II Ca 842/26

Sygn. akt II Ca 842/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 czerwca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Mariusz Broda

Protokolant: Kinga Grzywacz

po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2026 r. w M.

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) w M.

przeciwko R. N.

o zapłatę

oraz z powództwa wzajemnego R. N.

przeciwko (...) w M.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanej (powódki wzajemnej) R. N.

od wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach

z dnia 16 grudnia 2025 r. sygn. akt VIII C 867/23

1. zmienia zaskarżony wyrok:

a) w punkcie I (pierwszym) podpunkt 1 (pierwszy) – w całości i oddala powództwo,

b) w punkcie I (pierwszym) podpunkt 2 (drugi) - w całości, poprzez jego uchylenie,

c) w pkt II (drugim) podpunkt 2 (drugi) – w całości i nie obciąża R. N. kosztami procesu z powództwa wzajemnego,

d) w punkcie III (trzecim) – w całości i nakazuje pobrać od (...) Spółdzielni (...) w M. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach kwotę 1713,70 (jeden tysiąc siedemset trzynaście 70/100) złotych, tytułem kosztów sądowych;

2. oddala apelację w pozostałej części;

3. nie obciąża R. N. kosztami postępowania apelacyjnego, w części z powództwa wzajemnego.

Sygn. akt II Ca 842/26

(w trybie art. 505 13 § 2 k.p.c.)

Apelacja okazała się częściowo zasadna.

Przedmiotem żądania pozwu (po częściowym cofnięciu pozwu i zrzeczeniu się roszczenia w tym zakresie) była ostatecznie zapłata kwoty 3194,32 zł, z tytułu rozliczenia kosztów ciepła dostarczonego do lokalu mieszkalnego pozwanej (do którego przysługuje jej spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu), za następujące okresy: sezon 2021/2022 (czyli okres od 1.10.2021r. do 30.09.2022r.) – 2007,92 zł; styczeń 2023 r. – 380,02 zł; luty 2023 r. – 380,02 zł oraz z tytułu skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie – w kwocie 426,36 zł, liczonych od kwoty 2767,96 zł od dnia 22.03.2023 r. do „dnia zapłaty” oraz od kwoty 426,36 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty (pisma – k. 503v.; 537).

Bezspornie lokal pozwanej (powódki wzajemnej) nie był opomiarowany do dnia 22.03.2023 r., a zatem nie był opomiarowany w okresie objętym żądaniem pozwu z tytułu rozliczenia kosztów ciepła dostarczonego do lokalu powódki.

Powódka (pozwana wzajemna) domagając się takiego rozliczenia, z jednej strony odwoływała się do „zasad” wynikających w tym zakresie z uchwał Rady Nadzorczej Spółdzielni (...), a z drugiej – stwierdzała, że Prawo energetyczne w aktualnym brzmieniu nie reguluje kwestii rozliczenia lokali nie opomiarowanych, chociaż wprowadza obowiązek montażu ciepłomierzy lub podzielników kosztów ogrzewania i dokonywania rozliczeń ciepła według ich wskazań. Biorąc to pod uwagę powódka wyraziła przekonanie, że zasadnym wydaje się rozliczenie lokali nieopomiarowanych według zasad obowiązujących dla lokali, w których mieszkańcy nie udostępnili urządzeń pomiarowych do odczytu, bądź dokonali ingerencji w ten przyrząd w celu zafałszowania wyników. (pismo k.536-537).

Sąd Rejonowy ustalił treść Uchwał Rady Nadzorczej Spółdzielni (...), według których Spółdzielnia rozliczała koszty dostarczonego ciepła także do lokali nieopomiarowanych, w tym i tej Uchwały, która dotyczyła wyżej opisanego okresu ostatecznie objętego przedmiotem żądania pozwu. Nie ulega żadnej wątpliwości, że „osią” tak uregulowanych zasad rozliczenia kosztów ciepła – dostarczanego do lokalu nieopomiarowanego była zawsze powierzchnia tego lokalu, która miała to znaczenie, że iloczyn jej oraz kosztu ogrzewania 1 m 2 lokalu wyposażonego w urządzenia pomiarowe, miał stanowić ten koszt dostarczonego do nieopomiarowanego lokalu ciepła, który z kolej miał ponieść posiadający prawo do tego lokalu. Przy czym te stawki za 1 m 2 lokalu opomiarowanego, które miały stanowić tę składową w/w iloczynu, były różnie określane na przestrzeni czasu w zmienianych uchwałach. Jak ustalił to Sąd Rejonowy, do okresu rozliczenia objętego pozwem, miała mieć zastosowanie uchwała Rady Nadzorczej Spółdzielni (...) w M. nr 18/20 z dnia 24.06.2020 r. (k. 348-350). W związku z tym zauważyć należy, że w rzeczywistości uchwała ta nie regulowała zasad rozliczania kosztów ciepła do lokalu, który dotychczas nie był wyposażony w ciepłomierze, czy podzielniki kosztów ogrzewania. Zapis tej uchwały w jej pkt 6.12.6, do której odwoływał się Sąd Rejonowy dotyczył jedynie sytuacji, w której użytkownik pisemnie zrezygnował ze stosowania podzielników i wtedy rozliczenie miało następować na podstawie iloczynu najwyższego jednostkowego zużycia energii cieplnej w jednostkach/m 2 stwierdzonego w danym okresie rozliczeniowym w lokalu mieszkalnym wyposażonym w podzielnik kosztów, znajdującym się w danej jednostce rozliczeniowej. Z kolei zapis tej uchwały w jej pkt 6.12.5 dotyczył czterech sytuacji, w których wspólnym mianownikiem było to, że lokal jest opomiarowany, ale uprawniony do lokalu odmawia udostępnienia podzielników kosztów do odczytu lub stwierdza się zerwanie plomby lub uszkodzenie podzielników lub dokonane zostały zmiany w instalacji CO bez zgody Spółdzielni lub wystąpiły inne sytuacje uniemożliwiające prawidłowe odczytanie podzielnika kosztów. We wszystkich tych przypadkach rozliczenie z tytułu dostarczonej energii cieplnej miało nastąpić także według iloczynu jak w pkt 6.12.6 tej chwały.

Jest zatem rzeczą oczywistą, że ta uchwała nie mogła mieć zastosowania do rozliczenia kosztów energii cieplnej dostarczonej we wskazanym okresie do lokalu pozwanej (powódki wzajemnej), skoro lokal ten nie był w tamtym czasie w ogóle opomiarowany, co stanowiło fakt bezsporny. Dla wyprowadzenia takiego wniosku prawnie obojętnym było to, z jakich przyczyn lokal nie był wówczas opomiarowany, w szczególności, czy był to efekt braku zgody samej pozwanej (powódki wzajemnej), co dość ogólnie i w żaden sposób niewykazany próbowała twierdzić powódka (pozwana wzajemna). Warto zauważyć i to, że żadna z przywołanych regulacji – objętych w/w Uchwałą RN (...) nie dotyczyła przypadku rozliczeń, w sytuacji, w której uprawniony do lokalu w Spółdzielni (...) odmawia montażu w jego lokalu urządzeń do pomiaru energii cieplnej. Jeżeli nawet by tak było, a rozliczenie miałoby odbywać się na podstawie wyżej przywołanego już iloczynu, a więc także z uwzględnieniem powierzchni lokalu, którego to rozliczenie dotyczyłoby, to taka uchwała w sposób oczywisty byłaby niezgodna z prawem, a więc bezwzględnie nieważna. Chodziłoby o niezgodność takiej treści uchwały z art. 45 a ust. 1 pkt 8 lit a tiret trzeci ustawy z dnia 10.04.1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U.2026.43t.j.), czyli w brzmieniu nadanym przez art. 3 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20.04.2021 r. – o zmianie ustawy (…) – Dz.U. 2021.868, która w tej części weszła w życie w dniu 22.05.2021 r. Przypomnieć w tym miejscu należy, że uchwały organów spółdzielni, w tym uchwały rady nadzorczej, rodzące skutki cywilnoprawne, podlegają - jako czynności prawne odpowiednim przepisom kodeksu cywilnego. Te uchwały, nie mogą - podobnie jak inne czynności prawne - naruszać przepisów bezwzględnie obowiązujących. Z tego punktu widzenia ich skuteczność podlega więc dyspozycjom art. 58 k.c., przewidującego wypadki bezwzględnej nieważności czynności prawnych (p. także Wyrok SA w Warszawie z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt VI ACa 790/12; wyrok SA w Gdańsku z dnia 21.09.2016 r., sygn.. akt I ACa 384/16). Podobnie jak w art. 58 § 1 k.c. – sprzeczność uchwały z prawem oznacza sprzeczność z przepisem każdej ustawy.

Wobec dotychczas poczynionych przez Sąd Okręgowy rozważań, wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, żadna z uchwał Rady Nadzorczej, w szczególności i ta wyżyj przywołana, nie była i nie mogła być podstawą do rozliczenia kosztu dostarczenia energii cieplnej do – raz jeszcze należy to podkreślić – nieopomiarowanego lokalu pozwanej (powódki wzajemnej). Ten wniosek, wobec już przytoczonej argumentacji Sądu Okręgowego jest oczywisty. Mało tego, także z tego przywołanego już stanowiska samej powódki (pozwanej wzajemnej) wynika, że i ten podmiot doskonale zdawał sobie z tego sprawę, skoro prezentował pogląd jedynie o odpowiednim stosowaniu do tego rozliczenia zasad wynikających z tych uchwał, zwracając jednocześnie uwagę na to, że Prawo energetyczne w brzmieniu aktualnym - także w czasie objętym tym ostatecznym żądaniem pozwu, nie regulowało i nie reguluje sposobu rozliczania kosztów dostarczenia energii cieplnej do lokalu, który nie jest opomiarowany.

Ta ostania uwaga powódki (pozwanej wzajemnej) jest nazbyt ogólna – wobec tego, co wynika (i wynikało także w okresie objętym tym ostatecznym żądaniem pozwu) z art. 45a ust. 8 pkt 1 lit a tiret jeden-trzy Prawa energetycznego. Zgodnie z tymi przepisami, koszty zakupu ciepła, o których mowa w ust. 2, rozlicza się w części dotyczącej ogrzewania, stosując metody wykorzystujące dla lokali mieszkalnych i użytkowych: wskazania ciepłomierzy; wskazania podzielników kosztów ogrzewania; kubaturę lub powierzchnię lokali - wyłącznie w przypadkach gdy zastosowanie ciepłomierzy lub podzielników kosztów ogrzewania jest technicznie niewykonalne lub nieopłacalne. Zatem zasadą w zakresie podstawy rozliczeń są wskazania ciepłomierzy oraz wskazania podzielników kosztów ogrzewania, natomiast sama kubatura lub powierzchnia lokali może być taką podstawą jedynie wówczas, kiedy zastosowanie ciepłomierzy lub podzielników kosztów ogrzewania jest technicznie niewykonalne lub nieopłacalne. Innymi słowy odstąpienie od reguły rozliczenia opartej na wskazaniach w/w urządzeń pomiarowych jest możliwe tylko wówczas, kiedy nie tylko tych urządzeń brak w lokalu, tj. nie zostały zamonotowane, ale także przy spełnieniu dodatkowej przesłanki „kwalifikującej” taki stan, tj. wobec stwierdzenia nieopłacalności lub technicznej niewykonalności ich montażu.

Biorąc pod uwagę ten ustalony przez Sąd Rejonowy stan faktyczny, ale szerzej ujawnione w sprawie realia faktyczne, nie było podstaw do pozytywnego wnioskowania, że rozliczenie kosztów dostarczonego do lokalu pozwanej (powódki wzajemnej ciepła) w tym przypadku mogłoby nastąpić na podstawie art. 45 a ust. 8 pkt 1 lit a tiret trzeci. Powódka pomimo spoczywającego na niej ciężaru dowodu (art. 6 k.c.) nie tylko nie wykazała, ale nawet nie twierdziła o takich faktach, które mogłyby nabrać istotności z punktu widzenia możliwości stosowania tego przepisu. Innymi słowy, nie zostało wykazane, że lokal pozwanej (powódki wzajemnej) był nieopomiarowany (w czasie objętym żądaniem pozwu), bo było to nieopłacalne lub technicznie niemożliwe. Wręcz przeciwnie, skoro został opomiarowany w marcu 2022 r., to ten fakt jedynie dodatkowo wzmacnia przekonanie, że wcześniej nie zaistniała żadna z okoliczności, które miałyby uzasadniać odstąpienie od opomiarowania – ze skutkiem w postaci dopuszczalności rozliczenia kosztów ciepła w sposób opisany w art. 45 a ust. 8 pkt 1 lit a tiret 3 Prawa energetycznego.

Wbrew tezie skarżącej, nie było także podstaw do rozliczania tych kosztów na podstawie art. 11 a Prawa energetycznego. Nie zaistniały przecież po stronie pozwanej (powódki wzajemnej) takie zachowania, od których przepis ten uzależnia wdrożenie trybu i kryteriów rozliczenia w nim opisanych. Także jakiekolwiek odpowiednie stosowanie tej regulacji jest w tym przypadku, z przyczyn oczywistych wykluczone.

W konsekwencji powyższego, bezprzedmiotowym był dowód z opinii biegłego sądowego (przeprowadzony przez Sąd pierwszej instancji), skoro miał on stanowić o wyjaśnieniu prawidłowości ustaleń co do wysokości należnego powódce (pozwanej wzajemnej) świadczenia, w sytuacji, w której odwoływał się do zasad rozliczenia, które z przyczyn już wyczerpująco przez Sąd Okręgowy wyjaśnionych nie mogły mieć zastosowania w tym przypadku.

Z tych względów zasadna okazała się apelacja w tej części, w jakiej zwalczała zasadność powództwa głównego. Wniosek ten, co oczywiste, dotyczy powództwa głównego zarówno w części dotyczącej świadczenia głównego, jak i akcesoryjnego – w postaci odsetek ustawowych za opóźnienie.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. orzekł jak w pkt 1 ppkt a sentencji wyroku. Konsekwencją zmiany zaskarżonego wyroku w zakresie jego pkt I.1 była także jego zmiana w zakresie obejmującym rozstrzygnięcie o kosztach procesu w powództwa głównego, poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku w jego pkt I.2. Biorąc pod uwagę zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c.) pozwana nie miała obowiązku zwrotu kosztów procesu z powództwa głównego na rzecz powódki, a jako, że jako „wygrana” sama ich nie poniosła, to nie była uprawniona do żądania ich zwrotu od powódki.

Nie było natomiast podstaw faktycznych i prawnych do uwzględnienia apelacji w części dotyczącej powództwa wzajemnego. Powódka wzajemna domagała się zasądzenia od pozwanej wzajemnej kwoty 7999 zł, z tytułu zwrotu tego, co w jej ocenie nadpłaciła, stawiając tezę, że pozwana wzajemna nieprawidłowo naliczyła koszty dostarczenia ciepła do jej lokalu. Tym samym przedmiotem powództwa wzajemnego było co do zasady świadczenie nienależne – w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. Sąd Rejonowy uznał, że skoro zasadne było powództwo główne, to oznaczało, że koszty były prawidłowo naliczone, co musiało eliminować zasadność powództwa wzajemnego. Sąd pierwszej in stancji doszedł także do wniosku, że roszczenie objęte powództwem wzajemnym w części dotyczącej sezonów 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019 uległo przedawnieniu, jako że dotyczyło świadczeń okresowych. Ten ostatni wniosek był błędny, bo roszczenie o świadczenie nienależne przedawnia się na zasadach ogólnych, czyli w termie sześcioletni (art. 118 k.c. in principio) Skoro pozew wzajemny został wniesiony w dniu 24.08.2023 r., to objęte nim roszczenie nie przedawniło się, biorąc pod uwagę, w szczególności to, że to świadczenie, które miałoby być nienależne, w częściach za każdy kolejny sezon, stałoby się wymagalne odpowiednio w dniach 1.10.2017 r., 1.10.2018 r., 1.10.2019 r. (art. 120 § 1 k.c.). Oczywiście ta argumentacja Sądu Rejonowego, niejako uzależniająca zasadność powództwa wzajemnego od zasadności powództwa głównego nie wytrzymywała krytyki już z tej tylko przyczyny, że jak się okazało w wyniku rozpoznania apelacji, uwzględnienie powództwa głównego zasadnym nie było. Niezależnie od tego, przede wszystkim stwierdzić należy, że powódka wzajemna nie wykazała zasadności powództwa wzajemnego, bo nie wykazała w sposób skonkretyzowany podstaw faktycznych, które miałyby potwierdzać, czy i jaką dokładnie kwotę nadpłaciła z tytułu naliczonych opłat za dostarczoną do jej lokalu energię cieplną. Z całą pewnością nie czynią temu zadość jedynie same twierdzenia powódki wzajemnej, tym bardziej, że tak poczynione przez nią wyliczenia opierają się na błędnym (jak zostało już wyżej wyjaśnione) założeniu, jakoby, ich podstawą miał być art. 11 a Prawa energetycznego.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w pkt 2 wyroku. Jeśli chodzi o zawarte w pkt II.2 zaskarżonego wyroku rozstrzygnięcie o kosztach procesu z powództwa wzajemnego, to Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że w realiach tej sprawy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek w rozumieniu art. 102 k.p.c., czyniący zasadnym nieobciążanie powódki wzajemnej kosztami procesu (z powództwa wzajemnego). Jest tak w szczególności dlatego, że powództwo wzajemne zostało wytoczone w celu obrony, przed bezpodstawnym – jak się okazało powództwem „głównym”, co ukształtowało specyfikę tego postępowania mając także wpływ na postawę procesową powódki wzajemnej. Z tych względów Sąd Okręgowy – stosunjąc odpowiednio art. 386 § 1 k.pc. orzekł jak w pkt 1 pkt c sentencji wyroku.

Nie było podstaw do obciążenia pozwanej/powódki wzajemnej kosztami sądowymi w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz z przebiegu poprzedzającego go postępowania wynika, że kwota 1713,70 (wskazana w pkt III zaskarżonego wyroku), to koszty sądowe w postaci wydatku na opinię biegłego sądowego. Dowód ten został przeprowadzony z inicjatywy obu stron postępowania i jak wynika z postanowienia – k. 392, miał służyć wyjaśnieniu zasadności podstaw faktycznych obu powództw. Z treści tej opinii (k. 407-410;424;448-468;495) wynika, że biegły oceniał prawidłowość rozliczeń, do których odwoływała się powódka w pozwie „głównym”, nie wynika z niej natomiast to, by biegły w wyjaśniał w niej znaczenie faktów będących przedmiotem twierdzeń powódki wzajemnej na uzasadnienie powództwa wzajemnego (w ogóle nie obejmuje ona rozliczeń za ten okres). Z już dotychczas poczynionych przez Sąd Okręgowy rozważań wynik i ten wniosek, że złożona przez biegłego opinii nie miała żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy, skoro sprowadzała się do konkluzji, że rozliczenie (za okres objęty pozwem „głównym) jest zgodne z zasadami przyjętymi przez Spółdzielnię, a istota zagadnienia sprowadzała się do tego co już wyczerpująco Sąd Okręgowy przedstawił, czyli do tego, że te przyjęte przez Spółdzielnię „zasady” rozliczenia kosztów dostarczonego do lokalu pozwanej ciepła, nie mogą mieć zastosowania do rozliczenia tego konkretnego przypadku, a to wobec niespornie ukształtowanego stanu faktycznego w zestawieniu z przywołanymi już wyżej regulacji Prawa energetycznego. Reasumując skoro zatem opinia w istocie dotyczyła jedynie wyjaśnienia podstaw powództwa „głównego” i była bezprzedmiotowa, a nadto nie wyjaśniała nic co miałoby mieć znaczenie dla oceny zasadności powództwa wzajemnego, to właściwym pozostawał wniosek, że tak powstałymi kosztami sądowymi (1713,10 zł), w ½ całości należało obciążyć (...) Spółdzielnię (...) w M. – stosownie do art. 113 ust. 1 u.k.s.c. przy odpowiednim zastosowaniu zasady z art. 98 § 1 k.p.c.

Sąd Okręgowy zdecydował nie obciążać R. N. częścią kosztów postępowania apelacyjnego – z powództwa wzajemnego, uznając, że zaistniał szczególnie uzasadniony wypadek determinujący takie rozstrzygnięcie – z analogicznych przyczyn jak te wyżej wskazane na uzasadnienie pkt 1 ppkt c wyroku Sądu Okręgowego (art. 102 k.p.c.). Skoro Spółdzielnia Mieszkaniowa zainicjowała proces przeciwko Członkowi Spółdzielni, o rozliczenie kosztów dostarczonego lokalu (do którego posiada on prawo), ciepła, w oparciu o „zasady”, które w ogóle nie przystawały do realiów tego konkretnego przypadku, co niejako „zmusiło” Członka Spółdzielni do podjęcia obrony – w tym także poprzez powództwo wzajemne, to z punktu widzenia elementarnych zasad sprawiedliwości nie sposób zaakceptować tego, że Członek Spółdzielni miałby ponieść koszty postępowania apelacyjnego – w części dotyczącej powództwa wzajemnego (formalnie „przegranego”), w sytuacji, w której wygrał postępowanie apelacyjne z powództwa „głównego”, właśnie z uwagi na to specyficzne powiązanie podstaw obu powództw.

SSO Mariusz Broda

Zarządzenie: odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć R. N..

23.06.2026 r.