I ACa 3326/23

Sygn. akt I ACa 3326/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 listopada 2023 roku

Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny

w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia SA Wiesława Kuberska

po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2023 roku w Łodzi

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa J. I.

przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi (...) (...) w K.

o zadośćuczynienie z tytułu naruszenia dóbr osobistych w kwocie 700.000 zł

na skutek apelacji powoda

od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 28 sierpnia 2023 r.,

sygn. akt I C 1670/22

1. oddala apelację;

2. zasądza od J. I. na rzecz Skarbu Państwa – Zakładu (...) (...) w K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym;

3. przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi na rzecz adw. A. B. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) zł brutto z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I ACa 3326/23

Zaskarżonym wyrokiem z 28 sierpnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Łodzi,

w sprawie z powództwa J. I. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi (...) (...) w K. o zadośćuczynienie z tytułu naruszenia dóbr osobistych w kwocie 700.000 zł, oddalił powództwo (pkt 1), zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2), a także przyznał

i nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Łodzi adwokat A. B. wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.

(wyrok – k. 126)

Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na ustaleniach wyprowadzonych

z zeznań powoda, które Sąd Apelacyjny w całości podzielił i przyjął za własne.

Z ustaleń tych wynikało, że powód ma 32 lata. W 2011 r., po opuszczeniu

w wieku 20 lat zakładu poprawczego przez 8 lat przebywał on na wolności,

a obecnie, tj. od listopada 2020 r. jest osadzony na podstawie wyroku skazującego. Powód podczas pobytu na wolności nie pomyślał o tym, żeby złożyć pozew. Dopiero w zakładzie karnym zdał sobie sprawę z tego, co działo się wcześniej i że przysługuje mu możliwość wytoczenia powództwa. Poza tym nie miał wiedzy, że obowiązują terminy przedawnienia.

Sąd Okręgowy w związku z podniesieniem przez pozwanego zarzutu przedawnienia ograniczył rozprawę do rozpoznania tego zarzutu i w tym celu przesłuchał powoda na okoliczność przyczyn zwlekania z wytoczeniem powództwa do 2022 r. Doszedł następnie do przekonania, że zarzut ten jest

w pełni zasadny, co pozwoliło na oddalenie powództwa bez przeprowadzania bardziej szczegółowego postępowania dowodowego. Sąd miał w tym zakresie na uwadze, że w świetle art. 442 1 § 1 k.c. powód na wytoczenie powództwa w tej sprawie miał zasadniczo 3 lata od dnia, w którym dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, a termin ten nie mógł być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące szkodę. Podnosząc natomiast zawarte w pozwie twierdzenia dotyczące rzekomo doznanych krzywd w latach 2008 – 2011, powód nie dostarczył żadnych argumentów pozwalających

na usprawiedliwienie jego spóźnionej akcji procesowej. Tym samym dał

wyraz rzeczywiście przyświecającej mu motywacji, którą było zainicjowanie postępowania sądowego, nie zaś poczucie pokrzywdzenia. W konsekwencji Sąd Okręgowy obciążył powoda kosztami procesu na rzecz strony pozwanej oraz rozstrzygnął o wynagrodzeniu należnemu pełnomocnikowi reprezentującemu powoda z urzędu.

(uzasadnienie zaskarżonego wyroku – k. 99 – 100)

Powód zaskarżył opisany wyrok w całości apelacją, w której zarzucił naruszenie następujących przepisów:

1. art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 327 § 1 k.p.c. poprzez lakoniczne,

rażąco wadliwe skonstruowanie uzasadnienia wyroku, co uniemożliwia odczytanie motywów rozstrzygnięcia i w konsekwencji powoduje brak możliwości dokonania oceny jego prawidłowości,

2. art. 220 k.p.c. poprzez bezpodstawne ograniczenie rozprawy do zagadnienia wstępnego, tj. przebiegu postępowania egzekucyjnego, pomimo że przebieg tego postępowania pozostaje poza kwestią roszczeń przysługujących powodowi, co w konsekwencji doprowadziło do braku rozpoznania istoty sprawy,

3. art. 224 k.p.c. poprzez przedwczesne zamknięcie rozprawy, pomimo nieustalenia podstawy, faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia,

4. art. 271 § 3 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie wniosków o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów wskazanych w pozwie, jak też innych dowodów oraz przesłuchania powoda,

5. § 8 pkt 7 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U.

z 2019 r., poz. 18), z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. (SK 66/19, Dz.U. z 2020 r., poz. 769), a więc przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez ich niezastosowanie (…).

W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku zgodnie

z treścią oddalonego powództwa, ewentualnie zaś o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, skorygowanie pkt. 3 wyroku poprzez przyznanie adwokat A. B. za pomoc prawną świadczoną powodowi z urzędu wynagrodzenia w kwocie 10.800 zł powiększonej o 23% podatku VAT, a także o przyznanie kosztów pomocy prawnej świadczonej powodowi z urzędu w II instancji.

(apelacja – k. 105 – 110)

Pozwany w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie oraz zwrot kosztów, które poniósł na tym etapie sporu.

(odpowiedź na apelacje – k. 120 – 122)

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Wywiedziona w tej sprawie apelacja nie wykazała nieprawidłowości zaskarżonego orzeczenia i nie dostarczyła podstaw umożliwiających podważenie dotychczasowego kierunku rozstrzygnięcia.

Podniesione w niej zarzuty były nie tylko bezzasadne, ale w zdecydowanej części wręcz niezrozumiałe, bowiem nawiązywały do okoliczności, które w ogóle nie były przedmiotem niniejszego postępowania. Wbrew twierdzeniom skarżącego w rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy nie czynił żadnych ustaleń, ani nie dokonywał oceny prawnej odnoszącej się do uzyskania przez powoda tytułu egzekucyjnego, czy toczącego się postępowania egzekucyjnego, gdyż kwestie te nie zostały podniesione w pozwie. Przypomnienia w tym miejscu wymaga, że powód dochodził roszczeń opartych na żądaniu zasądzenia zadośćuczynienia w związku z warunkami pobytu w pozwanym Zakładzie (...) i tylko w tym zakresie Sąd Okręgowy badał sprawę. Tym samym zarzuty co do braku identyfikacji roszczenia, czy nierozpoznania istoty sporu były całkowicie nietrafione, podobnie jak zarzut kwestionujący zachowanie wymogów konstrukcyjnych uzasadnienia wyroku.

W uzasadnieniu ustnym objętego apelacją wyroku Sąd Okręgowy przedstawił prawidłowo ustalony stan faktyczny z przywołaniem dowodów, na których się oparł, a także prawidłowo dokonaną ocenę prawną dotyczącą zagadnienia, które wyznaczyło granice rozprawy, tj. zarzutu przedawnienia. Ponadto prawidłowo i stosownie do treści art. 220 k.p.c. wyjaśnił, że wobec zgłoszenia zarzutu przedawnienia ogranicza rozprawę do jego rozpoznania,

po czym na potrzeby oceny tego zarzutu przeprowadził dowód z przesłuchania powoda w celu ustalenia przyczyn wytoczenia przez niego powództwa dopiero po jedenastu latach od opuszczenia pozwanego Zakładu (...).

Nie ulega wątpliwości, że decyzja sądu o ograniczeniu rozprawy do rozpoznania poszczególnych zarzutów lub zagadnień wstępnych jest fakultatywna, a jej podjęcie jest uzasadnione względami celowości i ekonomii procesowej. W piśmiennictwie i orzecznictwie podkreśla się, że ograniczenie rozprawy jest zasadne wtedy, gdy uwzględnienie podniesionego przez pozwanego zarzutu formalnego lub merytorycznego, czy też rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego czyniłoby zbędnym prowadzenie całości postępowania. Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, a Sąd Okręgowy wobec podniesienia zarzutu przedawnienia miał podstawy, by ograniczyć rozprawę

do zbadania, czy zachodzą jakiekolwiek okoliczności faktyczne wskazujące

na przedawnienie, czy też przyczyny, które w świetle zasad współżycia społecznego pozwalałyby na nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia. Wobec oceny, że do przedawnienia doszło za zbędne i sprzeczne z zasadami ekonomiki procesowej należało zatem uznać prowadzenie postępowania dowodowego

w dalej idącym zakresie.

Apelacja nie sformułowała przy tym żadnych zastrzeżeń pod adresem przyjętych przez Sąd podstaw uznania roszczeń pozwu za przedawnione.

W szczególności nie odniosła się do wyrażonego wniosku, że spóźnione

(w kontekście trzyletniego terminu, o jakim mowa w art. 442 1 § 1 k.c.) wytoczenie powództwa w okolicznościach sprawy nie znajdowało żadnego usprawiedliwienia, będąc jedynie wyrazem przyświecającej powodowi motywacji, którą było zainicjowanie postępowania sądowego, nie zaś rzeczywiste poczucie pokrzywdzenia. Z tej perspektywy skarżący nie mógł oczekiwać zmiany wyroku

i uwzględnienia powództwa.

Niezależnie od powyższego nieskuteczne okazały się te zarzuty, które apelujący odniósł o rozstrzygnięcia w zakresie kosztów pomocy prawnej udzielonej mu z urzędu w postępowaniu przed Sądem I instancji i przyjętej dla ich wyliczenia stawki 240 zł + VAT jako opłaty minimalnej w sprawie

o odszkodowanie lub o zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania. Nie sposób nie dostrzec, że charakter dochodzonego w tej sprawie roszczenia, w którym nastąpiło powiązanie żądania zapłaty zadośćuczynienia z warunkami wykonywania środka poprawczego w postaci umieszczenia powoda w zakładzie poprawczym ujawnia największe podobieństwo do spraw wskazanych

w zastosowanym przez Sąd § 8 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, który jest przepisem szczególnym w stosunku do § 2 pkt 7 tego rozporządzenia i przez to wyprzedza jego stosowanie. W konsekwencji błędne pozostaje wyobrażenie o dopuszczalności sięgnięcia po proponowaną w apelacji stawkę (10.800 zł + 23% VAT), jaką stosuje się w sprawach, dla których nie przewidziano odrębnych rozwiązań.

Mając to wszystko na uwadze, Sąd Apelacyjny oddalił przedstawioną apelację po myśli art. 385 k.p.c. i stosownie do art. 98 w zw. z art. 99 k.p.c.

oraz § 8 ust. 1 pkt 26 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 in fine rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych (Dz.U.2023.1935 t.j.) obciążył powoda kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej w postępowaniu apelacyjnym. Zastrzeżenie

o odsetkach od zasądzonej z tego tytułu kwoty zostało poczynione w ślad za

art. 98 § 1 1 k.p.c.

Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym był § 8 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 t.j.) przy uwzględnieniu należnej stawki VAT.