie tylko do stażu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym (art. 184 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), ale również – poprzez odesłanie z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych – do okresu pracy w warunkach szczególnych, od którego zależy przyznanie prawa do rekompensaty. /wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 czerwca 2022 r., III AUa 49/21/

Skoro art. 21 ust. 1 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych wprost odwołuje się do pojęcia okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, to oczywistym jest, że rozważania podjęte na gruncie tej ustawy w odniesieniu do służby wojskowej znajdują odpowiednie zastosowanie do świadczeń przyznawanych w trybie przepisów pierwszej z tych ustaw. Wyłącza to w tym przypadku stosowanie wyłącznie przepisu art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Okres służby wojskowej dla żołnierza zatrudnionego przed powołaniem do czynnej służby wojskowej w warunkach szczególnych, który po zakończeniu tej służby podjął zatrudnienie w tych samych warunkach, jest nie tylko okresem służby w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ale także okresem pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu § 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych charakterze. Zalicza się go więc nie tylko do stażu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym (art. 184 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy emerytalnej), ale również – poprzez odesłanie z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych – do okresu pracy w warunkach szczególnych, od którego zależy przyznanie prawa do rekompensaty. /wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 czerwca 2022 r., III AUa 40/21/

W konsekwencji powyższego, także okres służby wojskowej wnioskodawcy winien być traktowany jak praca w warunkach szczególnych - w świetle dostępnej dokumentacji, wnioskodawca powrócił bowiem do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku pracy - maszynisty kotła - tj. na stanowisku, na którym świadczył pracę w warunkach szczególnych, przed upływem 30 dni.

Reasumując, stwierdzić należy, że po uwzględnieniu do okresu pracy w szczególnych warunkach spornego okresu zatrudnienia od 14.09.1981r. do 31.10.2003r. w Zakładach (...) w P. z pominięciem przerw pomiędzy rozpoczęciem i zakończeniem służby wojskowej 17-18.09.1981 r. (2 dni) oraz 11.04 - 1.05.1984 r.(21 dni) oraz z pominięciem okresów przypadających po dniu 14.11.1991 r., w których wnioskodawca pobierał zasiłki chorobowe 4-12.12.1992, 2-5.03.1993, 28.01-4.02.1994 , 9.03-10.04.1994, 14-20.12.1994, 24.02.-6.04.2003 r. (3 miesiące 14 dni) tj. w łącznym wymiarze 21 lat 9 miesięcy i 11 dni, ww. niewątpliwie spełnia wymóg posiadania 15-letniego okresu pracy w takim charakterze. Tym samym wnioskodawcy przysługuje prawo do spornego świadczenia.

W myśl art. 100 ust. 1. ustawy o emeryturach i rentach z FUS prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa.

Na mocy art. 129 ust. 1 cytowanej ustawy świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu.

Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2026 r. poz. 218). O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c.