III AUa 1054/25

Sygn. akt III AUa 1054/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 czerwca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: SSA Iwona Szybka

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agnieszka Mostowy

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2026 r. w Łodzi

sprawy F. B. vel (...)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w N.

o odpowiedzialność spadkobiercy za składki

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w N.

od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi

z dnia 31 lipca 2025 r. sygn. akt VIII U 240/25

1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) i oddala odwołanie;

2. oddala apelację w pozostałym zakresie;

3. nie obciąża F. B. vel B. kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego w postępowaniu apelacyjnym.

Ł. B.

Sygn. akt III AUa 1054/25

Decyzją z dnia 10 grudnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

I Oddział w N. orzekł, że F. B. vel B. jako spadkobierca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy T. B. (1), zmarłej (...) r., ostatnio stale zamieszkałej w N., z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres marzec-maj 2016 r., kwiecień 2017 r. – sierpień 2018 r. w łącznej kwocie 8.240,41 zł, w tym należność główna 5.143,41 zł, odsetki naliczone na dzień zgonu 3.097,00 zł.

F. B. vel B. w odwołaniu od powyższej decyzji wskazała na swoją sytuację majątkową uniemożliwiającą jej spłatę zobowiązania pozostałego z tytułu przejęcia praw majątkowych. Wniosła o ściągnięcie składek z emerytury zmarłej T. B. (1) oraz o umorzenie zaległości. Jednocześnie oświadczyła, że nie kwestionuje decyzji i kwoty zadłużenia.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 lipca 2025 r. Sąd Okręgowy w Łodzi zmienił sporną decyzję i ustalił, że F. B. vel B. jako spadkobierca T. B. (1) nie ponosi odpowiedzialności za składki na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego wraz z odsetkami za zwłokę za okres od marca 2016 r. do maja 2016 r. (pkt 1), oddalił odwołanie w pozostałej części (pkt 2), nie obciążył F. B. vel B. kosztami zastępstwa procesowego od oddalonej części odwołania (pkt 3), wniosek F. B. vel B. o umorzenie zobowiązania przekazał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi w N. do rozpoznania (pkt 4).

Sąd Okręgowy ustalił, że T. B. (2) urodzona (...), zmarła (...)r. Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Inspektorat w N. określił wysokość zadłużenia T. B. (1) z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2015 r. do maja 2016 r. w kwocie 1.724,16 zł oraz należne odsetki w kwocie 30,00 zł. Decyzja ta została odebrana osobiście przez zmarłą (...) r. W związku z powyższym zadłużeniem składkowym, wobec zmarłej Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wystawił następujące tytuły wykonawcze: (...) z dnia (...) r.; (...) z dnia (...) r. Tytuły zostały odebrane osobiście przez zmarłą (...) r.

Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2016 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w N. postanowił umorzyć postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr od (...) do (...). W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w dniu 29 listopada 2016 r. zmarła zawarła umowę ratalną na spłatę zadłużenia objętego ww. tytułami egzekucyjnymi, w której wierzyciel w § 5 zobowiązał się m.in. do niewszczynania postępowań egzekucyjnych przez okres obowiązywania umowy w stosunku do należności nią objętych. Postanowienie zostało odebrane osobiście przez zmarłą 11 stycznia 2017 r.

Decyzją z dnia 14 marca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Inspektorat w N. stwierdził, że T. B. (2) jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że zadłużenie wraz z należnymi odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień wydania decyzji wynosi łącznie 2.492,43 zł w tym z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od czerwca 2016 r. do lutego 2018 r. w kwocie 2.421,43 zł i odsetek za zwłokę w kwocie 71,00 zł. W związku z zadłużeniem wskazanym w decyzji z 14 marca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił i doręczył zmarłej następujące tytuły wykonawcze (...), (...), (...).

Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Inspektorat w N. określił wysokość zadłużenia T. B. (1) z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2018 r. do sierpnia 2018 r. w kwocie 1.919,64 zł oraz należne odsetki w kwocie 20,00 zł. W związku z zadłużeniem wskazanym w decyzji z (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił i doręczył zmarłej następujące tytuły wykonawcze: (...), (...).

Postanowieniem z dnia (...) r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w N. postanowił zawiesić postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych (...), od (...) do (...), od (...) do (...), od (...) do (...) do (...) r. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w związku z istniejącym zadłużeniem na koncie zmarłej z tytułu nieopłaconych składek Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w N. jako organ egzekucyjny w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Umową nr (...) z dnia (...) r., zmienioną aneksem do umowy nr (...) z (...) r. została udzielona ulga w postaci spłaty należności z tytułu składek w układzie ratalnym. Ostania rata płatna do (...) r. Postanowieniem z dnia (...) r., Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w N. postanowił zawiesić postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych (...), (...), od (...) do (...), od (...) do (...) do (...) r. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w związku z istniejącym zadłużeniem na koncie zmarłej z tytułu nieopłaconych składek Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w N. jako organ egzekucyjny w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wszczął postępowanie egzekucyjne. Aneksem nr (...) z dnia (...) r. do umowy (...) z dnia (...) r., wydłużono termin do zapłaty ostatniej raty do (...) r.

Postanowieniem z dnia (...) r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi stwierdził, że F. B. vel B. nabyła spadek po T. B. (2)

w całości na podstawie ustawy i wprost. Postanowienie to jest prawomocne od dnia (...) r.

Na dzień (...) r. zadłużenie z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okresy: (...), (...) (...) wynosiło z tytułu należności głównej – 5.143,41 zł, a z tytułu odsetek naliczonych na dzień zgonu – 3.097,00 zł.

Wnioskodawczyni otrzymuje wyłącznie wynagrodzenie w wysokości 1.994 zł z tytułu odbywania stażu. Nie ma innych źródeł dochodu. Tą kwotą reguluje bieżące opłaty jak również długi zmarłej mamy.

Stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności o dokumenty, w tym dokumenty zawarte

w załączonych do akt sprawy aktach ZUS – w szczególności o dokumentację dotyczącą egzekucji zadłużenia składkowego zmarłej T. B. (1). Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie kwestionuje samej decyzji, wskazywała jedynie na brak środków na uregulowanie należności; oświadczyła również, że nie składa żadnych wniosków i nie chce składać żadnych dokumentów.

W konsekwencji ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie jest częściowo zasadne co do należności składkowych za okres od marca 2016 r. do maja 2016 r. Sąd Okręgowy wyjaśnił, że stosownie do treści art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio m.in. art. 97 § 1, art. 98 § 1 i § 2 punkt 1, 2, art. 100, art. 101, ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Zgodnie natomiast z art. 32 ustawy systemowej, do składek m.in. na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Spadkobiercy płatnika (podatnika) co do zasady przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy (art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej). Do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania składkowe (podatkowe) spadkodawcy stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe (art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej). Przepisy te stosuje się również do odpowiedzialności spadkobierców za zaległości składkowe (podatkowe) i odsetki za zwłokę od zaległości składkowych (podatkowych) spadkodawcy (art. 98 § 1, § 2 punkt 1 i 2 Ordynacji podatkowej). Organ rentowy orzeka w jednej decyzji o zakresie odpowiedzialności lub uprawnień poszczególnych spadkobierców na podstawie decyzji ostatecznych wydanych wobec spadkodawcy oraz jego zobowiązań wynikających z prawidłowych deklaracji (art. 100 § 1 Ordynacji podatkowej). Organ rentowy nalicza odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych spadkodawcy oraz oprocentowanie niezwróconych zaliczek naliczonego podatku od towarów i usług naliczane są do dnia otwarcia spadku (art. 101 § 1 Ordynacji podatkowej). Przy ustalaniu odpowiedzialności spadkobierców za zaległe zobowiązania składkowe, organ rentowy ma obowiązek wziąć pod uwagę m.in. art. 1012 k.c. i art. 1031 § 1 i 2 k.c.

Odwołująca się jako osoba, która przyjęła spadek wprost ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe zmarłej bez ograniczenia. Wnioskodawczyni nie kwestionowała samej decyzji, faktu istnienia zadłużenia po stronie zmarłej oraz kwoty zadłużenia, a konsekwentnie podkreślała, że odwołuje się, gdyż nie ma środków finansowych na zapłatę. Odwołująca się nie wykazała, iż sporne zobowiązania zmarłej zostały pokryte w jakiejkolwiek części – czy to przez nią, czy to jeszcze przez zmarłą.

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że kwestia ewentualnego umorzenia czy rozłożenia na raty należności F. B. vel B. wobec organu rentowego może być jedynie przedmiotem osobnego postępowania, w którym organ uwzględni sytuację życiową wnioskodawczyni. Zaskarżoną decyzją organ rentowy stwierdził, że odwołująca jako spadkobierczyni zmarłej T. B. (1) ponosi odpowiedzialność za długi zmarłej oraz określił wysokość tego zadłużenia. Stąd też w tym postępowaniu organ nie mógł brać pod uwagę sytuacji materialnej odwołującej jako spadkobierczyni – określił jedynie to, czy zadłużenie istnieje, w jakiej jest ono wysokości oraz kto, w jakim zakresie i wysokości za ten dług może ponosić odpowiedzialność.

W ocenie Sądu Okręgowego przedawnieniu uległy objęte zaskarżoną decyzją składki na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od marca 2016 r. do maja 2016 r., a także odsetki za zwłokę od tych składek. Kwestię przedawnienia należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy zawarto w art. 24 ust. 5-6 ustawy systemowej. Przepis ten znajduje zastosowanie wprost do składek na ubezpieczenia społeczne, zaś odpowiednio do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki z zdrowotnej finansowanych). Obecne brzmienie art. 24 ust. 4 zostało nadane przez ustawę z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. nr 138, poz. 808) zmieniającą ustawy systemowej z dniem 20 lipca 2011 r., a następnie przez ustawę z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców z dniem 1 stycznia 2012 r. Od 1 stycznia 2012 r. należności te ulegają więc przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Co do należności wcześniejszych należnych w rozpoznawanym przypadku od września 2011 r., zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d.

Z dniem 1 stycznia 2012 r., na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców zmieniającego treść art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skrócony został więc okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat.

Termin przedawnienia należności w przypadkach określonych w art. 24 ust. 5a-6 ustawy systemowej ulega przerwaniu lub zawieszeniu. Przerwanie biegu przedawnienia ma ten skutek, że po ustaniu okoliczności powodującej przerwanie biegu przedawnienia, termin przedawnienia biegnie od nowa. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia sprawia zaś, że w terminie przedawnienia nie uwzględnia się co prawda okresu, w którym bieg przedawnienia był zawieszony, ale uwzględnia się okres przedawnienia, który poprzedzał okres zawieszenia. Zmiana stanu prawnego wprowadzona od 1 stycznia 2003 r. przez dodanie art. 24 ust. 5b ustawy systemowej dotyczyła zawieszenia terminu przedawnienia. Przepis ten przewidywał zawieszenie biegu terminu przedawnienia, od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz sądowego, z wyłączeniem wcześniejszych faz postępowania. Na skutek kolejnej nowelizacji przepisów od 1 lipca 2004 r. ustawodawca rozszerzył zakres zawieszenia biegu terminu przedawnienia na okres od podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Stosownie zatem do obowiązującego art. 24 ust. 5b ustawy systemowej, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Przedawnienie należności składkowych należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu przedawnienia, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu tego terminu, a także podjęte działania mające wpływ na wydłużenie terminu wymagalności należności. Na gruncie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca przyjął, że do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wystarczające jest podjęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania zaległości. Czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności jest niewątpliwie wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, a za czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być uznane również inne czynności, tj. orzeczenia, pisma kierowane do strony itp., z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności.

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że żadna ze stron nie podnosiła, że organ rentowy nie podejmował czynności zmierzających do wyegzekwowania objętych zaskarżoną decyzją należności z tytułu składek, a w konsekwencji, że nie doszło do zawieszenia terminu przedawnienia. Fakt podejmowania takich czynności wynika również

z dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego, w których to znajdują się potwierdzenia doręczenia zmarłej decyzji określających wysokość jej zadłużenia z tytułu składek na FUZ m.in. za okresy marzec – maj 2016 r., jak i za okres: kwiecień 2017 r. – sierpień 2018 r., a także tytułów wykonawczych obejmujących należności, których dotyczy decyzja zaskarżona w niniejszym postępowaniu. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu

w przypadku wszystkich należności z tytułu składek na FUZ – tak za okres: marzec – maj 2016 r., jak i za okres: kwiecień 2017 r. – sierpień 2018 r.

Jednakże w przypadku składek za okres marzec – maj 2016 r. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że postanowieniem z dnia (...) r., doręczonym zmarłej (...) r., Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w N. postanowił umorzyć postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr od (...) do (...), które to tytuły zostały wydane celem egzekucji należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2015 r. do maja 2016 r. w kwocie 1.724,16 zł oraz należne odsetki w kwocie 30,00 zł. Postanowienie z 23 grudnia 2016 r. obejmowało zatem należność za okres od marca do maja 2016 r., ujętą w zaskarżonej decyzji z (...) r. Bieg terminu przedawnienia należności rozpoczął zatem swój dalszy bieg od (...) r. tj. od dnia doręczenia zmarłej decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z art. 143 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania postanowienia. Wskutek powyższych okoliczności, należności z tytułu składek za okres za okres marzec-maj 2016 r. w dniu wydania zaskarżonej decyzji uległy już przedawnieniu, gdyż okres ich przedawnienia był zawieszony jedynie co najwyżej od dnia 8 sierpnia 2016 r. (jeśli przyjmiemy, że bieg terminu przedawnienia zawiesiło już doręczenie decyzji określającej zadłużenie zmarłej za sporny okres, a nie dopiero doręczenie tytułów wykonawczych – co nastąpiło 19 grudnia 2016 r.) do 11 stycznia 2017 r., tj. do dnia doręczenia jej decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego co do tego okresu. Należności z tytułu składek za Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego okres za okres marzec-maj 2016 r. uległy zatem przedawnieniu w 2022 r.

W konsekwencji, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję co do okresu od marca 2016 r. do maja 2016 r., a w pozostałym zakresie odwołanie oddalił na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy o kosztach procesu orzekł na podstawie art. 102 k.p.c.

Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 10 § 2 k.p.c. przekazał wniosek ubezpieczonej o umorzenie zobowiązania organowi rentowemu celem rozpoznania. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy nie była kwestia umorzenia zobowiązania ze względu na trudną sytuację finansową odwołującej się, a kwestia jej odpowiedzialności jako spadkobierczyni za długi.

Organ rentowy, profesjonalnie zastępowany, objął powyższy wyrok apelacją, zaskarżając go w części tj. w zakresie pkt 1 i 3 i zarzucając naruszenie art. 24 ust.4, ust. 5a oraz ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz art. 102 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku w punkcie 1 i 3 oraz oddalenie odwołania w zaskarżonej części i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji w części dotyczącej punktu 1 i 3 zaskarżonego wyroku.

Odwołująca F. B. vel B. wniosła o umorzenie należności.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja jest uzasadniona co do punktu 1, a bezzasadna co do punktu 3 zaskarżonego wyroku.

Na etapie postępowania apelacyjnego sporne pozostawało wyłącznie to, czy F. B. vel B. jako spadkobierca, ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy T. B. (1) z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres marzec-maj 2016 r. Odnośnie pozostałego okresu Sąd Okręgowy oddalił odwołanie, a F. B. vel B. nie wniosła apelacji.

Zebrany materiał dowodowy uzasadnia stanowisko organu rentowego, że należności składkowe zmarłej obejmujące okres marzec-maj 2016 r., nie uległy przedawnieniu. Istota zawieszenia biegu terminu przedawnienia polega na tym, że z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej zawieszenie termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia wskazanej w przepisie. Z kolei do wygaśnięcia należności z powodu przedawnienia dochodzi wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego biegu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2021 r., sygn. III FSK 3443/21, Legalis).

Zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2026.199) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowody uznać należało, że okres przedawnienia należności za okres marzec-maj 2016 r. uległ zawieszeniu od dnia (...) r. (doręczenie T. B. (2) w trybie awizo zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne (k. 52 - 53) do dnia 11 stycznia 2017 r. (doręczenie jej decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, k. 61). Dodatkowo zgodnie z art. 24 ust 5a ustawy systemowej bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zwieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 2a ustawy, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Zatem zawarcie umowy ratalnej w dniu 29 listopada 2016 r. o rozłożenie na raty należności z tytułu składek (k. 82), również zawiesiło bieg terminu przedawnienia do dnia obowiązywania tej umowy tj. do dnia 9 stycznia 2018 r., kiedy to z powodu braku zapłaty ustalonych w niej rat, umowa została rozwiązana (k. 88). W tym dniu zatem niezapłacone dotychczas należności z tytułu składek stały się wymagalne, a w stosunku do nich ponownie zaczął biec termin przedawnienia. Reasumując, termin przedawnienia składek nie biegł od 21 czerwca 2016r. do 9 stycznia 2018r. Od (...) biegł dalej. Następnie w dniu 25 marca 2019 r. została zawarta kolejna umowa ratalna (k. 63), obowiązująca do dnia śmierci spadkodawczyni tj. do dnia (...) A zatem ponownie termin przedawnienia składek za okres marzec-maj 2016r. był zawieszony i nie biegł. Z kolei z uwagi na śmierć T. B. (1) bieg terminu przedawnienia uległ ponownemu zawieszeniu do dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku tj. do dnia 10 lutego 2024 r. Z powyższych względów, sumując wszystkie okresy zawieszenia, uznać należało, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji składki na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za marzec-maj 2016r. nie uległy przedawnieniu. Błędnie zatem przyjął Sąd Okręgowy, że termin przedawnienia tych należności upłynął w 2022 r.

Podkreślić zatem należy, że wystąpienie przesłanek z art. 24 ust. 5, ust. 5a oraz ust. 5b ustawy systemowej zostało potwierdzone w aktach sprawy. Akta zawierają bowiem dokumenty źródłowe - tytuły wykonawcze, dokumenty związane z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym wraz z potwierdzeniem odbioru oraz umowy ratalne.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego organ rentowy w apelacji wyjaśnił stan faktyczny sprawy w sposób pozwalający na jednoznaczne ustalenie, że należności składkowe za okres marzec-maj 2016 r. nie wygasły na skutek przedawnienia. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Sąd odwoławczy nie podziela jednak argumentacji organu rentowego, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zaistniały podstawy do orzeczenia o kosztach procesu na podstawie art. 102 k.p.c. Z ugruntowanego orzecznictwa wynika, że sposób korzystania z art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2006 r., III CK 221/05, Legalis). W odniesieniu do zasady słuszności, w art. 102 k.p.c. określone zostały przesłanki, których zaistnienie warunkuje możliwość obciążenia strony przegrywającej jedynie częścią kosztów albo nieobciążania jej w ogóle tymi kosztami. Obejmują one wystąpienie w sprawie wypadków szczególnie uzasadnionych, które powodują, że zasądzenie kosztów na rzecz wygrywającego przeciwnika w całości, a nawet w części, byłoby sprzeczne z powszechnym odczuciem sprawiedliwości oraz zasadami współżycia społecznego. Zalicza się do tych „wypadków” okoliczności związane z przebiegiem postępowania, charakter dochodzonego roszczenia, subiektywne przekonanie o zasadności roszczenia wsparte na obiektywnych podstawach (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2013 r., I CZ 183/12, Legalis). Zmiana postanowień w tym zakresie może być jedynie wyjątkowa i spowodowana rażącym naruszeniem przepisów. Na gruncie niniejszej sprawy Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień w zastosowaniu przez Sąd pierwszej instancji art. 102 k.p.c. Oceny tej nie zmienia przedstawiona w apelacji argumentacja organu rentowego, który wyraził zdanie, iż w sprawie niniejszej nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający zastosowanie art. 102 k.p.c. Z uzasadnienia apelacji wynika, iż organ rentowy oczekiwałby zwrotu kosztów procesu w każdym przypadku wygrania sporu przed sądem ubezpieczeń społecznych. Tymczasem odwołujący ma pełne prawo do zainicjowania kontroli prawidłowości wydanej wobec niego decyzji organu. Nie ma niczego zdrożnego w woli odwołującego się, który wszak nie musi być biegle zorientowany w przepisach dotyczących ubezpieczeń społecznych, do skontrolowania prawidłowości takiej decyzji przed Sądem, zwłaszcza gdy decyzja dotyczy kwestii dla niego istotnej – w badanym przypadku przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania składkowe spółki w niebagatelnej kwocie. Sąd Okręgowy podał jasno, jakimi kryteriami i motywami kierował się nie obciążając F. B. vel B. kosztami procesu. Zaskarżone postanowienie stanowi przejaw uzasadnionego skorzystania przez Sąd rozpoznający sprawę, z możliwości zwolnienia strony przegrywającej proces z konieczności poniesienia jego kosztów w całości.

Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny oddalił apelację w pozostałej części na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c., w sprawie zachodzi bowiem uzasadniony przypadek aby nie obciążać F. B. vel B. kosztami zastępstwa procesowego na rzecz organu rentowego. Wnioskodawczyni była subiektywnie przekonana o zasadności i trafności swojego odwołania i przekonanie to częściowo potwierdzone zostało przez Sąd Okręgowy, który zaskarżonym wyrokiem uwzględnił odwołanie w części. Dodatkowo odwołująca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a zadłużenie względem organu rentowego nie stanowiło konsekwencji zawinionego przez nią uchylania się od obowiązku składkowego. Nadto w toku całego postępowania nie kwestionowała ona zasady swojej odpowiedzialności za zaległości składkowe, jak i ich wysokości, wnosząc jedynie o ich umorzenie, nie rozumiejąc, że nie to jest przedmiotem niniejszego postępowania. Zasady słuszności sprzeciwiają się więc aby w takiej sytuacji obciążać wnioskodawczynię kosztami zastępstwa procesowego na rzecz organu rentowego.

Iwona Szybka