III AUa 1166/25

Sygn. akt III AUa 1166/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 czerwca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodnicząca: SSA Iwona Szybka

Protokolant: starszy sekretarz sądowy(...)

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2026 r. w E.

sprawy Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w I.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w D.

przy udziale H. U., A. H., A. Ż., F. W., K. G. i (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w M.

o wysokość podstawy wymiaru składek

na skutek apelacji (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w M. i Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w I.

od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi

z dnia 29 września 2025 r. sygn. akt VIII U 327/24

1. oddala obie apelacje;

2. zasądza od Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w I. i (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w M. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w D. kwoty po 10 125 (dziesięć tysięcy sto dwadzieścia pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wraz z odsetkami w wysokości ustawowych odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Iwona Szybka

Sygn. akt III AUa 1166/25

Decyzją z (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w D. ustalił podstawę wymiaru składek w kwotach wskazanych w decyzji na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne H. U. z tytułu umowy zlecenia u płatnika składek Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. z siedzibą w I. za okresy: luty - sierpień 2019 r., listopad - grudzień 2019 r., luty-październik 2020 r., grudzień 2020 r., luty 2021 r., kwiecień-lipiec 2021 r. w związku z przychodami osiągniętymi przez zleceniobiorcę (...) Sp. z o.o. i z umową zlecenia zawartą z (...) Sp. z o.o.

Decyzją z (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w D. stwierdził, że K. G., jako pracownik z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. z siedzibą w I. osiągał przychód w kwotach wynikających z decyzji w okresach luty-grudzień 2019 r., luty-lipiec 2020 r. i listopad-grudzień 2020 r., luty-grudzień 2021 r. stanowiący miesięcznie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne, w związku z przychodami osiągniętymi przez pracownika (...) Sp. z o.o. w związku z umową zlecenia zawartą z (...) Sp. z o.o. oraz ustalił podstawę wymiaru składek K. G. w kwotach wskazanych w decyzji na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne z tytułu umowy zlecenia u płatnika składek Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. z siedzibą w I. za okres: sierpień i październik 2020 r. w związku z przychodami osiągniętymi przez zleceniobiorcę (...) Sp. z o.o. i z umową zlecenia zawartą z (...) Sp. z o.o.

Decyzją z (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w D. stwierdził, że F. W. jako pracownik z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. z siedzibą w I. osiągał przychód w kwotach wynikających z decyzji w okresach: luty - październik 2019 r. i grudzień 2019 r., luty-grudzień 2020 r., stanowiący miesięcznie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne (w związku z przychodami osiągniętymi przez pracownika (...) Sp. z o.o. i z umową zlecenia zawartą z (...) Sp. z o.o.).

Decyzją z (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w D. stwierdził, że A. H. jako pracownik z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. z siedzibą w I. osiągał przychód w kwotach wynikających z decyzji w okresach: czerwiec-wrzesień 2021 r. i grudzień 2021 r. stanowiący miesięcznie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w związku z przychodami osiągniętymi przez pracownika (...) Sp. z o.o. i z umową zlecenia zawartą z (...) Sp. z o.o.

Decyzją z (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w D. stwierdził, że A. Ż. jako pracownik z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. z siedzibą w I. osiągał przychód w kwotach wynikających z decyzji w okresach: luty, kwiecień, czerwiec-sierpień, grudzień 2019 r., luty-grudzień 2020 r., luty-czerwiec i sierpień-grudzień 2021 r. stanowiący miesięcznie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w związku z przychodami osiągniętymi przez pracownika (...) Sp. z o.o. i z umową zlecenia zawartą z (...) Sp. z o.o.

Płatnik składek – Przedsiębiorstwo (...) Spółka z o.o. z siedzibą w I. odwołała się od powyższych decyzji, wnosząc o ich zmianę poprzez stwierdzenie, że płatnik składek wskazywał w dokumentach rozliczeniowych prawidłowe podstawy wymiaru składek z tytuły zawieranych umów z ubezpieczonymi w okresach objętych zaskarżonymi decyzjami, ewentualnie zaś wniósł o uchylenie decyzji w całości oraz o umorzenie postępowania, a nadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedziach na odwołania, pełnomocnik organu rentowego wniósł o ich oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, tj. w kwocie 3.600 zł co do H. U., 3.600 zł co do K. G., 3.600 zł co do F. W., 900 zł co do A. H., 1.800 zł co do A. Ż. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, argumentując, jak w zaskarżonych decyzjach.

(...) spółka z o.o. z/s w M. złożyła oświadczenie, że przystępuje do sprawy jako zainteresowany, wniosła o uwzględnienie odwołań, a nadto wniosła o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowań toczących się przed Sądem Okręgowym w (...) w przedmiocie oskładkowania umowy zlecenia zawartej przez (...) Sp. z o.o. z ubezpieczonymi jako pracownikami/ zleceniobiorcami (...) Sp. z o.o. w tym samym okresie, którego dotyczą zaskarżone w n/n sprawie decyzje ZUS Oddział w D..

Zainteresowany K. G. wniósł o oddalenie odwołania.

Zainteresowani H. U., F. W., A. H., A. Ż. nie zajęli stanowiska merytorycznego w sprawie przy tym H. U. i A. H. złożyli zeznania na piśmie.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 września 2025 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołania oraz zasądził od Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w I. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w D. kwotę 13.500 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że płatnik składek - Przedsiębiorstwo (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, obecnie z siedzibą w I., a, w badanym okresie, z siedzibą w M., została wpisana do rejestru przedsiębiorców KRS w dniu (...) pod numerem (...). Przedmiotem przeważającej i wykonywanej działalności według (...) 80.10.Z, jest działalność ochroniarska, z wyłączeniem obsługi systemów bezpieczeństwa, a przedmiotem pozostałej działalności tej Spółki jest: działalność agencji reklamowych, pozostała działalność profesjonalna, naukowa i techniczna, gdzie indziej niesklasyfikowana, działalność ochroniarska w zakresie obsługi systemów bezpieczeństwa, działalność pomocnicza związana z utrzymaniem porządku w budynkach, niespecjalistyczne sprzątanie budynków i obiektów przemysłowych, specjalistyczne sprzątanie budynków i obiektów przemysłowych, pozostałe sprzątanie, działalność usługowa związana z administracyjną obsługą biura, wykonywanie fotokopii, przygotowywanie dokumentów i pozostała specjalistyczna działalność wspomagająca prowadzenie biura.

Zgodnie z wpisem do KRS, według (...) 33.20.Z, przedmiotem przeważającej i wykonywanej działalności gospodarczej przez zainteresowanego - (...) Spółkę z o.o. z siedzibą w M. jest instalowanie maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia, a przedmiotem pozostałej działalności tej Spółki jest: wykonywanie instalacji elektrycznych, sprzedaż detaliczna komputerów, urządzeń peryferyjnych i oprogramowania prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach, sprzedaż detaliczna sprzętu telekomunikacyjnego prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach, działalność związana z wyszukiwaniem miejsc pracy i pozyskiwaniem pracowników; działalność agencji pracy tymczasowej, pozostała działalność związana z udostępnianiem pracowników, działalność ochroniarska z wyłączeniem obsługi systemów bezpieczeństwa, działalność ochroniarska w zakresie obsługi systemów bezpieczeństwa, działalność pomocnicza związana z utrzymaniem porządku w budynkach.

Obie wymienione wyżej Spółki prowadziły w badanym okresie na podstawie powyższych wpisów do KRS działalność w zakresie ochrony osób i mienia. Obie Spółki miały w badanym okresie siedziby pod tym samym adresem oraz wspólny adres poczty elektronicznej (każdy adres zawierał element: (...) (...) sp. z o.o. zgłosiła zmianę siedziby począwszy od 2 lutego 2023 r.

Płatnik składek i spółka (...) w badanym okresie byli powiązani kapitałowo i osobowo. W skład Zarządu obu spółek wchodziły te same osoby, tj. A. B. i K. I. (1). Wspólnikami obu spółek w były w tym czasie także te same osoby, tj. A. B. i K. I. (1).

Pomiędzy (...) Sp. z o.o. z siedzibą w M., w imieniu i na rzecz którego działał K. Z. Zarządu, a (...) sp. z o.o. z siedzibą w M., w imieniu i na rzecz której działał A. Z. Zarządu, zawierane były Umowy Konsorcjum. Każda z zawartych Umów Konsorcjum ściśle określała, która z firm występuje w charakterze Lidera Konsorcjum, a która w charakterze Partnera. W zamieszczonej w umowach Preambule określono przyczynę i okoliczności zawarcia Umów Konsorcjum: „Mając na uwadze doświadczenie i możliwości organizacyjno - finansowe członków konsorcjum, strony zgodnie deklarowały wolę współpracy w ramach wspólnego świadczenia usług z zakresu ochrony i mienia”. Zgodnie z treścią umów Lider Konsorcjum występuje w imieniu Konsorcjum w postępowaniu przetargowym prowadzonym w trybie przetargu nieograniczonego na świadczenie usługi ochrony osób i mienia. Konsorcjum tworzone było w celu przygotowania oferty i przedłożenia jej klientowi i o ile zostanie udzielone zlecenie zwane dalej jako „Umowa Główna” wspólne wykonanie przedmiotu umowy z uwzględnieniem postanowień niniejszego porozumienia. Konsorcjum nie zostało powołane jako nowa jednostka gospodarcza, a jedynie jako forma współpracy Partnerów Konsorcjum przy realizacji zadania. Z umów Konsorcjum ściśle wynikały obowiązki Lidera Konsorcjum i Partnera Konsorcjum. Partnerzy Konsorcjum są prawnie odpowiedzialni za wykonanie umowy. Lider Konsorcjum jest upoważniony do podejmowania zobowiązań i otrzymywania poleceń w imieniu Partnera Konsorcjum zgodnie z podpisanym pełnomocnictwem. Strony porozumienia zobowiązały się do pozostawania w Konsorcjum przez cały czas wykonywania umowy. Lider Konsorcjum i Partner Konsorcjum oświadczyli, że przystępują do przedmiotowego przetargu wyłącznie w ramach Przedmiotowego Konsorcjum. Porozumienie zawarte jest na czas realizacji przedmiotowego zadania. Wygasa po ustaleniu, że wzajemne prawa i obowiązki między Stronami Konsorcjum a Zamawiającym i osobami trzecimi nie istnieją. Porozumienie wygasa także w przypadku przegrania przetargu.

W ramach powołanego Konsorcjum obie Spółki realizowały zadania wynikające z umów na świadczenie usług zawartych z tymi samymi kontrahentami, tj.

- umowa nr (...) zawarta w dniu (...)pomiędzy (...) sp. z o.o. z siedzibą w I. a Konsorcjum w skład którego wchodzą (...) Sp. z o.o. z/s M. oraz Partner Konsorcjum (...) Sp. z o.o. z/s w M. polegająca na: całodobowej stałej ochronie mienia i osób na terenie (...) sp. z o.o. w I. przy ul. (...), monitoringu w obiektach biurowca, magazynu, biurowca przy magazynie zlokalizowanych przy ul. (...) oraz biurowca przy ul. (...), a także polegająca na obsłudze wagi elektronicznej przy ważeniu samochodów z towarem;

- umowa zawarta w dniu (...) r. pomiędzy (...) (...) w M. z siedzibą w M. a Konsorcjum w skład którego wchodzą (...) Sp. z o.o. oraz Partner (...) Sp. z o.o. (...)-(...), ul. (...) polegająca na świadczeniu przez wykonawcę usługi ochrony osób i mienia w Muzeum (...) w M.;

- umowa zawarta w dniu (...) r. pomiędzy Muzeum Narodowym w M. z siedzibą w M. a Konsorcjum w skład którego wchodzą (...) Sp. z o.o. oraz Partner Konsorcjum (...) Sp. z o.o. polegająca na wykonaniu usługi ochrony osób i mienia we wszystkich oddziałach Muzeum Narodowego w M.;

- umowa zawarta w dniu (...) r. pomiędzy M. Uniwersytetem Medycznym w M. a Konsorcjum firm w skład którego wchodzą (...) Sp. z o.o. oraz Partner (...) Sp. z o.o.

(...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o. są powiązane także kapitałowo. W związku z zawartymi Umowami Konsorcjum obie Spółki w badanym okresie rozliczały się z wykonywanych usług poprzez wystawiane faktury VAT. Na ich podstawie firma (...) Sp. z o.o. dokonywała sprzedaży usług, których nabywcą była firma (...) Sp. z o.o. i odwrotnie. W treści faktur wskazano, że nazwą operacji jest rozliczenie umowy konsorcjum za dany miesiąc.

Spółki zawarły porozumienie o wzajemnej współpracy z dnia (...) r. w zakresie sposobu odpłatnej współpracy w zakresie świadczenia usług nadzoru i koordynacji ochrony przez inspektorów nadzoru (...) na obiektach chronionych przez Z. (...) w zamian za świadczenie przez Z. (...) innej usługi na rzecz (...). Realizacja zadań należących do działalności obu Spółek, w tym związanych z wykonywaniem zawartych kontraktów, następowała poprzez zatrudnienie w (...) Sp. z o.o. oraz (...) Sp. z o.o. w tym samym czasie tych samych osób. Oba podmioty do wykonania tożsamych rodzajowo czynności wykorzystywały wzajemnie ten sam zasób osób. Osoby zgłoszone do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego przez (...) Sp. z o.o. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenia jednocześnie były zgłoszone do ubezpieczenia zdrowotnego przez płatnika (...) Sp. z o.o. z tytułu zatrudnienia w ramach umowy zlecenia. (...) Sp. z o.o. przekazywał do ZUS miesięczne dokumenty rozliczeniowe za poszczególnych ubezpieczonych z uwzględnieniem podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości przekraczającej minimalne wynagrodzenie za pracę obowiązujące w danym roku kalendarzowym. Umowa o pracę lub umowa zlecenia z (...) Sp. z o.o. stanowiąca tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych zawarta była kilka dni przed zawarciem umowy zlecenia z (...) Sp. z o.o., z której zleceniobiorcy podlegali tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Niekiedy do zawarcia umowy dochodziło dzień po dniu.

Przedmiotem umów o pracę zawartych z (...) SP. z o.o. była ochrona mienia. Osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę przez płatnika wynagradzane były według stałego miesięcznego wynagrodzenia. Pracodawca nie sporządzał na piśmie zakresu obowiązków dla pracowników.

Przedmiotem umów zlecenia zawartych z (...) Sp. z o.o. było wykonywanie zadań związanych z ochroną osób i mienia, jak również wykonywanie czynności pomocniczych przy instalowaniu maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia, działalności pomocniczej związanej z utrzymaniem porządku i innych prac zleconych przez zleceniodawcę, w tym marketingu. Przy czym płatnik składek (...) Sp. z o.o. w zakresie działalności wymienionych w Krajowym Rejestrze Sądowym i rejestrze REGON nie wskazał na przedmiot działalności związanej z wykonywaniem czynności wskazanych w umowach zlecenia, tj. wykonywanie czynności pomocniczych przy instalowaniu maszyn przemysłowych sprzętu i wyposażenia działalności pomocniczej związanej z utrzymaniem porządku i innych prac zleconych przez zleceniodawcę w tym marketingu. Natomiast taki przedmiot mieścił się w zakresie prowadzonej działalności przez (...) Sp. z o.o.

Umowy zlecenia zawierane w (...) Sp. z o.o. były tożsamej treści co umowy zlecenia zawarte w (...) Sp. z o.o. określone w 15 jednobrzmiących paragrafach.

Wynagrodzenie miesięczne w umowach zlecenia zawieranych przez obie Spółki zostało określone jako iloczyn stawki godzinowej i godzin świadczonych przez Zleceniobiorcę wdanym miesiącu kalendarzowym.

Przedmiotem umów zlecenia zawartych z (...) Sp. z o.o. oraz (...) Sp. z o.o. zgodnie z § 1 tych umów było wykonywanie zadań związanych z ochroną osób i mienia, jak również wykonywanie czynności pomocniczych przy instalowaniu maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia, działalności pomocniczej związanej z utrzymaniem porządku i innych prac zleconych przez zleceniodawcę, w tym marketingu. Zgodnie z treścią umów zlecenia zleceniobiorca określał, iż znane mu są prawne uwarunkowania obowiązujące przy wykonywaniu ww. czynności i wiedza ta pozwala mu samodzielnie, bez stałego nadzoru na wykonywanie tego rodzaju czynności. Zgodnie z § 3 ust. 1 umów zlecenia zleceniobiorcy mieli wykonywać zadanie na terenie administrowanym przez podmiot wskazany w zleceniu lub innym wskazanym przez zleceniodawcę. Kierownictwo tego podmiotu lub wyznaczona osoba sprawuje kontrolę nad jakością i zakresem świadczonej usługi przez zleceniobiorcę i ma prawo wydawać mu polecenia w tym zakresie. Zgodnie z § 6 umowy zlecenia zleceniobiorcy w celu obliczenia wysokości wynagrodzenia sporządzali zestawienia ilości przepracowanych godzin z podaniem miejsca świadczenia usługi w ramach poszczególnego zamówienia. W § 7 umowy zlecenia postanowiono: ust. 1 - zleceniobiorcy przysługuje wynagrodzenie wyłącznie za wykonane usługi określone w zamówieniu. W przypadku określenia wynagrodzenia w stawce godzinowej zleceniobiorcy przysługuje wynagrodzenie miesięczne określone jako iloczyn stawki godzinowej i ilości godzin świadczonych przez Zleceniobiorcę różnych w danym miesiącu kalendarzowym określonych w zatwierdzonym przez Zleceniodawcę zestawieniu, o którym mowa w § 6; ust. 2 - od wynagrodzenia brutto zostanie odprowadzona przez zleceniodawcę zaliczka na podatek dochodowy od 26 r. życia zleceniobiorcy i ubezpieczenie zdrowotne, których podstawę wymiaru składek stanowi przychód zleceniobiorcy. Z treści § 4 umowy zlecenia wynika, że koszty wyposażenia zleceniobiorcy w narzędzia, materiały i ubiór niezbędne do wykonania zlecenia ponosi zleceniodawca, jeżeli zostanie to między stronami uzgodnione.

Postanowienia umów zlecenia zawarte w § 6 i § 7 nie były realizowane przez (...) Sp. z o.o. oraz (...) Sp. z o.o., bowiem nie zostały stworzone zestawienia, które mieli sporządzać zleceniobiorcy, a zatwierdzać zleceniodawcy w zakresie ilości przepracowanych godzin z podaniem miejsca świadczenia usługi w ramach poszczególnego zamówienia.

Pracownicy byli wyposażeni w ubiór służbowy zgodny z wymogiem danego obiektu. Obie spółki dokonywały zakupu umundurowania.

Obie spółki posiadały też różnych innych kontrahentów, zdarzało się, że spółka (...) zatrudniała na umowę zlecenie osoby, które nie miały umowy o pracę w (...) Z.. Obie spółki prowadziły szkolenia z zakresu BHP.

H. U. miał zawarte umowy zlecenia z (...) sp. z o.o. Zgodnie z treścią umów przedmiotem świadczenia przez ubezpieczonego, jako zleceniobiorcy były czynności związane z ochroną osób i mienia, a ponadto czynności pomocnicze przy instalowaniu maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia, działalność pomocniczej związanej z utrzymaniem porządku i innych prac zleconych przez zleceniodawcę, w tym marketingu, za wynagrodzeniem obliczonym wg stawki godzinowej odpowiednio w kolejnych latach w kwocie 14,70 zł, 17,00 zł, 18,30 zł brutto. Przedmiotowe umowy zlecenia została opatrzona podpisem członka zarządu K. I. (1) oraz ubezpieczonego. W badanym okresie w podstawie wymiaru składek płatnik składek (...) Spółka z o.o. uwzględniała wyłącznie kwoty wynagrodzenia jakie ww. zainteresowany osiągał z tytułu tej umowy. Z tego tytułu był zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych, wypadkowego oraz ubezpieczenia zdrowotnego. Będąc w badanym okresie zleceniobiorcą Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. z siedzibą w M., ww. ubezpieczony miał zawartą umowę zlecenia z (...) Spółką z siedzibą w M. z o.o. w dniu 31 grudnia 2018 r. na okres 2019 r., w dniu 31 grudnia 2019 r. na okres 2020 r. i w dniu 31 stycznia 2020 r. na okres 2021 r. Zgodnie z treścią tych umów przedmiotem świadczenia przez ubezpieczonego, jako zleceniobiorcy były również czynności związane z ochroną osób i mienia, a ponadto czynności pomocnicze przy instalowaniu maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia, działalność pomocniczej związanej z utrzymaniem porządku i innych prac zleconych przez zleceniodawcę, w tym marketingu, za wynagrodzeniem obliczonym wg stawki godzinowej w kwocie odpowiednio 15,00 zł, 18,40 zł i 18,40 zł brutto. Przedmiotowe umowy zlecenia zostały opatrzone podpisem członka zarządu K. I. (1) oraz ubezpieczonego. (...) Sp. z o.o. zgłosiła ubezpieczonego tylko do ubezpieczenia zdrowotnego. Zawierane umowy zlecenia z obiema spółkami miały tożsamą treść i szatę graficzną. Zmieniało się wynagrodzenie.W ramach zawartych umów wnioskodawca w obu przypadkach pracował w Muzeum (...) w M. wykonując te same czynności wyłącznie w zakresie ochrony osób i mienia pod nadzorem jednej osoby z użyciem tego samego sprzętu. WW nie miał wpływu na treść zawieranych umów i wpływu na warunki zatrudnienia. Nie rozróżniał poszczególnych godzin pracy w ramach zlecenia dla obu spółek. Prace wykonywał wg grafiku w systemie 24 - godzinnym. Wynagrodzenie ustalano według ilości przepracowanych godzin na konto.

K. G. zatrudniony był w Przedsiębiorstwie (...) sp. z o.o. z siedzibą w M. w spornym okresie od 1 stycznia 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. oraz od 23 września 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. na podstawie umowy o pracę na stanowisku pracownika ochrony mienia w pełnym wymiarze czasu pracy, za wynagrodzeniem minimalnym i premią uznaniową. Umowy o pracę zostały podpisane przez dyrektora H. D. i ubezpieczonego. W badanym okresie w podstawie wymiaru składek płatnik składek (...) Spółka z o.o. uwzględniała wyłącznie kwoty wynagrodzenia jakie ww. zainteresowany osiągał z tytułu umowy o pracę. Natomiast w spornym okresie od 1 lipca 2020 r. do 22 września 2020 r. ubezpieczony był zleceniobiorcą płatnika. Zgodnie z treścią umowy przedmiotem świadczenia przez ubezpieczonego, jako zleceniobiorcy były czynności związane z ochroną osób i mienia, a ponadto czynności pomocnicze przy instalowaniu maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia, działalność pomocniczej związanej z utrzymaniem porządku i innych prac zleconych przez zleceniodawcę, w tym marketingu, za wynagrodzeniem obliczonym wg stawki godzinowej w kwocie brutto. W badanym okresie w podstawie wymiaru składek płatnik składek (...) Spółka z o.o. uwzględniała wyłącznie kwoty wynagrodzenia jakie ww. zainteresowany osiągał z tytułu tej umowy (zlecenia). Z tego tytułu był zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych, wypadkowego oraz ubezpieczenia zdrowotnego. Będąc w badanym okresie pracownikiem lub zleceniobiorcą Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. z siedzibą w M., ww. ubezpieczony miał również zawartą umowę zlecenia z (...) Spółką z siedzibą w M. z o.o. w dniu 1 stycznia 2019 r. na okres 2019 r., w dniu 1 stycznia 2020 r. na okres 2020 r., w dniu 7 lipca 2020 r. na okres do końca 2020 r., w dniu 24 września 2020 r. na okres od tej daty do 30 czerwca 2021 r. i w dniu stycznia 2021 r. na okres 2021 r. Zgodnie z treścią umów przedmiotem świadczenia przez ubezpieczonego, jako zleceniobiorcy były również czynności związane z ochroną osób i mienia, a ponadto czynności pomocnicze przy instalowaniu maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia, działalność pomocniczej związanej z utrzymaniem porządku i innych prac zleconych przez zleceniodawcę, w tym marketingu, za wynagrodzeniem obliczonym wg stawki godzinowej w kwocie brutto w 2019 r. 15,39 zł, w 2020 r. 15,39 zł, 17,79 zł i w 2021 r. 17,79 zł. Przedmiotowe umowy zlecenia zostały opatrzone podpisem członka zarządu A. B. oraz ubezpieczonego. (...) Sp. z o.o. zgłosiła ww. ubezpieczonego tylko do ubezpieczenia zdrowotnego. Zarówno w ramach umowy o pracę jak i umów zlecenia w jednej i drugiej spółce zainteresowany wykonywał te same czynności w ramach ochrony osób i mienia. Prace świadczył w Sądzie Okręgowym w Poznaniu z tym samym sprzętem i w tym samym umundurowaniu z logo Z.. Umowy zlecenia do podpisu przedstawił mu dyrektor w (...) Spółka z o.o. H. D.. Na podstawie umowy zlecenia ubezpieczony miał kompensowane nadgodziny. Nie było żadnego rozróżnienia w ramach pracy wykonywanej dla obu firm zarówno w ramach umowy o prace jak i umowy zlecenia. Zwierzchnikiem w obu przypadkach był H. D. Zainteresowany z tytułu zawartych umów otrzymywał dwa przelewy wynagrodzenia w różnych terminach jedno z wynagrodzeniem minimalnym drugie z uwzględnieniem dodatkowych godzin.

F. W. w okresie od (...) r. do (...) r. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) sp. z o.o. z siedzibą w M. na podstawie umowy o pracę na stanowisku pracownika ochrony mienia w pełnym wymiarze czasu pracy, za wynagrodzeniem minimalnym i premią uznaniową. Umowy o pracę zostały podpisane przez K. I. (1), jako członka zarządu i ubezpieczonego. W badanym okresie w podstawie wymiaru składek płatnik składek (...) Spółka z o.o. uwzględniała wyłącznie kwoty wynagrodzenia jakie ww. zainteresowany osiągał z tytułu umowy o pracę. Będąc w badanym okresie pracownikiem Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. z siedzibą w M., ww. ubezpieczony miał zawartą umowę zlecenia z (...) Spółką z siedzibą w M. z o.o. w dniach (...) na okres (...) roku i (...) r. na okres (...) r. Zgodnie z treścią umów przedmiotem świadczenia przez ubezpieczonego, jako zleceniobiorcy były również czynności związane z ochroną osób i mienia, a ponadto czynności pomocnicze przy instalowaniu maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia, działalność pomocniczej związanej z utrzymaniem porządku i innych prac zleconych przez zleceniodawcę, w tym marketingu, za wynagrodzeniem obliczonym wg stawki godzinowej odpowiednio w kwocie 14,70 zł i 17,00 zł brutto. Przedmiotowe umowy zlecenia zostały opatrzone podpisem członka zarządu K. I. (1) oraz ubezpieczonego. (...) Sp. z o.o. zgłosiła ww. ubezpieczonego tylko do ubezpieczenia zdrowotnego.

A. H. w okresie od (...) r. do (...) r. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) sp. z o.o. z siedzibą w M. na podstawie umowy o pracę na stanowisku pracownika ochrony mienia w pełnym wymiarze czasu pracy, za wynagrodzeniem minimalnym i premią uznaniową. Umowy o pracę zostały podpisane przez K. I. (1), jako członka zarządu i ubezpieczonego. W badanym okresie w podstawie wymiaru składek płatnik składek (...) Spółka z o.o. uwzględniała wyłącznie kwoty wynagrodzenia jakie ww. zainteresowany osiągał z tytułu umowy o pracę. Będąc w badanym okresie pracownikiem Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. z siedzibą w M., ww. ubezpieczony miał zawartą umowę zlecenia z (...) Spółką z siedzibą w M. z o.o. w dniu (...) r. na okres od (...) r. do (...) r. Zgodnie z treścią umowy przedmiotem świadczenia przez ubezpieczonego, jako zleceniobiorcy były również czynności związane z ochroną osób i mienia, a ponadto czynności pomocnicze przy instalowaniu maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia, działalność pomocniczej związanej z utrzymaniem porządku i innych prac zleconych przez zleceniodawcę, w tym marketingu, za wynagrodzeniem obliczonym wg stawki godzinowej 18,30 zł brutto. Przedmiotowa umowy zlecenia została opatrzona podpisem członka zarządu K. I. (1) oraz ubezpieczonego. (...) Sp. z o.o. zgłosiła ww. ubezpieczonego tylko do ubezpieczenia zdrowotnego. Zarówno z tytułu umowy o pracę, jak i zawartej umowy zlecenia ubezpieczony pracował jako pracownik ochrony najpierw w Urzędzie Miejskim w M., a potem Akademii Medycznej. Zakres obowiązków w zakresie umowy zlecenia jak i umowy o prace był taki sam nie było żadnych różnic w wykonywanych obowiązkach. Cały czas pracował w odzieży roboczej z logo (...). Zainteresowany pracował wg grafiku w systemie 24/48 pod nadzorem jednego dowódcy. W ramach umowy zlecenia płacono za nadgodziny.

A. Ż. w okresie od (...) r. do (...) r. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) sp. z o.o. z siedzibą w M. na podstawie umowy o pracę na stanowisku pracownika ochrony mienia w pełnym wymiarze czasu pracy, za wynagrodzeniem minimalnym i premią uznaniową. Umowy o pracę zostały podpisane przez dyrektora biura Ż. A., jako członka zarządu i ubezpieczonego. W badanym okresie w podstawie wymiaru składek płatnik składek (...) Spółka z o.o. uwzględniała wyłącznie kwoty wynagrodzenia jakie ww. zainteresowany osiągał z tytułu umowy o pracę. Będąc w badanym okresie pracownikiem Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. z siedzibą w M., ww. ubezpieczony miał zawartą umowę zlecenia z (...) Spółką z siedzibą w M. z o.o. w dniach 1 stycznia 2019 r. na okres 2019 r., 31 grudnia 2019 r. na okres 2020 r. i 31 grudnia 2020 r. na okres 2021 r. Zgodnie z treścią umów przedmiotem świadczenia przez ubezpieczonego, jako zleceniobiorcy były również czynności związane z ochroną osób i mienia, a ponadto czynności pomocnicze przy instalowaniu maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia, działalność pomocniczej związanej z utrzymaniem porządku i innych prac zleconych przez zleceniodawcę, w tym marketingu, za wynagrodzeniem obliczonym wg stawki godzinowej odpowiednio w kwocie 14,70 zł, 17,00 zł i 18,30 brutto. Przedmiotowe umowy zlecenia zostały opatrzone podpisem dyrektora biura Ż. A. oraz ubezpieczonego. (...) Sp. z o.o. zgłosiła ww. ubezpieczonego tylko do ubezpieczenia zdrowotnego.

Przed Sądem Okręgowym w Gdańsku toczą się obecnie postępowania z odwołania (...) Sp. z o.o. od decyzji (...) Oddział w M., w których stwierdzono, że podstawa wymiaru składki i kwota składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne każdego z ww. ubezpieczonych u płatnika składek (...) Sp. z o.o. w spornych okresach wynosi 0,00 zł.

Stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych dokumentów, a także w oparciu o złożone w sprawie pisemne zeznania A. B. i K. I. (1) oraz zeznania ubezpieczonych H. U., K. G., A. H.. Przy czym zeznania A. B. i K. I. (1) są niekonsekwentne, bowiem z jednej strony zeznają, że czynności wykonywane w ramach umowy o pracę i w ramach umowy zlecenia, czy w ramach umów zleceń różniły się, nadto były wykonywane w różnym miejscu, z drugiej strony nie byli wstanie wskazać, gdzie konkretnie wykonywali czynności poszczególni ubezpieczeni. Odwołujący się w toku postępowania nie wykazał konkretnych odmienności w zakresie wykonywanych czynności przez ubezpieczonych w ramach umów o pracę i umów zlecenia, czy obu umów zleceń, nadto nie wykazał, że czynności ubezpieczonych były wykonywane poza zawartymi umowami konsorcjum. Przy czym nawet przyjęcie, że czynności były różne i w różnych miejscach, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia, o czym będzie mowa poniżej. Strona skarżąca nie kwestionowała wysokości podstawy wymiaru składek wyliczonej przez organ rentowy, a jedynie samą zasadę.

W konsekwencji tak poczynionych ustaleń Sąd Okręgowy uznał odwołania za nieuzasadnione. Na wstępie wskazał, że nie było podstaw do zawieszenia postępowania w sprawie o co wnosili odwołujący się płatnik z uwagi na toczące się postępowania przed Sądem Okręgowym w Gdańsku z odwołania (...) Sp. z o.o. od decyzji (...) Oddział w M., w których stwierdzono, że podstawa wymiaru składki i kwota składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne ubezpieczonych u płatnika składek (...) Sp. z o.o. wynosi 0,00 zł. Sąd Okręgowy podniósł, że wskazana w art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. podstawa do zawieszenia postępowania zachodzi, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego. Zależność ta musi być tego rodzaju, że orzeczenie, które ma zapaść w innym postępowaniu cywilnym, będzie prejudykatem, czyli podstawą rozstrzygnięcia sprawy, w której ma być zawieszone postępowanie. Niewątpliwie taka sytuacja nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie.

Przechodząc do meritum Sąd Okręgowy wyjaśnił, że spór w sprawie sprowadzał się do ustalenia, czy trafne jest stanowisko organu rentowego, że przychód osiągnięty przez ubezpieczonych z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia zawartej z (...) sp. z o.o. stanowi dla (...) sp. z o.o. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne za okresy i w kwotach szczegółowo opisanych w zaskarżonych decyzjach, jako pracowników bądź zleceniobiorców odwołującej się Spółki.

Cytując treść przepisów regulujących tematykę niniejszego postępowania, tj. art. 4 pkt 2a, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 8 ust. 2a, art. 18 ust. 1a oraz art. 20 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 497) i art. 81 ust. 1, ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1285) oraz odnosząc się do dorobku judykatury (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r., I UZP 6/09 oraz uchwała z dnia 22 lutego 2010 r. I UK 259/09, legalis) Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że art. 8 ust. 2a ustawy systemowej nakazuje uważać za pracownika także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Także bowiem i w tym ostatnim przypadku, choć osoba (pracownik) formalnie zawarła umowę z osobą trzecią, to pracę w jej ramach wykonuje faktycznie dla swojego pracodawcy i to on uzyskuje rezultaty jej pracy. Pracodawca jest zobowiązany obliczać, rozliczać i przekazywać za pracowników składki co miesiąc do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – art. 17 ust. 1 ustawy. W przypadku, gdy umowa cywilnoprawna jest zawarta nie bezpośrednio z pracownikiem, ale z osobą trzecią i dopiero ten „zewnętrzny” podmiot zawiera umowę cywilnoprawną z pracownikiem, to jednak płatnikiem składek jest pracodawca składek, pomimo że fizycznie wynagrodzenie wypłaca ów podmiot trzeci. Za taką interpretacją obowiązków pracodawcy względem pracownika, zdefiniowanego w treści art. 8 ust. 2a ustawy, przemawia dodatkowo art. 4 pkt 2 lit. a ustawy określający, że płatnikiem składek jest właśnie pracodawca.

Z art. 18 ust. 1a ustawy systemowej wynika, że w przypadku ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a, w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się przychód z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło. Skoro płatnikiem jest pracodawca, a przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej „uwzględnia się” w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy, to pracodawca, ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu stosunku pracy, powinien zsumować wynagrodzenie z umowy cywilnoprawnej z wynagrodzeniem ze stosunku pracy. W przypadku zaś swoistego trójkąta umów pogląd, że płatnikiem winien być pracodawca znajduje swe umocowanie także i w tym, że to na jego rzecz praca w ramach umowy cywilnoprawnej jest faktycznie świadczona i to on uzyskuje jej rezultaty, unikając obciążeń oraz obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy.

Celem wprowadzenia takiej regulacji było po pierwsze: ograniczenie korzystania przez pracodawców z umów cywilnoprawnych celem zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, by w ten sposób ominąć ograniczenia wynikające z ochronnych przepisów prawa pracy i uniknąć obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od tychże umów, a po wtóre: ochrona pracowników przed skutkami fluktuacji podmiotowej po stronie zatrudniających w trakcie procesu świadczenia pracy, polegającej na przekazywaniu pracowników przez macierzystego pracodawcę innym podmiotom (podwykonawcom), którzy zatrudniają tych pracowników w ramach umów cywilnoprawnych w ogóle nieobjętych obowiązkiem ubezpieczeń społecznych (umowa o dzieło) lub zwolnionych z tego obowiązku w zbiegu ze stosunkiem pracy (umowa agencyjna, zlecenia lub inna umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu). Tym samym dla celów ubezpieczeń społecznych, wykonywanie pracy na podstawie umów cywilno-prawnych zawartych z pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy, jest traktowane tak, jak świadczenie pracy w ramach klasycznego stosunku pracy, łączącego jedynie pracownika z pracodawcą, także w zakresie określenia osoby płatnika składek. Teza ta jest także aktualna w stosunku do pracowników wykonujących także pracę na podstawie umów zlecenia. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2021 r. (III UZP 3/21 legalis) wskazano zaś, że pojęcie „wykonuje pracę na rzecz pracodawcy” obejmuje wykonywanie umowy zlecenia (innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia) zawartej przez pracownika z przedsiębiorcą prowadzącym sprzedaż towarów jego pracodawcy z którym przedsiębiorca ten powiązany jest osobowo lub kapitałowo, także wtedy, gdy zakres obowiązków wynikających z umowy zlecenia jest odmienny od obowiązków objętych umową o pracę, a miejsce wykonywania umowy zlecenia znajduje się poza miejscem świadczenia umowy o pracę.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd Okręgowy uznał, że w ramach umowy zlecenia zawartej przez (...) sp. z o.o. z pracownikiem/zleceniobiorcą płatnika składek (...) Sp. z o.o. - odwołujący nie wykazał, aby ubezpieczeni wykonywali odmienne czynności, bowiem z treści umów o pracę i umowy zlecenia wynikały czynności ochrony, które mogły być realizowane w różny sposób na różnych obiektach, np. poprzez koordynację służb ochrony, kontrolę wchodzących osób, obchody, monitoring itp. Przy czym nawet wykonywanie różnych czynności i w innych miejscach, ale przy powiązaniach osobowych i kapitałowych, pozwala na przyjęcie konstrukcji z art. 8 ust. 2a. Przesłanką decydującą o uznaniu za pracownika osoby świadczącej w ramach umowy zlecenia pracę na rzecz swojego pracodawcy, jest to, że w ramach takiej umowy, wykonuje faktycznie pracę dla swojego pracodawcy przez co uzyskuje on rezultaty jej pracy.

Z poczynionych ustaleń wynika, że płatnik składek czerpał korzyści z realizacji umowy zlecenia jaką ubezpieczeni zawarli formalnie z (...) sp. z o.o. Obie spółki miały tych samych klientów. Spółki te zawarły ze sobą umowy konsorcjum. W postępowaniu nie zostało wykazane, by czynności ubezpieczonych były wykonywane poza konsorcjum. Lider Konsorcjum miał możliwość monitorowania wszelkich poczynań stron realizujących ww. umowy. Obie Spółki realizowały wspólny cel gospodarczy, co wynika z zawartych umów handlowych pomiędzy nimi. Spółki te do realizacji wspólnego celu gospodarczego zatrudniały do wykonania tożsamych rodzajowo czynności te same osoby w oparciu o umowy zlecenia, przy czym (...) Sp. z o.o. zawierała też umowy o pracę. W procesie nie zostało wykazane przez odwołującego się, że czynności z umowy o pracę i umowy zlecenia czy obu umów zleceń konkretnych ubezpieczonych różniły się. Czynności te polegały na ochronie mienia i osób. Przy czym nawet, gdyby czynności były wykonywane na różnych obiektach, to i tak zakres czynności pozostawał ten sam. Przy czym również bez znaczenia pozostaje zakup różnego umundurowania przez każdą ze spółek, skoro spółki powiązane są ze sobą kapitałowo i osobowo. Przedmiotem umów o pracę zawartych z (...) Sp. z o.o. była ochrona mienia, natomiast przedmiotem umów zlecenia zwartych z (...) Sp. z o.o. oraz z (...) Sp. z o.o. było wykonywanie zadań związanych z ochroną osób i mienia, jak również wykonywanie czynności pomocniczych przy instalowaniu maszyn przemysłowych, sprzętu, wyposażenia, działalności pomocniczej związanej z utrzymaniem porządku i innych prac zleconych przez Zleceniodawcę, w tym marketingu. Wskazać jednak należy, że nie zostało wykazane w procesie przez odwołującego się, że postanowienia umów zlecenia w zakresie - „wykonywanie czynności pomocniczych przy instalowaniu maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia, działalności pomocniczej związanej z utrzymaniem porządku" były realizowane, a zatem ubezpieczeni wykonywali wyłącznie usługi ochrony osób i mienia. (...) Sp. z. o.o. zatrudniał kilka osób na podstawie umów o pracę, a pozostałe osoby na podstawie umów zlecenia, które zgłaszał wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego. Osoby zgłoszone do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego przez (...) Sp. z o.o. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenia jednocześnie były zgłoszone do ubezpieczenia zdrowotnego przez (...) Sp. z o.o. z tytułu zatrudnienia w ramach umowy zlecenia. (...) Sp. z o.o. przekazywała do ZUS miesięczne dokumenty rozliczeniowe za poszczególnych ubezpieczonych z uwzględnieniem podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości przekraczającej minimalne wynagrodzenie za pracę obowiązujące w danym roku kalendarzowym.

W ocenie Sądu Okręgowego celem działania było to by dla (...) Sp. z o.o. nie powstawał obowiązek zgłoszenia tych samych osób w tym samym czasie do ubezpieczeń społecznych. Umowa o pracę lub umowa zlecenia zawarta z (...) Sp. z o.o. stanowiąca tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych zawarta była zawierana przed zawarciem umowy zlecenia z (...) Sp. z o.o., z której zleceniobiorcy podlegali tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Niekiedy do zawarcia umowy dochodziło dzień po dniu, bądź w zbliżonym okresie. Z umowy o pracę wynikało stałe miesięczne wynagrodzenie. Z kolei z umów zlecenia wynika, iż ubezpieczeni otrzymywali miesięczne wynagrodzenie określone jako iloczyn stawki godzinowej i godzin świadczonych przez zleceniobiorcę w danym miesiącu. Wskazać jednak należy, że Spółki nie prowadziły ewidencji czasu pracy z wykonywania umów zlecenia, które wynikają z treści § 6 umów zlecenia: „Zleceniobiorca w celu obliczenia wysokości wynagrodzenia będzie sporządzał zestawienie ilości przepracowanych godzin z podaniem miejsca świadczenia usługi w ramach poszczególnego zamówienia".

Sytuacja ta niewątpliwie, w ocenie Sądu Okręgowego, wyczerpuje dyspozycję przepisu art. 8 ust 2a ustawy systemowej, a skoro tak, to stosownie do wcześniejszych rozważań, pracodawca jest również płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne zainteresowanych. Konsekwencją konstrukcji uznania za pracownika jest konieczność opłacania przez pracodawcę składki na ubezpieczenie społeczne za osobę, z którą została zawarta umowa zlecenia, tak jak za pracownika. Co istotne, odwołująca nie kontestowała samego sposobu wyliczania podstawy wymiaru składek.

Podsumowując Sąd pierwszej instancji wskazał, że ubezpieczeni K. G., F. W., A. H., A. Ż. we wskazywanych w zaskarżonych decyzjach okresach, pozostawali z (...) sp. z o.o. w stosunku pracy, a jednocześnie w okresach, które obejmuje zaskarżona decyzja, zawarli umowy zlecenia z (...) sp. z o.o.

(...) sp. z o.o. i odwołująca się spółka (...) były powiązane osobowo, kapitałowo, gospodarczo i finansowo. W zakresie usług związanych z ochroną osób i mienia, ich realizacja w ramach umów zlecenia odbywała się na rzecz klientów odwołującej się spółki, za które odwołująca się spółka otrzymywała wynagrodzenie. Usługi te były realizowane przez (...) sp. z o.o. na rzecz kontrahentów, dla których spółka realizowała usługi ochrony obiektów. Pracownicy (...) sp. z o.o. otrzymywali za to wynagrodzenia w oparciu o wskazane umowy zlecenia, ale bezpośrednim beneficjentem pracy, którą na tej podstawie wykonywali, mogła być tylko odwołująca się spółka. Rozbicie czynności na dwie umowy z dwoma płatnikami składek należy traktować, jako działanie mające na celu obejście prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c., tj. upozorowaniu zbiegu tytułów do ubezpieczeń, w którym obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne powstaje tylko z umowy o pracę omijając obowiązek zadeklarowania składek na ubezpieczenie społeczne z części tożsamej pracy wykonywanej na podstawie umowy zlecenia w (...) Sp. z o.o. Stworzenie pozornego zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych służyło obniżeniu kosztów wynikających z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne oraz ominięcia ograniczenia wynikającego z przepisów o czasie pracy w godzinach nadliczbowych. Spółka (...) w związku z utworzeniem upozorowanego zbiegu tytułów do ubezpieczeń, w którym pracownicy w niej zatrudnieni na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenia, wykonywali pracę na umowę zlecenie w drugim podmiocie gospodarczym, uniknęła sytuacji zapłacenia składek społecznych, tak jakby to miało miejsce, gdyby pracownicy (...) SP. z o.o. pracę wynikającą z umów zlecenia zawartych z firmą (...) SP. z o.o. wykonywali w ramach stosunku pracy. Korzyścią takiego rozwiązania dla płatnika składek było bezsprzecznie obniżenie kosztów prowadzenia działalności. (...) SP. z o.o. oraz (...) SP. z o.o. jako spółki handlowe są formą prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby fizyczne, które w sensie ekonomicznym są ostatecznymi beneficjentami spółek i to one w związku z tym kierują działalnością spółki. Wynika z tego, że beneficjentami pracy wykonywanej w ramach umów zlecenia były w ostateczności te same osoby, które korzystały z pracy wykonywanej w ramach stosunków pracy. Uprawnienia właściciela kapitału w przypadku obu spółek realizowane były przez te same osoby. Przychód wypracowany przez wszystkie spółki trafiał zatem co do zasady do tych samych właścicieli. Tożsamość właścicieli wszystkich spółek oraz tożsamość członków ich organów zarządzających przekonuje o ich wzajemnym powiązaniu w rozumieniu art. 4 k.s.h. W rzeczywistości celem podpisania umowy zlecenia było takie rozdzielenie wynagrodzeń, aby pracujący dla odwołującej się Spółki dostawali dwa przelewy od dwóch różnych podmiotów z tym, że – jak już wyżej wskazano - jeden wiązał się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek, drugi zaś nie. O celu, który został wykazany, zdaniem Sądu, świadczy nie tylko to, o czym była mowa, ale także sposób konstrukcji umów zlecenia zawieranych przez obie Spółki (zawierających tożsame postanowienia) i wskazywanie w nich takich czynności, jakich ubezpieczeni faktycznie nie realizowali.

Powyższe rozważania, dotyczące przyjętego modelu zawierania umów oraz powiązań pomiędzy spółkami znajdują zastosowanie także do ubezpieczonego – K. G., w okresie sierpień i październik 2020 r. i ubezpieczonego H. U. w okresie zakreślonym w zaskarżonej decyzji, którzy wówczas zawierali równoległe, tożsamo brzmiące umowy zlecenia z obiema spółkami. W efekcie przyjętego modelu postępowania przez obie spółki były zawierane umowy o tożsamym zakresie obowiązków, wykonywane pozornie tylko na rzecz osobnych zleceniodawców, które dotyczyły tych samych ubezpieczonych, nie miały zupełnie odzwierciedlenia w podstawie wymiaru składek, która w przyszłości stanowić będzie o wysokości świadczeń z ubezpieczenia społecznego ubezpieczonych. Zawarcie z ubezpieczonymi dwóch odrębnych umów zlecenia przez podmioty dysponujące jednym kapitałem i kadrą zarządzającą stanowi wykorzystanie przepisów o ubezpieczeniu społecznym i formalne stworzenie dwóch tytułów ubezpieczenia, z których tylko jeden został wskazany do oskładkowania, a zatem spółka powiązana kapitałowo i personalnie z płatnikiem składek, deklarowała składki na ubezpieczenia społeczne od niższej podstawy ich wymiaru w celu obniżenia kosztów działalności poprzez uniknięcie z tego tytułu obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne przez samego płatnika. Zawarcie dwóch umów cywilnoprawnych skutkowało fakultatywnym obowiązkiem opłacania składek - jedynie na wniosek ubezpieczonego (art. 9 ust. 2 u.s.u.s.), a zatem zawarcie z ww. odrębnych umów zlecenia zmierzało do sprzecznego z prawem zaniżenia ich składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne. Stworzona od strony formalnej konstrukcja rozdziału umów o wykonywanie tych samych usług miała urealnić zbieg tytułów ubezpieczeń społecznych w rozumieniu powołanego art. 9 ust. 2 ustawy systemowej. Stworzone pozory nie decydowały o rzeczywistym zbiegu dwóch realnych i odrębnych umów, a stanowiły jedynie ewidentna próbę poprzez fikcyjny i pozorny rozdział umów, obejścia przepisów w zakresie opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne od rzeczywistej podstawy wymiaru składek, a odbywało się to kosztem samych ubezpieczonych.

W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji oddalił odwołania (...) spółki z o.o. na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.a.

O kosztach zastępstwa procesowego rozstrzygnięto na podstawie art. 98 k.p.c., w zw. z § 2 pkt 3, 4, 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935). Obowiązek odsetkowy wynikał zaś z art. 98 § 1 1 k.p.c.

Apelacje od wyroku Sądu Okręgowego złożyli zarówno Przedsiębiorstwo (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w I. jak i uczestnik (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w M.. Apelacje mają niemal identyczną treść, gdyż obie zaskarżyły wyrok w całości i zarzucono w nich naruszenie:

1. art. 8 ust. 2a oraz art. 4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej w zw. z art. 2 k.p. poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie w wyniku przyjęcia, że ubezpieczeni w okresie wymienionym w zaskarżonych decyzjach w ramach umów zlecenia zawartych z (...) sp. z o. o. z siedzibą w M. świadczyli pracę na rzecz Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. czyli odwołującego się;

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 8 ust. 2a, art. 4 pkt 9 oraz naruszenie przepisu art. 18 ust. 1, art. 18 ust. 1a i art. 18 ust. 2 ustawy systemowej poprzez ich błędne zastosowanie i błędne przyjęcie, że przychód ubezpieczonych z umów zlecenia zawartych z (...) sp. z o.o. należy doliczać do przychodu ubezpieczonych z umowy o pracę u innego podmiotu i uwzględnić w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe i wypadkowe u pracodawcy ubezpieczonych to jest (...) sp. z o.o., a w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne ubezpieczonych u płatnika składek (...) sp. z o.o. w okresie wymienionym w zaskarżonych decyzjach;

3. art. 81 ust. 1, ust. 5 i ust. 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1a i art. 85 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez błędne zastosowanie w wyniku przyjęcia, że w okresie wymienionym w zaskarżonej decyzji praca w ramach umowy zlecenia nie była wykonywana przez ubezpieczonych na rzecz (...) sp. z o.o. lecz na rzecz Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. czyli odwołującego się, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne ubezpieczonych u pracodawcy (...) sp. z o. o należy doliczać (uwzględniać) przychód ubezpieczonych z umów zlecenia zawartych przez ubezpieczonych z (...) sp. z o.o. jako rzekomo osoby uznanej za pracownika odwołującego się;

4. art. 58 § 1 i 2 k.c. poprzez błędne zastosowanie w wyniku przyjęcia, że umowy zlecenia zawarte przez Ubezpieczonych z (...) sp. z o.o. były nieważne, także w przypadku gdy ubezpieczeni nie mieli zawartej umowy o pracę w (...) sp. z o.o.;

5. art. 6 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie w wyniku przyjęcia, że to na odwołującym się, a nie ZUS spoczywał obowiązek wykazania przesłanek wydania zaskarżonej decyzji, czyli warunków pracy ubezpieczonych;

6. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 91 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 55 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 221 ze zm.) w związku z art. 2 k.p., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące nieprawidłowym ustalenie podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne Ubezpieczonych u płatnika składek (...) sp. z o.o. w okresie wymienionym w zaskarżonych decyzjach;

7. art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 77 k.p.a. oraz art. 79 k.p.a., a także art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie i wykorzystanie do prowadzonej kontroli dowodów znajdujących się w aktach kontroli innego płatnika składek to jest (...) sp. z o.o. z siedzibą w M., w szczególności dowodów w postaci protokołów przesłuchań ubezpieczonych, w tym dowodów przeprowadzonych z naruszeniem prawa w innym postępowaniu to jest z przekroczeniem ustawowego czasu kontroli, co zostało zupełnie pominięte przez Sąd, mimo, że stanowiło to istotne wady formalne decyzji administracyjnej, które Sąd powinien był wziąć pod uwagę;

8. art. 477 14 § 1 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i oddalenie odwołania mimo, że było ono zasadne i zasługiwało na uwzględnienie;

9. art. 227 k.p.c., art. 232 k.p.c. i art. 233 k.p.c. poprzez brak prawidłowego i wszechstronnego oraz obiektywnego ustalenia faktów mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, w tym nieuzasadnione uznanie za rzekomo niespójne zeznań K. I. (1) i A. B., a także brak uwzględnienia treści dokumentów złożonych przez spółki, z których wynikało, że każda z nich realizuje swój cel gospodarczy, ma innych klientów i we własnym zakresie finansuje wynagrodzenia ubezpieczonych,

10. art. 177 § 1 k.p.c. poprzez brak zawieszenia postępowania w sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowań sądowych toczących się przed Sądem Okręgowym w Gdańsku VII Wydziałem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniesionych przez (...) sp. z o.o. z siedzibą w M. dotyczących oskładkowania umów zlecenia zawartych w latach 2019 -2021 przez (...) sp. z o.o. z ubezpieczonymi;

11. art. 98 § 1 k.p.c. w zw. § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według wartości przedmiotu sporu, podczas gdy w/w rozporządzenie przewiduje określoną zryczałtowaną stawkę minimalną w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, a tym samym naruszenie przepisu § 9 ust. 2 tegoż rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie mimo, że wyraźnie stanowi, że w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym stawka wynosi 360 zł;

12. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego (błędne ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy) polegające na:

a. błędny ustaleniu, że Z. (...) i (...) są powiązane kapitałowo, podczas gdy tak nie było, a sąd oparł to ustalenie tylko na tym, że łączyła je umowa konsorcjum;

b. błędnym uznaniu przez Sąd, że fakt, iż czynności wykonywane w ramach umowy o pracę i w ramach umowy zlecenia były różne i wykonywane w różnych miejscach pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia (podczas gdy z wyroków Sądu Najwyższego że art. 8 ust. 2a ustawy systemowej ma odniesienie do pracy wykonywanej na rzecz pracodawcy powiązanej funkcjonalnie i miejscowo);

c. błędnym ustaleniu jakoby płatnik składek to jest (...) sp. z o.o. czerpał korzyści z realizacji umowy zlecenia, jaką ubezpieczony zawarł z (...) sp. z. o o., tylko w wyniku przyjęcia przez Sąd, że obie spółki miały tych samych klientów (podczas gdy tak nie było) i zawarły między sobą umowy konsorcjum;

d. błędnym ustaleniu przez Sąd jakoby nie zostało wykazane aby czynności ubezpieczonych były wykonywane poza zawartymi umowami konsorcjum;

e. błędnym przyjęciu, że realizacja zadań należących do działalności obu spółek następowała poprzez zatrudnianie w (...) i (...) w tym samym czasie tych samych osób, podczas gdy były to różne zasoby osób;

f. bezpodstawne, niczym nie poparte ustalenie, że w przypadku gdy ubezpieczeni H. U. i K. G. mieli zawarte umowy zlecenia w obu spółkach (a nie umowy o pracę w jednej ze spółek), to każdorazowo (...) jako zleceniodawca (a nie Z. (...) jako zleceniodawca) miałoby by być beneficjentem pracy z tych umowy zlecenia i to (...) (a nie Z. (...)) miałoby odprowadzać składki od obu umów zlecenia, podczas gdy były to umowy równorzędne i każda ze spółek realizowała dzięki ich pomocy obsługę swoich (odrębnych) kontrahentów,

g. błędnym ustaleniu, że niektóre postanowienia umów zlecenia nie były realizowane przez Z. (...), podczas gdy rozliczanie umów zlecenia następowało w oparciu o zestawienia ilości godzin i stawkę godzinową;

h. błędnym pominięciu przez Sąd w ustaleniach, że pracodawca ((...)) w żaden sposób nie finansował wynagrodzenia z tytułu świadczenia przez ubezpieczonych pracy w ramach umów zlecenia zawartych przez nich z Z. (...), co przemawiało przeciwko zastosowaniu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej;

i. błędnym ustaleniu, że czynności w ramach umów zlecenia były wykonywane w tym samym miejscu i czasie, co czynności w ramach umów o pracę, podczas gdy brak jest w sprawie jakiegokolwiek dowodu dla przyjęcia takiego ustalenia,

j. błędnym ustaleniu, że ubezpieczeni w ramach umów zlecenia zawartych z Z. (...) wykonywali czynności z zakresu ochrony mienia na rzecz klientów odwołującego się ((...)), podczas gdy tak w ogóle nie było.

Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania w całości i w konsekwencji zmianę zaskarżonych decyzji ZUS, ewentualnie ich uchylenie w całości oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu wg. norm przepisanych. Alternatywnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

W odpowiedziach na obie apelacje organ rentowy wniósł o ich oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacje są bezzasadne i podlegają oddaleniu.

Ocenę apelacji poprzedzić należy spostrzeżeniem, iż sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w graniach apelacji; w graniach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania (zgodnie z treścią art. 378 § 1 k.p.c.). Stosując zasady przyjętego modelu apelacji pełnej cum benefitio novorum, obowiązkiem Sądu Apelacyjnego nie jest rozpoznanie samej apelacji, lecz ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy w granicach zaskarżenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt I ACa 1268/16, LEX nr 2289452). Tak judykatura, jak i doktryna zgodnie uznaje, iż z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego podniesionego argumentu. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22 sierpnia 2018 r., sygn. akt III UK 119/17, LEX nr 2542602; z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt I PK 25/14, Legalis nr 1062199). Dodatkowo orzecznictwo stoi na stanowisku, iż sąd rozpoznający apelację powinien się odnieść tylko do wszystkich tych zdarzeń i zarzutów zgłoszonych w postępowaniu apelacyjnym, które mogłyby spowodować skutki materialnoprawne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2012 r., sygn. akt II CSK 314/11, LEX nr 1130158). Z powyższego zatem wynika, iż Sąd drugiej instancji nie musi merytorycznie odnosić się do każdego z zarzutów rozbudowanych ponad rozsądny rozmiar apelacji, w których nastąpiła multiplikacja tych samych zarzutów, lecz wystarczającym jest zbiorcze odniesienie się do najważniejszych ich motywów. Sąd Apelacyjny czyni te rozważania albowiem obie apelacje w istocie się powielają.

Stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji przeprowadził prawidłowe postępowanie dowodowe, nie przekraczając granic wyznaczonych przez art. 233 § 1 k.p.c. Prawidłowo ustalił, iż ubezpieczeni F. W., A. H., A. Ż., K. G. w ramach umów zlecenia zawartych z (...) Sp. z o.o. w M. wykonywali pracę na rzecz Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w I., zaś ubezpieczeni H. U. i K. G. (w okresie sierpień i październik 2020 r.) w ramach umowy zlecenia na rzecz Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w I.. W konsekwencji tych ustaleń Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, co musiało doprowadzić do oddalenia apelacji.

Sąd Apelacyjny uznaje także, że w sprawie zebrano materiał dowodowy wystarczający do dokonania w niej pełnych ustaleń faktycznych oraz wydania prawidłowego merytorycznie rozstrzygnięcia. Zebrany w sprawie materiał dowodowy uznać należy za kompletny. Sąd pierwszej instancji dokonując oceny zebranego materiału, pozostał w granicach swobodnej oceny, a poczynione przez ten Sąd ustalenia zostały wyczerpująco i logicznie uzasadnione. Sąd Apelacyjny ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji podziela i przyjmuje za własne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2006 r., sygn. akt I CSK 147/05, Legalis nr 100262; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2010 r., sygn. akt I UK 233/09, Legalis nr 317021). Trafna jest również subsumpcja.

Nadto odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, zauważyć trzeba, iż zarzuty te były już podnoszone przed Sądem pierwszej instancji, który prawidłowo wyjaśnił, że naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nie stanowi przesłanki wzruszenia decyzji przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Przepisy tego kodeksu nie są przez sąd stosowane. Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych skupia się na wadach wynikających z naruszenia prawa materialnego i kwestia wad decyzji administracyjnych spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania, pozostaje poza przedmiotem tego postępowania. Sąd ubezpieczeń społecznych, jako sąd powszechny, może i powinien dostrzegać jedynie takie wady formalne decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego jako przedmiotu odwołania. Wykładnia taka nie budzi żadnych wątpliwości i była wielokrotnie potwierdzana przez Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z dnia 14 stycznia 2010 r. (I UK 252/09, Legalis).

Podobnie niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez niezawieszenie postępowania. Na mocy tego przepisu sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego. O takiej zależności obu postępowań można mówić, gdy treść orzeczenia sądu rozpoznającego inną sprawę cywilną będzie stanowić konieczny element podstawy rozstrzygnięcia merytorycznego lub formalnego danej sprawy cywilnej (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2000 r., I CKN 309/00). Chodzi zatem o postępowanie cywilne, w którym ma zostać wydane orzeczenie merytoryczne o charakterze prejudycjalnym. Orzeczenie to ma stanowić przesąd dla rozpoznawanej sprawy, a jego treść, pośrednio poprzez powagę rzeczy osądzonej, ma kształtować treść rozstrzygnięcia - podobnie (postanowienie Sądu Najwyższego z 22 listopada 2013 r., II CSK 130/13 i wyrok Sądu Najwyższego z 16 listopada 2012 r., III CSK 42/12, Legalis). Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że postępowanie dotyczące zerowej podstawy wymiaru składek związanej z ubezpieczeniem uczestników w związku z zawartą umową zlecenia z (...) sp. z o.o. w M. nie stanowi prejudykatu dla niniejszego postępowania.

Przechodząc do zasadniczego zagadnienia, zauważyć należy, iż spór w sprawie sprowadzał się do ustalenia tego, czy pracę danego ubezpieczonego świadczoną w oparciu o umowę cywilno-prawną zawartą z uczestnikiem można uznać za pracę, de facto świadczoną na rzecz pracodawcy albo pierwszego zleceniodawcy. Wobec faktu, iż Sąd Okręgowy do wspólnego rozpoznania połączył sprawy z odwołań w różnych stanach faktycznych (ubezpieczeni F. W., A. H., A. Ż., K. G. zatrudnienie na podstawie umowy o pracę u płatnika składek P.P.H.U. (...) Sp. z o.o., zaś H. U. i K. G. - co do sierpnia i października 2020 r. zawarte z tym płatnikiem składek umowy zlecenia), w pierwszej kolejności należy odnieść się do pracowniczego zatrudnienia, a więc jedynie w zakresie pracowników F. W., A. H. i A. Ż., K. G..

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy systemowej, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów. Stosownie natomiast do art. 8 ust. 1 ustawy systemowej, za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a. Przesłanką decydującą o uznaniu za pracownika w rozumieniu ww. ustawy jest również świadczenie pracy na rzecz określonego pracodawcy w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią. Zgodnie z kolei z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.

Przepis ten dodano 30 grudnia 1999 r. na podstawie ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 1999 nr 110, poz. 1256 ze zm.) w celu zapobieżenia praktyce pracodawców powielania umów o zatrudnienie z własnym pracownikiem i obchodzenia przepisów o czasie pracy oraz o ubezpieczeniu społecznym. W prawie ubezpieczeń społecznych wprowadzono tym przepisem konstrukcję uznania za pracownika osób niebędących pracownikami w rozumieniu Kodeksu pracy – na takich samych zasadach, na jakich ubezpieczani są pracownicy, rozszerzając dla celów ubezpieczeń społecznych pojęcie pracownika poza sferę stosunku pracy, regulowanego Kodeksem pracy. Stwierdzenie więc, że pracownik wykonuje w ramach umowy cywilnej pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy, nakazuje uznanie go za pracownika w rozumieniu ustawy systemowej i powoduje podleganie ubezpieczeniu na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 i następne tej ustawy. W sytuacjach, do których odnosi się ten przepis chodzi o jeden, szeroko ujęty pracowniczy tytuł obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym. Z tą regulacją korespondują unormowania zawarte w art. 18 ust. 1a i art. 20 ust. 1 tej ustawy systemowej, w których nakazano uwzględnienie w podstawie wymiaru składek pracownika również przychodu z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt II UK 449/13, Legalis nr 994576; z dnia 6 maja 2014 r., sygn. akt II UK 442/13, Legalis nr 1003026; z dnia 23 maja 2014 r., sygn. akt II UK 445/13, Legalis nr 1003027; z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II UK 447/13, Legalis nr 1034015; z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt I UK 490/14, Legalis nr 1352507).

Płatnikiem tych składek, w myśl art. 4 pkt 2a ustawy systemowej, jest pracodawca, który jest zobowiązany uwzględniać w podstawie wymiaru składek za swoich pracowników także przychody uzyskiwane przez tych pracowników z tytułu umów cywilnoprawnych, o ile prace w ramach tych umów wykonują w warunkach objętych dyspozycją art. 8 ust. 2a tej ustawy. Jednolite stanowisko w tej kwestii zostało zaprezentowane w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r. (sygn. akt II UZP 6/09 Legalis nr 165647). W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził, że pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie ulega wątpliwości, iż w ukształtowanym – na gruncie tego przepisu orzecznictwie przyjmuje się, że rozszerza on pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych, poza sferę stosunku pracy. Rozszerzenie to dotyczy dwóch sytuacji. Pierwszą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z wymienionych umów prawa cywilnego przez osobę, która umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy. Drugą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z tych umów przez osobę, która wymienioną umowę zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika w rozumieniu ustawy systemowej jest to, że pracownik – będąc pracownikiem związanym stosunkiem pracy z danym pracodawcą – jednocześnie świadczy na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z inną osobą. Ratio legis omawianego przepisu było ograniczenie korzystania przez pracodawców z umów cywilnoprawnych celem zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, by w ten sposób ominąć ograniczenia wynikające z ochronnych przepisów prawa pracy i uniknąć obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od tychże umów. Dlatego podzielić należy pogląd, że pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy zawartej z nim lub z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt II UZP 6/09, Legalis nr 165647; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt I UK 5/12, Legalis nr 526748; z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I UK 252/09, Legalis nr 328350; z dnia 2 lutego 2010 r., sygn. akt I UK 259/09, Legalis nr 325810; z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt III UK 22/11, Legalis nr 453491). Mimo że u podstaw wprowadzenia przez ustawodawcę regulacji art. 8 ust. 2a ustawy systemowej legło dążenie pracodawców do zmniejszenia obciążeń z tytułu składek uiszczanych ze stosunków pracy z własnymi pracownikowi, przy zachowywaniu korzystania z ich pracy dodatkowo poza tymi stosunkami pracy, na podstawie zawieranych z nimi umów cywilnoprawnych (lub innym podmiotem zatrudniającym), to motywacja pracodawcy w tym zakresie nie ma znaczenia, bowiem nie należy do hipotezy powołanej normy prawnej. Nie ma więc znaczenia dla zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej to, czy pracodawca korzysta z pracy swoich pracowników na podstawie umowy zawartej z osobą trzecią dlatego, że działa na ich niekorzyść, zmniejszając uprawnienia (np. obchodząc przepisy o czasie pracy, godzinach nadliczbowych, itd.), czy też dlatego, że ma określoną wizję outsourcingu, w ramach której określone prace zleca podmiotowi zewnętrznemu. W obu tych przypadkach musi się bowiem liczyć z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa ubezpieczeń społecznych, a jednym z nich jest właśnie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Konieczne jest zatem uwzględnianie analizowanej regulacji w treści umów zawieranych z podmiotem trzecim, w celu uniknięcia skutków jej ignorowania.

Podkreślić należy, że przepisy z zakresu systemu zabezpieczenia społecznego, ze względu na swoją istotę i konstrukcję podlegają wykładni ścisłej. Nie powinno się stosować do nich wykładni celowościowej, funkcjonalnej lub aksjologicznej, w opozycji do wykładni językowej, jeżeli ta ostatnia prowadzi do jednoznacznych rezultatów interpretacyjnych, a zatem nie można ich poddawać ani wykładni rozszerzającej, ani zwężającej, modyfikującej wyczerpująco i kazuistycznie określone przez ustawodawcę uprawnienia do świadczeń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I UK 276/11, Legalis nr 483340).

Pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych wykracza poza sferę stosunku pracy i obejmuje również sytuację, gdy pracownik wykonuje prace na podstawie umowy o świadczenie usług, zawartej z osobą trzecią, jednakże w jej ramach praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy, z którym osoba pozostaje w stosunku pracy. Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest to, że będąc pracownikiem związanym stosunkiem pracy z danym pracodawcą, jednocześnie świadczy pracę w ramach umowy o świadczenie usług, zawartej z nim lub innym podmiotem, na jego rzecz. W konsekwencji, osoba, która w ramach zawartej z innym niż pracodawca podmiotem umowy m.in. umowy o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 k.c. świadczy pracę na rzecz własnego pracodawcy podlega ubezpieczeniom społecznym na zasadach obowiązujących dla pracownika.

Artykuł 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczy z reguły takiej pracy wykonywanej na podstawie umowy cywilnoprawnej na rzecz pracodawcy, która mogłaby być świadczona przez jej wykonawcę w ramach stosunku pracy z tym pracodawcą, z tym że musiałby on wówczas przestrzegać ograniczeń i obciążeń wynikających z przepisów prawa pracy. Określenie „działać na rzecz” użyte zostało w art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w innym znaczeniu, niż w języku prawa, w którym „działanie na czyjąś rzecz” może się odbywać w wyniku istnienia określonej więzi prawnej (stosunku prawnego). Stosunkiem prawnym charakteryzującym się działaniem na rzecz innego podmiotu jest stosunek pracy, do którego istotnych cech należy działanie na rzecz pracodawcy (art. 22 k.p.). W kontekście przepisu art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zwrot ten opisuje zatem sytuację faktyczną, w której należy zastosować konstrukcję uznania za pracownika. Jest nią istnienie trójkąta umów, tj.: 1) umowy o pracę, 2) umowy zlecenia (o dzieło) między pracownikiem a osobą trzecią i 3) umowy o podwykonawstwo między pracodawcą a zleceniobiorcą. To pracodawca w wyniku umowy o podwykonawstwo przejmuje w ostatecznym rachunku rezultat pracy wykonanej na rzecz zleceniodawcy.

Zastosowanie art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże się bezpośrednio z kumulatywnym spełnieniem następujących przesłanek, tj. praca wykonywana jest na podstawie zawartej z innym niż pracodawca podmiotem umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, natomiast faktycznym beneficjentem pracy wykonywanej na podstawie umowy jest pracodawca wykonawcy umowy cywilnoprawnej.

Takie rozumienie powyższego uregulowania potwierdzone zostało w cytowanej już uchwale Sądu Najwyższego z 2 września 2009 r., II UZP 6/09, zgodnie z którą to pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy (art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Obowiązki płatnika powinny obciążać podmiot, na rzecz którego praca w ramach umowy cywilnoprawnej jest faktycznie świadczona, i który w związku z tym uzyskuje jej rezultaty, unikając obciążeń i obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy, a także powołuje się na treść art. 18 ust. 1 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uzasadniając, z którego wynika logicznie, że płatnikiem jest pracodawca, a przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej jedynie uwzględnia się w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy.

Doniosłe znaczenie, przy interpretacji cytowanych przepisów, ma także uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt III UZP 6/21. Sąd Najwyższy wskazał w uzasadnieniu tej uchwały, że o rozszerzonym pracowniczym tytule ubezpieczenia społecznego (polegającego na traktowaniu jako pracowników niektórych zleceniobiorców) można mówić tylko w przypadku finansowania przez pracodawcę wynagrodzenia wypłacanego przez osobę trzecią jego pracownikom za czynności wykonywane przez nich dla tego pracodawcy, choć pod formalnym kierownictwem tej osoby. Tym samym finansowanie przez pracodawcę w jakikolwiek sposób wynagrodzenia z tytułu świadczenia na jego rzecz pracy przez pracownika na podstawie umowy zawartej z osobą trzecią, przemawia (ale nie przesądza) za zastosowaniem art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, a brak takiego finansowania przemawia przeciwko zastosowaniu tego przepisu, o ile nie stwierdzi się w danym stanie faktycznym dodatkowych okoliczności wskazujących na działania sprzeczne z celami tego przepisu. Dla poszukiwania takich dodatkowych, o istotnym dla rozstrzygnięcia znaczeniu, okoliczności trzeba więc odnieść się do celu przepisu, ponieważ Sąd Najwyższy już na początku rozważań podkreślił, że prawidłowa wykładnia art. 8 ust. 2a ustawy systemowej wymaga wykorzystania wykładni celowościowej w sposób dalej idący niż dotychczas, ponieważ do czasu podjęcia się problematyki zawartej w pytaniu prawnym Sąd Najwyższy nie mierzył się ze stanem faktycznym, w którym tak istotne znaczenie miałyby wzajemne rozliczenia finansowe pomiędzy pracodawcą a osobą trzecią. Mając to na uwadze wskazać należy, zgodnie z argumentacją zawartą w powołanej uchwale, że wprowadzenie omawianej regulacji do porządku prawnego miało na celu wyeliminowanie sytuacji, w której pracodawca z wykorzystaniem umów cywilnoprawnych starałby się ominąć ograniczenia w zakresie powierzania pracownikom zadań przekraczających normatywny czas pracy, bądź obowiązku odprowadzenia składek od dodatkowo wypracowanego przychodu. Podkreśla się przy tym, że przepis stanowi ochronę dla pracownika w sytuacji, w której pracodawca byłby skłonny powierzyć mu zadania, które i tak wchodzą w zakres jego obowiązków. Pokłosiem tego jest zapobieganie tworzeniu powiązań gospodarczych, w których jeden podmiot przekazuje swoich pracowników (na podstawie umów cywilnoprawnych), innemu podmiotowi, aby za jego pośrednictwem świadczyli pracę na rzecz pracodawcy.

Sąd Apelacyjny w całości podziela stanowisko, iż nie można zwrotu ustawowego „na rzecz pracodawcy” sprowadzać wyłącznie do uzyskiwania jakichkolwiek korzyści osiąganych przez pracodawcę. W tym zakresie istotny jest też fragment uzasadnienia przedmiotowej uchwały, w którym Sąd Najwyższy odnosi się do mechanizmu, w którym pracownik-zleceniobiorca jest wynagradzany przez osobę trzecią ze środków pozyskanych od pracodawcy na podstawie umowy łączącej pracodawcę z osobą trzecią. Sąd Najwyższy nie bez przyczyny podkreślał, że w procesie wykładni art. 8 ust. 2a ustawy systemowej istotne znaczenie należy przypisać nie tylko bezpośredniemu, ale i pośredniemu finansowaniu przez pracodawcę czynności wykonywanych dla niego przez pracowników działających w charakterze zleceniobiorców. Sąd Najwyższy zwrócił też uwagę, że wykładnia przepisu nie może pomijać art. 22 § 1 k.p., ponieważ w obydwu przepisach użyto zwrotu „na rzecz pracodawcy”. Objęcie definicją pracownika, dla potrzeb prawa ubezpieczeń społecznych, nie tylko pracowników w znaczeniu, jakie temu pojęciu, nadają przepisy kodeksu pracy, ale, także osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych (agentów, zleceniobiorców, wykonawców dzieła) oznacza jednoczesne, rozszerzenie pracowniczego tytułu obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym, co wpływa na sposób ustalania podstawy wymiaru składek na to ubezpieczenie.

Na gruncie kolejnych spraw dotyczących interpretacji cytowanego przepisu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej Sąd Najwyższy rozwinął rozumienie zwrotu „wykonuje pracę na rzecz pracodawcy” w uchwale z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt III UZP 3/21. O ile bowiem uzasadnienie uchwały w sprawie III UZP 6/21 skupiało się bardziej na ujęciu podmiotowym i akcentowało powiązania kapitałowe pomiędzy płatnikiem a podmiotem trzecim, o tyle uzasadnienie uchwały w sprawie III UZP 3/21 wskazuje na ujęcie przedmiotowe. Już na wstępie Sąd Najwyższy zaznaczył, że każdorazowo należy uwzględniać indywidualny dla sprawy kontekst faktyczny, ponieważ przepis ma nieostre brzmienie, które skłania do stosowania wykładni celowościowej w szerszych granicach niż w innych kategoriach spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Dokonując historycznej analizy stanów faktycznych i poglądów zaprezentowanych na przestrzeni lat (w tym ujętych również w uchwale III UZP 6/21), Sąd Najwyższy skonstatował, że wystarczającą przesłanką zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej jest korzystanie przez pracodawcę z wymiernych rezultatów pracy swojego pracownika, wynagradzanego przez osobę trzecią ze środków pozyskanych od pracodawcy na podstawie umowy łączącej pracodawcę z osobą trzecią. Jak jednak podkreślił, przepływy finansowe mogą mieć różny tytuł i różną postać. Sąd zwrócił uwagę, że należy brać pod uwagę również elementy woli pracodawcy, który nie jest pozbawiony wpływu na to, komu faktycznie osoba trzecia powierzy wykonanie umowy cywilnoprawnej, a co za tym idzie, czy przychód jego pracownika z tytułu umowy cywilnoprawnej zawartej ze zleceniodawcą będzie podlegał obowiązkom z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Co więcej, w ocenie Sądu Najwyższego nawet wykonywanie umowy zlecenia w innym miejscu niż siedziba pracodawcy, poza godzinami pracy i w zakresie odbiegającym od czynności stanowiących obowiązki pracownicze osoby, która zawarła umowę zlecenia z osoba trzecią, jest bez doniosłości prawnej dla oceny spełnienia warunków do zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Nie jest bowiem wymagane, aby pracownik wykonywał w ramach umowy cywilnoprawnej takie same czy nawet podobne czynności do tych, jakie wykonuje w ramach stosunku pracy. Mogą to być czynności o zupełnie odmiennym charakterze. Istotne jest, że korzyści z jego pracy uzyskuje pracodawca.

Powyższą syntezę poglądów zaprezentowanych w obydwu uchwałach Sądu Najwyższego potwierdza wcześniejszy dorobek judykatury. A więc pracą wykonywaną na rzecz pracodawcy (art. 8 ust. 2a ustawy systemowej) stanie się zatem taka praca, której rzeczywistym beneficjentem jest pracodawca, bez względu na formalną więź prawną łączącą pracownika z osobą trzecią. Niezależnie od rodzaju wykonywanych czynności przez pracownika wynikających z umowy zawartej z innym podmiotem oraz bez względu na tożsamość rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę i osobę trzecią, za przesłankę wystarczającą do zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej uznać trzeba korzystanie przez pracodawcę z wymiernych rezultatów pracy swojego pracownika, wynagradzanego przez osobę ze środków pozyskanych od pracodawcy w ramach umowy łączącej go z innym podmiotem (patrz wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2017 r., II UK693/15, LEX nr 2238708; postanowienia Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2021 r., I USK105/21, LEX nr 3159886 oraz z 18 listopada 2020 r., III UK 439/19, LEX nr 3080586)

Przeprowadzone w niniejszej sprawie, postępowanie dowodowe, w sposób jednoznaczny wykazało, że zawarcie umowy zlecenia przez ubezpieczonych z zainteresowaną spółką posłużyło uzyskaniu formalnego, innego tytułu do ubezpieczeń, mimo nadal faktycznie realizowanego zobowiązania pracowniczego na rzecz odwołującej się. Zarówno Przedsiębiorstwo (...) spółka z o.o. w I. jak i (...) spółka z o.o. w M. prowadziły w spornym okresie działalność w zakresie ochrony osób i mienia. Obie spółki miały wówczas siedziby pod tym samym adresem oraz wspólny adres poczty elektronicznej. Co szczególnie istotne obie spółki były powiązane kapitałowo i osobowo. W skład zarządu obu spółek wchodziły te same osoby, tj. A. B. i K. I. (2), które były jednocześnie wspólnikami obu spółek. Pomiędzy spółkami zawierane były umowy konsorcjum, tworzone w celu przygotowania oferty i wspólnego wykonania przedmiotu umowy. W jego ramach spółki realizowały zadania wynikające z umów na świadczenie usług zawartych z tymi samymi kontrahentami: (...) sp. z o.o. w I., (...) (...) w M. w M., Muzeum Narodowym w M. w M., M. Uniwersytetem Medycznym w M.. W związku z tymi umowami obie spółki okresie rozliczały się z wykonywanych usług poprzez wystawiane faktury VAT. Na ich podstawie (...) sp. z o.o. dokonywała sprzedaży usług, których nabywcą była firma (...) sp. z o.o. i odwrotnie. Dodatkowo realizacja zadań należących do działalności obu spółek, w tym związanych z wykonywaniem zawartych kontraktów, następowała poprzez zatrudnienie w obu spółkach, w tym samym czasie tych samych osób, wykorzystywanych do wykonania tożsamych rodzajowo czynności. Ubezpieczeni w ramach spornych umów wykonywali czynności ochrony zarówno na rzecz pracodawcy, jak i zleceniobiorcy. Ubezpieczeni realizowali czynności ochroniarskie w oparciu o grafik dyżurów. Nie odróżniali kiedy wykonywali pracę na podstawie umowy o pracę, a kiedy na podstawie umowy zlecenia. Zawsze pracowali w tym samym umundurowaniu z logo Z.. Poza pracami ochrony ubezpieczeni nie wykonywali innych prac w ramach umowy zlecenia. Takie ustalenia Sądu pierwszej instancji, niepodważone skutecznie w wyniku złożonych apelacji pozwalają uznać, iż wzajemne powiązania podmiotów wypełniają, bez najmniejszej wątpliwości, dyspozycję normy art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.

Odnosząc się dodatkowo do argumentów zawartych w apelacjach zauważyć należy, iż zarówno organ rentowy jak i sądy orzekające w sprawie nie oceniają wszystkich umów zawartych z pracownikami/zleceniobiorcami, jak i podmiotami zewnętrznymi, na rzecz których świadczone były usługi, a jedynie umowy zawarte z ubezpieczonym, którego dotyczy decyzja i podmiotami, na rzecz których świadczył pracę. Oznacza to, że obie spółki mogły mieć zawarte umowy także z odmiennymi podmiotami, czyli każda z nich mogła mieć swoich klientów, różnych od klientów drugiej spółki. Dla zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej nie jest konieczne, aby każde działanie spółki mogło być tak zakwalifikowane. Decyzja dotyczy konkretnych osób i tylko w tym zakresie znajduje zastosowanie cytowany przepis.

Nie jest również konieczne formalne zawarcie umów o współpracy. Dla zastosowania wskazanej regulacji wystarczająca jest faktyczna współpraca, zwłaszcza jeśli mamy do czynienia, jak w niniejszej sprawie z identycznością podmiotów będących rzeczywistymi beneficjentami spornych umów – te same osoby fizyczne były nie tylko członkami władz spółek ale także ich udziałowcami. Argument ten jednak nie ma większego znaczenia w niniejszej sprawie bowiem spółki zawierały Umowy Konsorcjum, a jak wynika z materiału dowodowego, ubezpieczeni wykonywali prace objęte takimi umowami.

Nie jest również prawdą, iż pracodawca nie finansował faktycznie umów zlecenia wykonywanych przez ubezpieczonych. W ramach rozrachunku Umów Konsorcjum wystawiane były bowiem faktury VAT, obejmujące m.in. sporny okres. Zauważyć jednak należy, jak wynika z cytowanych orzeczeń Sądu Najwyższego, że istotne jest uzyskiwanie korzyści przez pracodawcę z tytułu tak skonstruowanego trójkąta podmiotów, natomiast przepływy finansowe z tym związane należy rozumieć szeroko, zwłaszcza, jak była już o tym mowa, w przypadku tożsamości faktycznych beneficjentów obu umów.

W związku z powyższym w przypadku pracowników, o których mowa w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi łączny przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy oraz umów cywilnoprawnych (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 13 kwietnia 2022 r., III AUa 1569/21). Stosownie do art. 32 ustawy systemowej, pracodawcę obciąża zatem także obowiązek poboru i odprowadzenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składki na ubezpieczenie zdrowotne za osobę „uznaną za pracownika”. Zgodnie z art. 66 ust 1 pkt 1a cytowanej ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są pracownikami w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; przy czym, w myśl przepisu art. 69 ust 1 ustawy, obowiązek ten powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Przepis art. 66 ust 1 pkt 1a „przenosi” zatem na grunt przepisów ustawy z 27 sierpnia 2004 r. konstrukcję uznania za pracownika unormowaną przepisem art. 8 ust 2a ustawy systemowej. Brak odrębnego uregulowania w tej ustawie (w szczególności w przepisach art. 85-86), kto jest płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby uznanej za pracownika (w rozumieniu art. 8 ust 2a ustawy systemowej), należy odczytywać jedynie jako potwierdzające regułę wyprowadzaną z art. 32 ustawy systemowej. Podleganie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym przez ubezpieczonych w badanym okresie jest konsekwencją objęcia ich obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym jako osób uznanych za pracownika (art. 66 ust 1 pkt 1a ustawy w związku z art. 5 pkt 43 ustawy i art. 8 ust 2a ustawy systemowej), a nie jako zleceniobiorcę (art. 66 ust 1 pkt 1e ustawy).

Podsumowując Sąd Apelacyjny stwierdza, że czynności, które były wykonywane w ramach umowy zlecenia w istocie były czynnościami, jakie ubezpieczeni wykonywali na rzecz swojego pracodawcy. Stąd też zarzuty obu apelacji uznać należało za bezzasadne, a zaskarżone decyzje – za prawidłowe.

Odnośnie zaś sytuacji zleceniobiorców H. U. i K. G. (za okres sierpień i październik 2020 r.), Sąd Apelacyjny również w tym zakresie podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji. Sąd ten słusznie wskazał, iż cytowany art. 9 ust. 2 daje możliwość wyboru jednego z tych tytułów ubezpieczenia w sytuacji zbiegu tytułów do podlegania ubezpieczeniom społecznym. Jednakże zamiarem ustawodawcy było stosowanie tej instytucji jedynie wówczas, gdy u danej osoby wystąpi rzeczywisty zbieg tytułów do podlegania ubezpieczeniu społecznemu, a nie wtedy, gdy w sposób pozorny płatnik doprowadza do wytworzenia takiego zbiegu, wyłącznie na użytek skorzystania z instytucji art. 9 ust. 2 u.s.u.s., pozwalającej na obniżenie płatności składkowych. Zawarcie dwóch umów cywilnoprawnych skutkowało fakultatywnym obowiązkiem opłacania składek - jedynie na wniosek ubezpieczonego (art. 9 ust. 2 u.s.u.s.), a zatem zawarcie odrębnych umów zlecenia zmierzało do sprzecznego z prawem zaniżenia ich składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne. Stworzona od strony formalnej konstrukcja rozdziału umów o wykonywanie tych samych usług miała urealnić zbieg tytułów ubezpieczeń społecznych w rozumieniu powołanego art. 9 ust. 2 ustawy systemowej. Stworzone pozory nie decydowały o rzeczywistym zbiegu dwóch realnych i odrębnych umów, a stanowiły jedynie ewidentna próbę poprzez fikcyjny i pozorny rozdział umów, obejścia przepisów w zakresie opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne od rzeczywistej podstawy wymiaru składek, a odbywało się to kosztem samych ubezpieczonych.

Nie może zniknąć z pola widzenia, że nawet formalnie poprawna realizacja umowy zlecenia, w efekcie może zmierzać do obejścia prawa. A zatem nawet rzeczywiste wykonywanie umowy zlecenia nie wyłącza możliwości dokonania oceny ważności tego zobowiązania jako podstawy ubezpieczenia społecznego. Zastosowanie klauzuli nieważności z art. 58 § 1 k.c. jest szczególne (wyjątkowe), a zarazem szerokie, gdyż ocenie poddaje się skutki różnych zdarzeń i czynności prawnych. W wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., I UK 10/13 (LEX nr 1391149), Sąd Najwyższy wskazał, że zważa się na prawo do zawarcia określonej umowy, jeżeli jednak była wykorzystywana instrumentalnie, to niewykluczone jest jej zakwestionowanie jako podstawy (tytułu) podlegania ubezpieczeniom społecznym, nie ze względu na pozorność (art. 83 k.c.), lecz ze względu na obejście prawa. Taką wykładnię przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 kwietnia 2009 r., I UK 314/08 (OSNP 2010 nr 21-22, poz. 272), którą reprezentuje teza, że zawarcie umowy o pracę nakładczą wyłącznie w celu niepłacenia wyższych składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, stanowi obejście prawa (art. 58 § 1 k.c.). Nic innego nie wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2010 r. I UK 261/09 (LEX nr 577825), z tezą - gdy umowa jest przez strony wykonywana, nie może być mowy o pozorności, co jednak nie wyklucza możliwości badania czy zawarcie umowy nie zmierzało do obejścia prawa. Kwestia pozorności i badania obejścia prawa była także oceniana przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 lipca 2012 r., I UK 101/12 (LEX nr 1250560), w którym stwierdzono, że czynność prawna mająca na celu obejście ustawy, polega na takim ukształtowaniu jej treści, która z punktu widzenia formalnego (pozornie) nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości (w znaczeniu materialnym) zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez nią zakazane. Gdy umowa o pracę nakładczą jest przez strony wykonywana, nie może być mowy o pozorności, co jednak nie wyklucza obejścia prawa. Niezależne od tej zasadniczej oceny, pozorność w pewnym stopniu może składać się na obejście prawa, gdyż umowa z formalnego punktu widzenia (pozornie) może nie sprzeciwiać się ustawie, choć zostaje zawarta w celu obejścia prawa. Równie bliskie stanowisko wyrażono na gruncie podobnej sprawy, zakończonej wyrokiem z dnia 7 stycznia 2013 r., I UK 372/12 (LEX nr 1303200), w którym Sąd Najwyższy przyjął, że umowa zlecenia na pracę niewielkiej wartości (ilości), która nie jest pozorna (art. 83 k.c.), może nie stanowić tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, gdy jej celem jest instrumentalne (przedmiotowe) wykorzystanie przepisów ubezpieczeń społecznych dla unikania wyższych składek na ubezpieczenia społeczne przez prowadzącego działalność gospodarczą (art. 58 § 1 i § 2 k.c.).

W orzecznictwie sądowym wyartykułowany pogląd został ostatnio potwierdzony w postanowieniu Sądu Najwyższego z 10 grudnia 2025 r., II USK 415/24, LEX nr 400675, w którym uznano, iż zredagowanie dwóch umów zlecenia przez podmioty o ścisłym powiązaniu osobowym i kapitałowym, obejmujących w istocie tożsamy zakres obowiązków i wskazanie jako tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, tylko jednej z nich, należy traktować w świetle art. 9 ust. 2 u.s.u.s., jako obejście prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c., którego celem jest pozorowanie zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego i obniżenia kosztów wynikających z obowiązku odprowadzania składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne. Takie intencyjne działania nie zasługują na ochronę jurysdykcyjną na gruncie chybionych podstaw kasacyjnego zaskarżenia (art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 9 ust. 2 u.s.u.s.) (podobnie postanowienie Sądu Najwyższego z 13 maja 2025 r., II USK 370/24, LEX nr 3863038).

Sąd Apelacyjny podziela także pogląd, że w przypadku granic swobody dokonywania czynności prawnych wynikających z art. 58 k.c. chodzi o normy ustawowe lub moralne, które limitują możliwość powstania zamierzonych skutków prawnych, mimo że skutki te mają dotyczyć osób, które wyraziły na to prawidłową zgodę w oświadczeniu woli. Czynności mające na celu obejście ustawy (in fraudem legis) zawierają pozór zgodności z ustawą. Ich treść nie zawiera elementów wprost sprzecznych z ustawą, ale skutki, które wywołują i które objęte są zamiarem stron, naruszają zakazy lub nakazy ustawowe. Chodzi tu zatem o wywołanie skutku sprzecznego z prawem przez dokonanie samej czynności, a nie przez osiąganie celu leżącego poza treścią czynności. Innymi słowy „obejście prawa” polega na osiągnięciu zabronionego celu za pomocą czynności prawnie dozwolonej. Odwołanie się do kategorii celu czynności prawnej jest niezbędnym kryterium oceny, czy doszło do obejścia prawa. To przez ustalenie celu czynności, swoisty zabieg antycypacji konsekwencji związanych in casu z dokonaniem czynności, można sensownie ustalić fakt obejścia prawa, a to wymaga uwzględnienia zamiarów i dążeń stron podejmujących określone działanie prawne w kwestii relacji do czynności prawnej pozornej. W konsekwencji w sprawie o podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym sąd jest zatem nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany do weryfikowania wszystkich przesłanek warunkujących objęcie z mocy prawa spornym tytułem podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, w tym także oceny nieważności potencjalnych tytułów „zbiegowych”.

Wzajemne oddziaływanie nakazów i swobód z art. 9 ust. 2 i 2c u.s.u.s. powinno być dekodowane z uwzględnieniem podstawowej wartości, jaką jest prawo do zabezpieczenia społecznego osób podejmujących pracę zarobkową, zwłaszcza że w ostatnich latach wykonywanie pracy na podstawie umów prawa cywilnego stało się podstawowym źródłem dochodów i utrzymania dla coraz większej liczby osób (patrz. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 października 2025 r., II USK 37/25, LEX nr 3929925)

Zauważyć należy, iż z ustaleń Sądu Okręgowego, zaakceptowanych przy rozważaniu zarzutów apelacyjnych, wynika, iż w efekcie przyjętego modelu postępowania, przez obie spółki były zawierane umowy o tożsamym zakresie obowiązków, wykonywane pozornie tylko na rzecz osobnych zleceniodawców, które dotyczyły tych samych ubezpieczonych, które nie miały jednak zupełnie odzwierciedlenia w podstawie wymiaru składek, która w przyszłości stanowić będzie o wysokości świadczeń z ubezpieczenia społecznego ubezpieczonych. Obaj ubezpieczeni mieli zawarte umowy zlecenia z obiema spółkami, nie mieli innego tytułu do ubezpieczeń w tym okresie.

Przeprowadzone w niniejszej sprawie, postępowanie dowodowe w sposób jednoznaczny wykazało, że zawarcie umowy zlecenia przez ubezpieczonych z uczestnikiem posłużyło stworzeniu fikcyjnego zbiegu podstaw do ubezpieczenia, mimo nadal faktycznie realizowanego zobowiązania na rzecz wnioskodawcy, z tożsamych przyczyn, co w przypadku osób zatrudnionych w oparciu o umowę o pracę.

Prawidłowe było również rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w przedmiocie zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego. Jak wynika z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.) stawki minimalne wynoszą 360 zł w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym. W myśl natomiast § 20 wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, iż sprawa dotycząca podstawy wymiaru składek nie jest najbardziej zbliżona do spraw wymienionych w cytowanym § 9 ust. 2 rozporządzenia a jako sprawa określająca ostatecznie wysokość składek pozostaje podobna do spraw określonych § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.) czyli zależnych od wartości przedmiotu sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2016 r., II UZ 3/16, Legalis; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2024 r., II UZ 31/24 Legalis).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny uznał, iż apelacje są niezasadne i na podstawie art. 385 k.p.c. podlegają oddaleniu.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w oparciu o art. 98 § 1, 1 1 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz § 10 ust. 1 pkt 2 w związku z § 20 w zw. § 2 pkt 3, 4 i 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 118).

Iwona Szybka