III Ca 1198/25

sygn. akt III Ca 1198/25

POSTANOWIENIE

Dnia 24 czerwca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Łodzi, III Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący: sędzia S.O. Rafał Maciejewski

Protokolant: Weronika Strzelecka

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2026 r. w Łodzi

sprawy z wniosku W. K.

z udziałem G. K. i F. K.

o stwierdzenie nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego

na skutek apelacji uczestniczek

od postanowienia Sądu Rejonowego w Rawie Mazowieckiej z dnia 25 marca 2025 r., sygn. akt I Ns 93/23

p o s t a n a w i a :

1) oddalić apelację;

2) zasądzić od G. K. i F. K. na rzecz W. K. kwoty po 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) od każdej z uczestniczek, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt III Ca 1198/25

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 25 marca 2025 r. (sygn. akt I Ns 93/23) Sąd Rejonowy w Rawie Mazowieckiej w sprawie z wniosku R. K. (2) przy udziale S. K. i J. K. o stwierdzenie nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego :

1. stwierdził, że zgodnie z zapisem windykacyjnym, dokonanym przez Ł. K. w testamencie notarialnym z dnia 9 czerwca 2014 roku, sporządzonym przez emerytowanego notariusza Z. G., działającą jako zastępca notariusza K. K., Repertorium A Nr (...), własność stanowiącego odrębną nieruchomość lokalu numer (...), położonego w budynku przy (...) w U., z przynależną do niego komórką numer (...) i wraz ze związanym z własnością tego lokalu udziałem (...) w prawie własności działki numer (...) oraz taki sam udział w prawie własności części wspólnych budynku, z którego lokal został wyodrębniony i innych urządzeń, które nie służą do wyłącznego użytku właścicieli poszczególnych lokali, dla którego prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w Rawie Mazowieckiej IV Wydział Ksiąg Wieczystych księga wieczysta o numerze (...) oraz własność niezabudowanej nieruchomości położonej w miejscowości H., w gminie U., powiecie (...), województwie (...), stanowiącej działkę ewidencyjną o numerze (...), o powierzchni 0,0870 ha, dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w Rawie Mazowieckiej IV Wydział Ksiąg Wieczystych księga wieczysta o numerze (...) nabyła R. K. (1), urodzona (...) w U., córka Z. i X. – w całości;

2. stwierdził, że wnioskodawczyni i uczestnicy postępowania ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.

(postanowienie k. 140)

W dniu 9 maja 2025 r. apelację od powyższego postanowienia wniosły uczestniczki S. K. i J. K., zaskarżając postanowienie w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu apelujące zarzuciły naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia, tj.:

1) art. 214 k.p.c. w zw. z art. 224 § 1 k.p.c. przez nieodroczenie rozprawy w dniu 13 marca 2025 r. pomimo istnienia znanej sądowi przeszkody stanowiącej powód nieobecności uczestniczki, co skutkowało brakiem wszechstronnego zbadania przez Sąd pozostawienia testamentu przez zmarłego, a w konsekwencji pozbawiając uczestniczki możliwości obrony swoich praw i zamknięcie rozprawy oraz wydanie orzeczenia w dniu 25 marca 2025r., co doprowadziło do nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt. 5 k.p.c.;

2) art. 670 k.p.c. i art. 233 k.p.c. przez brak wszechstronnego zbadania sprawy w przedmiocie pozostawienia przez spadkodawcę testamentu pisemnego, podczas gdy zmarły przed śmiercią mówił żonie, że zabezpieczył swoją córkę na wypadek jego śmierci, a testament na który powoływała się wnioskodawczyni został sporządzony kiedy zmarły nie miał jeszcze dziecka;

3) art. 225 w zw. z art. 299 k.p.c. przez zaniechanie ponownego otworzenia rozprawy i nie zarządzenie dowodu z przesłuchania uczestniczki mimo istnienia niewyjaśnionych i istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów, w szczególności pozostawienia testamentu w którym do spadku powołana byłaby córka zmarłego, okoliczności w jakich uczestniczka się o tym dowiedziała, gdzie ewentualnie mógłby znajdować się testament, osób które przebywały wraz ze zmarłym w jego mieszkaniu w Danii i które mogły mieć wiedzę o drugim testamencie oraz złożenia przez uczestniczkę zaświadczenia lekarskiego wystawionego przez biegłego sądowego usprawiedliwiającego jej nieobecność na rozprawie poprzedzającej wydanie orzeczenia;

4) art. 235 § 1 pkt 6 k.p.c. przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że wniosek strony o przesłuchanie świadka I. L. (2) nie odpowiada wymaganiom i mimo wezwania nie zostały usunięte braki wniosku, w sytuacji gdy uczestniczka w piśmie z dnia 20 marca 2025r. i 31 października 2023r. wnosiła, aby Sąd zwrócił się do firmy (...) z Danii o udzielenie danych adresowych świadka I. L. (2), podczas gdy wniosek o zwrócenie się do w/w firmy do chwili obecnej nie został przez Sąd rozpoznany;

5) art. 235 k.p.c. w zw. z art. 235 1 k.p.c. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu polegającego na zwróceniu się do firmy (...) z Danii, w której był zatrudniony zmarły, o podanie adresu świadka I. L. (1), który z nim zamieszkiwał i pracował, mimo braku przesłanek z art. 235, a tym samym pozbawiając uczestniczki możliwości obrony swoich praw i nie rozpoznając istoty sprawy;

6) błędnego ustalenia stanu faktycznego w zakresie uznania, że materiał dowodowy w sprawie wskazuje, że zmarły sporządził tylko jeden testament, w sytuacji gdy w sprawie nie przesłuchano jednego ze świadków, który zamieszkiwał w miejscu jego śmierci, adres ten nie został podany przez wnioskodawczynię, mimo że podała adresy innych świadków, a zawnioskowanych przez uczestniczkę, co doprowadziło Sąd I instancji do uwzględnienia wniosku o nabyciu przez R. K. (1) nieruchomości pozostawionych przez spadkodawcę, w sytuacji gdy takiego wniosku nie można wysnuć z materiału dowodowego.

Mając na uwadze powyższe zarzuty uczestniczki wniosły o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zniesienie postępowania przed Sądem Rejonowym poczynając od rozprawy w dniu 13 marca 2025r. w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, w celu przesłuchania uczestniczki oraz świadka I. L. (2) po ustaleniu jego adresu w miejscu zatrudnienia w Danii oraz o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczek zwrotu kosztów sądowych poniesionych przed Sądem II instancji według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

(apelacja k. 153-155)

W odpowiedzi na ww. apelację R. K. (1) wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie od uczestniczek na rzecz wnioskodawczyni kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

(odpowiedź na apelację k. 169-171)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie mogła zostać uwzględniona.

Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego, w tym dotyczących błędnych ustaleń stanu faktycznego, art. 214 k.p.c. w zw. z art. 224 § 1 k.p.c., art. 670 k.p.c. i art. 233 k.p.c., art. 225 w zw. z art. 299 k.p.c., art. 235 § 1 pkt 6 k.p.c. i art. 235 k.p.c. w zw. z art. 235 1 k.p.c. Przede wszystkim jednak w ocenie Sądu Okręgowego, wbrew twierdzeniom uczestniczek, nie wystąpiła nieważność postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c., zaś istota sprawy została należycie rozpoznana przez Sąd Rejonowy.

Zgodnie z art. 379 pkt 5 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi wówczas, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Przypomnieć należy, iż zgodnie ze stanowiskiem dominującym w orzecznictwie, przytoczona podstawa nieważności postępowania jest spełniona, jeżeli z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, których nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji, strona nie mogła - wbrew swej woli - brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 czerwca 1974 r., II CR 155/74, z dnia 6 marca 1998 r., III CKN 34/98, z dnia 28 listopada 2002 r., II CKN 399/01, z dnia 22 maja 2014 r., IV CSK 545/13, z dnia 15 lutego 2018 r., IV CSK 713/16, Legalis). Innymi słowy, przy ocenie, czy doszło do pozbawienia strony możności działania skutkującej nieważnością postępowania trzeba rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, następnie zbadać, czy uchybienie to wpłynęło na możność strony do działania w postępowaniu, wreszcie ocenić, czy pomimo zaistnienia wspomnianych przeszkód strona mogła bronić swych praw w procesie. Dopiero w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich tych warunków można uznać, że strona została pozbawiona możności działania (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2014 r., II UZ 58/14, J.). Taki stan nie zaistniał w przedmiotowym postępowaniu. Prawidłowo wezwana S. K. nie stawiła się na rozprawę w dniu 11 lipca 2024 roku. Nie przedłożyła również zaświadczenia od lekarza sądowego usprawiedliwiającego nieobecność. Ponadto uczestniczka nie stawiła się również na rozprawę w dniu 13 marca 2025 roku, w związku z czym Sąd Rejonowy prawidłowo rozstrzygnął sprawę w oparciu o dotychczasowe dowody. W ocenie Sądu Okręgowego odroczenie rozprawy w celu przesłuchania uczestniczki prowadziłoby jedynie do bezzasadnego przedłużenia postępowania, gdyż wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego pozwoliły Sądowi I instancji na prawidłowe rozstrzygnięcie w niniejszym postepowaniu. Ponadto należy podkreślić, iż pełnomocnik uczestniczki będący adwokatem obecny na terminie rozprawy w dniu 13 marca 2025 roku nie zgłosił jakichkolwiek zastrzeżeń do protokołu w zakresie wskazywanym przez niego w apelacji odnośnie do ograniczenia dowodu z przesłuchania stron do obecnej na rozprawie wnioskodawczyni. Stosownie zaś do treści art. 162 § 2 k.p.c. stronie zastępowanej przez adwokata, która nie zgłosiła zastrzeżenia, nie przysługuje prawo powoływania się na to uchybienie w dalszym toku postępowania.

Podniesiony przez uczestniczki zarzut nierozpoznania istoty sprawy w związku z brakiem przeprowadzenia dowodu polegającego na przesłuchaniu świadka I. L. (1) nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy wskazać, iż pojęcie „istoty sprawy”, o którym mowa w art. 386 § 4 k.p.c., dotyczy jej aspektu materialno-prawnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie Sądu I instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy. W szczególności chodzi zaś tutaj o różnego rodzaju zaniedbania, które w ogólnym rozrachunku polegają na zaniechaniu zbadania materialnej podstawy żądania albo pominięciu merytorycznych zarzutów stron przy jednoczesnym bezpodstawnym przyjęciu, że istnieje przesłanka materialno-prawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (por. wyrok SN z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315; postanowienia SN z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, opubl. OSNC Nr 1/1999 poz. 22; z dnia 15 lipca 1998 r., II CKN 838/97, opubl. baza prawna LEX Nr 50750; z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, opubl. baza prawna LEX Nr 519260 oraz wyroki SN z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, opubl. OSP Nr 3/2003 poz. 36; z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, opubl. baza prawna LEX Nr 178635.; z dnia 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, opubl. OSNP Nr 1-2/2009 poz. 2). Inaczej mówiąc „nierozpoznanie istoty sprawy” oznacza uchybienie procesowe Sądu I instancji polegające na całkowitym zaniechaniu wyjaśnienia istoty lub treści spornego stosunku prawnego, przez co rozumie się nie wniknięcie w podstawę merytoryczną dochodzonego roszczenia, a w konsekwencji pominięcie tej podstawy przy rozstrzyganiu sprawy. Proces stosowania prawa przez sąd polega na ustaleniu faktów relewantnych dla rozstrzygnięcia, opisanych hipotezami norm prawa cywilnego materialnego, które znajdują zastosowanie dla zgłoszonych roszczeń. Brak rozważań w tym zakresie prowadzić musi do niewyjaśnienia istoty sprawy (wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 2 kwietnia 2019 r., I ACa 959/18, Lex nr 2668188). Oceny, czy Sąd I instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się zaś na podstawie analizy żądań pozwu, stanowisk stron i przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia.

Przekładając powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Sąd Rejonowy, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, nie zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania. Wbrew zapatrywaniu skarżących, Sąd Rejonowy dokonał analizy całokształtu zgormadzonego materiału dowodowego, wysuwanych w sprawie żądań, zarzutów w kontekście obowiązujących norm prawa materialnego i doszedł do wniosków jurydycznych. Tym samym należy uznać, że Sąd I instancji rozpoznał istotę sprawy, pomimo braku przesłuchania świadka I. L. (1). Należy podkreślić, iż pomimo wezwania przez Sąd I instancji do podjęcia czynności zmierzających do ustalenia adresu zamieszkania świadka w Polsce oraz wskazania Sądowi tego adresu, brak ten nie został uzupełniony przez uczestniczki, w związku z czym przeprowadzenie dowodu z przesłuchania I. L. (1) nie było możliwe. Wbrew twierdzeniom apelujących nie jest rzeczą sądu dokonywanie ustaleń za stronę, która jest zobowiązana oznaczyć dowód w sposób umożliwiający jego przeprowadzenie.

Odnośnie pozostałych zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 214 k.p.c. w zw. z art. 224 § 1 k.p.c., art. 670 k.p.c. i art. 233 k.p.c., art. 225 w zw. z art. 299 k.p.c., art. 235 § 1 pkt 6 k.p.c. i art. 235 k.p.c. w zw. z art. 235 1 k.p.c. należy wskazać, iż zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i nie narusza wskazanych przepisów postępowania.

Wywiedziona apelacja w istocie stanowi jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji. Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej i wszechstronnej oceny dowodów przeprowadzonych w niniejszym postępowaniu, zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Stan faktyczny został ustalony na podstawie dowodów z dokumentów i osobowych środków dowodowych, które nie zostały skutecznie zakwestionowane. Apelacja uczestniczek to przede wszystkim własna wersja ustaleń faktycznych nie poparta żadnymi dowodami i sprzeczna z oświadczeniami uczestniczki postępowania S. K. złożonymi podczas spisania protokołu dziedziczenia w dniu 5 stycznia 2023 roku, kiedy wskazała, że spadkodawca Ł. K. nie sporządził żadnego testamentu. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego spadkodawca sporządził jedynie testament notarialny z dnia 9 czerwca 2014 roku.

Przeprowadzając postępowanie dowodowe, jak powyżej wskazano, Sąd Rejonowy prawidłowo ograniczył dowód z przesłuchania stron do dowodu z przesłuchania wnioskodawczyni i pominął dowód z zeznań świadka I. L. (3) jako niemożliwy do przeprowadzenia. W toku postępowania S. K. nie zaprezentowała twierdzeń mogących podważyć wiarygodność osobowych źródeł dowodowych, zaś jej brak na rozprawie poprzedzającej merytoryczne rozstrzygnięcie spowodował, że Sąd Rejonowy mógł wydać postanowienie w oparciu o dotychczasowe dowody.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 385 k.p.c. w z zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Sąd Okręgowy oddalił apelację jako bezzasadną.

O kosztach postępowania w punkcie 2 postanowienia Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 520 § 2 w zw. z art. 98 § 1 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i § 6 pkt 2 oraz § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tj. Dz. U. z 2026 r., poz. 215) i zasądził od uczestniczek na rzecz wnioskodawczyni kwoty po 180 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.