III Ca 883/26

III Ca 883/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 sierpnia 2026 roku

Sąd Okręgowy w Łodzi w Wydziale III Cywilnym Odwoławczym w składzie:

Przewodniczący: sędzia Artur Piotr Wewióra

protokolant: Magdalena Płonka

rozpoznawszy: 11 sierpnia 2026 roku w Łodzi na rozprawie

sprawę z powództwa: R. O., N. O. (2), I. O., N. O. (1)

przeciwko: Bankowi (...) spółce akcyjnej w G.

o: zapłatę

na skutek: apelacji pozwanego Banku (...) spółki akcyjnej w G.

od wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi

z 19 lutego 2026 roku w sprawie II C 472/25

(1) oddala apelację;

(2) zasądza od pozwanego Banku (...) spółki akcyjnej na rzecz powodów:

(a) R. O. i N. O. (2) łącznie do ich małżeńskiego majątku wspólnego 1.350 zł (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się niniejszego rozstrzygnięcia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego,

(b) I. O. i N. O. (1) łącznie do ich małżeńskiego majątku wspólnego 1.350 zł (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się niniejszego rozstrzygnięcia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

III Ca 883/26

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi z 19 lutego 2026 roku w sprawie (...) z powództwa Z. O., D. O. (2), G. O., D. O. (1) przeciwko Bankowi (...) spółce akcyjnej w J. o zapłatę:

–

w punkcie 1 zasądzono od pozwanego na rzecz powodów: Z. O. i D. O. (2) solidarnie 28.341,22 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie należnymi od:

–

27.901,22 zł od 15 kwietnia 2025 roku do dnia zapłaty,

–

440 zł od 24 lipca 2025 roku do dnia zapłaty;

–

w punkcie 2 zasądzono od pozwanego na rzecz powodów: G. O. i D. O. (1) solidarnie 28.341,22 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie należnymi od:

–

27.901,22 zł od 15 kwietnia 2025 roku do dnia zapłaty,

–

440 zł od 24 lipca 2025 roku do dnia zapłaty;

–

w punkcie 3 oddalono powództwo w pozostałej części;

–

w punkcie 4 zasądzono od pozwanego na rzecz powodów: Z. O., D. O. (2), G. O., D. O. (1) solidarnie 6.468,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Apelację od omówionego wyżej wyroku w części, to jest w zakresie punktów 1, 2 i 4 wywiódł pozwany, działając przez swojego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, występującego również w I instancji. W apelacji zarzucono naruszenie zarówno prawa procesowego, jak i materialnego.

W zakresie prawa procesowego zdaniem apelującego doszło do naruszenia:

–

art. 316 § 1 k.p.c.1 w związku z art. 354 § 1 k.c.2, art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 405 k.c., 410 k.c., 411 pkt 4 k.c. i art. 5 k.c. przez uwzględnienie zarzutu strony powodowej dotyczącego niedozwolonego charakteru kwestionowanych postanowień umownych i w konsekwencji uwzględnienie żądania o zapłatę pomimo tego, że łącząca strony umowa wygasła jeszcze przed wniesieniem pozwu na skutek jej całkowitego wykonania, całkowitej spłaty dokonanej w dniu 17 maja 2012 roku) (zarzut I);

–

art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 232 k.p.c. zdanie pierwsze w związku z art. 6 k.c., art. 227 k.p.c., art. 299 k.p.c., art. 231 k.p.c. przez dowolną ocenę dowodów i brak wszechstronnego rozważenia całości zgromadzonego materiału dowodowego polegające na:

–

błędnym uznaniu, iż w niniejszej sprawie doszło do pokrzywdzenia powoda i pominięciu okoliczności, iż zgodnie z treścią zawartej umowy kredytu (§ 12 ust. 1 umowy) całkowity koszt kredytu miał wynieść 103.432,14 zł, a powód poniósł całkowity koszt kredytu 55.802,44 zł a więc zdecydowanie niższy niż ten pierwotnie zakładany przez strony,

–

przyjęciu, że zobowiązanie powoda wynikające z umowy kredytu ma charakter złotowy, a nie walutowy, podczas gdy pozostaje to w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności: umową kredytu, wnioskiem kredytowym, informacją o ryzyku, historią rachunku kredytowego,

–

przyjęciu, że powód mógł pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że kurs franka jest w zasadzie niezmienny, a w konsekwencji zaoferowany produkt jest wolny od istotnych ryzyk, podczas gdy bank wskazywał na szereg ryzyk kredytobiorcy związanych z kredytem indeksowanym do (...), w tym zmarginalizowaniu, że powodowi przedstawiono informację o ryzyku,

–

oparciu ustaleń faktycznych na zeznaniach powoda w zakresie, w jakim były one niewiarygodne i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego (m.in. co do zakresu informowania o ryzyku i oferty kredytowej przedstawionej powodowi),

–

przyjęciu, że postanowienia dotyczące indeksacji kredytu leżały poza zakresem możliwych indywidualnych uzgodnień w ramach umowy kredytu, mimo że możliwość negocjacji postanowień umowy kredytu wynika z dokumentów przedstawionych w toku postępowania przez pozwanego, a powód miał od samego początku możliwość spłaty kredytu bezpośrednio w (...) oraz w dowolnym momencie powód mógł przewalutować kredyt na (...),

–

uznaniu, że pozwany nie zagwarantował powodowi mechanizmów, które mogłyby ograniczyć ryzyko ponoszone przez powoda, podczas gdy umowa kredytu przewidywała takie mechanizmy,

a które to naruszenia miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności dokonania prawidłowej oceny, czy kwestionowane przez powoda klauzule mogą zostać uznane za niedozwolone postanowienia umowne, a umowa kredytu za nieważną (zarzut II).

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 118 k.c. w związku z art. 117 § 1 k.c. przez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że dochodzone przez powoda roszczenie nie uległo przedawnieniu, podczas gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie wskazanych przepisów prowadzi do wniosku, że roszczenie to uległo przedawnieniu najpóźniej z upływem 2022 roku (zarzut III);

–

art. 120 § 1 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym ustaleniu początku biegu terminu przedawnienia, podczas gdy roszczenie stało się wymagalne najpóźniej w 2012 roku, tj. z chwilą wykonania (spłaty) umowy (zarzut IV);

–

art. 69 ust. 1 i 2 p.b.5 w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą antyspreadową6 w związku z art. 353 1 k.c. przez ich błędną wykładnię oraz art. 58 § 1 k.c. przez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że (i) zobowiązanie powoda wynikające z umowy kredytu nie jest określone; (ii) umowa kredytu nie zawiera essentialia negotii umowy kredytu, (iii) umowa kredytu narusza istotę natury zobowiązania, (iv) umowa kredytu narusza zasady współżycia społecznego, podczas gdy umowa kredytu odpowiada wszystkim wymogom wynikającym z przepisów prawa powszechnie obowiązującego w dniu jej zawarcia i z tej przyczyny nie może być uznana za nieważną (zarzut V);

–

art. 385 1 § 1 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/137 oraz art. 111 ust. 1 pkt 4 prawa bankowego polegające na ich błędnej wykładni i błędnym przyjęciu, że: (i) postanowienia dotyczące indeksacji nie zostały sformułowane jednoznacznie, (ii) postanowienia dotyczące (...) kształtują prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, gdyż bank samodzielnie ustalał kursy walut, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 385 1 § 1 k.c. przez błędne przyjęcie, że postanowienia umowy kredytu kształtują prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, naruszając interesy i to w sposób rażący, mimo że postanowienia te przesłanek tych nie spełniają (zarzut VI);

–

art. 65 § 1 i § 2 k.c. i art. 385 1 § 2 k.c. w związku z art. 69 ust. 1 i 2 p.b. (w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą antyspreadową) i art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowego oraz art. 358 § 2 k.c., art. 56 k.c. i art. 354 k.c. przez ich niezastosowanie oraz art. 58 § 1 i § 3 k.c. przez jego błędne zastosowanie, a także art. 353 1 k.c. i art. 3 k.c. przez ich błędną wykładnię - w związku z art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, polegające na zaniechaniu dokonania wykładni oświadczeń woli i błędnym przyjęciu, że: (i) postanowienia dotyczące określenia (...) stanowią element przedmiotowo istotny umowy kredytu, bez którego nie jest możliwe określenie świadczenia głównego i wykonywanie umowy kredytu, podczas gdy postanowienia te wyłącznie doprecyzowują sposób wykonania indeksacji, (ii) postanowienia dotyczące określania (...) w świetle art. 353 1 k.c. nie spełniają kryterium transparentności oraz godzą w równowagę kontraktową stron umowy; (iii) zaniechanie oceny skutków braku związania abuzywnym postanowieniem, (iv) zaniechanie poddania umowy kredytu interpretacji zgodnie z regułami wykładni oświadczeń woli oraz zasadą favor contractus, (v) niezastosowanie przepisów dyspozytywnych (art. 358 § 2 k.c.) wskazujących na przeliczenie świadczeń wg kursu średniego NBP (zarzut VII);

–

art. 385 1 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 4 ustawy antyspreadowej w związku z art. 385 2 k.c. oraz art. 316 k.p.c. przez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie stanu wprowadzonego ustawą antyspreadową przy ocenie celowości stosowania sankcji nieważności w sytuacji, gdy sankcja określona jest w ustawie antyspreadowej i błędne przyjęcie, że nie została uchylona ewentualna abuzywność postanowień kwestionowanych przez powoda (zarzut VIII);

–

art. 58 § 1 i § 3 k.c. w związku z art. 385 1 §1 i § 2 k.c. i art. 5 k.c. oraz w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez ich błędne zastosowanie i zaniechanie dokonywania oceny, czy przyjęcie nieważności całej umowy kredytu jest zgodne z zasadą proporcjonalności oraz czy odpowiada sankcji bezskuteczności z art. 385 1 § 2 k.c., jak również przez przyjęcie, że: (i) skutkiem uznania za abuzywny warunku umownego może być upadek całej umowy (jej nieważność); (ii) ustalenie nieważności umowy kredytu realizuje godny ochrony interes powoda jako konsumenta, podczas gdy będzie to prowadziło do pogłębiania stopnia niepewności sytuacji prawnej powoda i spowoduje dotkliwe dla niego konsekwencje, (iii) konsument wyraził świadomą zgodę na kwestionowanie warunków umowy kredytu (zarzut IX);

–

art. 410 § 1 i § 2 k.c. w związku z art. 405 k.c. polegające na ich błędnym zastosowaniu oraz art. 409 k.c. oraz art. 411 pkt 1, 2 i 4 k.c. przez ich niezastosowanie i błędne przyjęcie, że (i) świadczenia spełnione przez powoda na rzecz banku stanowiły świadczenia nienależne, mimo że znajdywały one podstawę w łączącym strony stosunku prawnym; (ii) została spełniona przesłanka wzbogacenia (po stronie banku) i zubożenia (po stronie powoda) (zarzut X);

–

art. 405 k.c. w związku z art. 805 § 1 k.c. przez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że wobec nieważności umowy kredytu zwrotowi podlegają także świadczenia, które powód uiścił tytułem kosztów dodatkowych ubezpieczeń (tj. ubezpieczenie nieruchomości i ubezpieczenia pomostowego) powinny zostać powodowi zwrócone, podczas gdy (i) bank nie był stroną umowy ubezpieczenia; (ii) umowy ubezpieczenia były zawierane na rzecz powoda i stanowiły ochronę ściśle związaną z jego prawem, (iii) składki ubezpieczeniowe zostały przekazane do ubezpieczyciela, a (iii) powód czerpał korzyść z opłacanej przez niego umowy ubezpieczenia, a zatem przy uznaniu zasadności zwrotu składek powód bezpodstawnie się wzbogacił (zarzut XI);

–

art. 455 k.c. w związku z art. 481 § 1 k.c. polegające na ich błędnym zastosowaniu i przyjęciu, że odsetki za opóźnienie od zasądzonych kwot są należne od 27.901,22 zł od dnia 15 kwietnia 2025 roku do dnia zapłaty od 440 zł od 24 lipca 2025 roku do dnia zapłaty podczas gdy nawet w przypadku uznania żądania pozwu za zasadne, a umowy kredytu za nieważną, zobowiązania restytucyjne stają się wymagalne dopiero z momentem orzeczenia o nieważności umowy kredytu, ewentualnie z momentem odebrania od powoda oświadczeń o wyrażeniu zgody na skutki nieważności umowy kredytu, a ponadto pełnomocnik powoda przedkładając reklamację w niniejszej sprawie nie wykazał umocowania do jej złożenia (nie postawił roszczenia w stan wymagalności), a z treści tej reklamacji nie da się nadto jednoznacznie przyjąć, iż powód miał świadomość jakie są skutki uznania nieważności umowy (zarzut XII).

Z tych względów wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w zaskarżonej części oraz zasądzenie solidarnie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu za I i II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację powodowie, reprezentowani przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, występującego również w I instancji, wnieśli o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz powodów kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami za opóźnienie w płatności od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Do zamknięcia rozprawy apelacyjnej 11 sierpnia 2026 roku nie zmieniono stanowisk w sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja okazała się bezzasadną.

W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie prawa procesowego, jako determinujące – przez swój wiążący charakter – ocenę prawidłowości postępowania w sprawie.

Zarzut I w zakresie proceduralnym dotyczyć może jedynie naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. W pozostałym zakresie wskazanych przepisów, jak również w warstwie opisowej, zarzut dotyczy materialnoprawnych przesłanek uwzględnienia roszczenia procesowego. Naruszenie art. 316 § 1 k.p.c. mogłoby nastąpić, gdyby Sąd I instancji nie uwzględnił – odwołując się do treści zarzutu – że na chwilę orzekania umowa została wykonana. Jednakże nic nie wskazuje na taką sytuację. Natomiast wyprzedzając rozważania materialnoprawne należy zauważyć iż nie jest tak, że wykonanie umowy niweczy możliwość ustalenia jej postanowień za niedozwolone. Zarzut I nie jest zasadny.

Zarzut II jest złożony, zasadnym jest zatem odniesienie się pokrótce do poszczególnych jego aspektów. I tak okoliczność realizacji umowy nie ma znaczenia dla analizy w świetle instytucji niedozwolonych postanowień umownych, skoro stosownie do art. 385 2 k.c., oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Nie ma w prawie mowy o sposobie wykonywania postanowień umownych. Z pewnością przedmiotowa umowa była umową o kredyt w wysokości 250.000 zł, indeksowany do franka szwajcarskiego. Wynika to jednoznacznie z treści umowy, a dokładniej jej § ust. 1 i 2. Okoliczność zapewnień ze strony pracowników banków, w czasach zawierania umowy, o franku szwajcarskim jako walucie wyjątkowo stabilnej, jest okolicznością wynikającą z notoryjności powszechnej. Materiał dowodowy w niniejszej sprawie zgromadzony, prawidłowo oceniony przez Sąd Rejonowy, nie doprowadził do ustaleń przeciwnych. Za zdecydowanie mieszczące się w granicach art. 233 § 1 k.p.c. uznać należy w szczególności uwzględnienie depozycji strony powodowej. Wbrew twierdzeniom zarzutu II, treść owych depozycji pozostaje w zgodzie z doświadczeniem nie tylko życiowym, ale również orzeczniczym, wynikającym z rozpoznawania szeregu tego rodzaju spraw. Załączenie li tylko ogólnego formularza, niepodpisanego przez konsumentów, nieopatrzonego nawet datą (k. 87) utwierdza jedynie trafność ustalenia co do braku udzielenia konsumentowi rzetelnej informacji. Nie sposób dopatrzeć się podstaw do twierdzenia iż powodowie mieli możliwość efektywnego negocjowania sposobu ustalania kursu franka szwajcarskiego. Co do możliwości spłaty należy zauważyć, że abuzywność obejmuje już najzupełniej pierwotną procedurę, a to przeliczenia udzielonego w złotych kredytu do waluty indeksacji. Natomiast z umowy wynika iż kredytobiorcy byli zobowiązani do spłaty kredytu w złotych, z zastosowaniem kursu sprzedaży franka szwajcarskiego, obowiązującego w dniu płatności kredytu (§ 7 ust. 1 umowy, k. 15). Mechanizm przewalutowania nie był gwarancją z tej prostej przyczyny, że przewalutowanie dotyczyło etapu realizacji umowy, a ponadto nie mogło dotyczyć już inicjującego indeksację przeliczenia przy okazji wypłaty środków kredytowych. Co więcej, stosownie do § 4 ust. 4 umowy, k. 15), owo przewalutowanie miało odbyć się po kursie ustalonym przez pozwanego. Zarzut II nie jest zasadny.

W świetle powyższych uwag ustalenia, stanowiące podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia, są prawidłowe jako mieszczące się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów. Są wewnętrznie spójne, pozostają logicznie powiązane z materiałem dowodowym, nie budzą również wątpliwości w świetle wskazań wiedzy, czy życiowego doświadczenia, nadto spełniają kryterium zupełności z punktu widzenia zakresu ustaleń niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia. Jako takie nie mogą być skutecznie zwalczane polemicznymi twierdzeniami apelacji. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął owe ustalenia Sądu I instancji w całości za własne.

Wobec ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Zarzuty III i IV należy rozpoznać łącznie, gdyż dotyczą one twierdzenia pozwanego o przedawnieniu roszczenia powodów. Zarzuty te są wynikiem przyjęcia przez pozwanego stanowiska iż termin przedawnienia roszczenia powodów winien rozpocząć swój bieg najpóźniej z chwilą spłaty całości kredytu. Jak jednak wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-(...) wykluczył możliwość automatycznego powiązania rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia z wykonaniem umowy wskazując iż takie rozwiązanie skutkować może upływem terminu przedawnienia mimo braku świadomości konsumenta co do abuzywności postanowień. W tym kontekście zauważyć należy, że pozwany nie przeprowadził postępowania wykazującego iż powodowie powzięli wiedzę o abuzywności postanowień wcześniej aniżeli we wskazanym również w toku rozprawy apelacyjnej przez pełnomocnika powodów momencie sporządzenia pisma pozwanemu, wskazującego na podniesienie argumentu abuzywności; a to na pozwanym spoczywał w tym zakresie ciężar dowodu (art. 6 k.c.). Pismo to jest datowane na 7 kwietnia 2025 roku (k. 20), tymczasem pozew został nadany pocztą 30 kwietnia 2025 roku (k. 4). Zarzuty III i IV nie są zasadne.

Również zarzuty V i VI pozostają ze sobą w ścisłym związku, gdyż stanowią one dwie strony alternatywy, którą w ocenie Sądu Okręgowego w obecnym składzie ma charakter jednak rozłączny. Niesłuszność zarzutu V, a więc prawidłowość stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia co do pierwotnej nieważności umowy, czyniłaby słusznym zarzut VI. Postanowienie umowne nieważne nie podlega ocenie co do jego niedozwolonego charakteru, gdyż nie można przyjąć iż zostało w ogóle zastrzeżone. Nie wywołuje ono żadnych skutków prawnych, zatem z oczywistych względów nie może pokrzywdzić konsumenta. Dodatkowo należy pamiętać, że co do zasady, niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą jedynie konsumenta (art. 385 1 § 1 zd. I k.c.), zatem co do zasady mogą natomiast stanowić podstawę obowiązku przedsiębiorcy, co jest wykluczone w przypadku nieważnego postanowienia, gdyż w tym przypadku w ogóle brak jest jakiekolwiek skuteczności takiej klauzuli kontraktowej. Innymi słowy, jedno postanowienie umowne nie może być jednocześnie i nieważne, i abuzywne. Przechodząc do bliższej analizy stanowiska Sądu Rejonowego co do nieważności spornych klauzul, to powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego w sprawie III CSK 206/1010, Sąd I instancji niewątpliwie trafnie uwypuklił ten aspekt niniejszej sprawy, który obejmuje konieczność przyjęcia, że sposób skonstruowania umowy doprowadził do sytuacji, w której pozwany przedsiębiorca miał – wedle jej treści – ostatnie słowo w zakresie określenia rozmiaru świadczenia konsumentów. Oczywiście rację ma Sąd Najwyższy wskazując, że jeżeli świadczenie nie zostanie oznaczone, nie można mówić o istnieniu zobowiązania ze względu na brak istotnego elementu stosunku zobowiązaniowego i pogląd ten Sąd Okręgowy w obecnym składzie w pełni podziela. W okolicznościach sprawy III CSK 206/10, poddanej ocenie Sądu Najwyższego, chodziło jednak o sytuację, w której obdarowani pozwani zobowiązali się w umowie darowizny – pod warunkiem zawieszającym – dokonać dalszej darowizny części działki, będącej przedmiotem pierwotnej darowizny, na rzecz osoby trzeciej, przy czym – co stanowiło istotę problemu – w treści umowy nie sprecyzowano, jaka miałaby to być część. W tym to kontekście Sąd Najwyższy zwrócił przedmiotową uwagę, dopełniając ją również wskazaniem, że również w świetle prawidłowo stosowanego art. 65 § 2 k.c. w okolicznościach sprawy nie dało się doprecyzować rozmiaru owej części, która miałaby być przedmiotem dalszej darowizny. Jest to jednak odmienna sytuacja od tej, jaka występuje w niniejszej sprawie. W świetle badanego kontraktu, rozmiar świadczenia jest obiektywnie możliwy do ustalenia. Wątpliwości budzi natomiast wprowadzona przez przedsiębiorcę w umowie adhezyjnej metoda owego ustalenia. Podobnie odmienny stan faktyczny był przedmiotem analizy w sprawie III CZP 82(...), w której Sąd Najwyższy w ogóle postanowił odmówić udzielenia odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne z uwagi na niedostateczność ustaleń faktycznych, niemniej z ustaleń Sądu pytającego wynikało, że powodowie w sprawie o pozbawienie bankowego tytułu wykonawczego wykonalności, podpisali jedynie blankiet umowy o pożyczkę, zaś kwota pożyczki, oprocentowanie oraz wysokość prowizji należnej bankowi zostały wpisane później, w bliżej nieustalonych okolicznościach. Na tej kanwie Sąd Najwyższy wskazał, że jeżeli rzeczywiście brakujące essentialia negotii uzupełnił w umowie sam bank, to składając swoje oświadczenie woli powodowie nie objęli nim tych istotnych postanowień umowy i skoro nigdy nie wyrazili na nie zgody, istnieją poważne wątpliwości czy doszło do zawarcia umowy o kredyt. Natomiast zupełnie inaczej przedstawiać się musiałaby ocena zawarcia tych umów, gdy powodowie zlecili zawarcie takiej umowy innym osobom, a tym samym osoby te, jako pełnomocnicy powodów, mogły w ich imieniu skutecznie uzupełnić brakujące elementy umowy i przyjąć oświadczenie pozwanego banku. Jak zatem widać, również w tym orzeczeniu chodziło o sytuację, w której istniałby potencjalnie – w pierwszym wskazanym przez Sąd Najwyższy przypadku – stan całkowitego braku określenia przedmiotu umowy, a nie tylko kwestia jurydycznej oceny przyjętej i obiektywnie możliwej do przeprowadzenia procedury określenia wysokości świadczenia. Z tych względów w ocenie Sądu Okręgowego w obecnym składzie, w okolicznościach przedmiotowej sprawy ciężar rozważań przenieść należy na ocenę niedozwolonego w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. charakteru spornych postanowień umownych określających właśnie metodologię określenia rozmiaru świadczenia powodów, nie zaś ważności zobowiązania. Tym samym z alternatywnych podstaw normatywnych rozstrzygnięcia, wybrać należy art. 385 1 § 1 k.c. W tej sytuacji zarzut V jest zasadny, niemniej skutkuje to jedynie zasadnością analizy dalszych zarzutów, nie powoduje zaś samo w sobie konieczności zmiany wyroku w kierunku oczekiwanym przez skarżącego.

Sporne postanowienia, wbrew zarzutowi VI, prawidłowo zakwalifikowano natomiast jako postanowienia abuzywne, niewiążące zatem powodów jako konsumentów. Rozważania Sądu Rejonowego w tej mierze są najzupełniej prawidłowe. Swoboda pozwanego określania kluczowych dla realizacji umowy kursów kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego w świetle przedmiotowej umowy nie doznawała żadnych ograniczeń. Okoliczność ustalenia choćby najbardziej szczegółowych, ale całkowicie wewnętrznych, nie podlegających żadnej kontroli przez powodów, procedur ustalania kursu, ilość zaangażowanych w proces decyzyjny wewnętrznych poziomów kierownictwa, nie ma najmniejszego znaczenia dla trafności oceny, że z kontraktowego punktu widzenia, pozwany zastrzegł dla siebie swoiste fiat w tym zakresie – niczym nieskrępowaną swobodę ustalenia kursu walutowego. Okoliczność, jak z tego uprawnienia korzystał w toku realizacji umowy, dla oceny abuzywności owej konstrukcji nie ma żadnego znaczenia (art. 385 2 k.c.). Jest przy tym najzupełniej oczywiste, że tego rodzaju uprawnienie jest niedozwolonym postanowieniem umownym. Łączy ono w sobie w istocie uprawnienie co najmniej zbliżone do uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy (art. 385 3 pkt 9 k.c.), jak również uprawnienia do stwierdzania zgodności świadczenia z umową (art. 385 3 pkt 11 k.c.), skoro istotą badanych postanowień jest w istocie dowolne prawo ustalenia rozmiaru świadczenia należnego przedsiębiorcy od konsumenta. Można zatem bronić również tezy, że postanowienia te zrównują się w swoim skutku z uprawnieniem do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy (art. 385 3 pkt 20 k.c.), ponieważ zmiana kursu nie była wskazana jako uprawniająca do odstąpienia od umowy w sposób powodujący, że taka zmiana kursu nie wchodziła w życie w stosunku do konsumentów; w § 21 ust. 2 mającego zastosowanie do przedmiotowej umowy regulaminu zastrzeżono na rzecz kredytobiorców takie prawo odstąpienia wyłącznie na wypadek zmiany tegoż regulaminu (k. 110 odw.). Zarzut VI nie jest zasadny.

Odnośnie zarzutu VII należy zauważyć iż nie uwzględnia on orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w analogicznych sprawach. Godzi się zauważyć, że zasada związania stron umową w pozostałym – to jest nieabuzywnym – zakresie, statuowana w art. 385 1 § 2 k.c., jest transpozycją art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który stanowi wprost iż skutek utrzymania pozostałych postanowień umownych w mocy będzie następował wyłącznie wówczas, gdy jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Krytycznie na temat możliwości utrzymania umowy tego rodzaju, jak badana w niniejszej sprawie, bez postanowień dotyczących kursów walutowych, wypowiedział się Trybunał Sprawiedliwości w sprawie (...). Przekonująco Trybunał Sprawiedliwości wywiódł tam, powołując się również na wcześniejsze orzecznictwo, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, takiej jak badana w obecnej sprawie, w związku z czym obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy kredytu wydaje się niepewna. W ocenie Sądu Okręgowego w obecnym składzie i w warunkach przedmiotowej umowy zaś – niemożliwa, co trafnie przyjął również Sąd I instancji. W takiej sytuacji mianowicie aktualizuje się stan zbieżny z tym, jaki wystąpił w omawianej wcześniej sprawie III CSK 206/10, albowiem nie sposób wówczas, bez owych postanowień, ustalić rozmiaru wzajemnego świadczenia powodów. Natomiast w zakresie, w jakim omawiany zarzut sugeruje stosowanie innych przepisów w miejsce klauzul kontraktu uznanych za niedozwolone postanowienia umowne, badany zarzut stoi w sprzeczności z przywoływanym już wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-260/18, przeto również w tym zakresie nie jest zasadny. Należy pamiętać, że możliwość stosowania odmiennych uregulowań występuje tylko wtedy, gdy normy takie spełniają wymóg powstania wskutek szczególnej analizy prawodawcy w celu określenia, a w istocie – przywrócenia, równowagi kontraktowej po usunięciu postanowień umownych uznanych za niedozwolone. Wskazywane przez skarżącego przepisy nie dają się powiązać w świetle prac legislacyjnych jako tego rodzaju uregulowania. Zarzut VII nie jest zasadny.

Odnośnie oceny zarzutu VIII należy dostrzec, że błędne jest twierdzenie iż wprowadzenie ustawy antyspreadowej wyeliminowało możliwość powoływania się na abuzywność kwestionowanych postanowień umowy. Otóż ustawa ta nie ma mocy likwidującej abuzywność postanowień przedmiotowej umowy. Nie pozwala na taką jej wykładnię ani art. 3 k.c., ani jej własne przepisy, w tym art. 4, w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Stosowanie art. 4 ustawy antyspreadowej dotyczy jedynie okresu na przyszłość. Nie jest to postanowienie, które ma przywrócić wstecznie równowagę między przedsiębiorcą a konsumentem w zakresie już dokonanych przesunięć majątkowych. Jest to zresztą postanowienie z punktu widzenia badanej obecnie umowy puste, gdyż nakazuje przeliczyć świadczenia konsumenta w postaci „tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia”, podczas gdy w okolicznościach przedmiotowej sprawy po pierwsze abuzywne jest właśnie już samo określenie wysokości kredytu do spłacenia, a po wtóre – kredyt został spłacony w całości. Skoro tak, postanowienie art. 4 ustawy antyspreadowej nie przechodzi pozytywnie – w warunkach przedmiotowego sporu – testu określonego przez Trybunał Sprawiedliwości w sprawie C-260/(...). Jak już wskazano, test ten wymaga ustalenia, że dany przepis został wprowadzony po analizie przez Parlament sytuacji konsumentów jak w niniejszej sprawie i stanowi remedium wyrównawcze dla tego stanu. Nie sposób przyjąć takiej oceny w zakresie przepisów wskazanych przez pozwanego. Zarzut VIII nie jest zasadny.

Zarzut IX nie jest do końca jasny. Co do niemożności stosowania całej umowy, jak to już wskazano w ocenie zarzutu VII, ocena Sądu Rejonowego jest najzupełniej trafna. Nie wiadomo na czym miałaby polegać owa niekorzystność zapadłego rozstrzygnięcia dla powodów, w szczególności gdy zważyć stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej co do zakresu roszczeń, jakie w przypadku uznania, że wobec usunięcia abuzywnych postanowień, dalsze obowiązywanie umowy nie jest możliwe, przysługują bankowi. Otóż jak wskazał Trybunał Sprawiedliwości w sprawie C-(...), art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. W zakresie zaś świadomości zgody na kwestionowanie warunków umowy należy zauważyć, że powodowie są zawodowo reprezentowani, wobec czego należy przyjąć iż są doskonale świadomi skutków prawnych podjętych przez siebie działań. Zarzut IX nie jest zasadny.

Wobec niemożności przyjęcia obowiązywania umowy po wyeliminowaniu z niej postanowień abuzywnych, prawidłowo Sąd I instancji odwołał się do instytucji zwrotu nienależnego świadczenia. Dochodzone środki zostały zapłacone w wykonaniu ostatecznie nieważnej umowy, która nie stała się ważna w wyniku spełnienia świadczenia. Omawiany zarzut jest zatem całkowicie chybiony odnośnie braku wzbogacenia o tyle, że wynika ono wprost z faktu spełnienia świadczenia w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Jednocześnie wyklucza to powołanie się na wyjątek z art. 411 pkt 1 k.c., niezależnie już nawet od tego, że powodowie unikali w ten sposób przymusu. Z pewnością nie służy realizacji zasad współżycia społecznego spełnienie świadczenia określonego jednostronnie przez przedsiębiorcę przy zastosowaniu niedozwolonych postanowień umownych, nie zachodzi zatem również wyłączenie zwrotu świadczenia nienależnego z art. 411 pkt 2 k.c. Natomiast odwołanie się do wyjątku z art. 411 pkt 4 k.c. jest chybione o tyle, że wierzytelność nigdy nie stanie się wymagalna, albowiem w wyniku nieważności umowy w okolicznościach sprawy owa wierzytelność musi być uznana za w ogóle nieistniejącą. Odnośnie zarzutu zużycia wzbogacenia (art. 409 k.c.) należy podkreślić, że trudno wyobrazić sobie zużycie w rozumieniu art. 409 k.c., a więc konsumpcyjne, w przypadku przedsiębiorcy będącego spółką akcyjną. Nie może w szczególności chodzić o część, w jakiej służyły one pokryciu kosztów pozyskania kapitału, czy też ogólnych kosztów działalności pozwanego banku lub podmiotów, przy pomocy których realizował umowę. W tym zakresie nie ma mowy o zużyciu w rozumieniu art. 409 k.c., gdyż wzbogacenie istnieje nadal, pod postacią zwolnienia się pozwanego z długu, obejmującego owe koszty pozyskania kapitału, materiałów, pracy bądź usług14. Zarzut X nie jest zasadny.

Stosownie do umowy, pozwany pobierał opłaty w związku z refinansowaniem składek ubezpieczeniowych. Oznacza to iż podstawą pobierania opłat była przedmiotowa umowa, uznana za nieważną. Refinansowanie oznacza wyłącznie pokrycie ekonomicznych kosztów owych składek. To pozwany jest autorem użytych sformułowań, zatem brak podstaw do przyjmowania ich wykładni na niekorzyść powodów. Skoro podstawą pobierania określonych sum pieniężnych była przedmiotowa umowa – dokładniej jej § 9 ust. 3 i 4 (k. 15 odw.) – zatem i w tym zakresie sumy te pozostają świadczeniem nienależnym. Pozwany nie wykazał przy tym warunków owych umów, trudno zatem przyjąć iżby warunki te były korzystne dla powodów w oderwaniu od przedmiotowej umowy w stopniu niwelującym wzbogacenie; jak już wskazano pokrycie samych kosztów usług zewnętrznych pozwala na zwolnienie się przez pozwanego z długu, zatem wzbogacenie istnieje nadal. Takich ustaleń nie poczyniono w I instancji, a brak w tym zakresie zarzutu proceduralnego, w szczególności dokładnie opisującego fakty, jakie winny zostać zdaniem skarżącego ustalone (art. 368 § 1 1 k.p.c.). Zarzut XI nie jest zasadny.

Odnosząc się do kwestii roszczenia odsetkowego, podniesionej w zarzucie XII należy zauważyć, że nie ma znaczenia zwłoka, lecz – nomen omen – opóźnienie, to jest proste niespełnienie świadczenia mimo jego wymagalności, chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi, a wierzyciel nie poniósł z tytułu opóźnienia żadnej szkody (art. 481 § 1 k.c.). Istnienie zwłoki warunkuje natomiast dalej idące roszczenie o naprawienie wynikłej stąd szkody (art. 481 § 1 k.c.). Prawidłowość określenia wymagalności przedmiotowego świadczenia nie budzi wątpliwości Sądu Okręgowego w obecnym składzie. Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia jest roszczeniem bezterminowym. Aktualizuje się z chwilą wezwania. Powodowie prawidłowo wezwali pozwanego do spełnienia świadczenia, wyznaczyli również adekwatny termin realizacji wezwania, gdy zważyć zawodowy i wysoko specjalistyczny charakter działalności pozwanego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w sprawie (...), powołując się zresztą na swoje wcześniejsze orzecznictwo jeszcze z lat siedemdziesiątych XX wieku, dłużnik popada w opóźnienie, jeśli nie spełnia świadczenia pieniężnego w terminie, w którym stało się ono wymagalne także wtedy, gdy kwestionuje istnienie lub wysokość świadczenia. Jak słusznie tam wskazano, w przeciwnym razie doszłoby do niedopuszczalnego kredytowania dłużnika kosztem wierzyciela, i to wbrew woli tego ostatniego. Stanowisko to pozostaje w pełni aktualne. Zarzut XII nie jest zasadny.

W tych okolicznościach podzielić należało oceny prawne, leżące u podstaw zaskarżonego orzeczenia, zaś Sąd Okręgowy przyjął owe oceny, z uwzględnieniem powyższych uwag co do pierwotnej nieważności przedmiotowej umowy, jako własne. Ich powtarzanie jest zbędne.

W konsekwencji prawidłowe jest również rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu. Nie zgłoszono w zakresie kosztów zarzutów niezależnych od oczekiwanej zmiany rozstrzygnięcia co do roszczenia głównego.

Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu, uznając zaskarżone orzeczenie za prawidłowe, apelację pozwanego oddalono jako bezzasadną (art. 385 k.p.c.).

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 99 w związku z art. 391 § 1 zd. I k.p.c. Na koszty postępowania apelacyjnego powodów złożyło się 2.700 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego według stawki minimalnej w postępowaniu apelacyjnym przed Sądem Okręgowym (§ 2 pkt 6, § 10 ust. 1 pkt 1 r.o.r.16). Pozwany obowiązany jest zwrócić 1.350 zł powodom Z. O. i D. O. (2) łącznie do ich małżeńskiego majątku wspólnego oraz 1.350 zł powodom G. O. i D. O. (1) do ich małżeńskiego majątku wspólnego, w każdym przypadku z ewentualnymi odsetkami w razie opóźnienia (art. 98 § 1 1 w związku z art. 391 § 1 zd. I k.p.c.).

1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 468 z późn. zm.).

2 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 795).

3 Międzynarodowe oznaczenie franka szwajcarskiego.

4 Międzynarodowe oznaczenie złotego po denominacji.

5 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 38 z późn. zm.).

6 Ustawa z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 165, poz. 984).

7 Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE L z 1993 r. Nr 95, s. 29 z późn. zm.).

8 Tabela kursów walut obcych.

9 Wyrok Trybunału (Czwarta Izba) z dnia 9 lipca 2020 r., C-698/18 SC (...) Bank SA p-ko JB i C-699/18 (...) SA p-ko KC , (...):EU:C:2020:537.

10 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2011 r., III CSK 206/10, OSNC-ZD z 2012 r., nr 2, poz. 25.

11 Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2003 r., III CZP 82/02, LEX nr 77076.

12 Wyrok Trybunału (Trzecia Izba) z dnia 3 października 2019 r., C-260/18 M. R., Z. R. p-ko V. Bank (...) , (...):EU:C:2019:819.

13 Wyrok Trybunału (Czwarta Izba) z dnia 15 czerwca 2023 r., C-520/21 Arkadiusz Szcześniak p-ko Bankowi (...). S.A., (...):EU:C:2023:478.

14 Por. np.: Fuchs Dariusz, Malik Adam [w:] Fras Mariusz (red.), Habdas Magdalena (red.): Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna (art. 353-534), Wolters Kluwer Polska 2018 [el.], teza 4 do art. 409.

15 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 1994 r., I CRN 121/94, OSNC z 1995 r., nr 1, poz. 21.

16 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 118).